Мийнетти қорғаў ҳаққында

ҚАРАҚАЛПАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ НЫЗАМЫ

26.12.2018-ж. №223/ХXIV

  

Мийнетти қорғаў ҳаққында

(жаңа редакцияда)

 

1-статья. Усы Нызамның мақсети

Усы Нызамның мақсети мийнетти қорғаў саласындағы қатнасықларды тəртипке салыўдан ибарат.

 

2-статья. Мийнетти қорғаў ҳаққындағы нызам ҳүжжетлери

Мийнетти қорғаў ҳаққындағы нызам ҳүжжетлери усы Нызам ҳəм басқа да нызам ҳүжжетлеринен ибарат.

Егер Өзбекстан Республикасының халықаралық шəртнамасында Қарақалпақстан Республикасының мийнетти қорғаў ҳаққындағы нызам ҳүжжетлеринде нəзерде тутылғанынан басқаша қағыйдалар белгиленген болса, халықаралық шəртнама қағыйдалары қолланылады.

 

3-статья. Усы Нызамның ҳəрекет етиў саласы

Усы Нызам:

кəрхана, мəкеме ҳəм шөлкемлер (буннан былай текстте шөлкемлер деп қолланылады) менен, сондай-ақ өз алдына жаллаўшылар менен мийнет қатнасықларында болған хызметкерлерге;

өндирис əмелиятын өтеп атырған жоқары оқыў орынлары студентлерине, орта арнаўлы кəсиплик билимлендириў мəкемелери оқыўшыларына, басқа да билимлендириў мəкемелери тыңлаўшыларына;

шөлкемлерде ислеў ушын тартылатуғын əскерий хызметтегилерге;

альтернативалық хызметти өтеп атырған пуқараларға;

суд ҳүкими менен жазаны өтеп атырған шахсларға олар жазаны орынлаў мəкемелери тəрепинен белгиленетуғын шөлкемлерде ислеў дəўиринде, сондай-ақ ҳəкимшилик қамаққа алыў түриндеги ҳəкимшилик жаза қолланылған шахсларға, басқа түрдеги жумысларды орынлаўға, соның менен бирге жəмийет ҳəм мəмлекет мəплерин гөзлеп шөлкемлестирилетуғын жумысларды орынлаўға тартылатуғын шахсларға қолланылады.

Усы Нызам жумыс бериўшилерге де қолланылады.

Усы статьяның биринши бөлиминде көрсетилген шахслар буннан кейин текстте хызметкерлер деп аталады.

 

4-статья. Тийкарғы түсиниклер

Усы Нызамда төмендеги тийкарғы түсиниклер қолланылады:

жəмəəтлик қорғаныў қураллары дүзилиси яки ўазыйпасы бойынша өндирис имараты ҳəм өндирис процесси менен байланыслы болған, хызметкерлерге зыянлы өндирис факторы ҳəм (яки) қəўипли өндирис факторы тəсириниң алдын алыў яки оны кемейтиў, сондай-ақ патасланыўлардан қорғаў ушын мөлшерленген техникалық қураллар ҳəм басқа да қураллар;

зыянлы өндирислик фактор – тəсири хызметкердиң кəсиплик кеселликке жолығыўына алып келиўи мүмкин болған өндирислик фактор;

жумыс орны – мийнет етиў барысында хызметкердиң турақлы ямаса ўақытша ислеў орны;

өндирислик жумыс – өним ислеп шығарыў, шийки затты қайта ислеў, жумысларды орынлаў, хызметлер көрсетиў ўақтында əмелге асырылатуғын ҳəрекетлер жыйындысы;

өндиристеги бахытсыз ҳəдийсе – хызметкердиң жумыс бериўшиниң аймағында да, оннан тысқарыда да өзиниң мийнет ўазыйпаларын орынлаўы менен байланыслы ҳалда, соның ишинде жумыс бериўши тəрепинен берилген транспортта жумыс орнына киятырған ямаса жумыстан қайтып баратырған ўақытта мийнетте майып болыўына яки денсаўлығының басқаша тəризде зақымланыўына алып келген ҳəм хызметкерди басқа жумысқа өткериў зəрүрлигине, ол кəсипке тийисли мийнет қəбилетин ўақытша яки турақлы жоғалтыўына ямаса қайтыс болыўына себеп болған ҳəдийсе;

кəсиплик кеселлик – хызметкерге зыянлы өндирис факторы яки қəўипли өндирислик фактор тəсири нəтийжесинде жүзеге келген ҳəм оның кəсиплик мийнет қəбилетин ўақытша ямаса турақлы жоғалтыўына себепши болған өткир яки созылмалы кеселлик;

мийнет шараятлары – мийнетти əмелге асырыў ўақтындағы социаллық ҳəм өндирислик факторлар жыйындысы;

мийнетти қорғаў – мийнет етиў барысында инсанның қəўипсизлигин, өмири ҳəм денсаўлығы, жумыс қəбилетиниң сақланыўын тəмийинлеўге байланыслы ҳуқықый, социаллық-экономикалық, шөлкемлестириўшилик, техникалық, санитария-гигиеналық, емлеў-профилактикалық, реабилитациялық илажлары ҳəм қуралларының системасы;

мийнетте майып болыў – өндиристеги бахытсыз ҳəдийсе ақыбетинде хызметкердиң кəсипке тийисли мийнет қəбилетин ўақытша ямаса турақлы жоғалтыўы;

қолайлы болмаған өндирислик факторлар – зыянлы өндирислик фактордың ҳəм (яки) қəўипли өндирислик фактордың бар екенлиги;

қəўипли өндирислик фактор – тəсири хызметкердиң зақымланыўына алып келиўи мүмкин болған өндирислик фактор;

жеке қорғаныў қураллары – хызметкерге зыянлы өндирислик фактор ҳəм (яки) қəўипли өндирислик фактор тəсириниң алдын алыў яки кемейтиў, сондай-ақ патасланыўлардан қорғаныў ушын пайдаланылатуғын техникалық қураллар ҳəм басқа да қураллар.

 

5-статья. Мийнетти қорғаў саласындағы мəмлекетлик сиясаттың тийкарғы бағдарлары

Мийнетти қорғаў саласындағы мəмлекетлик сиясаттың тийкарғы бағдарлары төмендегилерден ибарат:

хызметкердиң өмири ҳəм денсаўлығының үстинлигин тəмийинлеў;

мийнетти қорғаў саласындағы мəмлекетлик бағдарламаларды ислеп шығыў ҳəм əмелге асырыў;

мəмлекетлик ҳəм хожалық басқарыў уйымларының, жергиликли мəмлекетлик ҳəкимият уйымларының мийнетти қорғаў саласындағы жумысын муўапықластырыў;

барлық шөлкемлер ушын мийнетти қорғаў саласындағы талапларды белгилеў;

мийнетти қорғаўға тийисли талапларға əмел етилиўи үстинен мəмлекетлик қадағалаўды ҳəм тексериўди əмелге асырыў;

хызметкерлерди қорғаўшы қəўипсиз техника, технология ҳəм қураллардың ислеп шығылыўын ҳəм енгизилиўин хошаметлеў;

илим, техника жетискенликлерин ҳəмде мийнетти қорғаў бойынша алдыңғы миллий ҳəм шет ел тəжирийбелеринен пайдаланыў;

өндиристеги бахытсыз ҳəдийселерден жəбирленген яки кəсиплик кеселлик пенен наўқасланған хызметкерлерди социаллық қорғаў;

халықаралық бирге ислесиўде қатнасыў.

 

6-статья. Мийнетти қорғаўды мəмлекет тəрепинен басқарыў

Мийнетти қорғаўды мəмлекет тəрепинен басқарыў Қарақалпақстан Республикасы Министрлер Кеңеси, мийнетти қорғаў саласындағы арнаўлы ўəкилликли мəмлекетлик уйым, сондай-ақ мийнетти қорғаў саласындағы нызам ҳүжжетлерине муўапық айырым ўəкилликлерге ийе болған басқа да мəмлекетлик уйымлар тəрепинен əмелге асырылады.

 

7-статья. Қарақалпақстан Республикасы Министрлер Кеңесиниң мийнетти қорғаў саласындағы ўəкилликлери

Қарақалпақстан Республикасы Министрлер Кеңеси:

мийнетти қорғаў саласындағы бирден-бир мəмлекетлик сиясаттың əмелге асырылыўын тəмийинлейди;

мийнетти қорғаў саласындағы мəмлекетлик бағдарламаларды ҳəм басқа да бағдарламаларды ислеп шығыўда ҳəм əмелге асырыўда қатнасады;

мийнетти қорғаў саласындағы аймақлық бағдарламаларды тастыйықлайды ҳəм əмелге асырады;

мəмлекетлик ҳəм хожалық басқарыў уйымларының, жергиликли мəмлекетлик ҳəкимият уйымларының мийнетти қорғаў саласындағы жумысларының муўапықластырылыўын тəмийинлейди;

белгиленген тəртипте мийнет шараятларының мəмлекетлик экспертизадан өткерилиўин тəмийинлейди;

өндиристеги бахытсыз ҳəдийселердиң, кəсиплик кеселликлердиң белгиленген тəртипте тексерилиўин ҳəм есапқа алыныўын тəмийинлейди, олардың алдын алыў ҳəмде дəрежесин кемейтиў илажларын көреди;

белгиленген тəртипте шөлкемлерде мийнетти қорғаў хызметин шөлкемлестириўдиң əмелге асырылыўын тəмийинлейди;

мийнетти қорғаў ушын жумыс бериўши тəрепинен қаржылар ажыратыўды, сондай-ақ мийнетти қорғаў фондларын дүзиў ҳəм олардың қаржыларынан мақсетли пайдаланыўды тəмийинлейди;

мийнетти қорғаў саласында халықаралық бирге ислесиўде қатнасады.

Қарақалпақстан Республикасы Министрлер Кеңеси нызам ҳүжжетлерине муўапық басқа да ўəкилликлерди əмелге асырыўы мүмкин.

8-статья. Мийнетти қорғаў саласындағы арнаўлы ўəкилликли мəмлекетлик уйымның ўəкилликлери

Қарақалпақстан Республикасы Бəнтлик ҳəм мийнет қатнасықлары министрлиги мийнетти қорғаў саласындағы арнаўлы ўəкилликли мəмлекетлик уйым есапланады.

Қарақалпақстан Республикасы Бəнтлик ҳəм мийнет қатнасықлары министрлиги:

мийнетти қорғаў саласында бирден-бир мəмлекетлик сиясатты əмелге асырады;

мийнетти қорғаў саласындағы мəмлекетлик бағдарламаларды, аймақлық ҳəм басқа да бағдарламаларды ислеп шығыў ҳəм əмелге асырыўға қатнасады;

мийнетти қорғаў мəселелери бойынша техникалық жақтан тəртипке салыў саласындағы нормативлик ҳүжжетлерди ҳəм нормативлик-ҳуқықый ҳүжжетлерди өз ўəкилликлери шеңберинде ислеп шығыў ҳəм əмелге асырыўға қатнасады;

мийнетти қорғаўға байланыслы талапларға əмел етилиўин, соның менен бирге қолайлы болмаған ҳəм айрықша мийнет шараятларында ислегени ушын хызметкерлерге жеңилликлер ҳəм компенсациялар берилиўи бойынша мəмлекетлик қадағалаў ҳəм тексериўди əмелге асырады;

мийнет шараятларының мəмлекетлик экспертизасының өткерилиўин тəмийинлейди;

мəмлекетлик ҳəм хожалық басқарыў уйымлары, жергиликли мəмлекетлик ҳəкимият уйымлары ҳəмде басқа да шөлкемлер менен мийнетти қорғаў мəселелери бойынша бирге ислеседи;

мəмлекетлик ҳəм хожалық басқарыў уйымлары, жергиликли мəмлекетлик ҳəкимият уйымларының мийнетти қорғаў саласындағы жумысын муўапықластырып барады;

мийнетти қорғаў саласындағы хызметлер базары профессионал қатнасыўшыларының бирден-бир реестрин белгиленген тəртипте жүргизеди;

мийнетти қорғаў бойынша мониторинг өткереди;

өндиристеги жарақатланыўлардың себеплерин анализлейди ҳəмде мəмлекетлик ҳəм хожалық басқарыў уйымларына, жергиликли мəмлекетлик ҳəкимият уйымларына, юридикалық ҳəм физикалық шахсларға бундай жарақатланыўлардың алдын алыў бойынша усыныслар киргизеди;

өндиристеги бахытсыз ҳəдийселердиң арнаўлы тексериўден өткерилиўин ҳəм есапқа алыныўын тəмийинлейди.

Қарақалпақстан Республикасы Бəнтлик ҳəм мийнет қатнасықлары министрлиги нызам ҳүжжетлерине муўапық басқа да ўəкилликлерди əмелге асырыўы мүмкин.

 

9-статья. Қарақалпақстан Республикасы Денсаўлықты сақлаў министрлигиниң мийнетти қорғаў саласындағы ўəкилликлери

Қарақалпақстан Республикасы Денсаўлықты сақлаў министрлиги:

хызметкерлердиң дəслепки (жумысқа кирип атырғанда) ҳəм мүддетли (мийнет жолы даўамында) мəжбүрий медициналық көриклерин өткериўди шөлкемлестиреди;

өндирислик орталық факторларының зыянлылығы ҳəм қəўиплилиги, мийнет процессиниң аўырлығы ҳəм тығызлығы көрсеткишлери бойынша санитариялық қағыйдаларға, нормаларға ҳəм гигиеналық нормативлерге бойсынылыўын қадағалайды ҳəмде əмелий жəрдем көрсетеди;

мийнет шараятлары қолайлы болмаған жумысларда бəнт болған хызметкерлерге берилетуғын сүтти (соған теңлестирилген басқа да азық-аўқатлық өнимлерди), емлеў-профилактикалық азық-аўқатты, газленген дузлы суўды (ыссы цехларда ислеўшилер ушын) бериў нормативлериниң орынланыўын қадағалайды;

хызметкерди жеңилирек жумысқа яки қолайлы болмаған өндирислик факторлар тəсири болмайтуғын жумысқа өткериў ушын медициналық ҳəм басқа да көрсеткишлер дизими бойынша əмелге асырылыўын қадағалайды;

хызметкер кəсиплик кеселлик пенен наўқасланған деп гүманланған жағдайда оның мийнет шараятларының санитария-гигиеналық характеристикасын белгиленген тəртипте дүзилиўин қадағалаўды;

кəсиплик кеселликлерди анықлаў ҳəм хызметкерлердиң кəсипке байланыслы мийнет қəбилетин жоғалтқанлық дəрежесин анықлаў ушын жоллама берилиўин қадағалайды.

Қарақалпақстан Республикасы Денсаўлықты сақлаў министрлиги нызам ҳүжжетлерине муўапық басқа да ўəкилликлерди əмелге асырыўы мүмкин.

 

10-статья. Мəмлекетлик ҳəм хожалық басқарыў уйымларының мийнетти қорғаў саласындағы ўəкилликлери

Мəмлекетлик ҳəм хожалық басқарыў уйымлары өз ўəкилликлери шеңберинде:

мийнетти қорғаў саласындағы мəмлекетлик бағдарламаларды, аймақлық ҳəм басқа да бағдарламаларды ислеп шығыў ҳəм əмелге асырыўда қатнасады;

мийнетти қорғаў мəселелери бойынша техникалық жақтан тəртипке салыў саласындағы нормативлик ҳүжжетлерди ҳəм нормативлик-ҳуқықый ҳүжжетлерди ислеп шығыўда қатнасады;

мийнетти қорғаў саласындағы тармақлық мақсетли ҳəм арнаўлы бағдарламаларды ислеп шығыўда ҳəм оларды əмелге асырыўда қатнасады;

өз қурамындағы шөлкемлерде мийнетти қорғаўға байланыслы талапларға əмел етилиўин тəмийинлеў бойынша илажларды əмелге асырады;

өз қурамындағы шөлкемлерде өндиристеги бахытсыз ҳəдийселердиң ҳəм хызметкерлердиң денсаўлығына басқаша зыян келтирилиўиниң тексериўден өткерилиўи ҳəмде есапқа алыныўын шөлкемлестиреди ҳəм тəмийинлейди;

өз қурамындағы шөлкемлердиң басшылары ҳəм қəнигелериниң мийнетти қорғаў мəселелери бойынша таярланыўын, қайта таярланыўын, қəнигелиги жетилистирилиўин ҳəм билимлериниң тексерилиўин шөлкемлестиреди.

Мəмлекетлик ҳəм хожалық басқарыў уйымлары нызам ҳүжжетлерине муўапық басқа да ўəкилликлерди əмелге асырыўы мүмкин.

 

11-статья. Жергиликли мəмлекетлик ҳəкимият уйымларының мийнетти қорғаў саласындағы ўəкилликлери

Жергиликли мəмлекетлик ҳəкимият уйымлары:

мийнетти қорғаў саласындағы мəмлекетлик бағдарламаларды, аймақлық ҳəм басқа да бағдарламаларды əмелге асырыўда қатнасады;

тийисли аймақта мийнетти қорғаў саласындағы аймақлық бағдарламаларды тастыйықлайды ҳəм əмелге асырады;

мəмлекетлик ҳəм хожалық басқарыў уйымларына тийисли аймақлық бөлимлериниң мийнетти қорғаў саласындағы жумысларын муўапықластырып барады.

Жергиликли мəмлекетлик ҳəкимият уйымлары нызам ҳүжжетлерине муўапық басқа да ўəкилликлерди əмелге асырыўы мүмкин.

 

12-статья. Шөлкемниң мийнетти қорғаў хызметлери

Өндиристи əмелге асырыўшы, хызметкерлердиң саны елиў ҳəм оннан артық болған ҳəр бир шөлкемде мийнетти қорғаў талапларына əмел етилиўин тəмийинлеў, олардың орынланыўы үстинен қадағалаўды əмелге асырыў мақсетинде мийнетти қорғаў хызмети шөлкемлестириледи яки мийнетти қорғаў бойынша тийисли таярлыққа ийе болған қəниге лаўазымы енгизиледи. Елиў ҳəм оннан көп транспорт қуралы бар болған шөлкемде жол ҳəрекети қəўипсизлиги хызмети де шөлкемлестириледи яки жол ҳəрекети қəўипсизлиги бойынша қəниге лаўазымы енгизиледи.

Хызметкерлердиң саны елиўден аз болған шөлкемде мийнетти қорғаў хызметин шөлкемлестириў яки мийнетти қорғаў бойынша қəниге лаўазымын енгизиў ҳаққындағы қарар жумыс бериўши тəрепинен усы шөлкем жумысының өзине тəн өзгешелигин есапқа алған ҳалда қабыл етиледи.

Мийнетти қорғаў хызмети ҳəм жол ҳəрекети қəўипсизлиги хызмети шөлкемниң ғəрезсиз қурамлық бөлимлери болып, олар тиккелей шөлкем басшысына бойсынады.

Мийнетти қорғаў хызмети қəнигелери мийнетти қорғаў қағыйдалары ҳəм нормаларына барлық хызметкерлер тəрепинен əмел етилиўин қадағалаў, қурамлық бөлимлердиң басшыларына анықланған қағыйдабузыўшылықты сапластырыў ҳаққындағы орынланыўы мəжбүрий болған көрсетпелер бериў, сондай-ақ мийнетти қорғаў мəселелери бойынша техникалық жақтан тəртипке салыў саласындағы нормативлик ҳүжжетлерди ҳəм нормативлик-ҳуқықый ҳүжжетлер талапларын бузыўшы шахсларды жуўапкершиликке тартыў ҳаққындағы шөлкем басшысына усыныслар киргизиў ҳуқықына ийе.

Мийнетти қорғаў хызметиниң ўазыйпалары мийнетти қорғаў саласындағы хызметлер базарының профессионал қатнасыўшылары тəрепинен шəртнама тийкарында əмелге асырылыўы мүмкин.

 

13-статья. Мийнетти қорғаў саласындағы хызметлер базарының профессионал қатнасыўшылары

Мийнетти қорғаў саласында шəртнама тийкарында хызмет көрсетиўши юридикалық шахслар мийнетти қорғаў саласындағы хызметлер базарының профессионал қатнасыўшылары болып есапланады.

Мийнетти қорғаў саласындағы хызметлер базарының профессионал қатнасыўшылары:

шөлкемлерде мийнетти қорғаў хызметиниң ўазыйпаларын əмелге асырыўы;

жумыс орынларының мийнет шараятлары бойынша аттестациясын өткериўи;

мийнетти қорғаў бойынша қəнигелерди қайта таярлаў ҳəм олардың қəнигелигин жетилистириўи;

шөлкемде мийнеттиң қорғалыўын басқарыў системасының аудитин өткериўи мүмкин.

Мийнетти қорғаў саласындағы хызметлер базарының профессионал қатнасыўшыларына ҳəм олар тəрепинен хызметлердиң орынланыўына байланыслы талаплар, сондай-ақ олардың бирден-бир реестрин жүргизиў тəртиби ўəкилликли мəмлекетлик уйым тəрепинен белгиленеди.

 

14-статья. Жумыс орынларының мийнет шараятлары бойынша аттестациясы

Жумыс орынларының мийнет шараятлары бойынша аттестациясы мийнет шараятларының, жумыс орынларындағы мийнет процессиниң аўырлығы ҳəм тығызлығының ҳəмде олардың жарақат алыў итималлығының мийнетти қорғаў мəселелери бойынша техникалық жақтан тəртипке салыў саласындағы нормативлик ҳүжжетлер ҳəм нормативлик-ҳуқықый ҳүжжетлердиң талапларына муўапықлығын баҳалаў, зыянлы өндирис факторын ҳəм (яки) қəўипли өндирис факторын анықлаў мақсетинде өткерилетуғын илажлар топламы есапланады.

Жумыс орынларының мийнет шараятлары бойынша аттестациясынан төмендегилер өткерилиўи керек:

мийнет шараятлары бойынша хызметкерлерге нызам ҳүжжетлеринде белгиленген тəртипте жеңилликлер ҳəм компенсациялар нəзерде тутылған жумыс орынлары;

майыплар бəнт болған жумыс орынлары;

жеңилликке ийе шəртлерде пенсияға шығыў ҳуқықын беретуғын өндирислер, мəкемелер, жумыслар, кəсиплер, лаўазымлар ҳəм көрсеткишлер дизимлеринде көрсетилген жумыс орынлары;

қəўипли өндирис объектлериндеги жумыс орынлары.

Нызам ҳүжжетлеринде, сондай-ақ жəмəəтлик шəртнамалар ҳəм келисимлерде басқа да жумыс орынларының мийнет шараятлары бойынша аттестациядан өткерилиўи нəзерде тутылыўы мүмкин.

Жумыс орынларының мийнет шараятлары бойынша аттестациясы белгиленген тəртипте жумыс бериўшиниң өзи тəрепинен өткериледи. Жумыс орынларының мийнет шараятлары бойынша аттестациясын өткериў мүддети нызам ҳүжжетлеринде белгиленеди, бирақ бес жылда кеминде бир мəрте өткериледи.

 

15-статья. Шөлкемде мийнетти қорғаўды басқарыў системасының аудити

Шөлкемде мийнетти қорғаўды басқарыў системасының аудити мийнетти қорғаў системасының жағдайын баҳалаў болып, усы аудит жумыс бериўшиниң қарары менен өткериледи ҳəм төмендегилерди өз ишине алады:

шөлкемде мийнетти қорғаўды басқарыў системасының мийнетти қорғаў мəселелери бойынша техникалық жақтан тəртипке салыў саласындағы нормативлик ҳүжжетлер ҳəм нормативлик-ҳуқықый ҳүжжетлер талапларына муўапықлығын анықлаў;

мийнетти қорғаўды басқарыў системасы жумысларының сапасын, өндиристеги жарақатланыўлар ҳəм кəсиплик кеселликлердиң алдын алыўға, дəрежесин кемейтиўге қаратылған илажлардың нəтийжелилигин баҳалаў;

анықланған кемшиликлерди сапластырыўға, өндиристеги жарақатланыўлар ҳəм кəсиплик кеселликлердиң алдын алыўға қаратылған усыныслар ислеп шығыў.

Шөлкемде мийнетти қорғаўды басқарыў системасының аудити мийнетти қорғаў саласындағы хызметлер базарының профессионал қатнасыўшылары тəрепинен шəртнама тийкарында əмелге асырылады.

 

16-статья. Мийнетти қорғаўды қаржыландырыў

Мийнетти қорғаўды қаржыландырыў төмендегилер есабынан əмелге асырылады:

Өзбекстан Республикасының Мəмлекетлик бюджетинен ажыратылатуғын қаржылар;

Қарақалпақстан Республикасының бюджетинен ажыратылатуғын қаржылар;

жумыс бериўшиниң өз қаржылары;

нызам ҳүжжетлеринде белгиленген тəртипте дүзилген мийнетти қорғаў фондларының қаржылары;

юридикалық ҳəм физикалық шахслардың қəўендерлик қайырқомлық қаржылары;

нызам ҳүжжетлеринде қадаған етилмеген басқа да дереклер.

Мийнетти қорғаў ушын бюджет қаржылары тийисли (республикалық ҳəм жергиликли) бюджетлерде өз алдына белгиленип ажыратылады, бул қаржылардан басқарыў уйымларының, қадағалаўшы ҳəм тексериўши уйымлардың тəмийинлениўи, илимий-изертлеў жумысларын қаржыландырыў, мийнетти қорғаўға байланыслы болған мəмлекетлик бағдарламалар ҳəм басқа да бағдарламаларды орынлаў ушын пайдаланылады.

Ҳəр бир жумыс бериўши мийнетти қорғаў ушын зəрүр болған қаржыларды нызам ҳүжжетлеринде, жəмəəтлик шəртнамада, сондай-ақ жəмəəтлик келисимлерде яки басқа да ишки нормативлик ҳүжжетлерде белгиленетуғын муғдарда ажыратады. Хызметкерлер бул мақсетлер ушын шығындар болмайды.

Шөлкемлер мийнетти қорғаў бойынша фондты өзиниң коммерциялық жумыслары ҳəм басқа да жумыслардан алынатуғын пайда (дəраматлар), сондай-ақ нызам ҳүжжетлеринде қадаған етилмеген басқа да дереклер есабынан шөлкемлестириўге ҳақылы.

Мийнетти қорғаўға мөлшерленген қаржылардан басқа мақсетлер ушын пайдаланыў мүмкин емес.

Мийнетти қорғаў ушын жумыс бериўши тəрепинен қаржылар ажыратыў, сондай-ақ мийнетти қорғаў бойынша фондларды шөлкемлестириў ҳəм олардың қаржыларынан пайдаланыў ўəкилликли мəмлекетлик уйым тəрепинен кəсиплик аўқамлары қатнасыўында белгиленген тəртипте əмелге асырылады.

 

17-статья. Мийнетти қорғаў бойынша қəнигелерди таярлаў, қайта таярлаў ҳəм олардың қəнигелигин жетилистириў

Жоқары ҳəм орта арнаўлы кəсиплик билимлендириў мəкемелеринде мийнетти қорғаў бойынша қəнигелердиң таярланыўы белгиленген тəртипте тəмийинленеди.

Жоқары ҳəм орта арнаўлы кəсиплик билимлендириў мəкемелери экономиканың түрли тармақларында өндирис ҳəмде социаллық сала өзгешеликлерин есапқа алған ҳалда студентлер ҳəм оқыўшылар тəрепинен мийнетти қорғаў курсын мəжбүрий үйрениўди шөлкемлестириўи тийис.

Мəмлекетлик ҳəм хожалық басқарыў уйымлары ҳəмде жумыс бериўшилер мийнетти қорғаў бойынша қəнигелердиң қайта таярланыўын ҳəм олардың қəнигелиги жетилистирилиўин тəмийинлейди.

Мийнетти қорғаў бойынша қəнигелерди қайта таярлаў ҳəм олардың қəнигелигин жетилистириў тəртиби ўəкилликли мəмлекетлик уйым тəрепинен белгиленеди.

 

18-статья. Хызметкерлерди сүт, емлеў-профилактикалық азық-аўқат, газленген дузлы суў, жеке қорғаныў ҳəм гигиеналық қураллар менен тəмийинлеў

Мийнет шараятлары қолайлы болмаған жумысларда бəнт болған хызметкерлер белгиленген нормалар бойынша сүт (соған теңлестирилген басқа азық-аўқатлық өнимлер), емлеў-профилактикалық азық-аўқат, газленген дузлы суў (ыссы цехларда жумыс ислеўшилер ушын), арнаўлы кийим-кеншек, арнаўлы аяқ кийим ҳəмде басқа да жеке қорғаныў ҳəм гигиеналық қураллар менен бийпул тəмийинленеди. Бундай жумыслардың дизими, оларды бериў нормалары, олар менен тəмийинлеў тəртиби ҳəм шəртлери жəмəəтлик шəртнамалар ҳəмде келисимлерде белгиленеди, егер олар дүзилмеген болса жумыс бериўши тəрепинен хызметкерлердиң ўəкилликли уйым менен келисими бойынша нызам ҳүжжетлеринде белгиленген нормативлерге муўапық белгиленеди.

Хызметкерлердиң жеке қорғаныў қуралларын алыў, сақлаў, жуўыў, тазалаў, оңлаў, дезинфекция ислеў ҳəм зыянсызландырыў жумыс бериўшиниң қаржылары есабынан əмелге асырылады.

 

19-статья. Объектлерди жойбарлаў, қурыў, реконструкциялаў ҳəм олардан пайдаланыў, өндирис қуралларын ислеп шығарыў ҳəм оңлаў ўақтында мийнетти қорғаўға байланыслы талапларды тəмийинлеў

Мийнетти қорғаў мəселелери бойынша техникалық жақтан тəртипке салыў саласындағы нормативлик ҳүжжетлер ҳəм нормативлик-ҳуқықый ҳүжжетлердиң талапларына жуўап бермейтуғын объектлерди жойбарлаўға, қурыўға, реконструкциялаўға ҳəм олардан пайдаланыўға, өндирис қуралларын ислеп шығарыў ҳəм оңлаўға, технологияларды енгизиўге, соның ишинде шет елден алып келинген технологияларды енгизиўге жол қойылмайды.

Жол қойылатуғын ең жоқары нормативлери (концентрациялары) белгиленген тəртипте ислеп шығылмаған ҳəм тийисли экспертизалардан өткерилмеген зыянлы затларды өндиристе қолланыў қадаған етиледи.

 

20-статья. Шөлкемлердиң мийнетти қорғаў қуралларын жаратыў ҳəм өндирис жумысларын хошаметлеў

Шөлкемлер пайдасының мийнетти қорғаўға байланыслы əдебиятларды, плакатларды, басқа да үгит-нəсиятлаў қуралларын баспадан шығарыў есабынан пайда болғaн бөлегине, сондай-ақ илимий-изертлеў ҳəм жойбарлаў-конструкторлық шөлкемлери пайдасының жəмəəтлик қорғаныў қураллары ҳəм жеке қорғаныў қуралларының, өндирис орталығын қадағалаў əсбаплары ҳəм дозиметрия қуралларының жаңаларын жаратыў, бар болған қуралларды ислеп шығарыў ҳəмде реализациялаў есабынан алынған бөлегине нызам ҳүжжетлерине муўапық жеңилликли салық салыныўы белгилениўи мүмкин.

 

21-статья. Жумысқа қабыллаўда ҳəм басқа жумысқа өткериўде мийнетти қорғаў ҳуқықының кепилликлери

Мийнет шəртнамасының шəртлери мийнет ҳаққындағы нызам ҳүжжетлери, жəмəəтлик шəртнамалар, сондай-ақ жəмəəтлик келисимлер ҳəм мийнетти қорғаў ҳаққындағы басқа да ишки нормативлик ҳүжжетлер талапларына муўапық болыўы керек.

Пуқараларды денсаўлығының жағдайы бойынша өзине сай келмейтуғын жумысқа қабыл етиў ҳəм хызметкерлерди басқа сондай жумысқа өткериў қадаған етиледи.

Пуқаралардың денсаўлығы ҳəм өмирине жоқары дəрежеде қəўип туўдырыў мүмкинлиги алдыннан белгили болған жумысқа қабыл етиў ҳəмде хызметкерлерди басқа сондай жумысқа өткериў пайытында жумыс бериўши оларды бул ҳаққында ескертиўи тийис.

Денсаўлығының жағдайына қарап жеңилирек жумысқа яки қолайлы болмаған өндирис факторлары тəсири болмайтуғын жумысқа өткериўге мүтəж хызметкерлерди жумыс бериўши мине усындай жумысқа олардың келисими менен, медициналық жуўмаққа муўапық ўақытша яки мүддетин шеклемей өткериўи тийис.

Денсаўлығының жағдайына қарап жеңилирек жумысқа яки қолайлы болмаған өндирис факторлары тəсири болмайтуғын кем ҳақы төленетуғын жумысқа өткериўде хызметкерлердиң алдыңғы орташа айлық ис ҳақысы нызам ҳүжжетлеринде белгиленген тəртипте ҳəм мүддетлерде сақланып қалады.

 

22-статья. Хызметкердиң мийнетти қорғаў саласындағы ҳуқық ҳəм миннетлемелери

Хызметкер төмендеги ҳуқықларға ийе:

мийнетти қорғаў мəселелери бойынша техникалық жақтан тəртипке салыў саласындағы нормативлик ҳүжжетлердиң ҳəм нормативлик-ҳуқықый ҳүжжетлердиң талапларына сай болған жумыс орнына ийе болыў;

жумыс бериўшиден мийнет шараятлары ҳаққында, соның менен бирге, кəсиплик кеселликлер ҳəм басқа да кеселликлер менен кеселлениў итималы барлығы, сол ушын өзине берилиўи тийис болған жеңилликлер ҳəм компенсациялар, сондай-ақ жеке қорғаныў қураллары ҳəм жəмəəтлик қорғаныў қураллары ҳаққында мағлыўмат алыў;

мийнетти қорғаўға байланыслы белгиленген нормалар ҳəм талапларға муўапық жумыс бериўшиниң қаржылары есабынан жеке қорғаныў қураллары менен тəмийинлениў;

өндиристеги бахытсыз ҳəдийселер ҳəм кəсиплик кеселликлерден нызам ҳүжжетлеринде белгиленген тəртипте мəмлекет тəрепинен мəжбүрий социаллық қамсызландырыў;

мийнетти қорғаўға байланыслы талаплардың бузылыўы ақыбетинде өз өмири ҳəм денсаўлығы ушын қəўип жүзеге келген жағдайда, егер сондай жағдайлар мийнетти қорғаўға байланыслы талапларға əмел етилиўи үстинен мəмлекетлик қадағалаў ҳəмде тексериўди əмелге асырыўшы уйымлар тəрепинен тастыйықланса, жумысларды орынлаўдан бундай қəўип сапластырылғанға шекем бас тартыў;

өз жумыс орнындағы мийнет шараятлары ҳəм қорғалыўы мийнетти қорғаўға байланыслы талапларға əмел етилиўи үстинен мəмлекетлик қадағалаў ҳəм тексериўди əмелге асырыўшы уйым тəрепинен тексериўден өткериў ушын сораўнама бериў;

жумыс бериўшиниң қаржылары есабынан мийнеттиң қəўипсиз методлары ҳəм усыллары бойынша оқыў;

нызам ҳүжжетлеринде белгиленген жеңилликлер ҳəм компенсацияларды алыў;

өз мийнет ўазыйпаларын орынлаў менен байланыслы болған ҳалда мийнетте майып болыў, кəсиплик кеселлик пенен наўқасланыў яки денсаўлығына басқаша тəризде зақым келиў менен өмирине яки денсаўлығына келтирилген зыянның орнын жумыс бериўшиден өндириў;

өз жумыс орнында мийнет етиў ушын қəўипсиз шараятлардың тəмийинлениўи менен байланыслы мəселелер көрип шығылғанда ҳəм өзи менен болған бахытсыз ҳəдийсе яки оның кəсиплик кеселлиги тексерилип атырғанда жеке өзи қатнасыўы яки өз ўəкиллери арқалы қатнасыўы;

медициналық усынысларға муўапық гезексиз медициналық көриктен өтиў, усы медициналық көриктен өтиў ўақтында оның жумыс орны (лаўазымы) ҳəм ис ҳақысы сақланыўы;

мийнетти қорғаўға байланыслы талаплар бузылыўы ақыбетинде жумыс орны сапластырылған жағдайда жумыс бериўшиниң қаржылары есабынан қайта таярлықтан өтиў.

Хызметкер нызам ҳүжжетлерине муўапық басқа да ҳуқықларға ийе болыўы мүмкин.

Хызметкер:

мийнетти қорғаў мəселелери бойынша техникалық жақтан тəртипке салыў саласындағы нормативлик ҳүжжетлер ҳəм нормативлик-ҳуқықый ҳүжжетлер талапларына бойсыныўы;

жеке қорғаныў қуралларын дурыс қолланыўы;

мийнетти қорғаў бойынша жол-жоба алыўы, мийнетти қорғаў мəселелери бойынша оқыўдан ҳəм қəнигелигин жетилистириўден өтиўи;

адамлардың өмири ҳəм денсаўлығына тиккелей қəўип салатуғын ҳəр қандай жағдай ҳаққында, сондай-ақ жумыс барысында яки оның менен байланыслы ҳалда жүз берген ҳəр қандай бахытсыз ҳəдийсе ҳаққында жумыс бериўшини дəрҳал хабардар етиўи шəрт.

Хызметкердиң жуўапкершилигинде нызам ҳүжжетлерине муўапық басқа да миннетлемелери болыўы мүмкин.

 

23-статья. Жумыс бериўшиниң мийнетти қорғаў саласындағы ҳуқықлары ҳəм миннетлемелери

Жумыс бериўши төмендеги ҳуқықларға ийе:

хызметкерлерден мийнетти қорғаўға ҳəмде жумысларды қəўипсиз алып барыўға тийисли нормаларға, қағыйдалар ҳəм көрсетпелерге əмел етилиўин талап етиў;

хызметкерлердиң алкоголлы ишимликтен, нəшебентлик заты яки токсикалық зат тəсиринен мəс жағдайда екенлигин анықлаў ушын оларды тексериўден өткериў;

хызметкерлер өндиристе алған жарақатланыўларының аўырлық дəрежеси, хызметкерлерде олардың жарақатланыўына алып келиўи мүмкин болған кеселлик бар екенлиги ҳаққындағы, сондай-ақ олардың алкоголлы ишимликтен, нəшебентлик заты яки токсикалық зат тəсиринен мəс жағдайда екенлиги ҳаққында мағлыўматлар алыў;

мийнетти қорғаўға байланыслы талапларға əмел етилиўи үстинен мəмлекетлик қадағалаў ҳəм тексериўин əмелге асырыўшы уйымлардың қарарлары, олар лаўазымлы шахсларының ҳəрекетлери (ҳəрекетсизлиги) үстинен тиккелей судқа яки бойсыныўы бойынша жоқары турыўшы уйымға ямаса лаўазымлы шахсқа шағым етиў;

мийнетти қорғаўға байланыслы талапларға əмел еткенлиги ушын хызметкерлерди сыйлықлаў ҳəм материаллық хошаметлеў илажларын көриў;

мийнетти қорғаўға байланыслы талапларды бузғанлықта айыплы болған хызметкерлерди интизамий жуўапкершиликке тартыў.

Жумыс бериўши нызам ҳүжжетлерине муўапық басқа да ҳуқықларға ийе болыўы мүмкин.

Жумыс бериўши:

ҳəр бир жумыс орнында мийнет шараятларының мийнетти қорғаў талапларына муўапық болыўын тəмийинлеўи;

имаратлар, қурылмалар, əсбап-үскенелерден пайдаланыў, технологиялық процесслерди əмелге асырыў ўақтында, сондай-ақ өндиристе шийки зат ҳəм материалларды қолланыў, жумысларды орынлаў ҳəм хызметлер көрсетиў ўақтында хызметкерлердиң қəўипсизлигин тəмийинлеўи;

жумыс орынларында мийнет шараятларының жағдайы, əсиресе зыянлы өндирис факторлары ҳəм қəўипли өндирис факторлары бойынша қадағалаўды əмелге асырыўы;

мийнет шараятлары ҳаққында, соның менен бирге кəсиплик кеселликлер ҳəм басқа да кеселликлердиң қəўпи бар екенлиги, айырым жумыс орынларында ҳəм өндиристе  мийнетти қорғаўдың жағдайы ҳаққында, сондай-ақ усыған байланыслы хызметкерлерге берилиўи тийис болған жеңилликлер ҳəм компенсациялар, жеке қорғаныў қураллары ҳаққында хызметкерлерди өз ўақтында хабардар етиўи;

нызам ҳүжжетлеринде белгиленген тəртипте мийнетти қорғаў хызметин ҳəм жол ҳəрекети қəўипсизлиги хызметин шөлкемлестириўи;

хызметкерлерди белгиленген нормалар бойынша сүт, емлеў-профилактикалық азық-аўқат, газленген дузлы суў, жеке қорғаныў ҳəм гигиеналық қураллар менен тəмийинлеў, сондай-ақ жəмəəтлик қорғаныў қуралларының қолланылыўын тəмийинлеўи;

хызметкерлердиң мийнетти қорғаў бойынша жол-жоба алыўын, мийнетти қорғаў мəселелери бойынша оқыўдан, қайта таярлаўдан өтиўин, қəнигелигин жетилистириўин ҳəм билимлери тексерилиўин тəмийинлеўи;

мийнетти қорғаў бойынша оқыўдан өтпеген, жол-жоба алмаған ҳəм билимлери тексерилмеген шахсларды жумысқа қоймаўы;

хызметкерлерге жеңилликлер ҳəм компенсациялар белгиленетуғын, жеңилликлер менен пенсияға шығыў ҳуқықы берилетуғын, майыплар бəнт болған зыянлы, қəўипли ҳəм басқаша мийнет шараятларына ийе болған жумыс орынларында нызам ҳүжжетлеринде белгиленген тəртипте жумыс орынларының мийнет шараятлары бойынша аттестациясын өткериўи;

дəслепки (жумысқа кирип атырғанда) ҳəм мүддетли (мийнет жолы даўамында) мəжбүрий медициналық көриклер белгиленген тəртипте өткерилиўин шөлкемлестириўи;

мийнетти қорғаўға байланыслы талапларға əмел етилиўи үстинен мəмлекетлик қадағалаў ҳəм тексериўди əмелге асырыўшы уйымларға, сондай-ақ кəсиплик аўқамларға ҳəм хызметкерлердиң басқа да ўəкилликли уйымларына олардың мийнетти қорғаў жағдайы, бахытсыз ҳəдийселерди ҳəм кəсиплик кеселликлерди тексериў бойынша қадағалаўды, тексериўди ҳəм мониторингти əмелге асырыў ушын зəрүр болған мағлыўмат ҳəм материалларды усыныўы;

авариялық жағдайлардың алдын алыў, бундай жағдайлар жүз бергенде хызметкерлердиң өмири ҳəм денсаўлығын сақлаў, соның менен бирге жəбирленгенлерге биринши жəрдем көрсетиў бойынша илажлар көриўи;

мийнетти қорғаўға байланыслы талапларға əмел етилиўи үстинен мəмлекетлик қадағалаў ҳəм тексериўди əмелге асырыўшы уйымлардың көрсетпелерин орынлаўы ҳəмде кəсиплик аўқамларының ҳəм хызметкерлердиң басқа да ўəкилликли уйымларының усынысларын көрип шығыўы;

өндиристеги бахытсыз ҳəдийселер ҳəм кəсиплик кеселликлерден мəмлекет тəрепинен мəжбүрий социаллық қамсызландырылыўын, сондай-ақ жумыс бериўшиниң пуқаралық жуўапкершилиги мəжбүрий қамсызландырылыўын тəмийинлеўи;

өндиристеги бахытсыз ҳəдийселерди ҳəм кəсиплик кеселликлерди белгиленген тəртипте тексериўден өткериўи, сондай-ақ олардың есабын жүргизиўи тийис.

Жумыс бериўшиде нызам ҳүжжетлерине муўапық басқа да миннетлемелер болыўы мүмкин.

 

24-статья. Мəжбүрий медициналық көриклер

Жумыс бериўши он сегиз жасқа толмаған шахслардың ҳəм улыўма белгиленген пенсия жасына жеткен шахслардың, майыплардың, сондай-ақ бир қатар кəсиплер ҳəм өндирислер хызметкерлериниң ўəкилликли мəмлекетлик уйым тəрепинен белгиленген тəртипте дəслепки (жумысқа кирип атырғанда) ҳəм мүддетли (мийнет жолы даўамында) мəжбүрий медициналық көриклерден өткерилиўин шөлкемлестириўи тийис.

Медициналық көриклер шөлкемлерге медициналық хызметлер көрсетиўши емлеў-профилактикалық мəкемелер тəрепинен, бундай мəкемелер болмаған жағдайда шөлкем жайласқан жердеги аймақлық емлеў-профилактикалық мəкемеси тəрепинен өткериледи.

Нызам ҳүжжетлерине муўапық мəжбүрий медициналық көриклерден өтиўи тийис болған шахслар басқа жумысқа өткерилген жағдайда да медициналық көриклерди өткериў миннетлемеси жумыс бериўшиге жүкленеди.

Медициналық көриклерден өтиўде хызметкерлер шығындар болмайды.

Хызметкерлер медициналық көриклерден өтиўден бас тартыўға ҳақылы емес.

Хызметкерлер медициналық көриклерден өтиўден бас тартқан яки олар өткерилген тексериўлер нəтийжелерине қарап медициналық комиссиялар тəрепинен берилген усынысларды орынламаған жағдайда жумыс бериўши оларды жумысқа қоймаўға ҳақылы.

Егер хызметкер өз денсаўлығының жағдайы мийнет шараятларына байланыслы ҳалда төменледи деп есапласа, ол гезексиз медициналық көрик өткерилиўин талап етиў ҳуқықына ийе.

Медициналық көриклерди өткериў ўақтында хызметкердиң жумыс орны (лаўазымы) ҳəм орташа айлық ис ҳақысы сақланады.

 

25-статья. Хызметкерлерге мийнетти қорғаў бойынша жол-жобалар бериў ҳəм оларды оқытыў

Жумыс бериўши барлық жаңа жумысқа кирип атырған, сондай-ақ басқа жумысқа өткерилип атырған хызметкерлер ушын мийнетти қорғаў бойынша жол-жобалар бериў, жумысларды орынлаўда қəўипсиз метод ҳəм усылларды ҳəмде бахытсыз ҳəдийселерден жəбирленгенлерге жəрдем көрсетиўге оқытыўды шөлкемлестириўи тийис.

Қəўиплилиги жоқары болған өндириске жумысқа кирип атырған яки кəсиплик таңлаў талап етилетуғын жумысқа кирип атырған хызметкерлер ушын жумысларды орынлаўдың қəўипсиз метод ҳəм усылларына дəслепки таярлаў, кəсип бойынша имтиханлар тапсырған ҳалда бир ай даўамында стажировка ҳəм соңынан мийнетти қорғаў мəселелери бойынша мүддетли аттестация өткериледи.

Шөлкемлердиң хызметкерлери, соның менен бирге басшылары өз кəсиплери ҳəм жумыс түрлери ушын мийнетти қорғаўдың мəмлекетлик басқарыўын əмелге асырыўшы мəмлекетлик уйымлар тəрепинен белгиленген тəртипте ҳəмде мүддетлерде мийнетти қорғаў мəселелери бойынша оқыўдан өтиўи, жол-жоба алыўы, билимлериниң тексерилиўи ҳəм аттестациядан өтиўи керек.

Мийнетти қорғаў бойынша белгиленген тəртипте оқыўдан өтпеген, жол-жобалар алмаған ҳəм билимлери тексерилмеген шахсларды жумысқа қойыў қадаған етиледи.

 

26-статья. Өндиристеги бахытсыз ҳəдийселерди ҳəм кəсиплик кеселликлерди тексериў ҳəмде есапқа алыў

Өндиристеги бахытсыз ҳəдийселер ҳəм хызметкерлердиң өз мийнет ўазыйпаларын орынлаў менен байланыслы ҳалда денсаўлығының басқаша түрде зақымланыўы, сондай-ақ олардың кəсиплик кеселликлери белгиленген тəртипте тексерилиўи ҳəм есапқа алыныўы тийис.

Пуқаралық-ҳуқықый шəртнамалар бойынша жумысты орынлаўшы (хызмет көрсетиўши) шахслардың да өндиристеги бахытсыз ҳəдийселер ҳəмде денсаўлығының басқаша түрде зақымланыўы, кəсиплик кеселликлери белгиленген тəртипте тексерилиўи ҳəм есапқа алыныўы шəрт.

 

27-статья. Хызметкерлердиң айырым категориялары ушын мийнетти қорғаў саласындағы қатнасықларды тəртипке салыўдың өзине тəн өзгешеликлери

Мийнет шараяты аўыр, зыянлы ҳəм қəўипли жумысларда бəнт болған хызметкерлер, сондай-ақ хызметкерлердиң айырым категориялары (ҳаяллар, он сегиз жасқа толмаған шахслар, мийнет қəбилети шекленген шахслар) ушын мийнетти қорғаў саласындағы қатнасықларды тəртипке салыўдың өзине тəн өзгешеликлери нызам ҳүжжетлеринде белгиленеди.

 

28-статья. Мийнетти қорғаўға байланыслы талапларға əмел етилиўи үстинен мəмлекетлик қадағалаў ҳəм тексериў

Мийнетти қорғаўға байланыслы талапларға əмел етилиўи үстинен мəмлекетлик қадағалаў ҳəм тексериў ўəкилликли мəмлекетлик уйым тəрепинен тастыйықланатуғын режеге муўапық Қарақалпақстан Республикасы Бəнтлик ҳəм мийнет қатнасықлары министрлигиниң мийнет бойынша мəмлекетлик техникалық инспекторлары тəрепинен əмелге асырылады.

Мийнет бойынша мəмлекетлик техникалық инспекторлар төмендеги ҳуқықларға ийе:

қадағалаў ҳəм тексериў ўазыйпаларын орынлаў ушын зəрүр болған ҳүжжетлерди, түсиндириўлерди, мағлыўматларды шөлкемлердиң басшылары ҳəм басқа да лаўазымлы шахслардан сораў ҳəм алыў;

өндиристеги бахытсыз ҳəдийселерди арнаўлы тексериўлерден өткериў яки тексериўде қатнасыў;

шөлкемлердиң басшыларына ҳəм басқа да лаўазымлы шахсларға мийнетти қорғаў ҳаққындағы нызам ҳүжжетлериниң бузылыўларын сапластырыў туўралы орынланыўы мəжбүрий болған көрсетпелерди усыныў;

мийнетти қорғаў ҳаққындағы нызам ҳүжжетлерин бузғанлықта айыплы лаўазымлы шахсларға нызам ҳүжжетлеринде белгиленген тəртипте илажлар көриў туўралы усыныслар киргизиў;

мийнетти қорғаўға байланыслы талапларға муўапық болмаған жеке қорғаныў қуралларынан ҳəм жəмəəтлик қорғаныў қуралларынан пайдаланыўды қадаған етиў;

мийнетти қорғаў ҳаққындағы нызам ҳүжжетлериниң талапларын бузғанлықта айыплы болған шахсларды белгиленген тəртипте ҳəкимшилик жуўапкершиликке тартыў;

мийнет қəўипсизлиги талапларына жуўап бермейтуғын ҳəмде хызметкерлердиң өмири яки денсаўлығына қəўип салатуғын шөлкемлердиң жумысын яки əсбап-үскенелерден пайдаланыўын нызам ҳүжжетлеринде белгиленген тəртипте тоқтатып қойыў;

қурылыс, реконструкциялаў жумыслары тамамланған объектлерди пайдаланыўға қабыл етиў бойынша комиссия жумысларында қатнасыў ҳəм олар мийнетти қорғаў ҳаққындағы нызам ҳүжжетлери талапларына муўапық болмаған жағдайда тийисли жуўмақлар бериў;

мийнетти қорғаў ҳаққындағы нызам ҳүжжетлери бузылғанлығы ҳəмде өндиристе хызметкерлердиң өмири ҳəм денсаўлығына жеткерилген зыянның орнын қаплаў туўралы даўа арзалар бойынша судта эксперт сыпатында ис жүргизиў.

Мийнет бойынша мəмлекетлик техникалық инспекторлар нызам ҳүжжетлерине муўапық басқа да ҳуқықларға ийе болыўы мүмкин.

Мийнетти қорғаўға байланыслы талапларға əмел етилиўи үстинен мəмлекетлик қадағалаў ҳəм тексериў нызам ҳүжжетлерине муўапық басқа да мəмлекетлик уйымлар тəрепинен əмелге асырылады.

 

29-статья. Мийнет шараятларының мəмлекетлик экспертизасы

Мийнет шараятларының мəмлекетлик экспертизасы ўəкилликли мəмлекетлик уйым тəрепинен тастыйықланатуғын режеге муўапық Қарақалпақстан Республикасы Бəнтлик ҳəм мийнет қатнасықлары министрлигиниң мийнет шараятлары бойынша мəмлекетлик экспертлери тəрепинен əмелге асырылады.

Мийнет шараятларының мəмлекетлик экспертизасы:

жумыс орынларының мийнет шараятлары бойынша аттестациясын өткериў сапасын;

хызметкерлерге зыянлы ҳəм (яки) қəўипли мийнет шараятларында ислегенлиги ушын кепилликлер ҳəм компенсациялар берилиўиниң дурыслығын;

хызметкерлердиң ҳақыйқый мийнет шараятларын баҳалаў мақсетинде əмелге асырылады.

Мийнет шараятлары бойынша мəмлекетлик экспертлери төмендеги ҳуқықларға ийе:

қадағалаў ҳəм тексериў ўазыйпаларын орынлаў ушын зəрүр болған ҳүжжетлерди, түсиндириўлерди, мағлыўматларды шөлкемлердиң басшылары ҳəм басқа да лаўазымлы шахслардан сораў ҳəм алыў;

шөлкемлердиң басшыларына ҳəм басқа да лаўазымлы шахсларға мийнетти қорғаў ҳаққындағы нызам ҳүжжетлери бузылыўларын сапластырыў туўралы орынлаўы мəжбүр болған көрсетпелерди усыныў;

мийнетти қорғаў ҳаққындағы нызам ҳүжжетлерин бузғанлықта айыплы лаўазымлы шахсларға нызам ҳүжжетлеринде белгиленген тəртипте шаралар көриў туўралы усыныслар киргизиў;

мийнетти қорғаўға байланыслы талапларға муўапық болмаған жеке қорғаныў қуралларынан ҳəм жəмəəтлик қорғаныў қуралларынан пайдаланыўды қадаған етиў;

мийнетти қорғаўға байланыслы талапларды ҳəм шəртлерди бузғанлықта айыплы шахсларды белгиленген тəртипте ҳəкимшилик жуўапкершиликке тартыў;

мийнет қəўипсизлиги талапларына жуўап бермейтуғын ҳəм хызметкерлердиң өмири яки денсаўлығына қəўип салатуғын шөлкемлердиң жумысын яки əсбап-үскенелерден пайдаланыўды нызам ҳүжжетлеринде белгиленген тəртипте тоқтатып қойыў;

мийнетти қорғаў ҳаққындағы нызам ҳүжжетлериниң бузылғанлығы ҳəм өндиристе хызметкерлердиң өмири ҳəм денсаўлығына келтирилген зыянның орнын қаплаў туўралы даўа арзалар бойынша судта эксперт сыпатында қатнасыў.

Мийнет шараятлары бойынша мəмлекетлик эксперти нызам ҳүжжетлерине муўапық басқа да ҳуқықларға ийе болыўы мүмкин.

Мийнет шараятларының мəмлекетлик экспертизасын өткериў тəртиби ўəкилликли мəмлекетлик уйым тəрепинен белгиленеди.

 

30-статья. Пуқаралардың өзин-өзи басқарыў уйымларының, мəмлекетлик емес коммерциялық емес шөлкемлердиң ҳəм пуқаралық жəмийетиниң басқа да институтларының мийнетти қорғаўды тəмийинлеўдеги қатнасы

Пуқаралардың өзин-өзи басқарыў уйымлары, мəмлекетлик емес коммерциялық емес шөлкемлер ҳəм пуқаралық жəмийетиниң басқа да институтлары мийнетти қорғаў саласындағы мəмлекетлик бағдарламаларды, аймақлық бағдарламаларды ҳəм басқа да бағдарламаларды əмелге асырыўда қатнасыўы, мийнетти қорғаўды тəмийинлеўде қатнасыўшы мəмлекетлик уйымларға ҳəм басқа да уйымларға жəрдемлесиўи, сондай-ақ нызам ҳүжжетлерине муўапық басқа да илажларда қатнасыўы мүмкин.

 

31-статья. Кəсиплик аўқамлардың, хызметкерлердиң басқа да ўəкилликли уйымларының мийнетти қорғаўды тəмийинлеў бойынша ҳуқықлары

Кəсиплик аўқамлары ҳəм хызметкерлердиң басқа да ўəкилликли уйымлары мийнетти қорғаў саласында ўəкилликти, сондай-ақ хызметкерлердиң ҳуқықлары ҳəм нызамлы мəплерин қорғаўды əмелге асырады.

Кəсиплик аўқамлары ҳəм хызметкерлердиң басқа да ўəкилликли уйымлары, сондай-ақ хызметкерлердиң өзлериниң мийнетти қорғаў бойынша ўəкили болған шахслар төмендеги ҳуқықларға ийе:

шөлкемлердиң басшыларынан ҳəм басқа да лаўазымлы шахслардан мийнет шараятлары ҳəм қорғалыўы ҳаққында, сондай-ақ өндиристеги барлық бахытсыз ҳəдийселер ҳəмде кəсиплик кеселликлер ҳаққында мағлыўмат алыўы;

өндиристеги бахытсыз ҳəдийселерди ҳəм кəсиплик кеселликлерди тексериўде қатнасыўы;

хызметкерлердиң өмири ҳəм денсаўлығына қəўип салған жағдайларда жумысларды тоқтатып қойыў, сондай-ақ мийнетти қорғаўға байланыслы талаплардың бузылыў жағдайларын сапластырыў ҳаққында жумыс бериўшиге усыныслар киргизиў;

мийнетти қорғаў жағдайларын үйрениў, жумыс бериўшилердиң жəмəəтлик шəртнамалары ҳəм келисимлеринде нəзерде тутылған мийнетти қорғаў бойынша миннетлемелериниң орынланыўын қадағалаў;

өндирис объектлерин ҳəм өндирис қуралларын сынаў ҳəмде пайдаланыўға қабыл етиў бойынша комиссиялардың жумысында еркин эксперт сыпатында қатнасыў, медициналық-мийнет экспертлик комиссиясы мəжилислеринде қатнасыў;

мийнетти қорғаў мəселелери бойынша техникалық жақтан тəртипке салыў саласындағы нормативлик ҳүжжетлердиң ҳəм нормативлик-ҳуқықый ҳүжжетлердиң жойбарларын ислеп шығыўда қатнасыў;

мийнетти қорғаўға байланыслы талапларды бузғанлықта, өндиристеги бахытсыз ҳəдийселердиң фактлерин жасырғанлықта айыплы шахсларды жуўапкершиликке тартыў ҳаққындағы талаплар менен тийисли уйымларға мүрəжат етиў;

мийнет ўазыйпаларын орынлаў менен байланыслы болған ҳалда майып болыў яки денсаўлығының басқаша зақымланыўына келтирилген зыянның орнын қаплаў ушын ҳəмде хызметкерлердиң денсаўлығы ҳəм мийнетин қорғаў ҳуқықлары шекленген басқа да жағдайларда хызметкердиң ҳуқықларын қорғап, судқа мүрəжат етиў;

мийнетти қорғаў ҳаққындағы нызам ҳүжжетлери, жəмəəтлик шəртнамаларда ҳəм келисимлерде нəзерде тутылған миннетлемелер бузылғанлығы, сондай-ақ мийнет шараятларының өзгериўи менен байланыслы мийнет тартысларын көрип шығыўда қатнасыў.

Мийнетти қорғаў бойынша ўəкил етип бекитилген шахсқа өзине жүкленген ўазыйпаларды орынлаў ушын ҳəр ҳəптеде кеминде еки саат жумыс ўақты ажыратылады ҳəм бул ўақыт ушын жумыс орны (лаўазымы) бойынша орташа айлық ис ҳақысы сақланады.

Кəсиплик аўқамлары ҳəм хызметкерлердиң басқа да ўəкилликли уйымлары мийнетти қорғаў саласында социаллық шерикликти əмелге асырады, аймақлық, жəмəəтлик келисимлер ҳəм жəмəəтлик шəртнамалар дүзиўи мүмкин.

Кəсиплик аўқамлары ҳəм хызметкерлердиң басқа да ўəкилликли уйымлары, сондай-ақ хызметкерлердиң мийнетти қорғаў бойынша ўəкиллери нызам ҳүжжетлерине муўапық басқа да ҳуқықларға ийе болыўы мүмкин.

 

32-статья. Мийнетти қорғаўға байланыслы талапларға жуўап бермейтуғын, өндирис ушын мөлшерленген өнимлерди ислеп шығарғанлығы ҳəм сатқанлығы ушын жуўапкершилик

Мийнетти қорғаўға байланыслы талапларға жуўап бермейтуғын, өндирис ушын мөлшерленген өнимлерди ислеп шығарыў ҳəм жеткерип бериў, тутыныўшыларға келтирилген зыянның орны нызам ҳүжжетлеринде белгиленген тəртипте қапланыўына себеп болады.

Мийнетти қорғаўға байланыслы талапларға муўапық болмаған өндирис қуралларын, жеке қорғаныў қуралларын ҳəм жəмəəтлик қорғаныў қуралларын, соның менен бирге шет еллерден алынған усындай қуралларды сатыў, тарқатыў ҳəм реклама етиў қадаған етиледи ҳəмде белгиленген тəртипте жуўапкершиликке себеп болады.

 

33-статья. Хызметкердиң өмири ҳəм денсаўлығына келтирилген зыян ушын жумыс бериўшиниң материаллық жуўапкершилиги

Жумыс бериўши хызметкердиң өз мийнет ўазыйпасын орынлаўы менен байланыслы болған ҳалда майып болыўы, кəсиплик кеселлик пенен наўқасланыўы яки денсаўлығының басқаша түрде зақымланыўы себепли оның өмири ҳəм денсаўлығына келтирген зыянның орнын нызам ҳүжжетлеринде белгиленген тəртипте толық көлемде қаплаўы тийис.

Хызметкердиң денсаўлығына келтирилген зыянның орнын қаплаў жəбирлениўшиниң мийнетте майып болғанға шекемги орташа айлық ис ҳақысына қарап жəбирлениўши тəрепинен кəсипке байланыслы мийнет қəбилетин жоғалтыў дəрежесине муўапық болған пайызларда ҳəр айлық төлемниң, сондай-ақ хызметкердиң бир жыллық ис ҳақысынан кем болмаған муғдарда бир мəрте берилетуғын напақа төлемин ҳəмде хызметкердиң денсаўлығы зақымланыўынан келип шыққан қосымша қəрежетлерди (егер ол емлениў, протез қойдырыў ҳəм медициналық ҳəмде социаллық жəрдемниң басқа да түрлерине мүтəж деп табылған болса, усы илажлар менен байланыслы қəрежетлер, сондай-ақ жəбирлениўшиниң қайта таярлығы ҳəм медициналық жуўмаққа муўапық жумысқа орналасыўы ушын қəрежетлер ҳəм басқа да қəрежетлер) компенсация етиўден ибарат.

Өндиристеги бахытсыз ҳəдийсе яки кəсиплик кеселлик ақыбетинде хызметкер қайтыс болған жағдайда, зыянның орны қапланыўы ҳуқықына ийе болған шахсларға бағыўшының өлими менен байланыслы келтирилген зыянның орнын қаплаў ушын нызам ҳүжжетлеринде белгиленген тəртипте ҳəр айлық төлемлер əмелге асырылады, сондай-ақ қайтыс болған хызметкердиң орташа жыллық ис ҳақысының алты есесинен кем болмаған муғдарда бир мəрте берилетуғын напақа төленеди ҳəм жерлеў қəрежетлери қапланады.

Ержетпеген хызметкердиң денсаўлығына зыян келтирилген жағдайда зыянның орнын қаплаў оның алдыңғы ис ҳақысынан келип шыққан ҳалда, лекин нызам ҳүжжетлеринде белгиленген ең кем ис ҳақының бес есесинен кем болмаған муғдарда есаплап шығарылады.

 

34-статья. Хызметкердиң өмири ҳəм денсаўлығына келтирилген зыянның орнын юридикалық шахс қайта шөлкемлестирилген ямаса сапластырылған жағдайда қаплаў

Хызметкердиң өмири ҳəм денсаўлығына келтирилген зыян ушын белгиленген тəртипте жуўапкер деп табылған юридикалық шахс қайта шөлкемлестирилген жағдайда зыянның орнын қаплаў бойынша тийисли төлемлерди төлеў миннетлемеси оның ҳуқықый мийрасхоры жуўапкершилигинде болады. Зыянның орнын қаплаў ҳаққындағы талаплар да оған усынылады.

Хызметкердиң мийнет ўазыйпаларын орынлаў менен байланыслы жағдайда өмири ҳəм денсаўлығына келтирилген зыян ушын жуўапкер болған, қайта шөлкемлестирилип атырған юридикалық шахстың қаржылары бар болмаған ямаса жетерли болмаған жағдайда тийисли суммалар нызам ҳүжжетлеринде белгиленген тəртипте мəмлекет тəрепинен төленеди. Усы суммалар нызамда нəзерде тутылған басқа да жағдайларда мəмлекет тəрепинен төленеди.

Хызметкердиң өмири ҳəм денсаўлығына келтирилген зыян ушын белгиленген тəртипте жуўапкер деп табылған юридикалық шахс сапластырылған жағдайда тийисли төлемлер жəбирлениўшиге төлеў ушын нызам ҳүжжетлеринде белгиленген тəртипте капиталластырылыўы керек.

Сапластырылып атырған юридикалық шахстың мал-мүлки болмағанлығы яки жетерли болмағанлығы себепли төлемлерди капиталластырыў мүмкин болмаған жағдайларда тийисли суммалар жəбирлениўшиге нызам ҳүжжетлеринде белгиленген тəртипте мəмлекет тəрепинен төленеди.

 

35-статья. Тартысларды шешиў

Мийнетти қорғаў саласындағы тартыслар нызам ҳүжжетлеринде белгиленген тəртипте шешиледи.

 

36-статья. Мийнетти қорғаў ҳаққындағы нызам ҳүжжетлерин бузғанлығы ушын жуўапкершилик

Мийнетти қорғаў ҳаққындағы нызам ҳүжжетлерин бузғанлықта айыплы шахслар белгиленген тəртипте жуўапкер болады.