АВТОРЛЫҚ ҲУҚЫҚ ҲӘМ ТҮРЛЕС ҲУҚЫҚЛАР ҲАҚҚЫНДА

ҚАРАҚАЛПАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ НЫЗАМЫ

29.08.2007-ж. №137/III

  

АВТОРЛЫҚ ҲУҚЫҚ ҲӘМ ТҮРЛЕС ҲУҚЫҚЛАР ҲАҚҚЫНДА

 

Усы Нызамға төмендегилерге муўапық өзгерислер киргизилген:

30.09.2014-ж. 229/XVI-санлы ҚР Нызамы

18.08.2018-ж. 200/XXII-санлы ҚР Нызамы

26.12.2018-ж. 225/XXIV-санлы ҚР Нызамы

 

 

I БАП. УЛЫЎМА РЕЖЕЛЕР

 

1-статья. Усы Нызамның мақсети

Усы Нызамның мақсети илим, əдебият ҳəм көркем өнер шығармаларын (авторлық ҳуқық), атқарыўлар, фонограммалар, эфир ямаса кабель арқалы көрсетиў яки еситтириў бериўши шөлкемлердиң көрсетиўлери яки еситтириўлерин (түрлес ҳуқықлар) дөретиў ҳəм олардан пайдаланыў менен байланыслы пайда болатын қатнасықларды тəртиплестириўден ибарат.

 

2-статья. Авторлық ҳуқық ҳəм түрлес ҳуқықлар ҳаққындағы нызам ҳүжжетлери

Авторлық ҳуқық ҳəм түрлес ҳуқықлар ҳаққындағы нызам ҳүжжетлери усы Нызам ҳəм басқа да нызам ҳүжжетлеринен ибарат.

Егер Өзбекстан Республикасының халық аралық шəртнамасында Қарақалпақстан Республикасының авторлық ҳуқық ҳəм түрлес ҳуқықлар ҳаққындағы нызам ҳүжжетлеринде нəзерде тутылғанынан басқаша қағыйдалар белгиленген болса, халық аралық шəртнаманың қағыйдалары қолланылады.

 

3-статья. Тийкарғы түсиниклер

Усы Нызамда төмендеги тийкарғы түсиниклер қолланылады:

шығарманың нусқасы – шығарманың ҳəр қандай материаллық түрде таярланған көширмеси;

шығарманы көпшилик алдында жарыққа шығарыў – шығарманың түп нусқасын ямаса көширмесин тиккелей яки пленка, диапозитив, телевизиялық кадр жəрдеминде ямаса қайсы бир басқа да техникалық қураллар арқалы экранда көрсетиў, сондай-ақ, аудиовизуал шығарманың айырым кадрларын олардың избе-излигин сақламастан көпшилик ушын  ашық жерде ямаса бир шаңарақ ағзалары болмаған шахслардың кең дөгереги жыйналған орында көрсетиў;

шығарманы жəрия етиў – автордың келисими менен əмелге асырылған, шығарманы басып шығарыў, көпшилик алдында жарыққа шығарыў, көпшилик алдында атқарыў, эфирге бериў ямаса басқаша усылда жибериў жолы менен туңғыш мəрте шығармадан ҳəммениң хабардар болыўы ушын имканият беретуғын ҳəрекет;

аудиовизуал шығарма – бир-бири менен байланыслы (сес пенен ямаса сессиз) алынған сүўретлердиң жазып алынған дүркиминен ибарат болған, тийисли техникалық қураллар жəрдеминде көрип ҳəм еситип (сесли болса) қабыллаў ушын арналған шығарма, соның ишинде дəслепки ямаса кейинги билдириў усылы қандай болыўына қарамастан кинематография шығармалары ҳəм кинематографияникине усас қураллар менен билдирилген барлық шығармалар (теле ҳəм видеофильмлер, диафильмлер, слайд-фильмлер ҳəм басқа да шығармалар);

аудиовизуал шығарманы таярлаўшы – усындай шығарманы таярлаў интасы ҳəм жуўапкершилигин өз мойнына алған юридикалық ямаса физикалық шахс;

ҳəммениң дыққатына жеткериў – шығармаларды ямаса түрлес ҳуқықлар объектлерин сымлар яки сымсыз байланыс қураллары арқалы телекоммуникация системаларынан пайдаланыўшылар өз таңлаўы бойынша қəлеген орында ҳəм қəлеген ўақытта олардан пайдалана алыўы мүмкин болған тəризде ҳəммениң дыққаты ушын жибериў;

ҳəммениң дыққаты ушын жибериў – шығармаларды ямаса түрлес ҳуқықлар объектлерин эфирге бериў, кабель арқалы жибериў, сондай-ақ, оларды жибериў орнында ўəкиллери болмаған көпшилик еситип ҳəм (ямаса) көрип қабыллаўы ушын, усы тəризде еситиў ямаса көриў мүмкин болған шығармалар яки түрлес ҳуқықлар объектлери ҳақыйқатында қабыл етилиўи– етилмеслигине қарамастан, ҳəр қандай басқаша усылларда жеткериў (нусқаларды тарқатыў буған кирмейди);

жазыў – даўыслар ҳəм (ямаса) көринислерди қайта-қайта қабыллаў, тəкирарлаў ямаса жибериў мүмкиншилигин беретуғын қайсы бир материаллық түрде техникалық қураллар жəрдеминде жазыўға түсириў;

атқарыў – шығарманы (соның ишинде халық дөретиўшилиги шығармасын) фонограмманы, атқарыўды, сахна шығармасын, ойын, көркем оқыў, қосық  айтыў, ойынға түсиў арқалы жанлы атқарыў ямаса техникалық қураллар жəрдеминде усыныў;

атқарыўшы – актер, қосықшы, сазенде, ойыншы ямаса роль атқарыўшы, қосық айтыўшы, оқыўшы, көркем етип оқыўшы, ойынға түсиўши, интерпретация қылыўшы, саз əсбабын шертиўши ямаса əдебият яки көркем өнер шығармасын (соның ишинде халық дөретиўшилиги шығармасын) басқа бир тəризде атқарыўшы физикалық шахс, сондай-ақ спектакльди сахналастырыўшы режиссери ҳəм дирижер;

кабель арқалы жибериў – шығармаларды ямаса түрлес ҳуқықлар объектлерин кабель, сым ямаса усыған уқсас қураллар жəрдеминде ҳəммениң дыққаты ушын жибериў;

декоратив – əмелий көркем өнер шығармасы – түп нусқалары ямаса нусқалары əмелде пайдаланыў буйымлары сыпатында қолланылатуғын ямаса усындай буйымларға көширилген еки өлшемли ямаса үш өлшемли көркем өнер шығармасы, соның ишинде көркем өнерментшилик шығармасы ямаса санаат усылы менен таярланған шығарма;

мағлыўматлар базасы – объектив түрде билдирилген ҳəм электрон-есаплаў машиналары (буннан былай текстте ЭЕМ деп алынады) жəрдеминде табыў ҳəм мүмкин болатуғын тəризде системаластырылған мағлыўматлар (мақалалар, есап-китаплар ҳəм усыған уқсаслар) жыйындысы;

автор – дөретиўшилик мийнети менен шығарманы дөреткен физикалық шахс;

көпшилик алдында атқарыў – шығармаларды ямаса түрлес ҳуқықлар объектлерин атқарыў ямаса мəлим етиўдиң ҳəр қандай басқа формасы жəрдеминде, тиккелей яки техникалық қураллар жəрдеминде, көпшилик ушын ашық орында ямаса бир шаңарақ ағзалары болмаған шахслардың кең дөгереги жəмленген орында еситип ҳəм (ямаса) көрип қабыл етиў ушын жеткериў;

прокатқа бериў – шығармалардың түп нусқасын ямаса нусқаларын яки түрлес ҳуқықлар объектлерин дəрамат алыў мақсетинде ўақытша пайдаланыў ушын бериў;

репрографикалық тəкирарлаў – фото көширмесин алыў жолы менен ямаса басқа да техникалық қураллар жəрдеминде жазба ҳəм басқа да шығармалардың түп нусқаларын яки олардың көширмелерин бир ямаса оннан да көп нусқада, ҳəр қандай өлшемде ҳəм формада факсимил тəкирарлаў, сүўретлеў көркем өнер шығармалары репродукцияларын баспахана усылларынан пайдаланып таярлаў жағдайлары буған кирмейди. Репрографикалық тəкирарлаў усы көширмелерди цифралы түрде сақлаў яки көбейтиўди өз ишине алмайды, репрографикалық тəкирарлаў ушын пайдаланылатуғын техникалық қураллардың өзине тəн өзгешеликлери менен байланыслы турақлы көширме нусқалар жаратыў жағдайлары буған кирмейди;

ретрансляция – эфир ямаса кабель арқалы көрсетиў яки еситтириў бериўши бир шөлкемниң көрсетиў ямаса еситтириўин эфир яки кабель арқалы көрсетиў ямаса еситтириў бериўши басқа шөлкем тəрепинен бир ўақытта эфирге бериў ямаса кабель арқалы жибериў;

тəкирарлаў – шығармалардың ямаса түрлес ҳуқықлар объектлериниң яки олардан бир бөлегиниң ҳəр қандай усылда ҳəм ҳəр қандай материаллық формада бир ямаса оннан да көп нусқаларын таярлаў, соның ишинде еки өлшемли шығарманың бир ямаса оннан да көп нусқаларын үш өлшемде ҳəм үш өлшемли шығарманың бир ямаса оннан да көп нусқаларын еки өлшемде таярлаў, ЭЕМ ҳəм басқа да электрон қурылмалар ядына жазып алыў;

фонограмма – қайсы бир атқарыўдың, басқа да сеслердиң ҳəр қандай тек ғана сесли жазыўы, аудиовизуал шығармаға киргизилген сесли жазыў буған жатпайды;

фонограмманың нусқасы – ҳəр қандай материаллық денедеги, фонограммадан тиккелей ямаса басқаша тəризде таярланған ҳəм усы фонограммада жазылған сеслердиң ҳəммесин яки бир бөлегин өз ишине қамтыған фонограмманың көширмеси;

фонограмманы таярлаўшы – атқарыўдың ямаса басқа сеслердиң биринши сесли жазыўы ушын инта ҳəм жуўапкершиликти өз мойнына алған юридикалық ямаса физикалық шахс;

халық дөретиўшилиги шығармалары – анық авторы болмаған ертеклер, қосықлар, аяқ ойынлар, декоратив-əмелий көркем өнер шығармалары жəне көркем ҳəм ҳəўескерлик халық дөретиўшилигиниң басқа да нəтийжелери;

жəриялаў – шығарманың, атқарыў жазыўының ямаса фонограмманың өзгешелигинен келип шығып, көпшиликтиң ақылға уғрас талапларын қанаатландырыў ушын жетерли муғдарда шығарманың, атқарыў жазыўының ямаса фонограмманың нусқаларын шығарма авторының, атқарыўшының ямаса фонограмманы таярлаўшының келисими менен айланысқа шығарыў;

эфирге бериў – шығармаларды ямаса түрлес ҳуқықлар объектлерин радио ямаса телевидение, соның ишинде жасалма жолдаслар (кабель телевидениеси буған кирмейди) арқалы бериў жəрдеминде ҳəммениң дыққаты ушын жибериў. Шығармаларды ямаса түрлес ҳуқықлар объектлерин жасалма жолдас арқалы эфирге бериў дегенде сигналларды жердеги станциядан жасалма жолдасқа қабыл етиў ҳəм жасалма жолдастан сигналларды жибериў түсиниледи, олардың жəрдеминде шығарма ямаса түрлес ҳуқықлар объектлери, оларды көпшилик əмелде қабыл етиўи – етпеўине қарамастан, ҳəммениң дыққатына жеткерилиўи мүмкин;

эфир ямаса кабель арқалы көрсетиў ямаса еситтириў бериўши шөлкем – эфирге бериў ямаса кабель арқалы жибериў ушын инта ҳəм жуўапкершиликти өз мойнына алған ҳəм оларды белгиленген тəртипте əмелге асырыўшы шахс;

эфир ямаса кабель арқалы көрсетиў яки еситтириў бериўши шөлкемниң көрсетиўи ямаса еситтириўи – эфир ямаса кабель арқалы көрсетиў яки еситтириў бериўши шөлкемниң өзи тəрепинен, сондай-ақ оның буйыртпасы бойынша ҳəм оның қаржылары есабынан басқа шөлкем тəрепинен дөретилген көрсетиў ямаса еситтириў;

ҳуқық ийеси – авторлық ҳуқыққа қатнаслы автор ямаса оның мийрасхорлары, түрлес ҳуқықларға қатнаслы атқарыўшы ямаса оның мийрасхорлары, фонограмманы таярлаўшы, эфир яки кабель арқалы көрсетиў ямаса еситтириў бериўши шөлкем, сондай-ақ шəртнамада ямаса усы Нызамда нəзерде тутылған басқа тийкар бойынша шығармалардан яки түрлес ҳуқықлар объектлеринен пайдаланыў ҳуқықын алған басқа да юридикалық яки физикалық шахслар.

 

II БАП. АВТОРЛЫҚ ҲУҚЫҚ

 

4-статья. Авторлық ҳуқықтың ҳəрекет етиў саласы

Усы Нызамға муўапық авторлық ҳуқық:

Өзбекстан Республикасы пуқаралары болған ямаса Қарақалпақстан Республикасы аймағында турақлы жасаў орнына ийе болған авторлардың яки авторлық ҳуқықтың басқа да дəслепки ийелик етиўшилериниң шығармаларына;

авторлардың пуқаралығы ҳəм турақлы жасаў орнына қарамастан, Өзбекстан Республикасы ҳəм Қарақалпақстан Республикасында биринши мəрте жəрияланған шығармаларға;

Өзбекстан Республикасының халықаралық шəртнамаларына муўапық, Қарақалпақстан Республикасында қорғалатуғын шығармаларға таралады.

Егер шығарма Өзбекстан Республикасы аймағынан тысқарыда биринши мəрте жəрияланған сəнеден соң отыз күн ишинде Қарақалпақстан Республикасы аймағында жəрияланған болса, Қарақалпақстан Республикасында да биринши мəрте жəрияланған деп есапланады.

Өзбекстан Республикасының халық аралық шəртнамаларына муўапық, шығармаға Қарақалпақстан Республикасы аймағында қорғаў берилген жағдайда, егер автор авторлық ҳуқықын алыў ушын тийкар болып хызмет еткен юридикалық факт қайсы мəмлекеттиң аймағында жүзеге келген болса, усы мəмлекеттиң нызамы менен анықланады.

 

5-статья. Авторлық ҳуқық объекти

Авторлық ҳуқық дөретиўшилик жумыс нəтийжеси болған илим, əдебият ҳəм көркем-өнер шығармаларына қатнаслы, олардың мақсети ҳəм қəдир қымбатына, сондай-ақ билдириў усылына қарамастан таралады.

Авторлық ҳуқық төмендеги, қайсы бир объективлик формада, жəрияланған, сондай-ақ, жəрияланбаған шығармаларға да таралады:

жазба (қолжазба, машинкаланған жазыў, ноталы жазыў ҳəм тағы басқалар;

аўызеки (көпшилик алдында сөйлеў, көпшилик алдында атқарыў ҳəм тағы басқалар);

сесли ямаса видео жазыў (механикалық, магнитли, цифралы, оптикалық ҳəм тағы басқалар);

сүўретлеў (сүўрет, эскиз, картина, жоба, сызылма, кино-теле, видео, ямаса фотокадр ҳəм тағы басқалар);

көлемли-кеңислик  (скульптура, модель, макет, қурылма ҳ..т.б.);

басқа формаларда.

Авторлық ҳуқық идеялар, принциплер, методлар, процесслер, системалар, усыллар ямаса концепцияларға емес, ал тəрийплеў формасына таралады.

 

6-статья. Авторлық ҳуқық объектлери болған шығармалар

Төмендегилер авторлық ҳуқық объектлери болып табылады:

əдебий шығармалар (əдебий-көркем, илимий, оқыў, публицистикалық ҳəм басқа да шығармалар);

драма ҳəм сценарий шығармалары;

текстли ямаса текстсиз музыкалы шығармалар;

сазлы драмалық шығармалар;

хореография шығармалары ҳəм пантомималар;

аудиовизуал шығармалар;

реңли сүўретлеў, скульптура, графика, дизайн шығармалары ҳəм басқа да сүўретлеў көркем өнери шығармалары;

декоратив – əмелий ҳəм сахна безеўи өнери шығармалары;

архитектура, қала қурылысы ҳəм бағ-парк дөретиў көркем өнери шығармалары;

фотография шығармалары ҳəм фотографияға уқсас усылларда дөретилген шығармалар;

география, геология карталары ҳəм басқа да карталар, география, топография ҳəм басқа да пəнлерге тийисли жобалар, эскизлер ҳəм шығармалар;

барлық түрдеги ЭЕМ ушын бағдарламалар, соның ишинде ҳəр қандай бағдарлама дүзиў тилинде ҳəм ҳəр қандай формада, соның ишинде басланғыш текст ҳəм объект кодында тəрийплениўи мүмкин болған əмелий бағдарламалар ҳəм операция системалары;

усы Нызамның 5-статьясында белгиленген талапларға жуўап беретуғын басқа да шығармалар.

 

7-статья. Авторлық ҳуқықы объектлери болып есапланатуғын шығарманың бөлеклери, дөренди ҳəм топлам шығармалар

Усы Нызамның 5-статьясында белгиленген талапларға жуўап беретуғын:

шығарманың өз алдына пайдаланылыўы мүмкин болған бөлеклери (соның ишинде оның атамасы);

дөренди шығармалар (аўдармалар, қайта исленген шығармалар, аннотациялар, рефератлар, жуўмақлар, шолыўлар, инсценировкалар, аранжировкалар, əпиўайыластырылған ҳəм илимий, əдебий жəне көркем өнер шығармаларының басқа да қайта исленген түрлери);

топламлар (энциклопедиялар, антологиялар, мағлыўматлар базалары) ҳəм материаллардың таңланыўы ямаса жайластырылыўына қарай дөретиўшилик мийнет нəтийжеси болған басқа да жəмленген шығармалар авторлық ҳуқық объектлери болып есапланады.

Дөренди ҳəм топланған шығармалар, олардың жаратылыўы ушын тийкар болған ямаса олардың қурамына кирген шығармалар авторлық ҳуқық объектлери болыўы ямаса болмаўына қарамастан, авторлық ҳуқық пенен қорғалады.

 

8-статья. Авторлық ҳуқық объектлери болып есапланбайтуғын материаллар

Төмендегилер авторлық ҳуқық объектлери болмайды:

рəсмий ҳүжжетлер (нызамлар, қарарлар, шешимлер ҳəм усыған уқсаслар) сондай-ақ олардың рəсмий аўдармалары;

рəсмий нышанлар ҳəм белгилер (байрақлар, герблер, орденлер, ақша белгилери ҳəм т.б.);

халық дөретиўшилиги шығармалары;

əпиўайы баспасөз мағлыўматы түриндеги күнделикли жаңалықларға байланыслы ямаса ағымдағы ўақыялар ҳаққындағы хабарлар;

адамның тиккелей индивидуал шығарма дөретиўге қаратылған дөретиўшилик жумысы қатнасығысыз, белгили бир түрдеги өндирис ушын арналған техникалық қураллар жəрдеминде алынған нəтийжелер.

 

9-статья. Рəсмий ҳүжжетлер, нышанлар ҳəм белгилердиң жойбарларына болған ҳуқықлар

Рəсмий ҳүжжет, нышан ямаса белгиниң жойбарына болған авторлық ҳуқық жойбарды дөреткен (ислеп шыққан) шахсқа тийисли болады.

Рəсмий ҳүжжет, нышан ямаса белгиниң жойбарын ислеп шыққан шахс, егер бундай жойбарды ислеп шығыў ҳаққында тапсырма берген уйым тəрепинен қадаған етилген болмаса, өзи дөреткен жойбарды жəриялаў ҳуқықына ийе. Жойбарды жəриялаўда оны ислеп шыққан шахс өзиниң атын, фамилиясын көрсетиўге ҳақлы.

Ўəкилликли уйым рəсмий ҳүжжет таярлаў ушын рəсмий ҳүжжет, нышан ямаса белгиниң жойбарынан, егер жойбар оны ислеп шыққан шахс тəрепинен жəрияланған ямаса тийисли уйымға жиберилген болса, усы шахстың келисимисиз пайдаланыўы мүмкин.

Жойбар тийкарында рəсмий ҳүжжет, нышан ямаса белги таярлаў пайтында рəсмий ҳүжжет, нышан ямаса белгини таярлап атырған уйымның қəлеўи бойынша жойбарға өзгерислер ҳəм қосымшалар киргизилиўи мүмкин.

Ўəкилликли уйым жойбар тийкарындағы рəсмий ҳүжжет, нышан ямаса белгини қабыл еткеннен (тастыйықлағаннан) кейин усы рəсмий ҳүжжет, нышан ямаса белгиден жойбарды ислеп шыққан шахстың аты, фамилиясын көрсетпеген ҳалда пайдаланылады.

 

10-статья. Авторлық ҳуқықтың жүзеге келиўи. Авторлық презумпциясы

Илим, əдебият ҳəм көркем өнер шығармасына авторлық ҳуқық оны дөретиў факты бойынша жүзеге келеди. Авторлық ҳуқықтың жүзеге келиўи ҳəм əмелге асырылыўы ушын шығарманы дизимнен өткериў ямаса қандай да бир басқа рəсмийшиликке бойсыныў талап етилмейди.

Шығарманың түп нусқасында ямаса нусқасында автор сыпатында көрсетилген шахс, егер басқаша жағдай дəлийлленбеген болса, шығарманың авторы болып есапланады.

Шығарма аты көрсетилмей ямаса лақап пенен жəрияланған жағдайда (автордың лақабы оның ким екенлигине гүман қалдырмайтуғын жағдайлар буған кирмейди), шығарманы жəриялаған, шығармада аты-фамилиясы ямаса атамасы көрсетилген басып шығарыўшы, егер басқа дəлийллер болмаса, автордың ўəкили болып есапланады ҳəм автордың ҳуқықларын қорғаў жəне олардың əмелге асырыўды тəмийинлеў ҳуқықына ийе. Бул қағыйда бундай шығарманың авторы өз шахсын жəриялағанға шекем ҳəм өзиниң автор екенлигин мəлим еткенге шекем ҳəрекетте болады.

 

11-статья. Авторлық ҳуқықтың қорғаў белгилери

Айрықша авторлық ҳуқықлар ийеси өз ҳуқықларынан хабардар етиў ушын авторлық ҳуқықтың қорғаў белгисинен пайдаланыўы мүмкин болып, бул белги шығарманың ҳəр бир нусқасына қойылады ҳəм төмендеги үш элементтен ибарат болады:

айлана ишиндеги  латынша «С» ҳəриби;

айрықша авторлық ҳуқықлар ийесиниң аты-фамилиясы (атамасы);

шығарма биринши мəрте жəрияланған жыл.

Авторлық ҳуқықтың қорғаў белгисинде көрсетилген шахс, егер басқаша жағдай дəлийлленген болмаса, айрықша авторлық ҳуқықлар ийеси болып есапланады.

 

 

 

12-статья. Биргеликтеги авторлық

Еки ямаса оннан да артық физикалық шахслардың биргеликтеги дөретиўшилик мийнети нəтийжесинде жаратылған шығармаға болған авторлық ҳуқық, усы шығарма бөлинбейтуғын бир тутас ямаса ҳəр бири де өз алдына мазмунға ийе бөлимлерден ибарат болыўына қарамастан, биргеликтеги авторларға биргеликте тийисли болады.

Егер шығарманың белгили бир бөлегинен оның басқа бөлеклерине байланыслы болмаған ҳалда пайдаланыў мүмкин болса, ол өзи алдына мазмунға ийе болған бөлим деп тəн алынады.

Биргеликтеги авторлардың ҳəр бири, егер олардың арасындағы келисимде басқаша қағыйда нəзерде тутылған болмаса, шығарманың өзи дөреткен, өз алдына мазмунға ийе болған бөлегинен өз қəлегенинше пайдаланыўға ҳақылы.

Биргеликтеги авторлар арасындағы қатнасықлар, əдетте, келисим тийкарында белгиленеди. Бундай келисим болмаған жағдайда шығармаға болған авторлық ҳуқық барлық авторлар тəрепинен биргеликте əмелге асырылады, ал авторлық ҳақы олардың арасында тең бөлистириледи.

Егер биргеликтеги авторлардың шығармасы бөлинбейтуғын бир тутас болса, шығармадан пайдаланыўды жетерли тийкарлар болмастан қадаған етиўге биргеликтеги авторлардан ҳеш бири ҳақылы емес.

 

13-статья. Дөренди шығармаға болған авторлық ҳуқық

Дөренди шығарма авторына илим, əдебият ҳəм көркем өнер шығармасының усы автор тəрепинен əмелге асырылған қайта ислеўге болған авторлық ҳуқықы тийисли болып табылады.

Дөренди шығарманың авторы қайта исленген шығарманың авторының ҳуқықларын мойынлаған жағдайда, өзи дөреткен шығармаға авторлық ҳуқықынан пайдаланады.

Дөренди шығарма авторының авторлық ҳуқықы қайта ислеўге тийкар болған шығарманы басқа шахслар да өзлери қайта ислеўине тосқынлық ете алмайды.

 

14-статья. Жыйынды шығармаға болған авторлық ҳуқық

Жыйынды шығарманың авторына (дүзиўшисине) дөретиўшилик мийнет нəтийжеси болған, усы автор тəрепинен əмелге асырылған, материалларды таңлап алыў ямаса жайластырыўға болған авторлық ҳуқықы тийисли.

Дүзиўши жыйынды шығармаға киргизилген шығармалардан ҳəр бириниң авторының ҳуқықларын тəн алған ҳəм сақлаған жағдайда, авторлық ҳуқықтан пайдаланады.

Егер авторлық шəртнамасында басқаша қағыйда нəзерде тутылған болмаса, жыйынды шығармаға киргизилген шығармалардың авторлары өз шығармаларынан пайдаланыўға болған толық ҳуқықларын жыйынды шығармадан байланыссыз сақлап қалады.

Дүзиўшиниң авторлық ҳуқықы басқа шахслардың өз жыйынды шығармаларын дөретиў ушын усы материалларды ғəрезсиз рəўиште таңлап алыўына ямаса жайластырыўына тосқынлық ете алмайды.

15-статья. Аудиовизуал шығармаға болған авторлық ҳуқық

Аудиовизуал шығарманың авторы (биргеликтеги авторлары) төмендегилерден ибарат:

сахналастырыўшы режиссер;

сценарий авторы;

белгили бир аудиовизуал шығарма ушын арнап дөретилген текстли ямаса текстсиз музыкалы шығарманың авторы;

сахналастырыўшы оператор;

сахналастырыўшы художник.

Атамасы ямаса аты-фамилиясы таярлаўшы сыпатында шығарманың түп нусқасында ямаса нусқасында көрсетилген юридикалық яки физикалық шахс, егер басқаша жағдай дəлийлленген болмаса, усы аудиовизуал шығарманы таярлаўшы деп тəн алынады.

Аудиовизуал шығарма көпшилик алдында атқарылған жағдайда, сазлы шығарма (текстли ямаса текстсиз) авторы өз сазлы шығармасының көпшилик алдында атқарылғанлығы ушын ҳақы алыў ҳуқықын сақлап қалады.

 

16-статья. Интервью авторлары

Интервьюге болған авторлық ҳуқық интервью берген шахсқа ҳəм интервьюди алған шахсқа, егер олардың арасындағы келисимде басқаша қағыйда нəзерде тутылған болмаса, биргеликтеги авторлар сыпатында тийисли болады.

Интервьюдан пайдаланыўға тек ғана интервью берген шахстың келисими менен жол қойылады.

 

17-статья. Шығармалардың дөретилиўин шөлкемлестириўши шахслардың ҳуқықлары

Шығармалардың дөретилиўин шөлкемлестириўши шахслар (аудиовизуал шығармаларды таярлаўшылар, энциклопедияларды басып шығарыўшылар, продюсерлар ҳ.т.б.) тийисли шығармалардың авторлары деп тəн алынбайды. Бирақ усы Нызамда ямаса басқа да нызамларда нəзерде тутылған жағдайларда, бундай шахслар усындай шығармалардан пайдаланыўда айрықша ҳуқықларға ийе болады.

Аудиовизуал шығарманы таярлаўшы, бул шығармадан пайдаланылғанда, өз аты-фамилиясын ямаса атамасын көрсетиўге яки аты-фамилиясы ямаса атамасы көрсетилиўин талап етиўге ҳуқықлы.

Энциклопедиялардан, энциклопедиялық сөзликлерден, илимий жумыслардың дəўирли ҳəм даўамлы топламларынан, газеталар, журналлар ҳəм басқа да дəўирли басылымлардан пайдаланыўға болған айрықша ҳуқықлар оларды басып шығарыўшыға тийисли. Бундай басылымлардан ҳəр қандай тəризде пайдаланылғанда басып шығарыўшы өз аты-фамилиясын ямаса атамасын көрсетиўге яки аты-фамилиясы ямаса атамасы көрсетилиўин талап етиўге ҳуқықлы.

 

18-статья. Автордың жеке мүлклик емес ҳуқықлары

Шығарманың авторына төмендеги жеке мүлклик емес ҳуқықлар тийисли:

шығарманың авторы деп мойынланыў ҳуқықы (авторлық ҳуқықы);

шығармадан автордың ҳақықый аты-фамилиясын, лақабын көрсеткен ҳалда ямаса аты-фамилиясын көрсетпестен яғный аты көрсетилмей пайдаланыў ямаса пайдаланыўға рухсат бериў ҳуқықы (авторлық аты-фамилиясына болған ҳуқық);

шығарманы ҳəр қандай формада жəриялаў ямаса жəриялаўға рухсат бериў ҳуқықы (жəриялаўға болған ҳуқық), соның ишинде қайтарып алыў ҳуқықы;

шығарманы, соның ишинде оның атамасын автордың намысы ҳəм абыройына зыян келтириў мүмкин болған ҳəр қандай тəризде бузып көрсетилиўине ямаса ҳəр қандай басқа да усындай ҳəрекетлерден қорғаў ҳуқықы (автордың абыройын қорғаў ҳуқықы).

Автор шығарманы жəриялаў ҳаққында алдын қабыл еткен шешиминен шығармадан пайдаланыў ҳуқықын алған шахсларға олар усындай шешимниң себебинен көрген зəлелдиң орнын, соның ишинде қолдан берилген пайданы өтеў шəрти менен, бас тартыў ҳуқықына (шығарманы шақырып алыў ҳуқықына) ийе. Егер шығарма жəрияланған болса, автор оны шақырып алғанлығы ҳаққында көпшиликке мəлим етиўи шəрт. Бунда ол шығарманың бурын таярланған нусқалардың өз есабынан айланыстан алып қойыўға ҳуқықлы. Егер автор менен дүзилген шəртнамада басқаша қағыйда нəзерде тутылған болмаса, бул қағыйдалар хызмет шығармаларына қолланылмайды.

Шығарманы жəриялаў, көпшилик алдында атқарыў ямаса оннан басқаша тəризде пайдаланыўда шығарманың өзине, атамасына ҳəм автордың аты-фамилиясы көрсетилиўине қандай да бир өзгерис киргизиўге тек ғана автордың келисими менен жол қойылады.

Автордың келисимисиз оның шығармасын иллюстрациялар, сөз басы, соңғы сөз, шолыўлар ямаса қандай да бир түсиндирмелер менен басып шығарыў қадаған етиледи.

Автордың жеке мүлклик емес ҳуқықлары, оның мүлклик ҳуқықларына қарамастан, оған тийисли болып, шығармадан пайдаланыўға болған айрықша ҳуқықлар басқа шахсқа өткерилген жағдайда да оның өзинде сақланып қалады.

Автордың өз жеке мүлклик емес ҳуқықларын əмелге асырыўдан бас тартыў ҳаққында қайсы бир шахс пенен келисими ҳəм бул ҳаққындағы арзасы өз-өзинен ҳақықый емес.

 

19-статья. Автордың мүлклик ҳуқықлары

Автор шығармадан ҳəр қандай формада ҳəм ҳəр қандай усылда пайдаланыўда айрықша ҳуқықларға ийе.

Юридикалық ҳəм физикалық шахслар, усы Нызамда көрсетилгеннен тысқары жағдайларда, шығармадан тек ғана ҳуқық ийеси ямаса басқа ўəкилликли шахс пенен дүзилген шəртнамаға муўапық, соның ишинде мүлклик ҳуқықларды жəмəəтлик тийкарда басқарыўшы шөлкемлер менен дүзилген шəртнамаға муўапық ямаса олар болмаған жағдайда, бул шөлкемлердиң ўазыйпалары ҳəм миннетлемелерин орынлаўшы шөлкем менен дүзилген шəртнамаға муўапық пайдаланыўы мүмкин.

Автордың шығармадан пайдаланыўға болған айрықша ҳуқықлары төмендеги ҳəрекетлерди əмелге асырыў ямаса бундай ҳəрекетлерге рухсат бериў ҳуқықын аңлатады:

шығарманы тəкирарлаў (тəкирарлаў ҳуқықы);

шығарманың түп нусқасын ямаса нусқаларын сатыў яки меншик ҳуқықын басқаша тəризде басқа бир шахсқа өткериў жолы менен тарқатыў (тарқатыў ҳуқықы);

шығарманы ҳəммениң дыққатына жеткериў (ҳəммениң дыққатына жеткериў ҳуқықы);

шығарманың түп нусқасын ямаса нусқаларын прокатқа бериў (прокатқа бериў ҳуқықы);

тарқатыў мақсетинде шығарманың нусқаларын, соның ишинде толық авторлық ҳуқықлары ийесиниң рухсаты менен таярланған нусқаларын импорт етиў (импорт етиў ҳуқықы);

шығарманы сым (кабель) арқалы ямаса басқа да усыған уқсас қураллар жəрдеминде бериў жолы менен ҳəммениң дыққаты ушын жибериў (кабель арқалы жибериў ҳуқықы);

шығармаға дүзетиўлер киргизиў, оны аранжировкалаў ямаса басқаша тəризде қайта ислеў (қайта ислеў ҳуқықы);

шығарманы көпшилик алдында көрсетиў (көпшилик алдында көрсетиў ҳуқықы);

шығарманы көпшилик алдында атқарыў (көпшилик алдында атқарыў ҳуқықы);

шығарманы сымсыз қураллар жəрдеминде бериў жолы менен ҳəммениң дыққаты ушын жибериў (эфирге узатыў ҳуқықы);

шығарманы аўдарыў (аўдарыў ҳуқықы);

шығарманы ҳəммениң дыққатына тəкирарлап жибериў, егер бундай жибериў дəслепки жибериўди əмелге асырған шөлкемнен басқа шөлкем тəрепинен əмелге асырылса (ҳəммениң дыққатына тəкирарлап жибериў ҳуқықы).

Автор өз шығармасынан пайдаланыўдың ҳəр бир түри ушын ҳақы алыў ҳуқықына (ҳақы алыў ҳуқықы) ийе.

Егер жəрияланған шығарманың нусқалары оларды сатыў ямаса меншик ҳуқықын басқаша тəризде басқа шахсқа өткериў арқалы пуқаралық айланысқа нызамлы киргизилген болса, оларды келешекте автордың келисимисиз ҳəм оған ҳақы төлеместен тарқатыўға жол қойылады, усы Нызамның 23-статьясының үшинши бөлиминде  нəзерде тутылған жағдай буған кирмейди.

Шығармадан дəрамат алыў мақсетинде пайдаланылғанлығы ямаса оннан пайдаланыў бундай мақсетке қаратылмағанлығына қарамастан, шығармадан пайдаланылған деп есапланады.

Шығарманың мазмунын қураўшы режелерди (ойлап табыўларды, басқа да техникалық, экономикалық, шөлкемлестириўшилик ҳəм усыған уқсас шешимлерди) əмелий қолланыў шығармадан авторлық ҳуқық мəнисинде пайдаланыў деп есапланбайды.

 

20-статья. Автордың айырым мүлклик ҳуқықларының өзине тəн өзгешеликлери

Автордың шығарманы аўдарыўға ҳəм қайта ислеўге болған айрықша ҳуқықлары аўдарылған ямаса қайта исленген шығармаға байланыслы усы Нызамның 19-статьясының үшинши бөлиминде нəзерде тутылған ҳəрекетлерди əмелге асырыў ямаса бундай ҳəрекетлерге рухсат бериў ҳуқықын өз ишине алады.

Автордың дизайнерлик, архитектуралық, қала қурылысы ҳəм бағ-парк дөретиў жойбарларынан пайдаланыўға болған айрықша ҳуқықлары бундай жойбарларды ҳақыйқатта əмелге асырыўды да өз ишине алады. Қабыл етилген архитектуралық жойбардың авторы, егер шəртнамада басқаша қағыйда нəзерде тутылған болмаса, буйыртпашыдан қурылысқа байланыслы ҳүжжетлерди ислеп шығыў ҳəм имарат ямаса қурылманы қурыўда өз жойбарын əмелге асырыўда қатнасыў ҳуқықын бериўди талап етиўге ҳуқықлы.

 

21-статья. Прокатқа бериў ҳуқықы

Аудиовизуал шығармалар, ЭЕМ ушын бағдарламалар, фонограммаға жазылған шығармалардың авторлары шығарманың түп нусқасын ямаса нусқасын прокатқа бериўге рухсат етиўде айрықша ҳуқыққа ийе. Егер усындай прокат бул шығармаларды тəкирарлаўға болған айрықша ҳуқыққа айтарлықтай зыян келтиретуғын кең көлемли тəкирарлаўға алып келмесе, сондай-ақ, ЭЕМ ушын бағдарламаларға байланыслы, егер ЭЕМ бағдарламаның өзи прокаттың тийкарғы объекти болмаса, усы бөлимниң режелери аудиовизуал шығармаларға қолланылмайды.

Фонограмма ямаса аудиовизуал шығарманың нусқаларын прокатқа бериўде фонограмма ямаса аудиовизуал шығарманы прокатқа бериў ҳуқықы фонограмманы таярлаўшыға ямаса аудиовизуал шығарманы прокатқа бериў ҳуқықы фонограмманы таярлаўшыға ямаса аудиовизуал шығарманы таярлаўшыға өткерилгенлигине қарамастан автор фонограмма ямаса аудиовизуал шығарманың нусқаларының прокаты ушын ҳақы алыў ҳуқықын сақлап қалады. Усы ҳақының ең кем муғдары, оны төлеў шəртлери ҳəм тəртиби Өзбекстан Республикасы Министрлер Кабинети тəрепинен белгиленеди.

 

22-статья. Шығармаларды сақлаў ушын тапсырыў

Егер шығарма сақлаў ушын ҳəр кимниң пайдаланыўы мүмкин болған сақлаў орнына (депозитарийге) тапсырылған болса ҳəм депозитарий менен дүзилген шəртнамаға муўапық усы депозитарийге мүрəжат ететуғын ҳəр қандай шахстың шығарманың нусқасын алыўы мүмкин болса, шығармадан бул тəризде пайдаланыў шығармалардың қолжазбаларын, ҳəр қандай материаллық түрдеги басқа да шығармаларды сақлаў ушын тапсырыў деп тəн алынады.

Шығарманы сақлаў ушын тапсырыў айрықша авторлық ҳуқық ийесиниң депозитарий менен дүзилген, шығармадан пайдаланыў шəртлерин белгилеўши шəртнама тийкарында əмелге асырылады. Бундай шəртнама ҳəм депозитарийдиң пайдаланыўшы менен дүзген шəртнамасы ғалаба шəртнама болып есапланады.

 

23-статья. Сүўретлеў көркем өнери шығармаларынан пайдаланыў ҳуқықы. Даўамлы ҳуқық (ҚР 18.08.2018-ж. 200/XXII-санлы Нызамы тийкарында өзгерислер киргизилген)

Сүўретлеў көркем өнери шығармасының авторы шығарманың меншик ийесинен өз шығармаларын тəкирарлаў ҳуқықын (пайдаланыў ҳуқықын) əмелге асырыў имканиятын бериўди талап етиўге ҳуқықлы. Бунда шығарманың меншик ийесинен шығарманы авторға жеткерип бериўди талап етиў мүмкин емес.

Сүўретлеў көркем өнери шығармасына болған меншик ҳуқықының автордан басқа шахсқа (ҳақы төленип ямаса тегин) өтиўи бул шығарманың дəслепки сатылыўын билдиреди.

Сүўретлеў көркем өнери шығармасын алдынғы баҳасынан кеминде            жигирма процент жоқары баҳа бойынша жəриялы қайта сатыўдың (ким зыят саўдасы, сүўретлеў көркем өнери галереясы, көркемлик салон, дүкан ҳəм т.б. арқалы) ҳəр бир жағдайында автор сатыўшыдан қайта сатыў баҳасының бес проценти муғдарында ҳақы алыў ҳуқықына ийе (даўамлы ҳуқық). Бул ҳуқық басқа шахсқа өткерилмейди ҳəм тек ғана автордың нызам бойынша мийрасхорларына авторлық ҳуқықтың ҳəрекет етиў мүддетине өтеди.

 

24-статья. Авторлық ҳуқықлардың шеклениўи

Автор ҳəм басқа шахслардың шығармадан пайдаланыў барысындағы айрықша ҳуқықларын шеклеўге усы Нызамның 25-33-статьяларында ямаса басқа нызамларда нəзерде тутылған жағдайларда ғана жол қойылады.

Усы шеклеўлер шығармадан нормал пайдаланылыўына орынсыз зыян келтирмеў ҳəм автордың нызамлы мəплерин тийкарсыз кемситпеў шəрти менен ғана қолланылады.

 

25-статья. Шығармаларды автордың келисимисиз ҳəм ҳақы төлеместен жеке мақсетлерде тəкирарлаў

Жəрияланған шығарманы жеке мақсетлерде автордың ямаса басқа ҳуқық ийесиниң келисимисиз ҳəм ҳақы төлемеген ҳалда тəкирарлаўға жол қойылады, усы Нызамның 33-статьясында нəзерде тутылған жағдайлар буған кирмейди.

Усы статьяның биринши бөлиминиң қағыйдалары:

имаратлар ҳəм қурылмалар түриндеги архитектуралық шығармаларды тəкирарлаўға;

мағлыўматлар базаларын ямаса олардың əҳмийетли бөлеклерин тəкирарлаўға;

нызамда нəзерде тутылған жағдайларды есапқа алмағанда, ЭЕМ ушын бағдарламаларды тəкирарлаўға;

китапларды (толық) ҳəм ноталы текстлерди репрографиялық тəкирарлаўға байланыслы қолланылмайды.

 

26-статья. Шығармалардан автордың аты-фамилиясын көрсетип, еркин пайдаланыў

Шығармадан автордың аты-фамилиясын ҳəм алынған деректи əлбетте көрсеткен ҳалда жəне шығармадан нормал пайдаланыўына зыян келтирмеў ҳəм автордың нызамлы мəплерин кемситпеў шəрти менен төмендеги тəризде еркин пайдаланыўға жол қойылады:

жарияланған шығармалардан түп нусқада ҳəм аўдармада илимий, изертлеў, полемика, сын ҳəм реклама менен байланыслы болмаған мəлимлеме мақсетлеринде гөзленген мақсетке сəйкес көлемде цитата алыў, соның ишинде газета ҳəм журналлардағы мақалалардан үзиндилерди баспасөз шолыўлары түринде тəкирарлаў;

жəрияланған шығармалардан ямаса бундай шығармалардың үзиндилеринен билимлендириў ҳəм оқыў түриндеги басылымларда, радиоеситтириў ҳəм телекөрсетиўлерде, сесли ҳəм видео жазыўларда гөзленген мақсетке сəйкес көлемде мысал сыпатында пайдаланыў;

күнделикли сиясий, экономикалық, социаллық ҳəм диний мəселелер бойынша газета ҳəм журналларда басылған мақалалар ямаса эфирге берилген яки кабель арқалы жиберилген усы түрдеги шығармаларды газеталарда тəкирарлаў, эфирге бериў ямаса кабель арқалы жибериў, усындай пайдаланыў автор тəрепинен қадаған етилген жағдайлар буған кирмейди;

көпшилик алдында шығып сөйленген сиясий баянатлар, мүрəжатлар, билдириўлер ҳəм усыған уқсас шығармаларды гөзленген мақсетлерге сəйкес көлемде газеталарда тəкирарлаў, эфирге бериў ямаса кабель арқалы жибериў. Бунда усындай шығармаларды топламларда жəриялаў ҳуқықы авторда сақланып қалады;

күнделикли ўақыялар процессинде көриў ямаса еситиў мүмкин болған шығармаларды усындай ўақыялардың шолыўларында фотография ямаса кинемотография қураллары жəрдеминде эфирге узатыў ямаса кабель арқалы жибериў жолы менен мəлимлеме мақсетине сəйкес көлемде тəкрарлаў ямаса ҳəммениң дыққаты ушын жибериў. Бунда усындай шығармаларды топламларда жəриялаў ҳуқықы авторда сақланып қалады;

дəрамат алыўды гөзлемеген ҳалда көзи əззилер ушын рельефли – точкалы ҳəриплер яки басқа усыллар менен жəрияланған шығармаларды тəкирарлаў, усындай тəкирарлаў усыллары ушын арнаўлы дөретилген шығармалар буған кирмейди.

Пуқаралық айланысқа нызамлы тəризде киргизилген шығармалардың нусқаларын мəлимлеме-китапхана мəкемелери тəрепинен ўақытша пайдаланыўға автордың яки басқа да ҳуқық ийесиниң келисимисиз ҳəм ҳақы төлемеген ҳалда бериўге жол қойылады. Бунда авторлық ҳуқықы объектлери болған, цифралы түрде билдирилген шығармалардың нусқалары, соның ишинде мəлимлеме-китапхана мəкемелериниң ресурсларынан өз-ара пайдаланыў тəртибинде берилетуғын шығармалардың нусқалары бул шығармалардың цифралы түрдеги көширме нусқаларын дөретиў имканиятына жол қоймаў шəрти менен тек ғана мəлимлеме-китапхана мəкемелерин имаратларында ўақытша пайланыўға берилиўи мүмкин. (ҚР 26.12.2018-ж. 225/XXIV-санлы Нызамы тийкарында өзгерислер киритилген)

 

 

 

27-статья. Шығармалардан репрографиялық тəкирарлаў жолы менен пайдаланыў

Дəрамат алыўды гөзлемеген ҳалда, автордың ямаса басқа да ҳуқық ийесиниң келисимисиз ҳəм ҳақы төлемеген халда, лекин шығармадан пайдаланылып атырған автордың аты-фамилиясын ҳəм алынған дерегин əлбетте көрсеткен тəризде:

мəлимлеме-китапхана мəкемелери, архивлер ҳəм ведомстволық архивлер тəрепинен – шығарманың жоғалған ямаса жарамсыз болып қалған нусқаларын тиклеў, алмастырыў ушын, сондай-ақ өз қорларынан бул шығармаларды қандай да бир себеп пенен жоғалтқан басқа мəлимлеме-китапхана мəкемелерине, архивлерге ҳəм ведомстволық архивлерге шығармалардың нусқаларын бериў ушын жəрияланған шығарманы;

мəлимлеме-китапхана мəкемелери, архивлер ҳəм ведомстволық архивлер тəрепинен пуқаралардың оқыў ҳəм изертлеў мақсетлериндеги сораўлары бойынша, сондай-ақ билимлендириў мəкемелери тəрепинен аудитория шынығыўлары ушын топламларда, газеталар ҳəм басқа да дəўирли басылымларда басылған айырым мақалалар ҳəм киши көлемли шығармаларды, басылған жазба шығармалардан (сүўретли ямаса сүўретсиз) қысқа үзиндилерди бир нусқада репрографиялық тəкирарлаўға жол қойылады. (ҚР 26.12.2018-ж. 225/XXIV-санлы Нызамы тийкарында өзгерислер киргизилген)

 

28-статья. Ҳəмме еркин бара алатуғын орынларда турақлы жайласқан шығармалардан еркин пайдаланыў

Ҳəмме еркин бара алатуғын орынларда турақлы жайласқан архитектуралық, фотография, сүўретлеў көркем өнери шығармаларын автордың ямаса басқа да хуқық ийесиниң келисимисиз ҳəм ҳақы төлемеген ҳалда тəкирарлаў, эфирге бериў ямаса кабель арқалы жибериўге жол қойылады. Бул қағыйда шығарманың көриниси усындай тəкирарлаў, эфирге бериў ямаса кабель арқалы жибериўдиң тийкарғы объекти болған жағдайларға, сондай-ақ шығарманың көринисинен коммерциялық мақсетлерде пайдаланылатуғын жағдайларға байланыслы қолланылмайды.

 

29-статья. Шығармаларды көпшилик алдында еркин атқарыў

Жəрияланған музыкалы шығармаларды рəсмий, диний ҳəм жерлеў мəресимлеринде бундай мəресимлердиң өзгешелигине сəйкес көлемде автордың ямаса басқа да ҳуқық ийесиниң келисимисиз ҳəм ҳақы төлеместен көпшилик алдында атқарыўға жол қойылады.

 

30-статья. Шығармалардан сорастырыў, дəслепки тергеў, ҳəкимшилик ҳəм судлаў жумысларын жүргизиў мақсетлери ушын пайдаланыў

Шығармалардан сорастырыў, дəслепки тергеў, ҳəкимшилик ҳəм судлаў жумысларын жүргизиў мақсетлерин гөзлеп, пайдаланыў мақсетине сəйкес көлемде автордың ямаса басқа да ҳуқық ийесиниң келисимисиз ҳəм ҳақы төлеместен пайдаланыўға жол қойылады.

 

31-статья. Эфир арқалы көрсетиў ямаса еситтириў бериўши шөлкемлер тəрепинен қысқа мүддет пайдаланыў ушын еркин жазып алыў

Эфир арқалы көрсетиў ямаса еситтириў бериўши шөлкем өзи эфирге узатыў ҳуқықын алған шығарманы автордың келисимисиз ҳəм қосымша ҳақы төлемеген ҳалда өз үскенелери жəрдеминде ҳəм өз көрсетиўлери ямаса еситтириўлери ушын əмелге асырыў шəрти менен қысқа мүддет пайдаланыў ушын жазып алыўы мүмкин. Егер бундай жазыўды сақлаўдың узағырақ мүддети автор менен келисилген болмаса, шөлкем оны таярланғанынан соң алты ай ишинде жоқ етип жибериўи шəрт. Егер бундай жазыў тек ғана ҳүжжетли түрде болса, жазыў шығарма авторының келисимисиз архивлерде ҳəм ведомстволық архивлерде сақланыўы мүмкин. (ҚР 26.12.2018-ж. 225/XXIV-санлы Нызамы тийкарында өзгерислер киргизилген)

 

32-статья. ЭЕМ ушын бағдарламалар ямаса мағлыўматлар базаларын еркин тəкирарлаў ҳəм əпиўайыластырыў

ЭЕМ ушын бағдарламаның ямаса мағлыўматлар базасының нусқасына нызамлы ийе болған шахстың кейин ала жеке пайдаланыў мақсетинде ЭЕМ ушын бағдарламаны ямаса мағлыўматлар базасын еркин тəкирарлаўға ҳəм əпиўайыластырыўға болған ҳуқықы нызам менен белгиленеди.

 

33-статья. Жеке мақсетлерде тəкирарлағаны ушын ҳақы төлеў

Аудиовизуал шығарманы ямаса фонограмманы дəрамат алмастан тек ғана жеке мақсетлер ушын шығарманың авторының, атқарыўшының, фонограмманы ҳəм аудиовизуал шығарманы таярлаўшының келисимисиз, лекин оларға ҳақы төлеген ҳалда тəкирарлаўға жол қойылады. Ҳақы бундай тəкирарлаў ушын пайдаланылатуғын үскенелерди (аудио – ҳəм видеомагнитофонлар ҳəм басқа да үскенелерди) жəне материаллық түрлерин (сесли ҳəм (ямаса) видеопленкалар ҳəм кассеталар, компакт дисклер ҳəм басқа да материаллық түрлерин) таярлаўшылар ҳəм импорт етиўшилер тəрепинен төленеди.

Таярланатуғын ҳəм импорт етилетуғын үскенелер жəне материаллық түрлериниң дизими, сондай-ақ алынатуғын ҳақы ставкалары, оны жыйнаў шəртлери ҳəм тəртиби Өзбекстан Республикасы Министрлер Кабинети тəрепинен белгиленеди.

Усы статьяда нəзерде тутылған ҳақыны жыйнаў ҳəм бөлистириў авторлар, фонограммаларды таярлаўшылар ҳəм атқарыўшылардың мүлклик ҳуқықларын жəмəəтлик тийкарда басқарыўшы шөлкемлердиң бири тəрепинен усы шөлкемлер арасында дүзилген келисимге муўапық əмелге асырылады. Егер усы келисимде басқаша реже нəзерде тутылған болмаса, көрсетип өтилген ҳақы төмендегише бөлистириледи: қырқ проценти – авторларға, отыз проценти – атқарыўшыларға, отыз проценти – фонограммалар ҳəм (ямаса) аудиовизуал шығармаларды таярлаўшыларға.

Усы статьяда нəзерде тутылған ҳақыны алыў ҳəм бөлистириў тəртибин тексериў ҳəм қадағалаў арнаўлы ўəкилликли мəмлекетлик уйым тəрепинен əмелге асырылады.

Экспорт предмети болып есапланатуғын үскенелер ҳəм материаллық буйымларға, сондай-ақ үй шараятларында пайдаланыў ушын арналмаған профессионал үскенелерге қатнаслы жыйым əмелге асырылмайды ҳəм ҳақы төленбейди.

 

34-статья. Хызмет шығармасына болған авторлық ҳуқық

Хызмет ўазыйпаларын ямаса хызмет тапсырмасын орынлаў тəртибинде дөретилген шығармаға (хызмет шығармасына) болған автордың жеке мүлклик емес ҳуқықлары шығарманың авторында сақланып қалады.

Хызмет шығармасынан пайдаланыўға болған айрықша ҳуқықлар, егер автор менен жумыс бериўши арасындағы шəртнамада басқаша реже нəзерде тутылған болмаса, жумыс бериўшиге тийисли.

Хызмет шығармасынан пайдаланыўдың ҳəр бир түри ушын авторлық ҳақы муғдары ҳəм оны төлеў тəртиби автор менен жумыс бериўши арасындағы шəртнамада белгиленеди. Жумыс бериўши менен дүзилген шəртнамаға қарамастан, автор шығарма жəрияланған ўақыттан соң он жыл өткеннен кейин, жумыс бериўшиниң келисими менен болса оннан да бурынырақ шығармадан пайдаланыў ҳəм авторлық ҳақыны алыў ҳуқықын толық көлемде қолға киргизеди.

Автордың хызмет шығармасынан тапсырма мақсети талап етпейтуғын усылда пайдаланыў ҳуқықы шекленбейди.

Жумыс бериўши хызмет шығармасынан ҳəр қандай тəризде пайдаланыўда өз атамасын көрсетиўге ямаса оны көрсетиўди талап етиўге ҳақылы.

Хызмет ўазыйпаларын ямаса жумыс бериўшиниң хызмет тапсырмаларын орынлаў тəртибинде усы Нызамның 17-статьясының үшинши бөлиминде нəзерде тутылған энциклопедиялар, энциклопедиялық сөзликлер, дəўирли ҳəм даўамлы илимий жумыслар топламлары, газеталар, журналлар ҳəм басқа да дəўирли басылымлардың дөретилиўине усы статьяның режелери қолланылмайды.

 

35-статья. Авторлық ҳуқықтың ҳəрекет етиў мүддети

Авторлық ҳуқық автордың пүткил өмири даўамында ҳəм ол қайтыс болғаннан соң елиў жыл даўамында ҳəрекет етеди, усы статьяда ҳəм басқа да нызамларда нəзерде тутылған жағдайлар буған кирмейди.

Биргеликтеги авторлықта дөретилген шығармаға болған авторлық ҳуқық биргеликтеги авторлардың пүткил өмири даўамында ҳəм биргеликтеги авторлар арасында ең узақ жасаған ақырғы шахс қайтыс болғаннан кейин елиў жыл даўамында ҳəрекет етеди.

Лақап пенен ямаса аты көрсетилмей нызамлы жəрияланған шығармаға болған авторлық ҳуқық шығарма жəрияланғаннан кейин елиў жыл даўамында ҳəрекет етеди. Егер көрсетилген мүддет ишинде лақап пенен ямаса аты көрсетилмей жазылған шығарманың авторы өз шахсын мəлим етсе ямаса буннан былай оның шахсы гүманға орын қалдырмаса, усы статьяның биринши бөлиминде көрсетилген мүддетлер қолланылады.

Автор қайтыс болғаннан кейин биринши мəрте жəрияланған шығармаға болған авторлық ҳуқық шығарма жəрияланғаннан кейин елиў жыл даўамында ҳəрекет етеди.

Авторлық ҳуқықы, авторлық атына болған ҳуқық ҳəм автордың абыройын қорғаў ҳуқықы мүддетсиз қорғалады. (ҚР 18.08.2018-ж. 200/XXII-санлы Нызамы тийкарында өзгерислер киргизилген)

Шығармаға Өзбекстан Республикасының халық аралық шəртнамаларына муўапық қорғаў берилген жағдайда, Өзбекстан Республикасы аймағында авторлық ҳуқықтың ҳəрекет етиў мүддети усы статьяға муўапық белгиленеди. Лекин, бул мүддет шығарма келип шыққан мəмлекетте белгиленген авторлық ҳуқықтың ҳəрекет етиў мүддетинен асып кетпеўи керек.

Усы статьяда нəзерде тутылған мүддетлерди есаплаў мүддеттиң өте баслаўы ушын тийкар болатуғын юридикалық факт жүз берген жылдан кейинги жылдың биринши январынан басланады.

 

36-статья. Авторлық ҳуқықтың мийрас бойынша өтиўи

Автордың мүлклик ҳуқықлары мийрас бойынша өтеди.

Автордың жеке мүлклик емес ҳуқықлары мийрас бойынша өтпейди. Автордың мийрасхорлары көрсетилген ҳуқықларды қорғаўға ҳуқықлы. Мийрасхорлардың усы ҳуқықлары мүддет пенен шекленбейди.

Автордың мийрасхорлары болмаған жағдайда, оның жеке мүлклик емес ҳуқықларын қорғаў арнаўлы ўəкилликли уйымға жүкленеди.

Егер шығармаға болған авторлық ҳуқық  бир неше мийрасхорға биргеликте тийисли болса, шығармадан пайдаланыў тəртиби олардың арасындағы келисимде белгиленеди. Бунда мийрасхорлардан ҳеш бири басқа мийрасхорлардың шығармадан пайдаланыўды жетерли тийкарларсыз қадаған етиўге ҳақылы емес.

 

37-статья. Шығарманың жəмийетлик мүлкке айланыўы

Шығармаларға болған авторлық ҳуқықтың ҳəрекет етиў мүддетиниң тамамланыўы олардың жəмийетлик мүлкке айланыўын билдиреди.

Өзбекстан Республикасы аймағында ҳеш қашан қорғаў берилмеген шығармалар жəмийетлик мүлк болып есапланады. (ҚР 30.09.2014-ж.          229/XVI-санлы Нызамы тийкарында екинши бөлим алып тасланған)

Жəмийетлик мүлк болған шығармалардан ҳəр қандай шахс авторлық ҳақыны төлемеген ҳалда еркин пайдаланыўы мүмкин. Бунда автордың жеке мүлклик емес ҳуқықлары сақланыўы керек.

 

38-статья. Авторлық шəртнама

Усы Нызамның 19-статьясының үшинши бөлиминде нəзерде тутылған мүлклик ҳуқықлар тек ғана авторлық шəртнаманы дүзиў жолы менен ҳуқық ийеси тəрепинен басқа шахсқа өткерилиўи мүмкин, усы Нызамда белгиленген жағдайлар буған кирмейди.

Автордың мүлклик ҳуқықларын басқа шахсқа өткериў айрықша ҳуқықларды басқа шахсқа өткериў ҳаққындағы авторлық шəртнама тийкарында ямаса айрықша болмаған ҳуқықларды басқа шахсқа өткериў ҳаққындағы авторлық шəртнама тийкарында əмелге асырылыў мүмкин.

Айрықша ҳуқықларды басқа шахсқа өткериў ҳаққындағы авторлық шəртнама тек ғана усы ҳуқықлар өткерилип атырған шахс шығармадан белгили бир усылда ҳəм шəртнамада белгиленген шеклерде пайдаланыўына рухсат береди.

Айрықша болмаған ҳуқықларды басқа шахсқа өткериў ҳаққындағы авторлық шəртнама пайдаланыўшыға шығармадан усындай ҳуқықларды басқа шахсқа өткерген айрықша ҳуқықлар ийеси ҳəм (ямаса) бул шығармадан усындай усылда пайдаланыў ушын рухсат алған басқа шахслар менен тең рəўиште пайдаланыўға рухсат береди.

Авторлық шəртнама бойынша басқа шахсларға өткерилетуғын ҳуқықлар, егер шəртнамада тиккелей басқаша реже нəзерде тутылған болмаса, айрықша болмаған ҳуқықлар деп есапланады.

Шығармаға болған авторлық ҳуқық шығарма билдирилген материаллық объектке болған меншик ҳуқықы менен байланыслы емес.

Материаллық объектке болған меншик ҳуқықын ямаса материаллық объектке ийелик етиў ҳуқықын басқа шахсқа өткериў усы объектте сəўлеленген шығармаға болған қандай да бир авторлық ҳуқықтың өз-өзинен басқа шахсқа өткерилиўине себеп болмайды.

 

39-статья. Авторлық шəртнаманың шəртлери

Авторлық шəртнамада төмендегилер нəзерде тутылыўы керек:

шығармадан пайдаланыў усыллары (усы шəртнама тийкарында өткерилетуғын конкрет ҳуқықлар);

шығармадан пайдаланыўдың ҳəр бир усылы ушын төленетуғын ҳақы муғдары ҳəм (ямаса) төленетуғын ҳақы муғдарын белгилеў тəртиби, оны төлеў тəртиби ҳəм мүддетлери.

Авторлық шəртнама тəреплер зəрүр деп тапқан басқа да шəртлерди нəзерде тутыўы мүмкин.

Авторлық шəртнамада шығармадан пайдаланыў ҳуқықы қанша мүддетке өткерилиўи ҳаққында шəрт болмаған жағдайда, шəртнама дүзилген сəнеден баслап бес жыл өткеннен кейин, егер пайдаланыўшы шəртнама бийкар етилгенге шекем кеминде алты ай бурын бул ҳаққында жазба рəўиште ескертилген болса, шəртнама автор тəрепинен бийкар етилиўи мүмкин.

Авторлық шəртнамада шығармадан пайдаланыў ҳуқықы ҳəрекет ететуғын аймақ шеклери ҳаққында шəрт болмаған жағдайда, шəртнамаға муўапық басқа шахсларға өткерилетуғын ҳуқықтың ҳəрекет етиўи Өзбекстан Республикасы аймағы менен шекленеди.

Басқа шахсқа өткерилиўи авторлық шəртнамада тиккелей нəзерде тутылмаған шығармадан пайдаланыў ҳуқықлары басқа шахсқа өткерилмеген деп есапланады.

Шəртнама дүзилген пайтта шығармадан пайдаланыў ҳаққында еле мəлим болмаған ҳуқықлар авторлық шəртнама предмети болыўы мүмкин емес.

Төленетуғын ҳақы авторлық шəртнамада шығармадан пайдаланыўдың тийисли усылы ушын алынатуғын дəраматтан процент тəризинде белгиленеди ямаса, егер буны шығарманың өзгешелиги яки оннан пайдаланыўдың өзине тəн тəреплери менен байланыслы ҳалда əмелге асырыў мүмкин болмаса, шəртнамада белгиленген сумма тəризинде ямаса басқаша тəризде белгиленеди. Усы авторлық ҳақының ең кем муғдарлары Өзбекстан Республикасы Министрлер Кабинети тəрепинен белгиленеди.

Егер шығарманы басып шығарыў ямаса оннан басқаша тəризде пайдаланыў ҳаққындағы авторлық шəртнамадан ҳақы төлеў белгили бир сумма тəризинде белгиленсе, шəртнамада шығарманың ең көп тиражы белгилеп қойылыўы шəрт.

Авторлық шəртнаманың авторды келешекте усы темада ямаса усы салада шығармалар дөретиўди шеклейтуғын шəрти өз-өзинен ҳақыйқый емес.

Авторлық шəртнаманың усы Нызам талапларына қайшы келетуғын шəртлери ҳақыйқый емес.

 

40-статья. Аудиовизуал шығарма дөретиў ҳəм оннан пайдаланыўға байланыслы авторлық шəртнаманың өзине тəн өзгешеликлери

Аудиовизуал шығарма дөретиў ҳəм оннан пайдаланыў ушын авторлық шəртнаманы дүзиў, егер шəртнамада басқаша реже нəзерде тутылған болмаса, бул шығарма авторлары тəрепинен аудиовизуал шығарманы таярлаўшыға тəкирарлаў, тарқатыў, прокатқа бериў, көпшилик алдында атқарыў, эфирге бериў, кабель арқалы жибериў, ҳəммениң дыққатына тəкирарлап жибериў, аудиовизуал шығарманы ҳəммениң дыққатына жеткериў, сондай-ақ аудиовизуал шығармаға субтитр ислеў ҳəм текстти дубляж етиў бойынша айрықша ҳуқықлардың өткерилиўине алып келеди. Көрсетилген ҳуқықлар аудиовизуал шығармаға болған авторлық ҳуқық ҳəрекет ететуғын мүддет даўамында ҳəрекетте болады.

Аудиовизуал шығарманың қурамына киретуғын шығармалардан пайдаланыў авторлық шəртнама тийкарында ҳəм нызамда нəзерде тутылған басқа тийкарларда əмелге асырылады.

Шығарманы аудиовизуал шығарма қурамына киргизиўге өз келисимин берген ҳуқық ийеси, егер аудиовизуал шығарманы таярлаўшы менен дүзилген авторлық шəртнамада басқаша қағыйда нəзерде тутылған болмаса, аудиовизуал щығармадан пайдаланыўды қадаған етиўге ямаса қандайда бир тəризде шеклеўге ҳуқықлы емес.

Аудиовизуал шығармаға жыйынды бөлим болып кирген, бурыннан бар болған шығарманың да, оның үстинде ислеў барысында дөретилген шығарманың да авторлары, егер аудиовизуал шығарманы таярлаўшы менен дүзилген авторлық шəртнамада басқаша реже келисилген болмаса, ҳəр бири өз шығармасына байланыслы авторлық ҳуқықтан пайдаланады.

 

41-статья. Буйыртпаның авторлық шəртнамасы

Автор буйыртпаның авторлық шəртнамасы бойынша шығарманы шəртнама шəртлерине муўапық дөретиў ҳəм оны буйыртпашыға тапсырыў миннетлемесин алады.

Буйыртпаның авторлық шəртнамасы бойынша дөретилген шығармаға болған жеке мүлклик емес ҳуқықлар авторға тийисли болады.

Буйыртпаның авторлық шəртнамасы бойынша шығармадан пайдаланыў ушын мүлклик ҳуқықлар басқа шахсқа өткерилген жағдайда, усы Нызамның                          38, 39 ҳəм 42-статьяларының режелери сақланыўы тийис.

 

42-статья. Авторлық шəртнаманың формасы

Авторлық шəртнама жазба түрде дүзилиўи керек, нызамда нəзерде тутылған жағдайлар буған кирмейди.

ЭЕМ ушын бағдарламалар ҳəм мағлыўматлар базалары нусқаларын сатыўда авторлық шəртнама, егер оның шəртлери (бағдарламадан ҳəм мағлыўматлар базасынан пайдаланыў шəртлери) бағдарлама ямаса мағлыўматлар базасы нусқаларында тийисли тəризде баян етилген болса, жазба түрде дүзилген деп есапланады.

 

III БАП. ТҮРЛЕС ҲУҚЫҚЛАР

 

43-статья. Түрлес ҳуқықлардың ҳəрекет етиў саласы

Атқарыўшының ҳуқықлары төмендеги шəртлерден бирине бойсынылған жағдайда усы Нызамға муўапық оған тийисли деп тəн алынады:

атқарыўшы Өзбекстан Республикасы пуқарасы болса;

атқарыўшының пуқаралығына қарамастан, атқарыў биринши мəрте Өзбекстан Республикасы ҳəм Қарақалпақстан Республикасы аймағында əмелге асырылған болса;

атқарыў усы статьяның екинши бөлиминиң режелерине муўапық қорғалатуғын фонограммаға жазылған болса;

фонограммаға жазылмаған атқарыў усы статьяның үшинши бөлиминиң қағыйдасына муўапық эфир ямаса кабель арқалы көрсетиў яки еситтириў бериўши шөлкемниң қорғалатуғын көрсетиў ямаса еситтириўине киргизилген болса.

Фонограмманы таярлаўшының ҳуқықлары төмендеги шəртлердиң бири сақланған жағдайда, усы Нызамға муўапық оған тийисли деп тəн алынады:

фонограмманы таярлаўшы Өзбекстан Республикасы пуқарасы ямаса Қарақалпақстан Республикасы аймағында жайласқан жерине ийе болған юридикалық шахс болса;

фонограмманы таярлаўшының пуқаралығы ямаса жайласқан жерине қарамастан, фонограмма биринши мəрте Өзбекстан Республикасы аймағында жəрияланған болса.

Эфир ямаса кабель арқалы көрсетиў яки еситтириў бериўши шөлкемниң ҳуқықлары, егер шөлкем Қарақалпақстан Республикасы аймағында жайласқан жерине ийе болса ҳəм эфирге бериў яки кабель арқалы жибериўди Қарақалпақстан Республикасы аймағында жайласқан узатқышлар жəрдеминде əмелге асырып атырған болса, усы Нызамға муўапық усы шөлкемге тийисли деп тəн алынады.

Сырт еллик юридикалық ҳəм физикалық шахслардың Өзбекстан Республикасының халықаралық шəртнамаларына муўапық, Қарақалпақстан Республикасында қорғалатуғын түрлес ҳуқықлары да усы Нызамға муўапық тəн алынады.

 

 

 

44-статья. Түрлес ҳуқықлар объектлери

Түрлес ҳуқықлар объектлери қатарына атқарыўлар, фонограммалар, эфир ямаса кабель арқалы көрсетиў яки еситтириў бериўши шөлкемниң көрсетиўлери ямаса еситтириўлери киреди.

 

45-статья. Түрлес ҳуқықлар субъектлери

Атқарыўшылар, фонограммаларды таярлаўшылар, эфир ямаса кабель арқалы көрсетиў яки еситтириў бериўши шөлкемлер түрлес ҳуқықлар субъектлери болып табылады.

Түрлес ҳуқықлардың жүзеге келиўи ҳəм əмелге асырылыўы ушын түрлес ҳуқықлар объектин дизимнен өткериў ямаса қандайда бир басқа рəсмийшиликке бойсыныў талап етилмейди.

Юридикалық ҳəм физикалық шахслар, соның ишинде көрсетиў ямаса еситтириўди эфирге бериў ҳəм кабель арқалы жибериўди (ретрансляция да усыған киреди) əмелге асырыўшы юридикалық ҳəм физикалық шахслар, усы Нызамда нəзерде тутылған жағдайлардан тысқары, шығармадан, атқарыўдан, фонограммадан ямаса эфир яки кабель арқалы көрсетиў ямаса еситтириў бериўши шөлкемниң көрсетиў ямаса еситтириўинен тек ғана ҳуқық ийеси яки басқа ўəкилликли шахс пенен дүзилген шəртнамаға муўапық пайдаланыўы мүмкин. Ретрансляция авторлар, атқарыўшылар, фонограммаларды таярлаўшылар ҳəм басқа да ҳуқық ийелериниң эфирге бериў, кабель арқалы жибериў, ҳəммениң дыққатына жеткериўге болған ҳуқықларына бойсынылған ҳалда əмелге асырылыўы тийис.

 

46-статья. Түрлес ҳуқықлардың қорғаў белгилери

Фонограммаға ҳəм (ямаса) бундай фонограммаға жазылған атқарыўға болған айрықша ҳуқықлар ийелери өз ҳуқықларынан хабардар етиў ушын түрлес ҳуқықлардың қорғаў белгисинен пайдаланыўы мүмкин болып, бул белги фонограмманың ҳəр бир нусқасында ҳəм (ямаса) ол сақланатуғын футлярда қойылады ҳəм төмендеги үш элементтен ибарат болады:

айнала ишиндеги латынша «Р» ҳəриби;

айрықша түрлес ҳуқықлар ийесиниң аты, фамилиясы (атамасы);

фонограмма биринши мəрте жəрияланған жыл.

Атамасы ямаса аты-фамилиясы усы фонограммада ҳəм (ямаса) ол сақланатуғын футлярда əпиўайы тəризде көрсетилген юридикалық ямаса физикалық шахс, егер басқа жағдай дəлилленбеген болса, фонограмманы таярлаўшы деп тəн алынады.

 

47-статья. Атқарыўшының ҳуқықлары

Атқарыўшыға төмендеги ҳуқықлар тийисли:

аты-фамилиясына болған ҳуқық;

атқарыўды атқарыўшының намысы ҳəм абройына зыян келиўи мүмкин болған ҳəр қандай тəризде бузып көрсетилиўинен ямаса ҳəр қандай басқаша тəриздеги усыған усас жағдайлардан қорғаў ҳуқықы;

атқарыўдан ҳəр қандай түрде пайдаланыўға болған айрықша ҳуқықлары, соның ишинде атқарыўшының атқарыўдан пайдаланыўдың ҳəр бир түри ушын ҳақы алыўға болған ҳуқықы.

Атқарыўшының атқарыўдан пайдаланыўға болған айрықша ҳуқықлары  төмендеги ҳəрекетлерди əмелге асырыў ямаса бундай ҳəрекетлерге рухсат бериў ҳуқықын аңлатады:

атқарыў жазыўын тəкирарлаў (тəкирарлаў ҳуқықы);

атқарыў жазыўының түп нусқасы ямаса нусқаларын сатыў яки меншик ҳуқықын өзгеше тəризде басқа шахсқа өткериў жолы менен тарқатыў (тарқатыў ҳуқықы);

атқарыў жазыўын ҳəммениң дыққатына жеткериў (ҳəммениң дыққатына жеткериў ҳуқықы);

атқарыў жазыўының түп нусқасы ямаса нусқаларын, ҳəтте олар атқарыўшының келисими менен тарқатылғаннан кейин ҳəм түп нусқаға жəне нусқаларға болған меншик ҳуқықына қарамастан, прокатқа бериў (прокатқа бериў ҳуқықы);

бурын жазылмаған атқарыўларды жазып алыў (жазып алыў ҳуқықы);

атқарыўды эфирге бериў ямаса кабель арқалы жибериў, егер бундай еситтириў ямаса көрсетиў ушын пайдаланылатуғын атқарыў бурын эфирге берилмеген болса ямаса жазыўдан пайдаланылған ҳалда əмелге асырылмаса (жазып алынбаған атқарыўды эфирге бериў ямаса кабель арқалы жибериў ҳуқықы);

атқарыў жазыўын эфирге узатыў ямаса кабель арқалы жибериў, егер дəслеп бул жазыў коммерциялық емес мақсетлер ушын таярланған болса (атқарыў жазыўын эфирге узатыў ямаса кабель арқалы жибериў ҳуқықы).

Атқарыўшының атқарыў жазыўын тəкирарлаўға болған айрықша ҳуқықы төмендеги жағдайларда қолланылмайды:

атқарыўдың дəслепки жазыўы атқарыўшының келисими менен əмелге асырылғанда;

атқарыў жазыўын тəкирарлаў атқарыў жазып алынып атырғанда атқарыўшының келисими қайсы мақсетте алынған болса, усы мақсетте əмелге асырылғанда;

атқарыў жазыўын тəкирарлаў усы Нызамның 53-статьясындағы режелерге муўапық таярланған жазыў мақсетинде əмелге асырылғанда.

Егер атқарыў жазыўының нусқалары оларды сатыў ямаса меншик ҳуқықын өзгеше тəризде басқа шахсқа өткериў жолы менен пуқаралық айланысқа нызамлы киргизилген болса, атқарыўшының келисимисиз ҳəм оған ҳақы төлемеген ҳалда олардың буннан былай да тарқатылыўына жол қойылады.

Хызмет ўазыйпаларын ямаса жумыс бериўшиниң хызмет тапсырмасын орынлаў тəртибинде əмелге асырылған атқарыўларға тийислисинше усы Нызамның 34-статьясының қағыйдалары қолланылады.

Атқарыўшылар өз ҳуқықларын атқарылатуғын шығармалардың авторларының ҳуқықлары сақланған ҳалда əмелге асырыўы керек.

Атқарыў жазыўынан дəрамат алыў мақсетинде пайдаланылғанлығы ямаса оннан пайдаланыў бундай мақсетке қаратылмағанлығына қарамастан, атқарыў жазыўынан пайдаланылған деп есапланады.

 

48-статья. Атқарыўшының ҳуқықларын басқа шахсқа өткериў

Атқарыўшының усы Нызамның 47-статьясының екинши бөлиминде нəзерде тутылған ҳуқықлары шəртнама бойынша басқа шахсларға өткерилиўи мүмкин. Бундай шəртнамаға, тийислисинше, усы Нызамның 38, 39 ҳəм
42-статьяларының режелери қолланылады.

Атқарыўлардан пайдаланыў ушын рухсатнамалар атқарыўшы тəрепинен, атқарыўшылар жəмəəти атқарғанда болса атқарыўшылар жəмəəтиниң ўəкилликли ўəкили тəрепинен жазба шəртнама дүзиў арқалы бериледи.

Атқарыўдан пайдаланғанлығы ушын ҳақы муғдары ҳəм оны есаплап шығарыў тəртиби атқарыўшының ямаса атқарыўшылар жəмəəти ўəкилликли ўəкилиниң пайдаланыўшы менен дүзилген шəртнамасында, бундай ҳақыны жыйнаў атқарыўшылардың мүлклик ҳуқықларын жəмəəтлик тийкарда басқарыўшы шөлкемлер тəрепинен əмелге асырылған жағдайларда болса, бундай шөлкемлер пайдаланыўышалар менен дүзетуғын шəртнамаларда белгилеп қойылады.

Аудиовизуал шығарманы дөретиў ҳаққында атқарыўшы ҳəм аудиовизуал шығарманы таярлаўшы арасында шəртнама дүзилиўи атқарыўшы тəрепинен усы нызамның 47-статьясының екинши бөлиминде нəзерде тутылған ҳуқықлар өткерилиўине себеп болады. Атқарыўшы тəрепинен бундай ҳуқықлардың өткерилиўи аудиовизуал шығармадан пайдаланыў менен шекленеди ҳəм, егер шəртнамада басқаша реже нəзерде тутылған болмаса, аудиовизуал шығармада жазылған сес ямаса көринистен өз алдына пайдаланыў ҳуқықларын өз ишине алмайды.

 

49-статья. Атқарыў жазыўын прокатқа бериў ҳуқықы

Коммерциялық мақсетлерде жəрияланған, атқарылыўы атқарыўшы қатнасыўында жазып алынған фонограмманы прокатқа бериў ҳуқықы, атқарыўды фонограммаға жазып алыў ҳуқықына шəртнама дүзилгенде, фонограмманы таярлаўшыға өтеди.

Коммерциялық мақсетлерде жəрияланған фонограмма нусқаларын прокатқа бериўде атқарылыўы фонограммаға жазып алынған атқарыўшы бундай фонограмма нусқаларының прокаты ушын ҳақы алыў ҳуқықын сақлап қалады.

Коммерциялық мақсетлерде жəрияланған аудиовизуал шығарманың нусқаларын прокатқа бериўде атқарылыўы аудиовизуал шығармаға киргизилген атқарыўшы бундай аудиовизуал шығарманың нусқаларының прокаты ушын ҳақы алыў ҳуқықын сақлап қалады.

Коммерциялық мақсетлерде жəрияланған фонограмма ямаса аудиовизуал шығарма нусқаларын прокатқа бериўде ҳақы жыйнаў ҳəм бөлистириў атқарыўшылардың мүлклик ҳуқықларын жəмəəтлик тийкарда басқарыўшы шөлкем тəрепинен əмелге асырылыўы мүмкин. Ҳақы муғдары бундай шөлкем менен прокатқа бериўши шөлкем арасындағы келисим менен белгиленеди.

 

50-статья. Фонограмманы таярлаўшының ҳуқықлары

Фонограмманы таярлаўшыға усы Нызамға муўапық, бул фонограммадан пайдаланыўға айрықша ҳуқықлар тийисли болып табылады.

Фонограмманы таярлаўшының фонограммадан пайдаланыўға болған айрықша ҳуқықлары төмендеги ҳəрекетлерди əмелге асырыў ямаса бундай ҳəрекетлерге рухсат бериў ҳуқықын аңлатады:

фонограмманы тəкирарлаў (тəкирарлаў ҳуқықы);

фонограмманың түп нусқасы ямаса нусқаларын сатыў яки меншик ҳуқықын өзгеше тəризде басқа шахсқа өткериў жолы менен тарқатыў (тарқатыў ҳуқықы);

фонограмманы ҳəммениң дыққатына жеткериў (ҳəммениң дыққатына жеткериў ҳуқықы);

фонограмманың түп нусқасы ямаса нусқаларын, ҳəтте олар фонограмманы таярлаўшы тəрепинен ямаса оның келисими менен тарқатылғаннан кейин жəне оның түп нусқасы ямаса нусқаларына болған меншик ҳуқықына қарамастан, прокатқа бериў (прокатқа бериў ҳуқықы);

фонограмманың түп нусқасы ямаса нусқаларын, соның ишинде фонограммаға болған айрықша ҳуқықлар ийесиниң келисими менен таярланған нусқаларын тарқатыў мақсетинде импорт етиў (импорт етиў ҳуқықы);

фонограмманы эфирге бериў ямаса кабель арқалы жибериў (фонограмманы эфирге бериў ямаса кабель арқалы жибериў ҳуқықы);

фонограммаға дүзетиўлер киргизиў ямаса оны басқаша усылда қайта ислеў (қайта ислеў ҳуқықы).

Фонограмманы таярлаўшы өз фонограммасынан пайдаланыўдың ҳəр бир түри ушын ҳақы алыў ҳуқықына ийе. Егер жəрияланған фонограмма нусқалары оларды сатыў ямаса меншик ҳуқықын өзгеше тəризде басқа шахсқа өткериў жəрдеминде пуқаралық айланысқа нызамлы киргизилген болса, олардың буннан кейинги тарқатылыўына фонограмманы таярлаўшының келисимисиз ҳəм оған ҳақы төлемеген ҳалда жол қойылады.

Фонограмманы таярлаўшының усы статьяның екинши бөлиминде нəзерде тутылған айрықша ҳуқықлары шəртнама бойынша басқа шахсқа өткерилиўи мүмкин. Бундай шəртнамаға тийислисинше усы статьяның 38, 39, 42-статья-ларының режелери қолланылады.

Фонограммаларды таярлаўшылар өз ҳуқықларын пайдаланылып атырған шығармалар ҳəм атқарыўлар авторлары жəне атқарыўшылардың ҳуқықларына бойсынған ҳалда əмелге асырыўы тийис.

Фонограммадан дəрамат алыў мақсетинде пайдаланылғанлығы ямаса оннан пайдаланыў бундай мақсетке қаратылмағанлығына қарамастан, фонограммадан пайдаланылған деп есапланады.

 

51-статья. Фонограммадан пайдаланғанлығы ушын ҳақы төлеў

Коммерциялық мақсетте жəрияланған фонограмманы таярлаўшының ҳəм атқарылыўы усындай фонограммаға жазылған атқарыўшының келисимисиз, лекин оларға ҳақы төлеген ҳалда:

фонограмманы көпшилик алдында атқарыўға;

фонограмманы эфирге бериў ямаса кабель арқалы жибериў, соның ишинде оны ретрансляция етиў жолы менен эфирге бериў ямаса кабель арқалы жибериўге жол қойылады.

Усы статьяның биринши бөлиминде нəзерде тутылған ҳақыны жыйнаў, бөлистириў ҳəм төлеў атқарыўшылардың мүлклик ҳуқықларын жəмəəтлик тийкарда басқарыўшы шөлкем ямаса фонограммаларды таярлаўшылардың меншик ҳуқықларын жəмəəтлик тийкарда басқарыўшы шөлкем тəрепинен усындай шөлкемлер арасындағы келисимге муўапық əмелге асырылыўы мүмкин.

Усы статьяның биринши бөлиминде нəзерде тутылған ҳақы муғдары, сондай-ақ оны төлеў тəртиби ҳақыны жыйнаўшы шөлкем менен фонограммадан пайдаланыўшы шахслар арасындағы келисимде белгиленеди.

 

52-статья. Эфир ямаса кабель арқалы көрсетиў ямаса еситтириў бериўши шөлкемниң ҳуқықлары

Эфир ямаса кабель арқалы көрсетиў яки еситтириў бериўши шөлкем усы көрсетиў ямаса еситтириўден пайдаланыўда усы Нызамға муўапық айрықша ҳуқықларға ийе болады.

Эфир ямаса кабель арқалы көрсетиў яки еситтириў бериўши шөлкемниң өз көрсетиўи ямаса еситтириўинен пайдаланыўға болған айрықша ҳуқықлары төмендеги ҳəрекетлерди əмелге асырыў ямаса бундай ҳəрекетлерге рухсат бериў ҳуқықын аңлатады:

көрсетиў ямаса еситтириў жазыўын тəкирарлаў (тəкирарлаў ҳуқықы);

көрсетиў ямаса еситтириў жазыўының түп нуқсасы яки нусқаларын сатыў ямаса меншик ҳуқықын өзгеше тəризде басқа шахсқа өткериў жолы менен тарқатыў (тарқатыў ҳуқықы);

көрсетиў ямаса еситтириў жазыўын ҳəммениң дыққатына жеткериў (ҳəммениң дыққатына жеткериў ҳуқықы);

көрсетиў ямаса еситтириўди жазып алыў (жазып алыў ҳуқықы);

кириў төлемли орынларда көрсетиў ямаса еситтириўди ҳəммениң дыққаты ушын жибериў (кириў төлемли орынларда көрсетиў ямаса еситтириўди ҳəммениң дыққаты ушын жибериў ҳуқықы);

көрсетиў ямаса еситтириўди ретрансляция ислеў (ретрансляция ҳуқықы);

көрсетиў ямаса еситтириўди кабель арқалы ҳəммениң дыққаты ушын жибериў ямаса көрсетиў яки еситтириўди эфирге бериў (көрсетиў ямаса еситтириўде кабель арқалы жибериў ямаса эфирге бериў ҳуқықы).

Эфир ямаса кабель арқалы көрсетиў яки еситтириў бериўши шөлкем өз көрсетиўи ямаса еситтириўинен пайдаланыўдың ҳəр бири түри ушын ҳақы алыў ҳуқықына ийе.

Эфир ямаса кабель арқалы көрсетиў яки еситтириў бериўши шөлкемниң көрсетиўи ямаса еситтириўи жазыўын тəкрарлаўға болған айрықша ҳуқықы төмендеги жағдайларға қолланылмайды:

көрсетиў ямаса еситтириўди жазып алыў эфир ямаса кабель арқалы яки еситтириў бериўши шөлкемниң келисими менен əмелге асырылғанда;

көрсетиў ямаса еситтириў жазыўын тəкирарлаў усы Нызамның
53-статьясы режелерине муўапық таярланған жазыў мақсетинде əмелге асырылғанда.

Эфир ямаса кабель арқалы көрсетиў яки еситтириў бериўши шөлкемниң усы статьяның екинши бөлиминде нəзерде тутылған айрықша ҳуқықлары шəртнама бойынша басқа шахсларға өткерилиўи мүмкин. Бундай шəртнамаға тийислисинше усы Нызамның 38, 39 ҳəм 42-статьяларының қағыйдалары қолланылады.

Эфир ямаса кабель арқалы көрсетиў яки еситтириў бериўши шөлкемлер өз ҳуқықларын пайдаланылатуғын шығармалардың авторлары ҳəм атқарыўдың атқарыўшыларының ҳуқықларына, ал тийисли жағдайларда фонограммаларды таярлаўшылар ҳəм эфир ямаса кабель арқалы көрсетиў яки еситтириў бериўши шөлкемлердиң ҳуқықлары сақланған ҳалда əмелге асырыўы тийис.

Эфир ямаса кабель арқалы көрсетиў яки еситтириў бериўши шөлкемниң көрсетиўи ямаса еситтириўинен дəрамат алыў мақсетинде пайдаланылмағанлығына ямаса оннан пайдаланыў бундай мақсетке қаратылмағанлығына қарамастан, көрсетиў ямаса еситтириўден пайдаланылған деп есапланады.

 

53-статья. Атқарыўшы, фонограмманы таярлаўшы, эфир ямаса кабель арқалы көрсетиў яки еситтириў бериўши шөлкемниң ҳуқықларының шеклениўи

Атқарыўшының, фоногорамманы таярлаўшының, эфир ямаса кабель арқалы көрсетиў яки еситтириў бериўши шөлкемниң ямаса басқа да ҳуқық ийесиниң келисимисиз ҳəм ҳақы төлемеген ҳалда атқарыўдан эфир ямаса кабель арқалы  көрсетиў яки еситтириў бериўши шөлкемниң көрсетиўи яки еситтириўинен ҳəм олардың жазыўларынан пайдаланыўға, сондай-ақ, фонограмманы тəкирарлаўға төмендеги жағдайларда жол қойылады:

Күнделикли ўақыялар шолыўына атқарыўдан, фонограммадан, эфир ямаса кабель арқалы көрсетиў яки еситтириў бериўши шөлкемниң көрсетиўи ямаса еситтириўинен онша үлкен болмаған үзиндилер киргизиў жолы менен;

тек ғана оқыў ямаса илимий-изертлеў мақсетлеринде;

илимий, изертлеў, полемика, сын ямаса мəлимлеме мақсетлеринде цитата алыныўы шəрти менен атқарыўдан, фонограммадан, эфир ямаса кабель арқалы көрсетиў яки еситтириў бериўши шөлкемниң көрсетиўи ямаса еситтириўинен онша үлкен болмаған үзиндилерди цитата түринде келтириў. Бунда коммерциялық мақсетте жəрияланған фонограмманы эфирге бериў ямаса кабель арқалы жибериў яки ҳəммениң дыққатына жеткериў ушын ҳəр қандай тəкирарлаў усы Нызамның 51-статьясының қағыйдаларына бойсынған ҳалда əмелге асырылады;

усы Нызамда илим, əдебият ҳəм көркем-өнер шығармалары авторларының меншик ҳуқықларын шеклеўге байланыслы нəзерде тутылған басқа да жағдайларда.

Физикалық шахс тəрепинен атқарыўшының, фонограмманы таярлаўшының, эфир ямаса кабель арқалы көрсетиў яки еситтириў бериўши шөлкемниң ямаса басқа да ҳуқық ийесиниң келисимисиз ҳəм ҳақы төлемеген ҳалда атқарыўдың, эфир ямаса кабель арқалы көрсетиў яки еситтириў бериўши шөлкемниң көрсетиўи ямаса еситтириўиниң, сондай-ақ, фонограмманың жазыўын тек ғана өз жеке мақсетлери ушын ҳəм дəрамат алыўды гөзлемеген ҳалда таярлаўға жол қойылады.

Егер қысқа мүддет пайдаланыў ушын жазыў ямаса тəкрарлаў эфир арқалы көрсетиў ямаса еситтириў бериўши шөлкем тəрепинен өз əспаб-үскенелери жəрдеминде ҳəм оның өз көрсетиўи ямаса еситтириўи ушын əмелге асырылып атырған болса, атқарыўдың ямаса көрсетиў яки еситтириўдиң қысқа мүддет пайдаланылатуғын жазыўларын əмелге асырыў, бундай жазыўларды тəкрарлаў ҳəм коммерциялық мақсетте жəрияланған фонограмманы тəкрарлаў ушын атқарыўшыны, фонограмманы таярлаўшыны ҳəм эфир арқалы көрсетиў яки еситтириў бериўши шөлкемниң рухсатын алыўға усы Нызамның 47, 50 ҳəм 52-статьяларының режелери төмендеги шəртлери менен қолланылмайды:

эфир арқалы көрсетиў ямаса еситтириў бериўши шөлкем усы бөлимниң режелерине муўапық қысқа мүддет пайдаланылатуғын жазыў ямаса бундай жазыўды тəкрарлаў əмелге асырылып атырған атқарыўдың өзин ямаса көрсетиў яки еситтириўди эфирге бериў ушын алдын-ала рухсат алған жағдайда;

қысқа мүддет пайдаланылатуғын жазыў илим, əдебият ҳəм көркем өнер шығармаларының усы Нызамның eq-статьясының режелерине муўапық, эфир арқалы көрсетиў ямаса еситтириў бериўши шөлкем тəрепинен орынланатуғын қысқа мүддет пайдаланылатуғын жазыўға қатнаслы белгиленетуғын мүддет шеклеринде жоқ етип жиберилген жағдайда, өзиниң өз алдына ҳүжжет сыпатына ийелиги себепли архивлерде ҳəм ведомстволық архивлерде сақланыўы мүмкин болған жалғыз нусқа буған кирмейди. (ҚР 26.12.2018-ж. 225/XXIV-санлы Нызамы тийкарында өзгерислер киргизилген)

Усы статьяда автордың, атқарыўшының, фонограммаларды таярлаўшының эфир ямаса кабель арқалы көрсетиў яки еситтириў бериўши шөлкемниң яки басқа да ҳуқық ийесиниң ҳуқықларына қатнаслы нəзерде тутылған шеклеўлер атқарыўдан, фонограммадан, эфир ямаса кабель арқалы көрсетиў яки еситтириў бериўши шөлкемниң көрсетиўи ямаса еситтириўинен, сондай-ақ оларға киргизилген илим, əдебият ҳəм көркем-өнер шығармаларынан нормал пайдаланыўға зыян келтирмеген ҳалда ҳəм атқарыўшының фонограмманы таярлаўшының эфир ямаса кабель арқалы көрсетиў яки еситтириў бериўши шөлкемниң, усы шығармалардың авторлары ҳəм басқа да ҳуқық ийелериниң нызамлы мəплерин шеклеп қоймаған ҳалда қолланылады.

 

54-статья. Түрлес ҳуқылардың ҳəрекет етиў мүддети

Усы Нызамда атқарыўшыға қатнаслы нəзерде тутылған ҳуқықлар атқарыў бирнши мəрте атқарылғаннан кейин елиў жыл даўамында ҳəрекет етеди.

Атқарыўшының аты-фамилиясына болған ҳəм атқарыўды атқарыўшының намысы ҳəм абыройына зыян келтириўи мүмкин болған ҳəр қандай тəризде бузып көрсетилиўинен ямаса ҳəр қандай басқаша тəриздеги бундай жағдайлардан қорғаў ҳуқықлары мүддетсиз қорғалады.

Фонограмманы таярлаўшыға қатнаслы усы нызамда нəзерде тутылған ҳуқықылар фонограммада биринши мəрте жəрияланғаннан кейин елиў жыл даўамында ямаса, егер фонограмма оның биринши жазыўынан кейин елиў жыл ишинде жəрияланбаған болса, усы мүддет даўамында ҳəрекет етеди.

Эфир яки кабель арқалы көрсетиў яки еситтириў бериўши шөлкемниң өз көрсетиўи ямаса еситтириўине қатнаслы усы Нызамда нəзерде тутылған ҳуқықлары бундай көрсетиў ямаса еситтириў биринши мəрте эфирге берилгеннен ямаса биринши кабель арқалы жиберилгеннен кейин елиў жыл даўамында ҳəрекет етеди.

Түрлес ҳуқықлар объектлерине Өзбекстан Республикасының халық аралық шəртнамаларына муўапық қорғаў берилгенде, Өзбекстан Республикасы аймағында түрлес ҳуқықлардың ҳəрекет етиў мүддети усы статьяға муўапық белгиленеди. Лекин бул мүддет түрлес ҳуқықлар объектлери келип шыққан мəмлекетте белгиленген түрлес ҳуқықлардың ҳəрекет етиў мүддетинен асып кетпеўи керек.

Усы статьяда нəзерде тутылған мүддетлерди есаплаў мүддеттиң өте баслаўы ушын тийкар болатуғын юридикалық факт жүз берген жылдан кейинги жылдың 1-январынан басланады.

Усы статьяда нəзерде тутылған мүддетлердиң қалған бөлеги шеклеринде атқарыўдан, фонограммадан, эфир ямаса кабель арқалы көрсетиў яки еситтириў бериўши шөлкемниң көрсетиўи ямаса еситтириўинен пайдаланыўды əмелге асырыў яки пайдаланыўға рухсат бериў ҳəм ҳақы алыўға болған ҳуқық атқарыўшының, фонограмманы таярлаўшының эфир ямаса кабель арқалы көрсетиў яки еситтириў бериўши шөлкемниң мийрасхорларына (юридикалық шахсларға қатнасы- ҳуқықый мийрасхорларына) өтеди.

 

55-статья. Түрлес ҳуқықлар объектлериниң жəмийетлик мүлкке айланыўы

Атқарыў, фонограмма, эфир ямаса кабель арқалы көрсетиў яки еситтириўге болған түрле ҳуқықлардың ҳəрекет етиў мүддетиниң тамамланыўы олардың жəмийетлик мүлкке айланыўын билдиреди.

Өзбекстан Республикасы аймағында ҳеш қашан қорғаў берилмеген атқарыўлар, фонограммалар ҳəм эфир ямаса кабель арқалы көрсетиў яки еситтириў бериўши шөлкемниң көрсетиўлери ямаса еситтириўлери жəмийетлик мүлк болып есапланады.

Жəмийетлик мүлк болған атқарыўлар, фонограммалар, эфир ямаса кабель арқалы көрсетиў яки еситтириў бериўши шөкемниң көрсетиўлери ямаса еситтириўлеринен ҳəр қандай шахс ҳақы төлемеген ҳалда еркин пайдаланыўы мүмкин.

 

  1. IV. МЕНШИК ҲУҚЫҚЛАРЫН ЖӘМӘӘТЛИК БАСҚАРЫЎ

 

56-статья. Меншик ҳуқықларын жəмəəтлик тийкарда басқарыўшы шөлкемлер

Илим, əдебият ҳəм көркем-өнер шығармаларының авторлары атқарыўшылар, фонограммаларды таярлаўшылар ямаса басқа да ҳуқық ийелери өз меншик ҳуқықларын əмелге асырыў мақсетинде усы меншик ҳуқықларын жəмийетлик басламада басқаратуғын шөлкемлерди дүзиўге ҳуқықлы.

Меншик ҳуқықларын жəмəəтлик тийкарда басқаратуғын шөлкемлер коммерциялық емес шөлкемлер болып есапланады ҳəм өз уставы тийкарында жумыс алып барады.

Меншик ҳуқықларын жəмəəтлик тийкарда басқарыўшы шөлкемлердиң уставлары усы Нызамның талапларына жуўап беретуғын режелерди өз ишине алған болыўы тийис.

Меншик ҳуқықларын жəмəəтлик тийкарда басқарыўшы шөлкемлердиң жумысына қатнаслы монополияға қарсы қаратылған нызам ҳүжжетлеринде нəзерде тутылған шеклеўлер қолланылмайды.

Ҳуқық ийелериниң ҳəр қыйлы ҳуқықлары ҳəм ҳəр қыйлы категориялар бойынша өз алдына шөлкемлерди ямаса бир категориялардағы ҳуқық ийелериниң мəплерин гөзлеп ҳəр қыйлы ҳуқықларды басқарыўшы шөлкемлерди ямаса ҳəр қыйлы категориядағы ҳуқық ийелериниң мəплерин гөзлеп, ҳуқықлардың бир түрин басқарыўшы шөлкемлерди дүзиўге жол қойылады.

Меншик ҳуқықларын жəмəəтлик тийкарда басқарыўшы шөлкемлерди мəмлекетлик дизимнен өткериў шəртлери ҳəм тəртиби Өзбекстан Республикасы Министрлер Кабинети тəрепинен белгиленеди.

 

57-статья. Меншик ҳуқықларын жəмəəтлик тəртипте басқарыўшы шөлкемлердиң жумысы

Меншик ҳуқықларын жəмəəтлик тийкарда басқарыў ушын ўəкилликлер тиккелей ҳуқық ийелери тəрепинен ықтиярлы рəўиште жазба шəртнамалар тийкарында, сондай-ақ, меншик ҳуқықларын басқарыўды əмелге асырыўшы басқа шөлкемлер (соның ишинде сырт ел шөлкемлери) менен дүзилген тийисли шəртнамалар бойынша бериледи. Бундай шəртнамалар авторлық шəртнама болып есапланбайды ҳəм усы Нызамның 38-42-статьяларының режелери оларға қолланылмайды.

Автор ямаса басқа да ҳуқық ийеси меншик ҳуқықларын жəмəəтлик тийкарда басқарыўшы шөлкемге шəртнама бойынша өз меншик ҳуқықларын əмелге асырыў ушын ўəкилликлер бериўге ҳақылы, ал шөлкем, егер бундай ҳуқықларды басқарыў усы шөлкемниң уставында көрсетилген жумысына байланыслы болса, бул ҳуқықларды жəмəəтлик тийкарда əмелге асырыўды өз жуўапкершилигине алыўы шəрт.

Автор ямаса басқа да ҳуқық ийеси өз меншик ҳуқықлары ямаса ҳуқықын əмелге асырыў ўəкилликлерин тийисли категориядағы ҳуқық ийелериниң меншик ҳуқықларын жəмəəтлик тийкарда басқарыўшы тек ғана бир шөлкемге бериўге ҳуқықлы.

Ҳақы муғдары ҳəм пайдаланыўшылар менен шығармалардан жəне түрлес ҳуқықлар объектлеринен пайдаланыў ушын шəртнама дүзиў шəртлери, жыйналған ҳақыны бөлистириў ҳəм төлеў усылы жəне меншик ҳуқықларын жəмəəтлик тийкарда басқарыўшы шөлкемниң жумысының басқа да əҳмийетли мəселелери бойынша шешимлерди қабыл етиў тек ғана авторлар ямаса басқа да ҳуқық ийелери тəрепинен улыўма жыйналыста коллегиал түринде əмелге асырылады.

Меншик ҳуқықларын жəмəəтлик тийкарда басқарыўшы шөлкем ҳуқық ийелеринен алынған ўəкилликлер тийкарында пайдаланыўшылар менен шығармалардан ҳəм түрлес ҳуқықлар объектлеринен пайдаланыў ушын шəртнамалар дүзеди. Шəртнамалардың шəртлери пайдаланылатуғын шығармалардың ямаса түрлес ҳуқықлар объектлериниң түри ҳəм көлемине қарай анықланатуғын бир категориядағы барлық пайдаланыўшылар ушын бир қыйлы болыўы тийис.

Бул шөлкемлер пайдаланыўшылар менен шəртнамалар дүзиўден жетерли тийкарсыз бас тартыўға ҳуқықлы емес. Бундай шəртнамалар оларда нəзерде тутылған усыллар менен барлық шəртнамалардан ҳəм түрлес ҳуқықлар объектлеринен пайдаланыўға рухсат береди ҳəм барлық ҳуқық ийелериниң, соның ишинде усы статьяның 1, 2 ҳəм 6-бөлимлерине муўапық шөлкемге ўəкилликлерин бермеген ҳуқық ийелериниң атынан ҳəм олардың мəплерин гөзлеп усынылады. Ҳуқық ийелериниң пайдаланыўшыларға қатнаслы бундай шəртанамалар тийкарында олардың шығармаларынан ҳəм түрлес ҳуқықлар объектлеринен пайдаланыў менен байланыслы барлық итималлы мүлклик қарсы даўалары шəртнамалар дүзген меншик ҳуқықларды жəмəəтлик тийкарда басқарыўшы шөлкем тəрепинен ретлестирилиўи тийис.

Пайдаланыўшылар меншик ҳуқықларын жəмəəтлик тийкарда басқарыўшы шөлкемлерге шығармалардан ҳəм түрлес ҳуқықлар объектлеринен пайдаланыў ҳаққындағы мағлыўматларды, сондай-ақ ҳақыны жыйнаў, бөлистириў ҳəм төлеў ушын зəрүр болатуғын басқа да мағлыўматлар ҳəм ҳүжжетлерди усыныўы шəрт. Мағлыўматлар ҳəм ҳүжжетлердиң дизими меншик ҳуқықларын жəмийетлик тийкарда басқарыўшы шөлкемлер пайдаланыўшылар менен дүзилетуғын шəртнамаларда белгиленеди.

Меншик ҳуқықларын жəмəəтлик тийкарда басқарыўшы шөлкемлер жəмəəтлик тийкарда басқарыў ушын алынған шығармалардан ҳəм түрлес ҳуқықлар объектлеринен пайдаланыўды əмелге асырыўға ҳуқықлы емес.

 

58-статья. Меншик ҳуқықларын жəмəəтлик тийкарда басқарыўшы шөлкемлердиң ҳуқықлары

Меншик ҳуқықларын жəмəəтлик тийкарда басқарыўшы шөлкем өзи қайсы ҳуқық ийелериниң атынан ис жүргизип атырған болса, усы ҳуқық ийелериниң атынан ҳəм олардан алынған ўəкилликлер тийкарында төмендеги ҳуқықларға ийе болады:

төленетуғын ҳақы муғдарын ҳəм шəртнамалардың дүзилиўине байланыслы басқа да шəртлерди пайдаланыўшылар менен келисип алыў;

бундай шөлкем басқарып атырған ҳуқықлардан пайдаланыў ушын пайдаланыўшылар менен шəртнамалар дүзиў;

шөлкем төленетуғын ҳақыны жыйнаў менен усы Нызамда нəзерде тутылған жағдайларда шəртнама дүзбестен шуғылланған жағдайда, бундай ҳақы муғдарын, пайдаланыўшылар менен келисип алыў;

шəртнамаларда нəзерде тутылған ҳақыны ҳəм (ямаса) усы бөлимниң
4 абзацында нəзерде тутылған ҳақыны жыйнаў, бөлистириў ҳəм төлеў;

бундай шөлкем өз басқарып атырған ҳуқықларды қорғаў ушын зəрүр болатуғын ҳəр қандай юридикалық ҳəрекетлерди орынлаў;

усындай шөлкем тəрепинен белгиленген тəртипте шығармаларды ҳəм (ямаса) түрлес ҳуқықлар объектлерин, сондай-ақ шығармаларға ҳəм (ямаса) түрлес ҳуқықлар объектлерине болған ҳуқықларды басқа шахсқа өткериў ҳаққындағы шəртнамаларды дизимге алыўды ҳəм (ямаса) сақлаўға тапсырыўды əмелге асырыў.

Меншик ҳуқықларын жəмəəтлик тийкарда басқарыўшы шөлкем ҳуқық ийелери менен дүзилген шəртнамалар тийкарында нызам ҳүжжетлерине муўапық басқа ҳуқықларға да ийе болыўы мүмкин.

 

59-статья. Меншик ҳуқықларын жəмəəтлик тийкарда басқарыўшы шөлкемлердиң миннетлери

Меншик ҳуқықларын жəмəəтлик тийкарда басқарып атырған шөлкем:

ҳақы төлеў менен бир ўҳақытта ҳуқық ийелерине олардың ҳуқықларынан пайдаланылғанлығы ҳаққындағы мағлыўматларды өз ишине алған есабатларды усыныўы;

усы Нызамның 58-статьясы биринши бөлими бесинши абзацының режелерине муўапық жыйналған ҳақыдан тек ғана ҳуқық ийелерине бөлистириў ҳəм төлеў ушын пайдаланыўы. Бундай шөлкем жыйналған ҳақыдан бундай ҳақыны жыйнаў, бөлистириў ҳəм төлеў бойынша өзиниң ҳақықый қəрежетлерин қаплаў суммалары, сондай-ақ бул шөлкем тəрепинен өзи қайсы ҳуқық ийелериниң атынан ис жүргизип атырған болса, усы ҳуқық ийелериниң келисими менен ҳəм олардың мəплерин гөзлеп шөлкемлестирилетуғын арнаўлы қорларға бағдарланатуғын суммаларды шегирип таслаўға ҳуқықлы;

жыйналған ҳақы суммалары, усы бөлимниң 3-абзацында нəзерде тутылған суммаларды шегирип таслаған ҳалда шығармалардан ҳəм түрлес ҳуқықлар объектлеринен ҳақықыйқатта пайдаланылыўына сəйкес рəўиште бөлистирилиўи ҳəм турақлы төлеп барыўы;

топланған ҳақыны тиккелей ҳуқық ийелерине бөлистириўи ҳəм төлеўи жəне (ямаса) оны ҳуқық ийелерине бөлистириў ҳəм төлеў ушын тийисли категориядағы ҳуқық ийелериниң мəплерин билдириўши басқа да шөлкемлерге усы шөлкемлер менен дүзилген келисимлер тийкарында өткерилиўи;

талап етип алынбаған ҳақыны ҳуқық ийелерин излеў илажларын көрип, ол шөлкем есабына түскен сəнеден баслап 3 жыл даўамында сақлап турыўы шəрт. Көрсетилген мүддет тамамланғаннан кейин, шөлкем талап етип алынбаған ҳақыны бөлистирлетуғын суммаларға қосып жибериўге ямаса оны шөлкем өзи қайсы ҳуқық ийелериниң атынан ис жүргизип атырған болса, тек ғана усы ҳуқық ийелериниң келисими менен ҳəм олардың мəплерин гөзлеп басқа мақсетлерге қаратыўға ҳуқықлы.

Шөлкемге усы Нызамның 58-статьясының биринши бөлиминиң бесинши абзацында нəзерде тутылған ҳақыны жыйнаўға қатнаслы ўəкилликлер бермеген ҳуқық ийелери əмелге асырылған бөлистириўге муўапық, оларға тийисли ҳақының төлениўи, сондай-ақ өз шығармаларын ямаса түрлес ҳуқықлар объектлерин бул шөлкем тəрепинен пайдаланыўшыларға усынылған шəртнамалардан алып таслаўды шөлкемнен талап қылыўға ҳуқықлы.

Мүлклик ҳуқықларын жəмəəтлик тийкарда басқарыўшы шөлкемниң жуўапкершилигинде ҳуқық ийелери менен дүзилген шəртнамалар тийкарында ҳəм нызам ҳүжжетлерине муўапық басқа да миннетлер болыўы мүмкин.

 

60-статья. Мүлклик ҳуқықларды жəмəəтлик тийкарда басқарыўшы шөлкемлердиң жумысын қадағалаў

Мүлклик ҳуқықларын жəмəəтлик тийкарда басқарыўшы шөлкемлердиң жумысын қадағалаў арнаўлы ўəкилликли мəмлекетлик уйым тəрепинен əмелге асырылады.

Мүлклик ҳуқықларын жəмəəтлик тийкарда басқарыўшы шөлкем арнаўлы ўəкилликли мəмлекетлик уйымға төмендеги мағлыўматты усыныўы шəрт:

шөлкемниң уставына киргизилген өзгерислер ҳаққында;

шөлкем усыған уқсас ҳуқықларды басқарыўшы сырт ел шөлкемлери менен дүзетуғын еки тəреплеме ҳəм көп тəреплеме келисимлер ҳаққында;

улыўма жыйналыстың шешимлери ҳаққында;

жыллық баланс, жыллық есабат, соның ишинде талап етип алынбаған ҳақылар ҳаққындағы мағыўматлар ҳəм шөлкемниң жумысының аудиторлық тексериўи ҳаққында;

шөлкемниң атынан ис жүргизиўге ўəкилликли шахслардың фамилиясы, аты ҳəм əкесиниң аты ҳаққында.

Арнаўлы ўəкилликли мəмлекетлик уйым меншик ҳуқықларын жəмəəтлик тийкарда басқарыўшы шөлкемнен оның жумысы өз уставына ҳəм нызам ҳүжжетлерине муўапықлығын тексериў ушын зəрүр болған қосымша мағлыўмат талап етип алыўға ҳақылы.

 

V БАП. АВТОРЛЫҚ ҲУҚЫҚ ҲӘМ ТҮРЛЕС

ҲУҚЫҚЛАРДЫ ҚОРҒАЎ

 

61-статья. Авторлық ҳуқық ҳəм түрлес ҳуқықлар ҳаққындағы нызам ҳүжжетлерин бузғанлығы ушын жуўапкерлик

Авторлық ҳуқық ҳəм түрлес ҳуқықлар ҳаққындағы нызам ҳүжжетлерин бузғанлықта айыплы болған шахслар белгиленген тəртипте жуўапкер болады.

 

62-статья. Авторлық ҳуқық ҳəм түрлес ҳуқықларды бузыў

Төмендегилер:

авторлардың жеке мүлклик емес ҳуқықларын бузыў;

атқарыўшының аты-фамилиясына болған ҳəм атқарыўды ҳəр қандай тəризде бузып көрсетилиўинен ямаса ҳəр қандай басқаша тəриздеги усындай ҳəрекетлерден қорғаў ҳуқықларын бузыў;

ҳуқық ийеси ямаса мүлклик ҳуқықларын жəмəəтлик тийкарда басқарыўшы шөлкем менен шəртнама дүзбестен шығармалар ямаса түрлес ҳуқықлар объектин тəкрарлаў, тарқатыў ямаса оннан басқаша тəризде пайдаланыў, усы Нызамға муўапық бундай пайдаланыўға шəртнама дүзбестен жол қойылатуғын жағдайлар буған кирмейди;

усы Нызамда нəзерде тутылған жағдайларда ҳақы төлеў ҳаққындағы талапларды бузыў;

шығармалардан ямаса түрлес ҳуқықлар объектлеринен ҳуқық ийеси ямаса мүлклик ҳуқықларын жəмəəтлик тийкарда басқарыўшы шөлкем менен дүзилген шəртнама бойынша алынған ҳуқықларды асырып жиберген ҳалда пайдаланыў;

ҳуқық ийелериниң мүлклик ҳуқықларын басқаша тəризде бузыў авторлық ҳуқық ҳəм түрлес ҳуқықларды бузыў болып табылады.

Шығармалардың ҳəм түрлес ҳуқықлар объектлериниң тəкрарланыўы ямаса тарқатылыўы авторлық ҳуқық ҳəм түрлес ҳуқықларды бузған ҳалда əмелге асырылатуғын нусқалары контрафакт нусқалар болып табылады. Усы Нызамға муўапық қорғалатуғын шығармалардың ҳəм түрлес ҳуқықлар объектлериниң бундай шығармаларды ҳəм түрлес ҳуқықлар объектлерин қорғаў тоқтатылған яки ҳеш қашан қорғалмаған мəмлекетлерден ҳуқық ийелериниң келисимисиз импорт етилетуғын нусқалары да контрафакт нусқалар болып табылады.

 

63-статья. Авторлық ҳуқық ҳəм түрлес ҳуқықларды қорғаўдың техникалық қураллары

Шығармалардан ямаса түрлес ҳуқықлар объектлеринен пайдаланыўды қадағалаўшы, автор, түрлес ҳуқықлар ийеси ямаса шығармаларға яки түрлсе ҳуқықлар объектлерине қатнаслы айрықша ҳуқықлардың басқа ийеси тəрепинен рухсат етилмеген ҳəрекетлер əмелге асырылыўының алдын алыўшы ямаса оларды шеклеўши ҳəр қандай техникалық қурылмалар яки олардың жыйынды бөлеклери авторлық ҳуқық ҳəм түрлес ҳуқықларды қорғаўдың техникалық қураллары деп тəн алынады.

Шығармаларға ямаса түрлес ҳуқықлар объектлерине қаратылған:

шығармалардан ямаса түрлес ҳуқықлар объектлеринен пайдаланыўға байланыслы авторлық ҳуқық ҳəм түрлес ҳуқықларды қорғаўшы техникалық қураллардың қолланылыўы жолы менен белгиленген шекелўлерди алып таслаўға қаратылған ҳəрекетлерди усы статьяның биринши бөлиминде көрсетилген шахслардың рухсатысыз əмелге асырыўға;

ҳəр қандай қурылманы ямаса оның жыйынды бөлеклерин таярлаўға, тарқатыўға, прокатқа бериўге, ўақытша тегин пайдаланыў ушын бериўге, импорт ислеўге, реклама етиўге, олардан коммерциялық мақсетте пайдаланыўға ямаса хызмет көрсетиўге, егер бундай ҳəрекетлер нəтийжесинде авторлық ҳуқық ҳəм түрлес ҳуқықларды қорғаўдың техникалық қуралларынан пайдаланыў мүмкин болмай қалса, ямаса бундай техникалық қураллар көрсетилген ҳуқықлардың тийисли дəрежде қорғалыўын тəмийинлемесе, жол қойылмайды.

 

64-статья. Авторлық ҳуқық ҳəм түрлес ҳуқық ҳаққында мəлимлеме

Шығарманы ямаса түрлес ҳуқықлар объектин, авторды, түрлес ҳуқықлар ийесин ямаса айрықша ҳуқықлардың басқа да ийесин идентификациялаўшы ҳəр қандай мəлимлеме ямаса шығармадан яки түрлес ҳуқықлар объектлеринен пайдаланыў шəртлери ҳаққындағы, шығарманың ямаса түрлес ҳуқықлар объектиниң нусқасында бар болған, оларға қосымша етилген ямаса бундай шығарманы яки түрлес ҳуқықлар объектин ҳəммениң дыққаты ушын жибериў ямаса ҳəммениң дыққатына жеткериўге байланыслы пайда болатуғын мəлимлеме, сондай-ақ усындай мəлимлемени өз ишине алған ҳəр қандай цифралар ҳəм кодлар авторлық ҳуқық ҳəм түрлес ҳуқықлар ҳаққындағы мəлимлеме деп тəн алынады.

Төмендегилерге:

авторлық ҳуқық ҳəм түрлес ҳуқықлар ҳаққындағы мəлимлемени усы статьяның биринши бөлиминде көрсетилген шахслардың рухсатысыз алып таслаў ямаса өзгертиўге;

авторлық ҳуқық ҳəм түрлес ҳуқықлар ҳаққындағы мəлимлемени усы статьяның биринши бөлиминде көрсетилген шахслардың рухсатысыз алып тасланған шығармаларды ямаса түрлес ҳуқықлар объектлерин тəкирарлаў, тарқатыў, тарқатыў мақсетинде импорт етиў, көпшилик алдында атқарыў, ҳəммениң дыққаты ушын жибериўге, ҳəммениң дыққатына жеткериўге жол қойылмайды.

 

65-статья. Авторлық ҳуқық ҳəм түрлес ҳуқықларды қорғаў усыллары

Автор, түрлес ҳуқықлар ийеси ямаса айрықша ҳуқықлардың басқа да ийеси ҳуқық бузыўшыдан төмендегилерди талап етиўге ҳуқықлы:

ҳуқықларды тəн алыўын;

ҳуқық бузылыўынан алдыңғы жағдайды тиклеўин ҳəм ҳуқықты бузатуғын ямаса оның бузылыўы қəўпин жүзеге келтиретуғын ҳəрекетлерди тоқтатыўын;

ҳуқық ийесиниң ҳуқықы бузылмаған жағдайда, ол пуқаралық айланыстың əддеттеги шараятларында алыўы мүмкин болған, лекин ала алмай қалған дəраматы муғдарындағы зəлелдиң орнын қаплаўын. Егер ҳуқық бузыўшы атворлық ҳуқық ямаса түрлес ҳуқықларды бузыў ақыбетинде дəраматлар алған болса, ҳуқық ийелери басқа зəлеллер менен бир қатарда қолдан жиберилген пайданы бундай дəраматлардан кем болмаған муғдарда қаплаўын;

зыянлар келтирилиўи фактине қарамастан, ҳуқық бузыўшылықтың өзгешелиги ҳəм ҳуқық бузыўшының айыбы дəрежесинен келип шығып, ис айланысы қағыйдаларын есапқа алған ҳалда зəлелдиң орнын өтеў орнына төлениўи тийис болған компенсацияны төлеўин;

усы Нызамда белгиленген ҳуқықларын қорғаў менен байланыслы болған нызам ҳүжжетлеринде нəзерде тутылған басқа да шаралар көриўин.

Автор ҳəм атқарыўшы өз ҳуқықлары бузылған жағдайда, ҳуқық бузыўшыдан мораллық зыян қапланыўын талап етиўге ҳуқықлы.

Меншик ҳуқықларын жəмəəтлик тийкарда басқарыўшы шөлкем меншик ҳуқықларын басқарыў усындай шөлкем тəрепинен əмелге асырылып атырған шахслардың бузылған авторлық ҳуқықлары ҳəм түрлес ҳуқықларын қорғап, нызамда белгиленген тəртипте өз атынан арза менен судқа мүрəжат етиўге ҳуқықлы.

Авторлық ҳуқық ҳəм түрлес ҳуқықлар бузылыўының алдын алыў ямаса оны тоқтатыў ушын зəрүр илажлар көриў нəтийжесинде үшинши шахсларға келтирилген зыянлар, сондай-ақ бундай илажларды əмелге асырған шахс көрген зыянлар ҳуқық бузыўшы есабынан өндирип алыныўы тийис.

 

66-статья. Шығармалардың ҳəм түрлес ҳуқықлар объектлериниң контрафакт нусқаларын конфискациялаў

Шығармалардың ҳəм түрлес ҳуқықлар объектлериниң контрафакт нусқалары, сондай-ақ, оларды таярлаўда ҳəм тəкирарлаўда пайдаланылатуғын материаллар ҳəм əсбап үскенелер жəне əмелге асырылған ҳуқық бузыўшылықтың басқа да қураллары нызам ҳүжжетлдерине муўапық суд тəртибинде конфискация етиледи.

Шығармалардың ҳəм түрлес ҳуқықлар объектлериниң конфискацияланған контрафакт нусқалары жоқ етилиўи тийис, оларды ҳуқық ийесиниң өтинишине муўапық тапсырыў жағдайлары буған кирмейди.

 

VI БАП. ЖУЎМАҚЛАЎШЫ РЕЖЕ

 

67-статья. Тартысларды шешиў

Авторлық ҳуқық ҳəм түрлес ҳуқықлар саласындағы тартыслар нызам ҳүжжетлеринде белгиленген тəртипте шешиледи.