ПУҚАРАЛАРДЫҢ ДЕНСАЎЛЫҒЫН САҚЛАЎ ҲАҚҚЫНДА

ҚАРАҚАЛПАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ НЫЗАМЫ

25.06.1997-ж. №259/I

  

ПУҚАРАЛАРДЫҢ ДЕНСАЎЛЫҒЫН САҚЛАЎ ҲАҚҚЫНДА

 

Усы Нызамға төмендегилерге муўапық өзгерислер киргизилген:

28.12.2001-ж. 144/II-санлы ҚР Нызамы

12.11.2008-ж. 201/III-санлы ҚР Нызамы

28.12.2010-ж. 64/IV-санлы ҚР Нызамы

11.08.2017-ж. 153/XVII-санлы ҚР Нызамы

18.08.2018-ж. 200/XXII-санлы ҚР Нызамы

30.06.2021-ж. 152/XX-санлы ҚР Нызамы

 

 

I. УЛЫЎМА РЕЖЕЛЕР

 1-статья. Пуқаралардың денсаўлығын сақлаў ҳаққындағы нызам актлери

Пуқаралардың денсаўлығын сақлаў ҳаққындағы нызам актлери усы нызам ҳǝм басқа да нызам актлеринен ибарат.

Егер халық аралық шǝртнамада пуқаралардың денсаўлығын сақлаў ҳаққындағы нызам актлеринен өзгеше режелер белгиленген болса, бул жағдайда халық аралық шǝртнама режелери қолланылады.

2-статья. Пуқаралардың денсаўлығын сақлаў ҳаққындағы нызам актлериниң тийкарғы ўазыйпалары

Пуқаралардың денсаўлығын сақлаў ҳаққындағы нызам актлериниң тийкарғы ўазыйпалары төмендегилерден ибарат:

пуқаралардың денсаўлықты сақлаўға байланыслы ҳуқықларына мǝмлекет тǝрепинен кепиллик берилиўин тǝмийинлеў;

пуқаралардың саламат турмысын қǝлиплестириў;

мǝмлекетлик уйымлар, кǝрханалар, мǝкемелер, шөлкемлер, жǝмийетлик бирлеспелердиң пуқаралардың денсаўлығын сақлаў тараўындағы жумысын ҳуқықый жақтан тǝртипке салыў.

3-статья. Пуқаралардың денсаўлығын сақлаўдың тийкарғы принциплери

Пуқаралардың денсаўлығын сақлаўдың тийкарғы принциплери төмендегилерден ибарат:

денсаўлықты сақлаў тараўында адам ҳуқықларына бойсыныў;

халықтың барлық қатламларының медициналық жǝрдемнен пайдалана алыўы;

профилактика илажларының үстемлиги;

денсаўлықты жоғалтқан жағдайда пуқаралардың социаллық жақтан қорғалыўы;

медицина илиминиң тǝжирийбе менен бирлиги.

4-статья. Қарақалпақстан Республикасы Министрлер Кеңесиниң пуқаралардың денсаўлығын сақлаў тараўындағы ўǝкилликлери

Қарақалпақстан Республикасы Министрлер Кеңеси:

денсаўлықты сақлаў тараўында инсан ҳуқықларының қорғалыўын тǝмийинлеў;

пуқаралардың денсаўлығын сақлаў тараўындағы мǝмлекетлик сиясатты ǝмелге асырыў;

денсаўлықты сақлаў ҳǝм медицина илимин раўажландырыў саласындағы аймақлық бағдарламалардың ислеп шығылыўын ҳǝм ǝмелге асырылыўын тǝмийинлеў;

денсаўлықты сақлаў системасының басқарыў уйымларын қǝлиплестириў, оның тармақларын раўажландырыў;

дǝслепки медициналық-санитариялық ҳǝм медициналық-социаллық жǝрдемлерди шөлкемлестириў, олардан ҳǝммениң пайдалана алыўын тǝмийинлеў, медициналық жǝрдем сапасының клиникалық-статистикалық стандартларына бойсынылыўын қадағалаў, өзлерине қараслы аймақта пуқараларды дǝрилик затлар ҳǝм медициналық өнимлер менен тǝмийинлеў;

денсаўлықты сақлаў шығынларын қаржылай тǝмийинлеўдиң өз дереклерин қǝлиплестириў;

пуқаралардың санитариялық-эпидемиологиялық жақтан тынышлығын тǝмийинлеў, профилактикалық, санитариялық-гигиеналық, эпидемияға қарсы ҳǝм тǝбиятты қорғаў илажларын ǝмелге асырыў;

қоршап турған орталықты қорғаў ҳǝм экологиялық қǝўипсизликти тǝмийинлеў;

айрықша жағдайларда адамлардың өмирин сақлап қалыў ҳǝм олардың денсаўлығын қорғаў илажларын көриў, пуқараларды айрықша жағдайлар зонасындағы аўҳал ҳǝм көрилип атырған илажлар ҳаққында хабардар етиў;

денсаўлықты сақлаў системасы уйымлары, мǝкемелери, кǝрханалардың жумысларын өз-ара муўапықластырыў ҳǝм қадағалаў, денсаўлықты сақлаў мǝкемелериндеги көрсетилип атырған медициналық-социаллық жǝрдемниң сапасын қадағалап барыў;

майыплар ҳǝм медициналық-социаллық қорғаўға мүтǝж адамлардың күш-қуўатын тиклейтуғын мǝкемелерди шөлкемлестириў ҳǝм олардың жумысын тǝмийинлеў;

шаңарақта, аналық ҳǝм балалықты қорғаў илажларын ǝмелге асырыў;

пуқараларға санитариялық-гигиеналық ҳǝм экологиялық билим бериўди шөлкемлестириў;

фармацевтика жумысының бағдарын – дǝрилик затларды ҳǝм медициналық буйымларды усақлап реализация етиўди лицензиялаўды белгиленген тǝртипте ǝмелге асырыў;

денсаўлықты сақлаўдың жеке ҳǝм басқа түрдеги системаларын раўажландырыўды хошаметлеўши шǝрт-шǝраятлар жаратыў;

нызам ҳүжжетлерине муўапық басқа да ўǝкилликлерди ǝмелге асырыў. (ҚР 18.08.2018-ж. 200/II-санлы Нызамы тийкарында өзгерис киргизилген)

5-статья. Қарақалпақстан Республикасы Денсаўлықты сақлаў министрлигиниң ўǝкилликлери

Қарақалпақстан Республикасы Денсаўлықты сақлаў министрлиги:

денсаўлықты сақлаў ҳǝм медициналық қамсызландырыўдың нормативлик базасын, медициналық жǝрдем сапасы ҳǝм көлеминиң мǝмлекетлик стандартларын ислеп шығыўда қатнасады;

барлық медицина мǝкемелериниң пуқаралардың денсаўлығын сақлаў ҳаққындағы нызам ҳүжжетлерине бойсыныўы үстинен қадағалаўды ǝмелге асырады;

пуқаралардың денсаўлығын сақлаў тараўында мақсетли мǝмлекетлик бағдарламаларды ǝмелге асырады;

мǝмлекет тǝрепинен кепилленген көлем шеклеринде халыққа бирлемши медицианлық-санитариялық жǝрдем көрсетилиўин шөлкемлестиреди;

нызам ҳүжжетлерине муўапық басқа да ўǝкилликлерди ǝмелге асырады.

Қарақалпақстан Республикасы Ден саўлықты сақлаў министрлигиниң өз ўǝкилликлери шеклеринде емлеў-профилактика, санитария, эпидемияға қарсы, радиация, экология мǝселелери бойынша шығаратуғын нормативлик ҳуқықый актлерди республика аймағындағы барлық мǝмлекетлик уйымлар, кǝрханалар, мǝкемелер, шөлкемлер, жǝмийетлик бирлеспелер ҳǝм физикалық шахслар тǝрепинен орынланыўы шǝрт.

6-статья. Жергиликли мǝмлекетлик ҳǝкимият уйымларының пуқаралардың денсаўлығын сақлаў тараўындағы ўǝкилликлери

Жергиликли мǝмлекетлик ҳǝкимият уйымларының бийлигине төмендегилер киреди:

денсаўлықты сақлаў тараўында адам ҳуқықларын қорғаў;

пуқаралардың ден саўлығын сақлаў тараўындағы нызам актлериниң орынланыўын тǝмийинлеў;

денсаўлықты сақлаў системасының басқарыў уйымларын қǝлиплестириў, оның тармақларын раўажландырыў;

дǝслепки медициналық-санитариялық ҳǝм медициналық-социаллық жǝрдемлерди шөлкемлестириў, олардан ҳǝммениң пайдалана алыўын тǝмийинлеў, медициналық жǝрдем системасының клиникалық-статистикалық стандартларға бойсыныўын қадағалаў, өзлерине қараслы аймақта пуқараларды дǝрилик затлар ҳǝм медициналық буйымлар менен тǝмийинлеў;

денсаўлықты сақлаўдың жеке ҳǝм басқа түрдеги системаларын раўажландырыўды хошаметлеўши шǝрт-шǝраятлар жаратыў;

денсаўлықты сақлаў шығынларын қаржылай тǝмийинлеўдиң өз дереклерин қǝлиплестириў;

пуқаралардың санитариялық-эпидемиологиялық жақтан тынышлығын тǝмийинлеў, профилактика, санитария-гигиена, эпидемияға қарсы ҳǝм тǝбиятты қорғаў илажларын ǝмелге асырыў;

қоршап турған орталықты қорғаў ҳǝм экологиялық қǝўипсизликти тǝмийинлеў;

айрықша апатшылық жүз берген жағдайларда адамлардың өмирин сақлап қалыў ҳǝм олардың ден саўлығын қорғаўдың илажларын көриў, пуқараларды айрықша апатшылық жағдайлар зонасындағы аўҳаллар ҳǝм көрилип атырған шаралар ҳаққында хабардар етиў;

денсаўлықты сақлаў системасы уйымлары, мǝкемелери, кǝрханалары жумысларын өз-ара муўапықластырыў ҳǝм қадағалаў, денсаўлықты сақлаў мǝкемелериндеги көрсетилип атырған медициналық-социаллық жǝрдемниң сапасын қадағалап барыў;

майыплар ҳǝм медициналық-социаллық қорғаўға мүтǝж адамлардың күш-қуўатын тиклейтуғын мǝкемелерди шөлкемлестириў ҳǝм олардың жумысын тǝмийинлеў;

семьяны, аналық ҳǝм балалықты қорғаў илажларын ǝмелге асырыў;

пуқараларға санитариялық-гигиеналық ҳǝм экологиялық билим бериўди шөлкемлестириў;

нызам актлерине муўапық басқа да ўǝкилликлерди ǝмелге асырыў болып табылады.

7-статья. Денсаўлықты сақлаў системасы

Қарақалпақстан Республикасында денсаўлықты сақлаўдың мǝмлекетлик, жеке ҳǝм басқа да системалары жыйындысынан ибарат бирден-бир денсаўлықты сақлаў системасы ҳǝрекет етеди.

8-статья. Мǝмлекетлик денсаўлықты сақлаў системасы

Мǝмлекетлик денсаўлықты сақлаў системасына Қарақалпақстан Республикасы Денсаўлықты сақлаў министрлиги, оның қалалық ҳǝм районлық шақапшалары киреди.

Мǝмлекетлик денсаўлықты сақлаў системасына мǝмлекет мүлки болған ҳǝм мǝмлекетлик денсаўлықты сақлаў системасының басқарыў уйымларына қараслы емлеў-профилактикалық, сондай-ақ илим-изертлеў мǝкемелерине, медицина ҳǝм фармацевтика хызметкерлерин таярлайтуғын, оларды қайта таярлаўдан өткеретуғын оқыў орынлары, фармацевтика кǝрханалары ҳǝм шөлкемлери, санитария-профилактика мǝкемелери, судмедициналық экспертиза мǝкемелери, дǝрилик затлар, медициналық буйымлар ҳǝм медициналық техниканы ислеп шығарыўшы кǝрханалар менен тийкарғы жумысы пуқаралардың денсаўлығын сақлаўға байланыслы болған басқа да кǝрхана, мǝкеме, шөлкемлер киреди.

Илим-изертлеў институтларының клиникалары, министрликлер, ведомстволар, мǝмлекетлик кǝрханалар, мǝкемелер ҳǝм шөлкемлер дүзетуғын емлеў-профилактикалық мǝкемелери ҳǝм дǝриханалар мǝмлекетлик денсаўлықты сақлаў системасына киреди.

Мǝмлекетлик бюджет есабынан тǝмийинленетуғын мǝмлекетлик денсаўлықты сақлаў системасының емлеў-профилактикалық мǝкемелери халыққа пулсыз хызмет етеди.

Мǝмлекетлик денсаўлықты сақлаў системасының емлеў-профилактика мǝкемелери халыққа мǝмлекет тǝрепинен кепилленген бийпул медициналық жǝрдем көрсетеди. Пулсыз медициналық жǝрдем көрсетиў көлеми ҳǝм тǝртиби нызам ҳүжжетлери менен белгиленеди.

Мǝмлекет тǝрепинен кепилленген медициналық жǝрдем  көлеминиң белгиленгенинен артықша медициналық ҳǝм басқа түрдеги хызметлер көрсетиў қосымша хызметлер болып, емлениўши тǝрепинен белгиленген тǝртипте ҳақы төленеди.

9-статья. Мǝмлекетлик денсаўлықты сақлаў системасын қаржы менен тǝмийинлеў

Мǝмлекетлик денсаўлықты сақлаў системасын қаржы менен тǝмийинлеў дереклери төмендегилерден ибарат:

Мǝмлекетлик бюджет қǝрежетлери;

медициналық қамсызландырыў қǝрежетлери;

пуқаралардың денсаўлығын сақлаўға белгиленген мақсетли қорлардың қǝрежетлери;

кǝрханалар, мǝкемелер, шөлкемлер, жǝмийетлик бирлеспелер ҳǝм физикалық шахслардың денсаўлықты сақлаў мǝкемелерине ықтыярлы ҳǝм қайырқомлық төлемлери; (ҚР 18.08.2018-ж. 200/XXII-санлы Нызамы тийкарында өзгерислер киргизилген)

банклердиң кредитлери;

нызам актлеринде қадаған етилмеген басқа да дереклер.

10-статья. Денсаўлықты сақлаўдың жеке ҳǝм басқа түрдеги системалары

Денсаўлықты сақлаўдың жеке ҳǝм басқа да түрдеги системалары қатарына өз қаржылары, тартылған қаржылар ҳǝм нызам ҳүжжетлерине муўапық басқа да дереклер есабынан қаржыландырылатуғын емлеў-профилактика мǝкемелери, дǝриханалар, дǝрилик затлар, медициналық буйымлар ҳǝм медициналық техниканы ислеп шығаратуғын кǝрханалар, сондай-ақ фармацевтика жумысы менен шуғылланыўшы физикалық шахслар киреди.

Денсаўлықты сақлаўдың жеке ҳǝм басқа да системаларына қараслы емлеў-профилактикалық мǝкемелер пуқаралардың айырым топарларына бийпул медициналық хызмет көрсетеди. Бундай хызметлердиң көлеми, дизими, оларды көрсетиў тǝртиби ҳǝм компенсациясы тийисли ўǝкилликли уйым тǝрепинен белгиленеди.

Денсаўлықты сақлаўдың жеке ҳǝм басқа да түрдеги системаларында тек ғана нызам хүжжетлеринде белгиленген тǝртипте қолланыўға рухсат етилген профилактикалық, диагностикалық ҳǝм емлеў қуралларынан пайдаланылады.

Денсаўлықты сақлаўдың жеке ҳǝм басқа да системалары белгиленген тǝртипте медициналық хүжжетти жүргизиўи ҳǝм статистикалық мағлыўматларды усыныўы шǝрт.

11-статья. Медицина ҳǝм фармацевтика жумысын лицензиялаў

Медициналық жумыс тийисли лицензияға ийе болған юридикалық шахслар тǝрепинен, фармацевтика жумысы болса тийисли лицензияға ийе болған юридикалық ҳǝм физикалық шахслар тǝрепинен ǝмелге асырылыўы мүмкин. (ҚР 18.08.2018-ж. 200/XXII-санлы Нызамы тийкарында өзгерислер киргизилген)

13-статья. Халықтың санитариялық-эпидемиологиялық жақтан тынышлығы

Халықтың санитариялық-эпидемиологиялық жақтан тыныш-лығы нызам актлерине муўапық мǝмлекетлик уйымлар, кǝрханалар, мǝкемелер, шөлкемлер, жǝмийетлик бирлеспелер ҳǝм пуқаралар тǝрепинен санитария-гигиена тǝртибинде эпидемияға қарсы илажлар өткериў арқалы тǝмийинленеди.

 

II. ПУҚАРАЛАРДЫҢ ДЕНСАЎЛЫҒЫН ҲУҚЫҚЫЙ ЖАҚТАН ҚОРҒАЎ

13-статья. Пуқаралардың денсаўлығын сақлаў ҳуқықы

Қарақалпақстан Республикасы пуқаралары денсаўлықты сақлаўда қол қатылмас ҳуқыққа ийе.

Мǝмлекет жасы, жынысы, расасы, миллети, тили, динге мүнǝсибети, социаллық шығысы, көз қарасы, жеке ҳǝм социаллық жағдайынан бийғǝрез пухаралардың ден саўлығының сақланыўын тǝмийинлейди.

Мǝмлекет пуқараларда кеселликлердиң ҳǝрқандай түрлери барлығынан бийғǝрез, олардың кемситиўлерден қорғалыўына кепиллик береди. Усы режени бузыўда айыпкер болған адамлар нызамда белгиленген тǝртипте жуўапкер болады.

14-статья. Сырт ел пуқараларының, пуқаралығы болмаған адамлардың денсаўлығын сақлаў ҳуқықы

Қарақалпақстан Республикасы аймағындағы сырт ел пуқараларының денсаўлықты сақлаў ҳуқықына Өзбекстан Республикасының халық аралық шǝртнамаларына муўапық кепиллик бериледи. (ҚР 18.08.2018-ж. 200/XXII-санлы Нызамы тийкарында өзгерислер киргизилген)

Қарақалпақстан Республикасында турақлы жасаўшы, бирақ пуқаралығы болмаған адамлар, денсаўлықты сақлаўда Қарақалпақстан Республикасының пуқаралары менен тең ҳуқықтан пайдаланады.

Усы статьяның биринши ҳǝм екинши бөлимлеринде көрсетип өтилген пуқаралығы болмаған адамларға медициналық жǝрдем көрсетиў тǝртиби тийисли ўǝкилликли уйым тǝрепинен белгиленеди. (ҚР 18.08.2018-ж. 200/XXII-санлы Нызамы тийкарында өзгерислер киргизилген)

15-статья. Пуқаралардың денсаўлыққа тǝсир етиўши факторлар ҳаққында мǝлимлеме алыў ҳуқықы

Пуқаралар денсаўлыққа тǝсир етиўши факторлар ҳаққында, соның ишинде жасаў аймағының санитариялық-эпидемиологиялық жақтан тынышлығы ҳаққында, аўқатланыўдың ақылға уғрас нормалары бойынша, товарлар, жумыслар, хызметлер, олардың қǝўипсизлиги, санитариялық нормалары ҳǝм қǝделерге муўапықлығы ҳаққындағы анық мǝлимлемени өз ўақтында алыў ҳуқықына ийе.

16-статья. Пуқаралардың медициналық-социаллық жǝрдем алыў ҳуқықы

Наўқасланып қалғанда, мийнетке жарамлылығын жоғалтқанда ҳǝм басқа да жағдайларда пуқаралар профилактикалық, диагноз қойыў, емлеў, саламатландырыў, санаторий-курорт, протезортопедия жǝрдеми ҳǝм басқа түрдеги жǝрдемлерди, сондай-ақ наўқасларды, мийнетке жарамсыз ҳǝм майып адамларды бағыў-күтиў бойынша социаллық илажларды, соның ишинде ўақытша мийнетке жарамсызлық напақасын төлеўди өз ишине алатуғын медициналық-социаллық жǝрдем алыў ҳуқықына ийе.

Медициналық-социаллық жǝрдем медицина хызметкерлери ҳǝм басқа қǝнигелер тǝрепинен көрсетиледи.

Пуқаралар өзлерин ықтыярлы түрде медициналық қамсызландырыўы тийкарында, сондай-ақ кǝрханалар, мǝкемелер ҳǝм шөлкемлердиң қǝрежетлери, өзлериниң жеке қǝрежетлери ҳǝм нызам актлеринде нǝзерде тутылмаған басқа да дереклер есабынан қосымша медициналық ҳǝм өзге түрдеги хызметлерден пайдаланыў ҳуқықына ийе.

Пуқаралардың айырым топарлары протезлер, ортопедиялық, басқа да буйымлар, еситиў қураллары, ҳǝрекет етиў қураллары ҳǝм басқа да арнаўлы қураллар менен жеңиллик берилген түрде тǝмийинлениў ҳуқықына ийе. Бундай ҳуқыққа ийе болған пуқаралардың топарларын, сондай-ақ оларды тǝмийинлеў шǝртлери ҳǝм тǝртиби тийисли ўǝкилликли уйым тǝрепинен белгиленеди. (ҚР 18.08.2018-ж. 200/XXII-санлы Нызамы тийкарында өзгерис киргизилген)

Пуқаралар қǝнигелестирилген денсаўлықты сақлаў мǝкемелеринде медициналық экспертизадан өтиў ҳуқықына ийе. (ҚР 11.08.2017-ж. 153/XVII-санлы Нызамы тийкарында өзгерислер киргизилген)

17-статья. Айырым түрдеги кǝсиплер менен шуғылланыўшы пуқаралардың денсаўлығын сақлаў

Пуқаралардың денсаўлығын сақлаў, жуқпалы ҳǝм кǝсиплик кеселликлердиң алдын алыў мақсетинде дизими тийисли тǝртипте тастыйықланатуғын ислеп шығарылыўлар ҳǝм айырым кǝсиплердиң хызметлери жумысқа кириў ўақтында дǝслепки мǝжбүрий медициналық тексериўден ҳǝм кейин ўақты-ўақты медициналық тексериўден өткериледи. (ҚР 18.08.2018-ж. 200/XXII-санлы Нызамы тийкарында өзгерислер киргизилген)

Денсаўлығының жағдайына қарай пуқара айырым түрдеги кǝсиплер ҳǝм жоқары дǝрежели қǝўип дереги болған жумыс пенен шуғылланыўға ўақытша ямаса турақлы жарамсыз деп табылыўы мүмкин. Бундай шешим медициналық көз-қарастан шуғылланыўы надурыс деп табылған жумыслар дизимине муўапықластырып медициналық комиссиялар шығарған жуўмақ тийкарында қабыл етиледи ҳǝм оның үстинен судқа арза берилиўи мүмкин.

Медициналық көз-қарастан шуғылланыўы надурыс деп табылған айырым түрдеги кǝсиплер ҳǝм жоқары дǝрежеде қǝўипли дерек пенен байланыслы жумыслар дизими Қарақалпақстан Республикасы Ден саўлықты сақлаў министрлиги тǝрепинен, Қарақалпақстан Республикасы Бǝнтлик ҳǝм мийнет қатнасықлары министрлиги ҳǝм Қарақалпақстан Республикалық кǝсиплик аўқамы шөлкеми менен бирликте белгиленеди ҳǝм ҳǝр бес жылда кеминде бир мǝрте қайтадан қарап шығылады. (ҚР 18.08.2018-ж. 200/XXII-санлы Нызамы тийкарында алып тасланған)

Жумыс бериўшилер өз хызметкерлериниң шǝртли түрде медициналық тексериўден өткериўден өз ўақтында өтиўи ушын ҳǝм шǝртли түрде медициналық тексериўден өтпеген адамларды жумысқа алыў нǝтийжесинде пуқаралардың денсаўлығына келтирилген зыянлы ақыбетлер ушын нызамға муўапық жуўапкер болады.

18-статья. Семьяның денсаўлығын сақлаў

Ҳǝр бир пуқара мǝмлекетлик денсаўлықты сақлаў мǝкемелеринде семьяға қатнаслы мǝселелер, өзинде социаллық ǝҳмийетли кеселликлер ҳǝм ǝтирапындағылар ушын қǝўипли болған кеселликлердиң бары-жоқлығы бойынша, неке ҳǝм семья қатнасықларының медициналық-руўхый тǝреплери бойынша бийпул мǝслǝҳǝтлер алыў, сондай-ақ медициналық-нǝсиллик ҳǝм басқа мǝселелер бойынша мǝслǝҳǝтлер алыў ҳǝм тексериўден өтиў ҳуқықына ийе.

Ҳǝр бир семья өзине семьялық шыпакер таңлаў ҳуқықына ийе.

Балалы семьялар пуқаралардың денсаўлығын сақлаў тараўында нызам актлеринде белгиленген жеңилликлерден пайдаланыў ҳуқықына ийе.

Үш жасқа толмаған балалар, сондай-ақ шыпакерлердиң жуўмағы бойынша қосымша қараўға мүтǝж болған үлкен жастағы кесели аўыр балалар стационар емлеўханада емленип атырғанда олардың ǝкеси ямаса анасына яки семьяның баланы тиккелей бағып атырған басқа ағзасына емлеў мǝкемесинде оның оның жанында бирге болыўы ушын имканият жаратылады ҳǝм мийнетке жарамсызлық қағазы бериледи.

19-статья. Ер жетпегенлердиң  ҳуқықлары

Мǝмлекет ер жетпегенлердиң денсаўлығын сақлаў ҳуқықларын олардың физикалық, руўхый раўажланыўы ушын, кеселликлердиң алдын алыў ушын ең қолайлы шараят жаратыў, сондай-ақ мектепке шекемги билим бериў шөлкемлеринде, мектеплерде ҳǝм басқа мǝкемелерде медициналық хызметти жолға қойыў арқалы тǝмийинлейди. (30.06.2021-ж. 152/XX-санлы ҚР Нызамы тийкарында алып тасланған)

Ер жетпегенлер төмендеги ҳуқықларға ийе:

Денсаўлықты сақлаў министрлиги тǝрепинен белгиленетуғын тǝртипте диспансерлик бақлаўда болыў ҳǝмде балалар ҳǝм жас өспиримлердиң емлеў-профилактикалық мǝкемелеринде емлениў;

санитариялық-гигиеналық билим алыў, оқыў ҳǝм өзлериниң физиологиялық өзгешеликлери ҳǝм денсаўлығына сай шараятларда мийнет етиў;

кǝсипке жарамлылығын анықлаў пайытында бюджет қаржылары есабынан бийпул медициналық мǝслǝҳǝтлер алыў;

денсаўлығы ҳаққында өзлери ушын қолайлы түрде зǝрүр мǝлимлемелер алыў.

Он төрт жастан өткен ер жетпегенлер өзлери ҳаққындағы мағлыўматларды билген ҳалда медициналық араласыўға ықтыярлы түрде келисим бериў ямаса оннан бас тартыў ҳуқықына ийе.

Физикалық яки руўхый раўажланыўында кемиси бар ер жетпегенлер ата-аналарының ямаса олардың орнын басыўшы шахслардың арзасы бойынша бюджет қǝрежетлери, қайырқомлық қорлары ҳǝм басқа қорлардың қǝрежетлери, сондай-ақ ата-аналар ямаса олардың орнын басыўшы шахслардың қǝрежетлери есабынан социаллық қорғаў системасы мǝкемелеринде жасаўы мүмкин.

Ата-аналар ямаса басқа шахслардың өз тǝрбиясындағы ер жетпегенлердиң ҳуқықларын ҳǝм мǝплерин бузыўы, оларды тǝрбиялаўдан бас тартыўы, ер жетпегенлер менен олардың денсаўлығына зыян келтиретуғын дǝрежеде рейимсиз қатнаста болыўы нызамда белгиленген тǝртипте жуўапкершиликке тартыўға себеп болады. (ҚР 18.08.2018-ж. 200/XXII-санлы Нызамы тийкарында өзгерислер киргизилген)

20-статья. Әскерий хызметкерлер, ǝскерий ҳǝм альтернативалық хызметке шақырылатуғын ҳǝм ǝскерий хызметке контракт бойынша алынатуғын пуқаралардың ҳуқықлары

Әскерий хызметкерлер ǝскерий хызметке жарамлы ямаса жарамсыз екенлигин анықлаў ушын медициналық тексериўден өтиў ҳǝм ǝскерий-медициналық комиссияның шешими тийкарында ǝскерий хызметтен мүддетинен бурын босатылыў ҳуқықына ийе.

Әскерий ҳǝм альтернативалық хызметке шақырылатуғын ямаса ǝскерий хызметке контракт бойынша алынатуғын пуқаралар медициналық тексериўден өтеди ҳǝм денсаўлығы бойынша ǝскерий хызметке шақырыўды кешиктириў ямаса шақырылыўдан азат етилиў ҳуқықын беретуғын медициналық мағлыўматлар ҳаққында толық мǝлимлеме алыў ҳуқықына ийе.

21-статья. Пенсия жасындағы пуқаралардың ҳуқықлары

Пенсия менен тǝмийинлениў ҳуқықы берилетуғын жасқа жеткен пуқараларға мǝмлекет тǝрепинен денсаўлықты сақлаў системасы мǝкемелеринде медициналық-социаллық жǝрдем көрсетиледи. (ҚР 11.08.2017-ж. 153/XVII-санлы Нызамы тийкарында өзгерислер киргизилген)

Медициналық-социаллық жǝрдем көрсетиў өз ишине стационарлық-амбулаториялық жол менен даўалаўды, санаторий ҳǝм дем алыў үйлеринде саламатландырыўды, жеке баслы адамларға олардың өз үйинде ҳǝм интернат үйлерде хызмет етиўди қамтыйды.

Пенсия жасындағы пуқаралар медициналық жуўмақ тийкарында нызам актлерине муўапық социаллық қамсызландырыў қǝрежетлери, денсаўлықты сақлаў уйымларының қǝрежетлери ҳǝм кǝрханалар, мǝкемелер менен шөлкемлердиң қǝрежетлери есабынан ден саўлықты тиклеў ҳуқықына ийе. (ҚР 11.08.2017-ж. 153/XVII-санлы Нызамы тийкарында өзгерис киргизилген)

22-статья. Майыплардың ҳуқықлары

Майыплар, соның ишинде майып балалар ҳǝм балалықтан майыплар медициналық-социаллық жǝрдем алыў, денсаўлықты тиклеўдиң барлық түрлеринен пайдаланыў, дǝрилик затлар, протез-ортопедия буйымлары, ҳǝрекет етиў қураллары менен жеңиллик берилген тийкарларда тǝмийинлениў, сондай-ақ кǝсип ийелеў ҳǝм қайта таярлықтан өтиў ҳуқықына ийе.

Майыплар мǝмлекетлик денсаўлықты сақлаў системасы мǝкемелеринде бийпул медициналық-санитариялық жǝрдем алыў, үйинде күтим қылыныў, басқалардың күтимине мүтǝж болған жалғыз баслы майыплар, созылмалы руўхый кеселликлерге шалынған майыплар болса майыплар ҳǝм қариялар ушын арналған интернат үйлеринде жасаў ҳуқықына ийе. (ҚР 11.08.2017-ж. 153/XVII-санлы Нызамы тийкарында өзгерислер киргизилген)

Майыпларға медициналық-социаллық жǝрдем көрсетиў тǝртиби ҳǝм оларға берилетуғын жеңилликлер дизими нызам актлеринде белгиленеди.

23-статья. Айрықша апатшылық жағдайлар ақыбетинен жǝбир көрген пуқаралардың ҳуқықлары

Айрықша апатшылық жағдайлар ақыбетинен жǝбир көрген пуқаралар бийпул медициналық жǝрдем алыў ҳǝм денсаўлықты тиклеў түринде емлениў, айрықша апатшылық жағдай зыянларын сапластырыў ҳǝм өмири жǝне ден саўлығына туўылып турған қǝўипти азайтыўға қаратылған гигиеналық илажларды ҳǝм эпидемияға қарсы илажларды өткериў ҳуқықына ийе.

Айрықша апатшылық жағдайлар шараятында адамларды қутқарыў ҳǝм медициналық жǝрдем көрсетиў ўақтында жǝбир көрген пуқараларға бийпул емлениў, соның ишинде санаторий-курортларда емлениў, ден саўлықты тиклеўдиң барлық түрлеринен пайдаланыў, сондай-ақ нызам актлеринде белгиленген тǝртипте материаллық компенсация алыў кепиллиги бериледи.

24-статья. Наўқастың ҳуқықлары

Наўқас медициналық жǝрдем сорап мүрǝжǝт еткен ҳǝм медициналық жǝрдем алып атырған ўақытта төмендеги ҳуқықларға ийе;

медицина хызметкерлери ҳǝм хызмет көрсетиўши хызметкерлердиң ҳүрмет-иззет, қайырхомлық көрсетиўи;

шыпакерди ҳǝм емлеў-профилактикалық мǝкемени таңлаў;

санитария-гигиена талапларына жуўап беретуғын шараятта тексериўден өтиў, емлениў ҳǝм күтилиў;

белгиленген тǝртипте өз өтинишине қарай басқа қǝнигелердиң консилиумын өткериў ҳǝм олардан мǝслǝҳǝтлер алыў; (ҚР 18.08.2018-ж. 200/XXII-санлы Нызамы тийкарында өзгерислер киргизилген)

медициналық жǝрдем сорап мүрǝжǝт еткенлиги, денсаўлығының жағдайы, қойылған диагноз ҳаққында мағлыўматлар ҳǝм оны тексериў жǝне емлеў ўақтында алынған басқа мағлыўматлардың сыр сақланыўы;

медициналық араласыўға өз ықтыяры менен разылық бериў ямаса оннан бас тартыў;

өз ҳуқық, миннетлери бойынша ҳǝм денсаўлығының жағдайы ҳаққында мағлыўмат алыў, сондай-ақ денсаўлығының жағдайына байланыслы оның мǝплерин жақлайтуғын адамларды таңлаў;

ықтыярлы медициналық қамсызландырыўда медициналық ҳǝм басқа түрдеги хызметлерден пайдаланыў;

медициналық жǝрдем көрсетиў ўақтында денсаўлығына зыян келтирилсе, оның орны нызам актлеринде белгиленген тǝртипте өтеледи;

ҳуқықты қорғаў ушын жанына адвокат ямаса басқа нызамлы ўǝкил қойылады.

Ҳуқықлары бузылған жағдайда наўқас ямаса оның нызамлы ўǝкили тиккелей емлеў-профилактикалық мǝкемелердиң басшысына ямаса басқа мǝпдар адамына, жоқары басқарыў уйымына яки судқа шағым менен мүрǝжǝт етиўи мүмкин.

25-статья. Пуқаралардың өзлеринң жеке денсаўлық жағдайлары ҳаққында мағлыўмат алыў ҳуқықы

Ҳǝр бир пуқара өзиниң денсаўлық жағдайы ҳаққында, соның ишинде тексериў нǝтийжелери, қандай кесели барлығы, қандай диагноз қойылғанлығы, кеселликтиң буннан былай қандай өтиўине байланыслы болжаўлар, емлеў усыллары ҳǝм усы усылларға байланыслы қǝўип-қǝтер, медициналық араласыўдың итимал болған түрлери ҳǝм олардың ақыбетлери, ǝмелге асырылған емлеў нǝтийжелери ҳаққында мағлыўматлар алыў ҳуқықына ийе.

Пуқараның денсаўлығы ҳаққындағы мағлыўмат оның өзине, он төрт жасқа толмаған шахслар ҳǝм нызамда белгиленген тǝртипте мǝмилеге уқыпсыз деп табылған пуқаралардың денсаўлығы ҳаққындағы мағлыўматлар болса олардың нызамлы ўǝкиллерине емлеў-профилактикалық мǝкемениң емлеўши шыпакери, бөлим баслығы ямаса тексериўге ҳǝм емлеўге тиккелей қатнасып атырған басқа қǝнигелер тǝрепинен бериледи. (ҚР 18.08.2018-ж. 200/XXII-санлы Нызамы тийкарында өзгерислер киргизилген)

Кеселликтиң раўажланыў барысы қолайсыз деп болжаў етилген жағдайларда буны бийтап пуқараға билдириўи лазым. Егер, ол өзиниң семья ағзаларына бул ҳаққында айтыўды қадаған етпеген болса, усындай мағлыўмат бериўи ушын қандай да бир адамды тайынламаған болса, онда оларға да медициналық-ǝдеплилик қǝделерин сақлаў менен хабар етилиўи тийис.

Пуқараның талабына муўапық оған оның денсаўлық жағдайын көрсететуғын медициналық ҳүжжетлерден көширмелер бериледи.

Пуқараның медициналық ҳүжжетлеринде көрсетилген мағлыўматлар шыпакерлик сыр болып, ол тек усы нызамның 45-статьясының үшинши бөлиминде нǝзерде тутылған тийкарларда ғана пухараның келисимисиз берилиўи мүмкин.

26-статья. Медициналық араласыўға келисим бериў

Пуқараның өз кеселине байланыслы мағлыўматларды билип өз ықтыяры менен келисим бериўи медициналық араласыўдың дǝслепки зǝрүрли шǝрти болып табылады.

Пуқараның денсаўлық жағдайы өз еркин билдириўге мүмкиншилик бермейтуғындай аўҳалға түскенде, ал медициналық араласыўды кешиктириўге болмайтуғын ҳалатларда пуқараның мǝплеринде медициналық араласыўды ǝмелге асырыў мǝселесин консилиум шешеди, егер консилиумға жыйнаў мүмкиншилиги болмаған жағдайда, соңғылығында емлеў-профилактика мǝкемесиниң лаўазымлы адамларын хабардар етиў шǝрти менен тиккелей емлеўши (нǝўбетши) шыпакер шешеди.

Он төрт жасқа толмаған шахсларға ҳǝм нызамда белгиленген тǝртипте мǝмилеге уқыпсыз деп табылған пуқараларға қатнаслы медициналық араласыўға олардың нызамлы ўǝкиллери келисим береди. Ата-ана ямаса басқа нызамлы ўǝкиллер жоқлығынды медициналық араласыў ҳаққында шешимди консилиум қабыл етеди, ал консилиумға жыйналыўдың мүмкиншилиги болмаған жағдайда, кейин-ала емлеў-профилактикалық мǝкемениң лаўазымлы шахслары ҳǝм наўқастың нызамлы ўǝкиллерин хабардар етиў шǝрти менен тиккелей емлеўши (нǝўбетши) шыпакер қабыл етеди. (ҚР 18.08.2018-ж. 200/XXII-санлы Нызамы тийкарында өзгерислер киргизилген)

27-статья. Медициналық араласыўдан бас тартыў

Усы нызамның 28-статьясында нǝзерде тутылған жағдайлардан басқа ўақытта пуқара ямаса оның нызамлы ўǝкили медициналық араласыўдан бас тартыў яки оның тоқталыўын талап етиў ҳуқықына ийе болады. Бундай жағдайда шыпакер жазба түрде тастыйықлама алыўға, егер тастыйықлама алыўдың мүмкиншилиги болмаса медициналық араласыўдан бас тартыўды гүўалардың қатнасыўында тийисли акт пенен тастыйықлап алыўға ҳақлы.

Егер медициналық араласыўдан наўқастың нызамлы ўǝкили бас тартса ҳǝм бул жағдай наўқас ушын аўыр ақыбетлерге алып келиўи мүмкин болса, шыпакер бул ҳаққында қǝўендерлик ҳǝм ғамхорлық етиўши уйымларға хабарлаўы шǝрт.

28-статья. Пуқаралардың келисимисиз медициналық жǝрдем көрсетиў

Әтираптағылар ушын қǝўипли кеселликлерге шатылған адамларға пуқаралар ямаса олардың нызамлы ўǝкиллериниң келисимисиз медициналық жǝрдем көрсетилиўине (медициналық көзден өткериў, емлеўханаға жатқарыў, бақлаў ҳǝм басқалардан бөлеклеў) нызамлар менен белгиленген тийкарларда ҳǝм тǝртипте жол қойылады.

 

III. ПУҚАРАЛАРҒА МЕДИЦИНАЛЫҚ-СОЦИАЛЛЫҚ  ЖӘРДЕМ КӨРСЕТИЎ

29-статья. Басланғыш медициналық-санитариялық жǝрдем

Мǝмлекетлик денсаўлықты сақлаў системасының, жǝмийетлик бирлеспелердиң мǝкемелери көрсететуғын басланғыш медициналық-санитариялық жǝрдеми медициналық хызмет көрсетиўдиң тийкарғы, қолай ҳǝм бийпул түри болып, төмендегилерди өз ишине алады: (ҚР 11.08.2017-ж. 153/XVII-санлы, 18.08.2018-ж. 200/XXII-санлы Нызамлары тийкарында өзгерислер киргизилген)

ең көп тарқалған кеселликлерди, зақымланыў, зǝҳǝрлениў ҳǝм басқа да тез жǝрдем талап ететуғын наўқасларды емлеў;

санитариялық-гигиеналық ҳǝм эпидемияға қарсы илажларды, ең ǝҳмийетли кеселликлердиң медициналық профилактикасын өткериў;

семьяны, аналық ҳǝм балалықты қорғаў бойынша илажларды, жасайтуғын орны бойынша пуқараларға медициналық-санитариялық жǝрдем көрсетиўге байланыслы басқа да илажларды өткериў;

жеке түрдеги ямаса денсаўлықты сақлаўдың басқа да системалары тǝрепинен көрсетилетуғын басланғыш медициналық-санитариялық жǝрдем көрсетиў шǝртнама тийкарында ǝмелге асырылады.

Басланғыш медициналық-санитариялық жǝрдем көрсетиўдиң көлеми ҳǝм тǝртиби Қарақалпақстан Республикасы Денсаўлықты сақлаў министрлиги тǝрепинен белгиленеди. (ҚР 18.08.2018-ж. 200/XXII-санлы Нызамы тийкарында алып тасланған)

30-статья. Қыстаўлы ҳǝм тез медициналық жǝрдем

Пуқаралар денсаўлықты сақлаў системасының қǝлеген емлеў-профилактикалық мǝкемесинде қыстаўлы медициналық жǝрдем алыў ҳуқықына ийе.

Медицина ҳǝм фармацевтика хызметкерлери пуқараларға қыстаўлы медициналық жǝрдем көрсетиўге миннетли. Олар қыстаўлы медициналық жǝрдем көрсетиўден бас тартқаны, сондай-ақ пуқаралардың денсаўлығына келтирген зǝлели ушын нызамға муўапық жуўапкер болады.

Тез медициналық жǝрдем денсаўлықты сақлаў системасының арнаўлы тез медициналық жǝрдем хызмети тǝрепинен Қарақалпақстан Республикасы Ден саўлықты сақлаў министрлиги белгилеген тǝртипте (ҚР 18.08.2018-ж. 200/XXII-санлы Нызамы тийкарында алып тасланған) көрсетиледи.

Пуқараның өмири қǝўип астында болған жағдайда медицина хызметкерлери оның емлеў-профилактика мǝкемесине алып барыў ушын ҳǝр қандай транспорт түринен пайдаланыў ҳуқықына ийе. (ҚР 18.08.2018-ж. 200/XXII-санлы Нызамы тийкарында өзгерислер киргизилген)

Ҳǝдийсе жүз берген жерде медицина хызметкерлери жетип келгенше басланғыш қыстаўлы жǝрдемди милиция, өрттен қорғаў, авариялық хызметлери ҳǝм транспорт шөлкемлериниң хызметкерлери, сондай-ақ нызамшылық пенен усындай ўазыйпа жүкленген басқа да қǝсиплердиң ўǝкиллери   көрсетиўи шǝрт. (ҚР 18.08.2018-ж. 200/XXII-санлы Нызамы тийкарында өзгерислер киргизилген)

31-статья. Қǝнигелестирилген медициналық жǝрдем

Қǝнигелестирилген медициналық жǝрдем профилактика, диагноз қойыў, емлеўдиң ҳǝм қурамалы медицина технологияларын пайдаланыўдың арнаўлы усылларын талап ететуғын кеселликлерге шатылған пуқараларға көрсетиледи.

Қǝнигелестирилген медициналық жǝрдем емлеў-профилактика мǝкемелеринде шыпакер қǝнигелер тǝрепинен көрсетиледи.

Денсаўлықты сақлаў мǝкемелеринде көрсетилетуғын арнаўлы медициналық жǝрдемниң түрлери, көлеми ҳǝм сапа стандартлары тийисли ўǝкилликли уйым тǝрепинен белгиленеди. (ҚР 18.08.2018-ж. 200/XXII-санлы Нызамы тийкарында өзгерислер киргизилген)

32-статья. Социаллық ǝҳмийетке ийе кеселликлерге шатылған пуқараларға медициналық-социаллық жǝрдем көрсетиў 

Социаллық ǝҳмийетке ийе кеселликлерге шатылған пуқараларға мǝмлекетлик денсаўлықты сақлаў системасының тийисли емлеў-профилактикалық мǝкемелеринде медициналық-социаллық жǝрдем көрсетиледи ҳǝм турақлы медициналық бақлаў арқалы тǝмийинленеди.

Социаллық ǝҳмийетке ийе кеселликлер дизими ҳǝм усындай кеселликлерге шатылған адамлар ушын жеңилликлер, сондай-ақ оларға көрсетилетуғын медициналық-социаллық жǝрдем түрлери ҳǝм көлеми тийисли ўǝкилликли уйым тǝрепинен белгиленеди. (ҚР 18.08.2018-ж. 200/XXII-санлы Нызамы тийкарында өзгерислер киргизилген)

Социаллық ǝҳмийетке ийе кеселликлерге шатылған пуқараларға көрсетилетуғын медициналық-социаллық жǝрдем түрлерин ҳǝм көлемин Қарақалпақстан Республикасы Ден саўлықты сақлаў министрлиги мǝпдар министрликлер ҳǝм ведомстволар менен бирликте белгилейди. (ҚР 18.08.2018-ж. 200/XXII-санлы Нызамы тийкарында алып тасланған)

33-статья. Әтираптағылар ушын қǝўипли болған кеселликлерге шатылған пуқараларға медициналық-социаллық жǝрдем көрсетиў

Әтираптағылар ушын қǝўипли болған кеселликлерге шатылған пуқараларға медициналық-социаллық жǝрдем көрсетиў мǝмлекетлик денсаўлықты сақлаў системасының усындай мақсетке арналған мǝкемелеринде бийпул ǝмелге асырылады.

Әтираптағылар ушын қǝўипли болған кеселликлердиң дизими, сондай-ақ, оларға шатылған пуқараларға көрсетилетуғын медициналық-социаллық жǝрдемниң түрлери ҳǝм көлеми тийисли ўǝкилликли уйым тǝрепинен белгиленеди. (ҚР 18.08.2018-ж. 200/XXII-санлы Нызамы тийкарында өзгерислер киргизилген)

34-статья. Профилактика, диагноз қойыў, емлеўдиң жаңа усылларын, дǝрилик затларды, дезинфекция қуралларын қолланыў ҳǝм биомедициналық изертлеўлер өткериў тǝртиби

Денсаўлықты сақлаў практикасында тек нызамлар менен белгиленген тǝртипте қолланыўға руқсат етилген профилактика, диагноз қойыў, емлеў усылларынан, медицина технологиялары, дǝрилик затлар ҳǝм дезинфекция қуралларынан пайдаланылады.

Қолланыўға рухсат етилмеген, бирақ белгиленген тǝртипте көрип шығылып атырған диагноз қойыў, емлеў усыллары ҳǝм дǝрилик затлардан наўқасты емлеў мǝпин гөзлеген халда тек ғана оның ықтыярлы рǝўиштеги жазба келисими алынғаннан кейин, он төрт жасқа толмаған шахсларды емлегенде болса тек ғана олардың өмирине тиккелей қǝўип туўылған жағдайда ҳǝм нызамлы ўǝкиллериниң жазба келисими менен ғана пайдаланыў мүмкин. (ҚР 18.08.2018-ж. 200/XXII-санлы Нызамы тийкарында өзгерислер киргизилген)

Усы статьяның екинши бөлиминде нǝзерде тутылған диагноз қойыў, емлеў усыллары ҳǝм дǝрилик затларды дезинфекция қуралларын, соның ишинде сырт еллерде пайдаланатуғын түрлерин қолланыў тǝртиби тийисли ўǝкилликли уйым тǝрепинен белгиленеди.

Адамды объект сыпатында қарап биомедициналық изертлеўлер өткериўге тартыў тек лаборатория тǝжирийбелери өткерилгеннен соң ҳǝм пуқараның жазба түрдеги келисими алынғаннан кейин ғана мǝмлекетлик ден саўлықты сақлаў системасы мǝкемелеринде иске асырылады. Пуқараны биомедициналық изертлеўлерге қатнасыўға мǝжбүрлеў мүмкин емес.

Биомедициналық изертлеў өткериўге пуқарадан келисим алынып атырғанда оған изертлеўдиң мақсетлери, усыллары, қосымша ақыбетлери, итимал болған қǝўпи, қанша даўам ететуғыны ҳǝм күтилетуғын нǝтийжелери ҳаққында мағлыўматлар берилиўи тийис. Пуқара изертлеўдиң қǝлеген басқышында оған қатнасыўдан бас тартыў ҳуқықына ийе болады.

Белгиленген тǝртипте тексериў сынаўларынан өтпеген профилактика, диагноз қойыў, емлеў усыллары ҳǝм дǝрилик затларды үгит-нǝсиятлаў, соның ишинде ғалаба хабар қуралларында үгит-нǝсиятлаў қадаған етиледи. Усы норманы бузыў нызам менен белгиленген тǝртипте жуўапкершиликке алып келеди.

35-статья. Пуқараларды дǝрилик затлар ҳǝм медициналық буйымлар менен тǝмийинлеў 

Рецептсиз берилетуғын дǝрилик затлардың дизими Өзбекстан Республикасы Денсаўлықты сақлаў министрлиги тǝрепинен тастыйықланады.

Дǝрилик затлар ҳǝм жеке тǝртипте пайдаланылатуғын медициналық буйымлар менен жеңиллик берилген тийкарларда тǝмийинленетуғын пуқаралар категориялары тийисли тǝртипте белгиленеди. Мǝмлекетлик денсаўлықты сақлаў системасының емлеўши шыпакерлери пуқаралардың дǝрилик затлар  менен жеңиллик берилген тийкарларда тǝмийинлениўи ушын рецепт жазып бериў ҳуқықына ийе.

 

IV. МЕДИЦИНАЛЫҚ ЭКСПЕРТИЗА

36-статья. Мийнетке ўақытша жарамсызлық экспертизасы

Пуқаралардың кеселлик, зақымланыў, ҳǝмиледарлық, туўыў ҳǝм туўыўдан кейинги дǝўири, шаңарақтың наўқас ағзасының күтими, протез қойдырыў, санаториялық-курортлық емлениў ҳǝм басқа да жағдайлардағы мийнетке ўақытша жарамсызлығы бойынша экспертизасы нызамшылықта белгиленген тǝртипте өткериледи.

Мийнетке ўақытша жарамсызлықты экспертизадан өткериў мǝмлекетлик денсаўлықты сақлаў системасының емлеўши шыпакерлери тǝрепинен ǝмелге асырылады ҳǝм олар пуқараларға мийнетке жарамсызлық қағазын береди. Жеке ҳǝм басқа түрдеги денсаўлықты сақлаў системасында емленген пуқараларға мийнетке жарамсызлық қағазы тийисли ўǝкилликли уйым тǝрепинен белгиленген тǝртипте бериледи.

Мийнетке ўақытша жарамсызлық экспертизасы өткерилгенде хызметкерди денсаўлығының жағдайына бола ўақытша ямаса турақлы түрде басқа жумысқа өткериў зǝрүрлиги ҳǝм мүддети анықланады, сондай-ақ пуқараны белгиленген тǝртипте, соның ишинде онда майыплық белгилери болған жағдайда шыпакерлик-мийнет экспертлик комиссиясына жибериў ҳаққында шешим қабыл етиледи. (ҚР 18.08.2018-ж. 200/XXII-санлы Нызамы тийкарында өзгерислер киргизилген)

37-статья. Медициналық-мийнет экспертизасы

Медициналық-мийнет экспертизасы пуқаралардың майыплығының себеплерин ҳǝм топарын, олардың мийнетке жарамлылықты жоғалтыў дǝрежесин, сондай-ақ денсаўлығын тиклеўдиң мүмкиншиликлери менен мүддетлерин, социаллық қорғаў илажларын белгилейди, тийисли жуўмақлар береди. Бул жуўмақлар кǝрханалар, мǝкемелер, шөлкемлер, жǝмийетлик бирлеспелер ҳǝкимшиликлери ушын миннетли болып табылады.

Медициналық-мийнет экспертизасын шөлкемлестириў ҳǝм өткериў тǝртиби нызамлар менен белгиленеди. Медициналық-мийнет экспертизасын өткерген мǝкемениң жуўмағы үстинен пуқараның өзи ямаса оның нызамлы ўǝкили судқа шағым етиўи мүмкин.

38-статья. Әскерий-медициналық экспертиза

Әскерий-медициналық экспертиза ǝскерий ямаса альтернативлик хызметке шақырылатуғын, ǝскерий хызметке контракт бойынша алынатуғын, Өзбекстан Республикасы қураллы күшлериниң ишки ислер ҳǝм миллий қǝўипсизлик хызмети уйымларының запасында турған пуқаралардың ҳǝм ǝскерий хызметкерлердиң денсаўлық жағдайы бойынша ǝскерий хызметке жарамлы ямаса жарамсыз екенлигин, кеселлик, жарақатланыўшылық, зақымланыўшылық ǝскерий хызмет (ǝскерий жыйынларды өтиў) менен байланыслығын анализлейди, ǝскерий хызметкерлерге медициналық-социаллық жǝрдем көрсетиў ҳǝм олардың денсаўлығын тиклеўдиң түрлерин, көлемин ҳǝм мүддетлерин белгилейди.

Әскерий медициналық экспертизаны шөлкемлестириў ҳǝм өткериў тǝртибин, сондай-ақ ǝскерий ямаса альтернативалық хызметке шақырылатуғын, ǝскерий хызметке контракт бойынша алынатуғын пуқаралар менен ǝскерий хызметкерлердиң денсаўлығына байланыслы қойылатуғын талаплар тийисли ўǝкилликли уйым тǝрепинен белгиленеди. (ҚР 18.08.2018-ж. 200/XXII-санлы Нызамы тийкарында өзгерислер киргизилген)

Әскерий-медициналық экспертизаның жуўмақлары лаўазымлы адамлардың орынлаўы ушын миннетли болып табылады. Әскерий-медициналық экспертизаны өткерген мǝкемениң жуўмағы үстинен пуқараның өзи ямаса оның нызамлы ўǝкили судқа шағым етиў ҳуқықына ийе.

39-статья. Суд-медициналық ҳǝм суд-психиатриялық экспертизалар

Суд-медициналық экспертиза мǝмлекетлик денсаўлықты сақлаў ситемасының медициналық мǝкемелеринде эксперт тǝрепинен, ол болмаған жағдайда экспертиза өткериўге тартылған шыпакер тǝрепинен сораў жүргизип атырған адамның, тергеўшиниң, прокурордың қарары ямаса судтың уйғарыўы тийкарында өткериледи.

Суд-психиатриялық экспертиза мǝмлекетлик денсаўлықты сақлаў системасының усы мақсетке арналған мǝкемелеринде өткериледи.

Суд-медициналық ҳǝм суд-психиатриялық экспертизаларды шөлкемлестириў ҳǝм өткериў тǝртиби нызам актлеринде белгиленеди.

Суд-медициналық ҳǝм суд-психиатриялық экспертизаларды өткерген мǝкемелердиң жуўмақлары үстинен пуқараның өзи ямаса оның нызамлы ўǝкили судқа шағым етиўи мүмкин.

40-статья. Патологиялық-анатомиялық изертлеўлер өткериў ҳǝм адамның өлген ўақтын анықлыў

Патологиялық-анатомиялық изертлеўлер денсаўлықты сақлаў мǝкемелеринде адам тири ўақытта ҳǝм өлгеннен соң диагноз қойыў (биопсия ҳǝм аутопсия), сондай-ақ клиникалық шараятта диагноз қойыў ҳǝм кеселликти емлеў жумысларының дурыс алып барылғанлығын қадағалаў, өлим себеплери ҳаққында анық мағлыўматлар алыў мақсетинде өткериледи.

Патологиялық-анатомиялық изертлеўлер өткериў ҳǝм адамның өлген ўақтын анықлаў тǝртиби тийисли ўǝкилликли уйым тǝрепинен белгиленеди. (ҚР 18.08.2018-ж. 200/XXII-санлы Нызамы тийкарында өзгерис киргизилген)

 

V. МЕДИЦИНА ҲӘМ ФАРМАЦЕВТИКА ХЫЗМЕТКЕРЛЕРИ

41-статья. Медицина ҳǝм фармацевтика жумыслары менен шуғылланыў ҳуқықы

Қарақалпақстан Республикасында медицина ҳǝм фармацевтика жумыслары менен шуғылланыў ҳуқықына жоқары ямаса орта арнаўлы медицина оқыў орынларын тамамлағанлығы ҳаққында дипломды алған шахслар ийе болады.

Медициналық ҳǝм фармацевтикалық мағлыўматы ҳаққындағы дипломды сырт ел мǝмлекетлеринде алған шахслардың медицина ямаса фармацевтика жумысы менен шуғылланыўына тийисли ўǝкилликли уйым тǝрепинен белгиленетуғын тǝртипте жол қойылады.

Ийелеген кǝсиби бойынша үш жылдан көп ислемеген медицина ҳǝм фармацевтика хызметкерлериниң өз жумысы менен шуғылланыўына тийисли оқыў орынларында қайта таярлықтан өткеннен соң ямаса тийисли ўǝкилликли уйымының аттестациялық комиссиясы өткеретуғын аттестация тийкарында жол қойылады.

Медицина ямаса фармацевтика саласында тамамланбаған жоқары мағлыўматқа ийе болған шахслардың медицина саласында орта мағлыўматы болған хызметкерлер ислейтуғын лаўазымларда медициналық ямаса фармацевтикалық жумыс пенен шуғылланыўына тийисли ўǝкилликли уйым тǝрепинен белгиленетуғын тǝртипте жол қойылады.

Жоқары ҳǝм орта арнаўлы медицина оқыў орынлары студентлериниң пуқараларға медициналық жǝрдем көрсетиўде оқыў бағдарламаларына муўапық қатнасыўына медицина хызметкерлери қадағалаўы астында тийисли ўǝкилликли уйым тǝрепинен белгиленетуғын тǝртипте жол қойылады. (ҚР 18.08.2018-ж. 200/XXII-санлы Нызамы тийкарында өзгерис киргизилген)

Нызамсыз түрде медициналық ҳǝм фармацевтикалық жумыс пенен шуғылланыўшы адамлар нызамға муўапық жуўапкер болады.

42-статья. Жеке медициналық практика менен шуғылланыў ҳуқықы

(Бул статья ҚР ЖК 12.11.2008-жыл XI сессиясында қабыл етилген нызам тийкарында алып тасланған)

43-статья. Кǝсиплик медицина ҳǝм фармацевтика ассоциациялары 

Медицина ҳǝм фармацевтика хызметкерлери өз ҳуқықларын қорғаў, медицина ҳǝм фармацевтика практикасын раўажландырыў, илим-изертлеў жумысларына жǝрдем етиў, медицина ҳǝм фармацевтика хызметкерлериниң кǝсиплик жумысы менен байланыслы басқа да мǝселелерди шешиў мақсетинде ықтыярлы тийкарда қǝлиплесетуғын кǝсиплик ассоциациялар ҳǝм басқа да жǝмийетлик ассоциацияларды дүзиў ҳуқықына ийе.

Кǝсиплик медицина, фармацевтика ассоциациялары ҳǝм басқа да жǝмийетлик ассоциациялар өз жумысларын уставлар тийкарында ҳǝм нызам актлерине муўапық ǝмелге асырылады.

 

VI. ЖУЎМАҚЛАЎШЫ РЕЖЕЛЕР

44-статья. Қарақалпақстан Республикасы шыпакерлериниң анты

Шыпакерлик диплом алып атырған адамлар төмендеги мазмунда ант береди:

«Шыпакер деген жоқары атақты алып, медицина жумысына кириседи екенмен;

өзимниң бар билимим менен шеберлигимди наўқасты даўалаўға ҳǝм инсан ден саўлығын сақлаўға бағышлаўға;

жасы, жынысы, расасы, миллети, тили, дини, көз-қараслары, социаллық келип шығыўы ҳǝм жǝмийетлик жағдайынан бийғǝрез ҳǝр бир наўқасқа күш-ғайратым менен ўақтымды аямай медициналық жǝрдем көрсетиўге;

наўқастың денсаўлығын жеке мǝплеримнен жоқары қойыўға, киши пейил ҳǝм ҳақ нийетли болыўға, өз билимим менен шеберлигимди турақлы түрде жетилистирип барыўға;

шыпакерлик сырды сақлаўға;

адамлар алдында мудамы мийрим-шǝпǝǝтли болыўға ҳǝм олардың шыпа табыўына исеним туўдырыўға;

Гиппократ, Әбиў Әлий ибн Сина усаған уллы тǝўиплердиң даңқлы дǝстүрлерин даўам еттириўге салтанатлы ант етемен.

Усы антқа өмиримниң ақырына шекем садық болып қалыўға шǝрт етемен».

Шыпакерлер антты бузғанлығы ушын нызамда белгиленген жуўапкершиликке тартылады.

45-статья. Шыпакерлик сыр

Пуқараның медициналық жǝрдем сорап мүрǝжат еткенлиги, оның денсаўлығының жағдайы, кеселлигине қойылған диагноз ҳаққында ҳǝм оны тексериў жǝне даўалаў даўамында алынған басқа да мағлыўматлар шыпакерлик сырды қурайды.

Шыпакерлик сыр болып есапланған мағлыўматлардан оқыў, сондай-ақ кǝсипке, хызметке байланыслы ҳǝм басқа да ўазыйпаларды атқарыў ўақтында хабардар болып қалған адамлардың бул мағлыўматларды пуқара ямаса оның нызамлы ўǝкилиниң разылығысыз жǝрия етиўге жол қойылмайды, усы статьяның үшинши бөлиминде белгиленген жағдайлар буған кирмейди.

Шыпакерлик сыры болып есапланған мағлыўматларды пуқара ямаса оның нызамлы ўǝкилиниң келисимисиз бериўге төмендегилерге муўпық жол қойылады; (ҚР 18.08.2018-ж. 200/XXII-санлы Нызамы тийкарында өзгерислер киргизилген)

аўҳалының аўырлығына себепли өз тилек-ықтыярын билдире алмайтуғын пуқараны тексериў ҳǝм даўалаў мақсетинде;

жуқпалы кеселликлер тарқалыўы, жалпы зǝҳǝрлениў ҳǝм зыянланыў қǝўпи туўылғанда;

тергеў ямаса суд тексериўиниң өткерилиўине байланыслы сорастырыў ҳǝм тергеў уйымларының, прокуратура ҳǝм судтың сораўы бойынша;

он төрт жасқа толмаған ер жетпеген шахсқа жǝрдем көрсетилип атырғанда оның ата-анасы ямаса нызамлы ўǝкиллерин хабардар етиў ушын; (ҚР 18.08.2018-ж. 200/XXII-санлы Нызамы тийкарында өзгерис киргизилген)

пуқараның денсаўлығына нызамсыз ҳǝрекетлер ямаса бахытсыз ҳǝдийсе ақыбетинде зыян келтирилген деп гүман етиўге тийкарлар болса.

Шыпакерлик сыр деп есапланған мағлыўматларды нызамда белгиленген тǝртипке бойсынбай жǝрия еткенлиги ушын тийисли адамлар нызам актлерине муўапық медицина ҳǝм фармацевтика хызметкерлери менен теңдей жуўапкер болады.

46-статья. Пуқаралардың денсаўлығына келтирген зыянды өтеў

Пуқаралардың денсаўлығына зыян келтирилген жағдайларда айыпкерлер жǝбирленгенлер көрген зыян орнын нызам актлеринде белгиленген көлем ҳǝм тǝртипте қаплаўы шǝрт. (ҚР 18.08.2018-ж. 200/XXII-санлы Нызамы тийкарында өзгерислер киргизилген)

Нызамсыз ҳǝрекетлерден жǝбир көрген пуқараларға медициналық жǝрдем көрсетиўге сарпланған қǝрежетлер олардың денсаўлығына келтирилген зыян ушын жуўапкер болған физикалық ҳǝм юридикалық шахслардан өндириледи. (ҚР 18.08.2018-ж. 200/XXII-санлы Нызамы тийкарында өзгерис киргизилген)

Медицина ҳǝм фармацевтика хызметкерлери өз кǝсиплик ўазыйпаларын қǝнигели орынламаўы ақыбетинде пуқаралардың өмири, денсаўлығына зыян келген жағдайларда келтирилген зыянның орны нызам актлеринде белгиленген тǝртипте қапланады.

Зыянның орнын өтеў ҳǝрекеттеги нызамға муўапық медицина ҳǝм фармацевтика хызметкерлерин интизамлық, ҳǝкимшилик ямаса жынаят жуўапкершиликтен азат етпейди.

47-статья. Денсаўлықты сақлаў тараўында пуқаралардың ҳуқық еркинликлерин кемситиўши мǝмлекетлик уйымлар ҳǝм лаўазымлы адамлардың ҳǝрекетлери үстинен пуқаралардың шағым етиў ҳуқықы

Мǝмлекетлик уйымлар ҳǝм лаўазымлы адамлардың усы нызамда белгиленген пуқаралардың ҳуқық ҳǝм еркинликлерин кемситиўши ҳǝрекетлери үстинен жоқары мǝмлекетлие уйымларға ямаса судқа шағым етиўи мүмкин.