ХАЛЫҚТЫ ЖУМЫС ПЕНЕН ТӘМИЙИНЛЕЎ ҲАҚҚЫНДА

ҚАРАҚАЛПАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ НЫЗАМЫ

28.11.1998-ж. №410/I

 

 ХАЛЫҚТЫ ЖУМЫС ПЕНЕН ТӘМИЙИНЛЕЎ ҲАҚҚЫНДА

(жаңа редакция)

 

Усы Нызамға төмендегилерге муўапық өзгерислер киргизилген:

01.12.2000-ж. 80/II-санлы ҚР Нызамы

28.12.2001-ж. 144/II-санлы ҚР Нызамы

29.08.2006-ж. 94/III-санлы ҚР Нызамы

30.09.2014-ж. 229/XVI-санлы ҚР Нызамы

11.08.2017-ж. 153/XVII-санлы ҚР Нызамы

18.08.2018-ж. 200/XXII-санлы ҚР Нызамы

29.06.2019-ж 258/ XXVI -санлы ҚР Нызамы

 

  1. I. Улыўма режелер

 

1-статья. Халықты жумыс пенен тəмийинлеў ҳаққында нызам актлери

Халықты жумыс пенен тəмийинлеў ҳаққында нызам актлери усы Нызам ҳəм басқа да нызамлардан ибарат болады.

Егер Өзбекстан Республикасының халықаралық шəртнамасында усы Нызамдағыдан басқа қəделер белгиленген болса, халықаралық шəртнама режелери қолланылады.

Халықты жумыс пенен тəмийинлеў ҳаққындағы нызам актлери Қарақалпақстан Республикасының пуқараларына, сондай-ақ Қарақалпақстан Республикасының аймағында турақлы жасап киятырған сырт ел пуқараларына ҳəмде пуқаралығы болмаған адамларға тйиисли.

 

2-статья. Халықты жумыс пенен тəмийинлеў

Жумыс пенен тəмийинлеў пуқаралардың нызам актлерине қарама-қарсы келмейтуғын, олардың жеке ҳəм жəмийетлик талапларын қанаатландырыў менен байланыслы болған, оларға хызмет ҳақы (мийнет дəраматы) келтиретуғын жумыс болып табылады.

Пуқараларға өнимли жəне дөретиўшилик мийнет етиўге болған өз уйыпларын жумсаў ҳəм нызам актлери менен қадаған етилмеген ҳəр қандай жумыс, соның ишинде ҳақы төленетуғын жумысты орынлаўға байланыслы болмаған жумыс пенен шуғылланыўдың айрықша ҳуқықы тийисли болады.

Мəжбүрий мийнет, яғный қандай да бир жаза қолланылады деп қорғатыў арқалы жумысты орынлаўға мəжбүрлеў қадаған етиледи. Нызамда белгиленген жағдайлар буған кирмейди. Адамлардың ықтыярлы рəўиште жумыс пенен бəнт болмаўы оларды жуўапкершиликке тартыўға тийкар бола алмайды.

Төмендегилер жумыс пенен тəмийинленген деп есапланады:

жалланып ислеп атырған, соның ишинде жумысты ис ҳақы төленип, толық емес жумыс ўақтында яки үйде орынлап, сондай-ақ, ис ҳақы төленетуғын басқа жумысқа, соның ишинде ўақытша жумысқа ийе болған;

кеселленгенлиги, дем алыста, кəсипке таярлаўда, қайта таярлаўда, қəнийгелигин асырыўда екенлиги, өндирис тоқтатып қойылыўына байланыслы, сондай-ақ ўақытша жумыс орнында болмаған хызметкердиң жумыс орны нызам ҳүжжетлерине муўапық сақланып туратуғын басқа жағдайларда ўақытша жумыс орнында болмаған;

ис ҳақы төленетуғын лаўазымға сайланған ямаса тайынланған;

өзин жумыс пенен ғəрезсиз тəмийинлеп атырған, соның ишинде исбилерменлик жумысы менен шуғылланып атырған өнерментлер, шаңарақ кəрханалары қатнасыўшылары, дийқан хожалықлары, өндирислик кооперативлер ағзалары, фермерлер ҳəм нызам ҳүжжетлерине муўапық басқалар;

Өзбекстан Республикасы Қураллы Күшлеринде, сондай-ақ Ишки ислер министрлиги, Айрықша жағдайлар басқармасы, Миллий қəўипсизлик хызмети əскерлеринде ҳəм олардың уйымларында хызметти өтеп атырған, сондай-ақ альтернативалық хызметти өтеп атырған;

өз жумысын нызам ҳүжжетлерине муўапық əмелге асырып атырған мəмлекетлик емес коммерциялық емес шөлкемлерде, сондай-ақ диний шөлкемлерде ислеп атырған пуқаралар. (ҚР 30.09.2014-ж. 229/XVI-санлы Нызамы тийкарында өзгерислер киргизилген)

        

3-статья. Жумыссыз деп таныў

Жумыссызлар – он алты жастан баслап пенсия менен тəмийинлеў ҳуқықын алғанға шекем жастағы ҳақы төленетуғын яки дəрамат келтиретуғын жумысқа ийе болмаған, жумыс излеп жүрген ҳəм жумыс усыныс етилсе, оған кириўге таяр болған ямаса кəсипке таярлаўдан, қайта таярлаўдан өтиўге яки маманлығын асырыўға таяр болған мийнетке жарамлы шахслар (буған билимлендириў мəкемелеринде билим алып атырғанлар кирмейди).

Усы статьяның биринши бөлиминде көрсетилген, жумысқа орналасыўда жəрдем алыў ушын жергиликли мийнет уйымларына мүрəжат еткен ҳəм олар тəрепинен жумыс излеўши сыпатында дизимге алынған шахслар жумыссыз деп тəн алынады. (ҚР 30.09.2014-ж. 229/XVI-санлы Нызамы тийкарында өзгерислер киргизилген)

Адамды жумыссыз деп таныў ҳаққындағы шешим жергиликли мийнет уйымлары тəрепинен олар жумыс излеп жүрген адам сыпатында дизимге алынған күннен баслап он биринши күннен кешиктирмей қабыл етиледи.

Төмендегилер жумыссыз деп танылмайды:

мийнет уйымларында дизимге алынған күннен баслап он күн ишинде усынылған ҳəм оған қолай келетуғын жумыстан еки рет бас тартқан адамлар;

дизимге алынған күннен баслап он күн ишинде қолай келетуғын жумысты излестириў мақсетинде унамлы себеплерсиз мийнет уйымларына келмеген адамлар.

Усынылған жумыстан бас тартқан күннен ямаса қолай келетуғын жумысты излестириў мақсетинде унамлы себеплерсиз мийнет уйымына келмеген күннен баслап отыз календарлық күн өткеннен кейин ғана адам жумыс излеп жүрген сыпатында қайта дизимнен өтиўге ҳақылы болады.

Пуқараларды жумыссыз сыпатында дизимге алыў тəртиби Нызам актлери менен белгиленеди.

 

4-статья. Қолайлы жумыс

Биринши рет жумыс излестирип атырған, кəсиби (қəнигелиги) болмаған адамлар ушын дəслепки кəсип таярлығын талап етпейтуғын жумыс, бундай жумысты таўып бериў мүмкиншилиги болған жағдайда, олардың жасын ҳəм басқа да өзгешеликлерин есапқа ала отырып ҳақы төленетуғын басқа жумыс, соның ишинде ўақытша жумыс қолайлы жумыс деп есапланады.

Жумыстан ҳəм хызмет ҳақыдан (мийнет дəраматынан) айырылған адамлар ушын олардың кəсиплик таярлығына сəйкес болған, жасын, денсаўлығын, жағдайын, мийнет стажын жəне бурынғы қəнигелиги бойынша тəжирийбесин, жаңа жумыс орнының транспортта қатнаў жағынан жағдайлылығын есапқа алатуғын жумыс қолайлы жумыс деп есапланады.

Усы Нызамның 27-статьясының үшинши бөлиминде нəзерде тутылған жумыссызлық напақасын алыў дəўири тамам болғаннан соң, кəсиби (қəнигелиги) бойынша жумыс таўып бериў мүмкин болмаған жағдайда, жумысшының қəбилетин, оның денсаўлығы жағдайын, алдынғы ис тəжирийбесин ҳəм оның ушын қолай болған оқытыў усылларын инабатға алған ҳалда, кəсибин (қəнигелигин) өзгертиўди талап ететуғын жумыс мақул келетуғын жумыс деп есапланыўы мүмкин. (ҚР 30.09.2014-ж. 229/XVI-санлы Нызамы тийкарында өзгерислер киргизилген)

Төмендеги жағдайларда жумыс қолайлы жумыс деп есапланыўы мүмкин емес:

егер, жумысы жасайтуғын жерин өзгертиў менен байланыслы болса;

усынылған жумыс турақлы жасайтуғын жеринен əдеўир узақ болса ҳəм транспортта қатнаў жағынан қолайлы болмаса. Жумыс орнының транспортта қатнаў жағынан қолайлылығын (жол қойылыўы мүмкин болған узақлығын) сол орында жəмийетлик транспорт тармағының раўажалыныўын есапқа алып, жергиликли мəмлекетлик ҳəкимият уйымы анықлайды;

усыныс етилген жумыстан бас тартыўы жумысшының денсаўлығы жағдайына, оның жасына ҳəм басқа кеширимли себеплерге байланыслы тийкарланған болса. (ҚР 30.09.2014-ж. 229/XVI-санлы Нызамы тийкарында өзгерислер киргизилген)

 

5-статья. Халықты жумыс пенен тəмийинлеў тараўында мəмлекетлик сиясаттың тийкарғы принциплери

Халықты жумыс пенен тəмийинлеў тараўында мəмлекетлик сиясат төмендеги принциплерге тийкарланады:

мийнет етиў ҳəм жумысты еркин таңлаў ҳуқықын əмелге асырыўда барлық пуқараларға жынысына, жасына, расасына, миллетине, тилине, социаллық шығысына, мүликлик жəне лаўазымлық жағдайына, динге қатнасына, көз-қарасына, жəмийетлик бирлеспелердиң қатарында болыўына, сондай-ақ хызметкерлердиң искерлик сыпатлары менен олардың мийнетиниң нəтийжелерине байланыслы болмаған басқа да жағдайларға қарамастан теңдей мүмкиншиликлерди тəмиийинлеў;

адамлардың мийнети менен исбилерменлик интасын қоллап-қуўатлаў жəне хошаметлеў, оларда мийнет етиўинде, турмыс кешириўинде ылайықлы шараятларды тəмийинлейтуғын өнимли ҳəм дөретиўшилик мийнет қəбилетин раўажландырыўға жəрдемлесиў;

мийнет етиўдиң ықтыярлылығы;

жумыс пенен тəмийинлеў саласында социаллық кепилликлер бериў ҳəм халықты жумыссызлықтан қорғаўды тəмийинлеў;

социаллық қорғаўға оғада мүтəж, жумыс табыўда қыйналып атырған пуқаралар ушын ҳəрекет етип турған жумыс орынларын сақлап қалған ҳəм жаңа жмыс орынларын дүзип атырған жумыс бериўшилерди хошаметлеў;

жумыс пенен тəмийинлеў тараўындағы илажларды экономикалық ҳəм социаллық сиясаттың басқа бағдарлары менен муўапықластырыў;
(ҚР 18.08.2018-ж. 200/XXII-санлы Нызамы тийкарында өзгерис киргизилген)

халықты жумыс пенен тəмийинлеў бойынша илажларды ислеп шығыў, əмелге асырыў ҳəм олардың орынланыўын қадағалаўда мəмлекетлик уйымлар, кəсиплик аўқамлар, хызметкерлердиң ўəкиллик уйымлары жəне жумыс бериўшилердиң өз-ара бирликте ҳəрекет етиўи;

халықты жумыс пенен тəжирийбе машқалаларын шешиўде халықаралық бирге ислесиў. (ҚР 18.08.2018-ж. 200/XXII-санлы Нызамы тийкарында өзгерислер киргизилген)

 

6-статья. Мийнет етиў ҳуқықының кепилликлери

Қарақалпақстан Республикасының ҳүкимети: (ҚР 18.08.2018-ж. 200/XXII-санлы Нызамы тийкарында өзгерислер киргизилген)

жумыс пенен тəмийинлеў түрине, соның ишинде ҳəр қыйлы мийнет режиминдеги жумысты таңлаў еркинлигине;

жумысқа қабыл етиўден нызамсыз түрде бас тартыўдан ҳəм мийнет шəртнамасын нызамсыз түрде бийкарлаўдан қорғаўға;

қолай келетуғын жумыс таңлаў ҳəм жумысқа орналасыўға бийпул жəрдем бериўге;

ҳəр биреўге кəсипке ҳəм жумысқа ийе болыўда, мийнет етиў жəне жумыс пенен тəмийинлениў шараятларында, мийнетке ҳақы төлеўде, хызмети бойынша жоқарылап барыўында тең мүмкиншиликлерди тəмийинлеўге;

жаңа кəсипке (қəнигеликке) бийпул оқытыўға, жергиликли мийнет уйымларында ямаса олардың жолламасы менен басқа оқыў орынларында стипендия төлеп маманлығын арттырыўға;

басқа жердеги жумысқа қабыл етилгенде сарпланған материаллық шығынлар ушын нызам актлерине муўапық өтеў төлемлерин төлеўге;

ҳақы төленетуғын жəмийетлик жумысларда қатнасыў ушын мүддетли мийнет шəртнамаларын дүзиў мүмкиншилигине кепиллик береди.

 

7-статья. Халықтың айырым категорияларын жумысқа орналастырыўдағы қосымша кепилликлер

Қарақалпақстан Республикасының ҳүкимети; (ҚР 18.08.2018-ж. 200/XXII-санлы Нызамы тийкарында өзгерислер киргизилген)

социаллық қорғаўға мүтəж, жумыс табыўда қыйналып атырған ҳəм мийнет базарында тең шараятларда бəсекиге уқыплы болмаған адамларға, соның ишинде он төрт жасқа толмаған балалары, майып балалары бар жеке баслы жəне көп балалы ата-аналарға;

орта арнаўлы билимлендириў мәкемелерин тамамлаған жасларға, сондай-ақ кәсип-өнер билимлендириў мәкемелериниӊ ҳәм жоқары оқыў орынларыныӊ мәмлекетлик грантлары тийкарында билим алған питкериўшилерге; (ҚР ЖК wo.0y.w0qo-ж. wti/XXVI санлы ҚР Нызамына тийкар өзгерислер киргизилген)

Өзбекстан Республикасы Қураллы Күшлеринен мүддетли əскерий хызметтен босатылғанларға; (ҚР 30.09.2014-ж. 229/XVI-санлы Нызамы тийкарында өзгерислер киргизилген)

майыпларға ҳəм пенсия жасына жақынласып қалған адамларға;

жазаны өтеў мəкемелеринен азат етилген яки суд қарарына муўапық медициналық мəжбүрлеў шараларына тартылған шахсларға; (ҚР 30.09.2014-ж. 229/XVI-санлы Нызамы тийкарында өзгерислер киргизилген)

адам саўдасынан жəбирленгенлерге қосымша кепилликлерди тəмийинлейди. (ҚР 30.09.2014-ж. 229/XVI-санлы Нызамы тийкарында өзгерислер киргизилген)

Қосымша кепилликлер қосымша жумыс орынларын, қəнигелестирилген кəрханаларды, соның ишинде майыплар мийнет ететуғын кəрханаларды дүзиў, жумыс үйретиўдиң арнаўлы бағдарламаларын шөлкемлестириў, кəрхана, мəкеме ҳəм шөлкемлерге усы статьяның биринши бөлиминде көрсетилген тайпадағы пуқараларды жумысқа орналастырыў ушын жумыс орынларының ең кем деген муғдарын белгилеў, сондай-ақ нызам актлеринде нəзерде тутылған басқа да илажлар менен тəмийинленеди. (ҚР 30.09.2014-ж. 229/XVI-санлы Нызамы тийкарында өзгерислер киргизилген)

Жумыс бериўши жумыс орынларының белгиленген ең кем муғдары есабынан жумыс орынларына жумысқа орналастырыў ушын нызам ҳүжжетлеринде белгиленген тəртипте жергиликли мийнет уйымлары ҳəм басқада уйымлар тəрепинен жиберилетуғын, усы статьяның биринши бөлиминде көрсетилген шахсларды жумысқа қабыл етиўи шəрт. Бул шахсларды жумысқа қабыл етиўден тийкарсыз бас тартқан жумыс бериўши ҳəм оның ўəкилликли шахслары белгиленген тəртипте жуўапкер болады. (ҚР 30.09.2014-ж. 229/XVI-санлы Нызамы тийкарында өзгерислер киргизилген)

 

8-статья. Қураллы Күшлерден, Ишки ислер министрлиги ҳəм Мəмлекетлик қəўипсизлик хызметинен босатылған адамларды жумысқа орналастырыўдағы қосымша кепилликлер

Кəрхана қайта шөлкемлестирилгенде əскерий хызметтен босатылған адамларды жумысқа орналастырыўды оның ҳуқықый мийрасхорлары, кəрхана сапластырылған жағдайда – жергиликли мийнет уйымы əмелге асырады.
(ҚР 18.08.2018-ж. 200/XXII-санлы Нызамы тийкарында өзгерис киргизилген)

 

9-статья. Сайлап қойылатуғын лаўазымларға сайланған хызметкерлерди жумысқа орналастырыўдағы қосымша кепилликлер

Мəмлекетлик уйымлардағы ямаса хызметкерлердиң ўəкиллик уйымларындағы сайлап қойылатуғын лаўазымларға сайланыўы себепли жумыстан азат етилген хызметкерлерге сайлап қойылатуғын лаўазымдағы ўəкилликлери питкеннен кейин бурынғы жумысы (лаўазымы) бериледи, бундай жумыс (лаўазым) жоқ болса бурынғысына тең жумыс (лаўазым) бериледи.

 

91-статья. Судьялық лаўазымға сайланған яки тайынланған хызметкерлерди жумысқа орналастырыўдағы қосымша кепилликлер

Судьялық лаўазымға сайланғанлығы яки тайынланғанлығы себепли жумыстан босатылған шахсларға олардың ўəкилликлери тамамлағаннан кейин судьялық лаўазымға сайланыўға яки тайынланыўына шекем ийелеп турған алдыңғы жумысы (лаўазымы) бериледи, бундай жумыс (лаўазым) болмаған жағдайда, бурынғысына тең басқа жумыс (лаўазым) бериледи. (ҚР 30.09.2014-ж. 229/XVI-санлы Нызамы тийкарында 91-статья менен толықтырылған)

 

  1. Пуқаралардың жумыс пенен тəмийинлениў ҳуқықлары

 

10-статья. Жумысқа орналасыў ҳуқықы

Өнимли ҳəм дөретиўшилик мийнет етиўге болған өз қəбилетине бийлик етиў ҳəм нызам ҳүжжетлери менен қадаған етилмеген ҳəр қандай жумыс пенен шуғылланыў ҳəр кимниң толық ҳуқықы болып табылады.

Ҳəр ким жумыс бериўшиге тиккелей мүрəжат етиў жолы менен яки мийнет уйымларының бийпул жəрдеми арқалы жумыс орнын еркин таңлаў ҳуқықына ийе. (ҚР 30.09.2014-ж. 229/XVI-санлы Нызамы тийкарында өзгерислер киргизилген)

 

11-статья. Кəсипке байланыслы мəслəҳəт алыў, кəсипке таярлаў, қайта таярлаў, маманлығын арттырыў ҳəм мəлимлемелер алыў ҳуқықы

Жумыс излестирип атырған ҳəм мийнет уйымына муражат еткен пуқаралар тəмийин етилетуғын жумыс түрин, жумыс орны менен мийнет режимин еркин таңлаў мақсетинде кəсипке тийисли бийпул мəслəҳəтлер алыў, кəсипке таярлықтан, қайта таярлықтан өтиў, маманлығын арттырыў жəне тийисли мəлимлеме алыў ҳуқықына ийе болады.

 

12-статья. Жумыссызлық дəўиринде социаллық қоллап-қуўатлаўға ийе болыў ҳуқықы

Белгиленген тəртипте жумыссыз деп танылған адамлар жумыссызлық напақасын алыў ҳуқықына ийе болады.

 

13-статья. Өзбекстан республикасы пуқараларының мəмлекет тысқарысында жəне сырт ел пуқараларының Өзбекстан Республикасында ҳəм Қарақалпақстан Республикасында мийнет етиўи

Өзбекстан Республикасының (соның ишинде Қарақалпақстан Республикасының) пуқаралары Өзбекстан Республикасы аймағынан тысқарыда мийнет етиў менен шуғылланыў, өз бетинше жумыс излестириў ҳəм жумысқа орналасыў ҳуқықына ийе болады.

Өзбекстан Республикасы пуқараларын мəмлекет аймағынан тысқарыда жумысқа орналастырыў Сыртқы мийнет миграциясы агентлиги тəрепинен əмелге асырылады (18.08.2018-ж. 200/XXII-санлы Нызамы тийкарында алып тасланған)

Сырт ел пуқараларының Қарақалпақстан Республикасында жумыс алып барыўы нызам ҳүжжетлеринде белгиленген тəртипте əмелге асырылады.
(ҚР 30.09.2014-ж. 229/XVI-санлы Нызамы тийкарында өзгерислер киргизилген)

 

14-статья. Мийнет уйымларының ҳəмде олардың лаўазымлы адамлардың ҳəрекетлери (шешимлери) үстинен шағым етиў ҳуқықы

Мийнет уйымларының ҳəмде олардың лаўазымлы адамларының орынсыз ҳəрекетлери (шешимлери) үстинен бағынышлылығы бойынша жоқары лаўазымға ямаса лаўазымлы адамға яки судқа тиккелей шағым етиўи мүмкин.

 

III. Халықты жумыс пенен тəмийинлеўди тəртиплестириў

 

15-статья. Мəмлекетлик басқарыў уйымларының халықты жумыс пенен тəмийинлеўди тəртиплестириў тараўындағы ўəкилликлери

Мəмлекетлик басқарыў уйымлары:

мийнет базарын қəлиплестириў ҳəм раўажалндырыўды тəмийинлеўши структуралық, финанслық, кредитлик, инвестициялық жəне салық сиясатын əмелге асырыў бойынша илажларды ислеп шығады;

экономикалық дүзилислерге таллаў-изертлеў, мийнет базарының жағдайы ҳəм халықты жумыс пенен тəмийинлеў тараўындағы аўҳалға болжаўлар жүргизеди, бул тараўда мəмлекетлик статистика есабын жəне есап бериўин əмелге асырады;

халықты жумыс пенен тəмийинлеў бағдарламаларын ислеп шығады ҳəм əмелге асырады;

пуқаралардың жумыс пенен тəмийинлениў тараўындағы нызамлы ҳуқықлары ҳəм мəплерине мəмлекет тəрепинен тийисли рəўиште кепилликлер берилиўин, сондай-ақ қорғалыўын тəмийинлейди;

қосымша жумыс орынларының дүзилиўине, мийнет шараятларының жақсыланыўына жəрдем береди;

нызам актлерине муўапық басқа да ўəкилликлерди əмелге асырады.

 

16-статья. Қарақалпақстан Республикасы Бəнтлик ҳəм мийнет қатнасықлары министрлиги ҳəм оның жергиликли уйымларының халықты жумыс пенен тəмийинлеў саласындағы ўəкилликлери
(ҚР 18.08.2018-ж. 200/XXII-санлы Нызамы тийкарында өзгерис киргизилген)

Халықты жумыс пенен тəмийинлеў саласындағы мəмлекетлик сиясатты иске асырыў ҳəмде пуқараларды тийисли кепилликлер менен тəмийинлеў Қарақалпақстан Республикасы Бəнтлик ҳəм мийнет қатнасықлары министрлиги ҳəм оның жергиликли уйымлары тəрепинен əмелге асырылады. (ҚР 18.08.2018-ж. 200/XXII-санлы Нызамы тийкарында өзгерислер киргизилген)

Қарақалпақстан Республикасы Бəнтлик ҳəм  мийнет қатнасықлары министрлиги:

мийнет базары шараятының мониторингин  шөлкемлестиреди ҳəмде соның тийкарында аймақлар ҳəм тармақлар кесиминде жаңа жумыс орынларын шөлкемлестириўге байланыслы  буйрытпаларды қəлиплестиреди;

мийнет базарын тəртипке салыў ҳəм бəнтлик саласында базар шараятларына сай келетуғын норматив-ҳуқуқый ҳүжжетлерди ислеп шығыўға қатнасады ҳəмде əмелге асырады;

халықты жумыс пенен тəмийинлеў мəселелери бойынша жергиликли мəмлекетлик ҳəкимият уйымларына ҳəм жергиликли мийнет уйымларына методикалық ҳəмде əмелий жəрдемлер көрсетеди;

Өзбекстан Республикасы Бəнтликке көмеклесиўши мəмлекетлик қордың (буннан кейинги тексте Бəнтликке көмеклесиўши мəмлекетлик қоры деп жүритиледи) қаржыларынан жумыссызларды социаллық қоллап-қуўатлаў, жаңа жумыс орынларын жаратыў, жумыс пенен бəнт болмаған халықты кəсипке таярлаў ҳəм қайта таярлаў, маманлығын арттырыў ушын пайдаланыўдың бағдарларын белгилеўде қатнасады;

халықты жумыс пенен тəмийинлеў ҳаққындағы нызам актлери талаплары сақланыўы үстинен тексериў ҳəм қадағалаўды тəмийинлейди;

жумысқа жайласыўға мүтəж болған шахсларды экономиканың ҳəм мийнет базарының ҳақыйқый мүтəжликлерине муўапық кəсипке таярлаў, қайта таярлаў ҳəм олардың маманлығын асырыў системасын жетилистириўге қатнасады;

басқа министрликлер, кəрханалар ҳəм хожалық басқарыў уйымлары менен биргеликте жоқары ҳəм орта арнаўлы, кəсиплик билимлендириў мəкемелериниң питкериўшилерин олар таңлаған қəнигеликлерине муўапық жумысқа жайластырыўды тəмийинлеў бойынша ис-илажларды əмелге асырады;

алдынғы мəлимлеме технологияларын жумысқа жайластырыў процессине енгизиўде, соның ишинде бос орынлардың миллий базасын жаратыў ҳəм оны турақлы түрде раўажландырып барыўға қатнасады;

жумысқа жайласыўға көмеклесиў бойынша хызмет көрсетиў базарында заманға сай инфраструктураны ҳəм бəсекилик орталығын жаратыўда қатнасады;

халық ҳəм жумыс бериўшилер арасында мийнет ҳуқықлары ҳəм мийнетти қорғаў мəселелери бойынша мəлимлеме-түсиндириў жумысларын алып барады.

Қарақалпақстан Республикасы Бəнтлик ҳəм мийнет қатнасықлары министрлиги нызам актлерине муўапық басқа да ўəкилликлерди əмелге асырыўы мүмкин.

Жергиликли мийнет уйымлары:

мийнет уйымларына мүрəжат еткен жумыссызлардың жумысқа жайластырылыўын тəмийинлейди;

пуқараларға қолай келетуғын жумысты таңлаўда, ал кəрханалар, мəкемелер, шөлкемлер ҳəм басқа да жумыс бериўшилерге болса зəрүр хызметкерлерди таңлаўда жəрдем береди;

мийнет уйымларына мүрəжат еткен пуқаралар ҳəм жумыс бериўшилерге жумыс табыў ҳəмде жумысшы күши менен тəмийинлениў мүмкиншиликлери туўралы, хызметкерлерге қойылатуғын талаплар ҳаққында ҳəм жумыс пенен тəмийинлеўге байланыслы басқа да мəселелер бойынша мəслəҳəтлер береди;

жумыс ислемей атырған пуқараларды кəсипке үйретиў, қайта таярлаў ҳəм маманлығын арттырыў ҳаққында оқыў орынлары, кəрханалар, мəкемелер ҳəм шөлкемлер менен шəртнамалар дүзеди;

жумыссызлардың дизимге алыныўын тəмийинлейди ҳəм оларға жəрдем көрсетеди, соның ишинде напақалар тайынлаў ҳəмде төлеўди əмелге асырады;

мийнет базарының жағдайына ҳəм усы базарды раўажландырыў келешегине баҳа береди, оның мониторингин шөлкемлестиреди ҳəм жүргизеди ҳəмде тийисли мəлимлемениң тарқатылыўын тəмийинлейди;

жумыс излеп мүрəжат еткен пуқаралардың, сондай-ақ бос жумыс орынларының (вакант лаўазымлардың) есабын жүргизеди;

халықты жумыс пенен тəмийинлеў бағдарламаларын ислеп шығыў ҳəм əмелге асырыўда қатнасады;

жумыс орынларын шөлкемлестириў ҳəм халықтың бəнтлигин тəмийинлеў бағдарламаларының орынланыўы мониторингин усы бағдарламаларға киргизилген кəрханалар, мəкемелер ҳəм шөлкемлер тəрепинен усынылған мəлимлеме, сондай-ақ мəмлекетлик статистика уйымларының мағлыўматлары тийкарында əмелге асырады;

кəрханалар, мəкемелер ҳəм шөлкемлерден нəзерде тутылып атырған структуралық өзгерислер ҳəм əмелге асырылыўы нəтийжесинде хызметкерлер жумыстан босатылыўы мүмкин болған басқа да илажлар ҳаққында, сондай-ақ бос жумыс орынларының (вакант лаўазымлардың) бары-жоқлығы, мийнеттиң  өзгешелиги ҳəм шараятлары ҳаққында мəлимлемелер алады;

мəмлекетлик ҳəм мəмлекетлик емес билимлендириў мəкемелеринен олардың бағдары ҳəм қəнигелесиўи, питкериўшилердиң кəсиплик-маманлық структурасы менен саны ҳаққында мəлимлемелер алады;

мийнет уйымларына мүрəжат еткен пуқараларды кəсиплик таярлығы ҳəм маманлық дəрежесине муўапық кəрханалар, мəкемелер менен шөлкемлерге оларда бос орынлары (вакант лаўазымлар) болған жағдайда жумысқа орналастырыў ушын жибереди;

кəрханалар, мəкемелер ҳəм шөлкемлер ушын социаллық қорғаўға мүтəж шахсларды жумысқа қабыл етиў ушын жумыс орынларының ең кем муғдарын белгилеў бойынша усыныслар ислеп шығады ҳəмде жергиликли мəмлекетлик ҳəкимият уйымларының қарап шығыўы ушын киргизеди, сондай-ақ усы пуқараларды жумысқа орналастырыў ушын кəрханалар, мəкемелер ҳəм шөлкемлерге жибереди;

кəрханалар, мəкемелер ҳəм шөлкемлердиң исеним хаты тийкарында олардың атынан пуқараларды жумысқа жайластырыў бойынша оларды алдын ала (зəрүр болған жағдайда) кəсипке таярлаў ҳəм қайта таярлаў, маманлығын арттырыў, жол ҳақы, күнделикли қəрежетлер ушын ҳақы төлеў шəрти менен шəртнамалар дүзеди, сондай-ақ жасайтуғын ҳəм жумыс ислейтуғын жаңа орынға көшип барыў ўақтында тийисли кəрханалар, мəкемелер ҳəм шөлкемлердиң қаржылары есабынан жəрдем пулын береди;

жумыссызларды ҳақы төленетуғын жəмийетлик жумысларға белгиленген тəртипте ҳəм олардың қəлеўине қарай жибереди;

Бəнтликке көмеклесиў мəмлекетлик қорының қаржыларын белгиленген тəртипте жумсайды;

пуқараларға жумыссызлық напақасын белгиленген тəртипте тайынлайды.

Жергиликли мийнет уйымлары нызам ҳүжжетлерине муўапық басқа да ўəкилликлерди əмелге асырыўы мүмкин.

Мийнет уйымлары тəрепинен халыққа, кəрханаларға, мəкемелерге, шөлкемлерге, басқа да жумыс бериўшилерге көрсетилип атырған хызметлер, соның ишинде мийнет базарының жағдайы ҳаққында мəлимлеме бериў бойынша хызметлер бийпул əмелге асырылады. (ҚР 18.08.2018-ж. 200/XXII-санлы Нызамы тийкарында өзгерислер киргизилген)

 

17-статья. Жергиликли мəмлекетлик ҳəкимият уйымларының халықты жумыс пенен тəмийинлеў тараўында мəмлекетлик сиясатты əмелге асырыў бойынша ўəкилликлери (ҚР 18.08.2018-ж. 200/XXII-санлы Нызамы тийкарында өзгерислер киргизилген)

Жергиликли мəмлекетлик ҳəкимият уйымларының халықты жумыс пенен тəмийинлеў тараўында мəмлекетлик сиясатты əмелге асырыў бойынша ўəкилликлерине төмендегилер киреди: (ҚР 18.08.2018-ж. 200/XXII-санлы Нызамы тийкарында өзгерислер киргизилген)

халықты жумыс пенен тəмийинлеў тараўында мəмлекетлик сиясаттың тийкарғы бағдарларын əмелге асырыў;

халықты жумыс пенен тəмийинлеў тараўындағы мəмлекетлик сиясаттың улыўма принциплериниң əмелге асырылыўын тəмийинлеўши нормативлик-ҳуқықый ҳүжжетлер қабыл етиў; (ҚР 30.09.2014-ж. 229/XVI-санлы Ныхамы тийкарында өзгерислер киргизилген)

жумыс орынларын шөлкемлестириў ҳəм халықтың бəнтлигин тəмийинлеўдиң аймақлық бағдарламаларын ислеп шығыў ҳəмде əмелге асырыў; (ҚР 30.09.2014-ж. 229/XVI-санлы Ныхамы тийкарында өзгерислер киргизилген)

касанашылық, өнерментишилик, шаңарақ исбилерменлигин раўажландырыў; (ҚР 30.09.2014-ж. 229/XVI-санлы Ныхамы тийкарында өзгерислер киргизилген)

орта арнаўлы, кəсиплик билимлендириў мəкемелериниң ҳəм жоқары оқыў орынларының питкериўшилерин жумыс пенен тəмийинлеў;
(ҚР 30.09.2014-ж. 229/XVI-санлы Ныхамы тийкарында өзгерислер киргизилген)

усы Нызамның 7-статьясында көрсетилген пуқараларды жумысқа орналастырыў ушын жумыс орынларының ең аз муғдарын белгилеў ямаса айырым түрдеги жумысларды (кəсиплерди) резервке сақлап турыў;

мийнет базарындағы жағдайдың турақласыўына жəрдем ететуғын, соның ишинде мийнет шəртнамаларының ғалабалық түрде тоқтатылыўының алдын алыўды, ҳəрекет етип турған жумыс орынларын сақлап қалыў ҳəм жаңа жумыс орынларын дүзиўди, ҳақы төленетуғын ўақытша ҳəм жəмийетлик жумысларды шөлкемлестириўди, артықмашлыққа ийе раўажландырылатуғын аймақларды анықлаўды өз ишине алған илажлар ислеп шығыў ҳəм əмелге асырыў.

Жергиликли мəмлекетлик ҳəкимият уйымлары тəрепинен, сондай-ақ жəмəəтлик келисимлер тийкарында усы Нызамға қайшы болмаған, пуқаралардың социаллық қорғалыўын күшейтиўге бейим келетуғын жумысты усыныў, жумыссызларды дизимге алыў жəне қайта дизимге алыўдың басқа шəртлери менен тəртиби, соның ишинде жергиликли бюджет қаржылары есабынан жумыссызлық напақаларын төлеў мүддетлерин созыў ҳəм олардың муғдарын арттырыў, жəмийетлик жумыслардағы мийнетке ҳақы төлеў, сондай-ақ кəсипке оқытыў дəўиринде стипендия төлеў нəзерде тутылыўы мүмкин.
(ҚР 18.08.2018-ж. 200/XXII-санлы Нызамы тийкарында өзгерис киргизилген)

Жергиликли мəмлекетлик ҳəкимият уйымлары хызметкерлерди ғалаба түрде жумыстан босатыў ҳаққындағы шешимди алты айға дейинги мүддетке тоқтатып қойыўы мүмкин, бунда олар усы кейинге қалдырыў себепли кəрханалар, мəкемелер, шөлкемлер көретуғын зыянның бир бөлегин ямаса оны толығы менен өтейди. (ҚР 18.08.2018-ж. 200/XXII-санлы Нызамы тийкарында өзгерислер киргизилген)

 

18-статья. Жумыс бериўшилердиң халықты жумыс пенен тəмийинлеў тараўындағы мəмлекетлик сиясатты əмелге асырыўға қатнасыўы

Жумыс бериўшилер жумыс пенен тəмийинлеў тараўындағы мəмлекетлик сиясатты əмелге асырыўға төмендеги тəртиплер тийкарында жəрдемлесиледи: (ҚР 18.08.2018-ж. 200/XXII-санлы Нызамы тийкарында өзгерис киргизилген)

мийнет қатнасықларын тəртиплестириўши шəртнамалар ҳəм келисимлердиң шəртлерин орынлаў;

хызметкерлерди кəсипке таярлаў, қайта таярлаў ҳəм олардың маманлығын арттырыў ушын шараятлар жаратыў; (ҚР 18.08.2018-ж. 200/XXII-санлы Нызамы тийкарында өзгерислер киргизилген)

бəнтликке көмеклесиў қорға қаржы ажыратыў; (ҚР 18.08.2018-ж. 200/XXII-санлы Нызамы тийкарында өзгерислер киргизилген)

жумыс орынларын шөлкемлестириў ҳəм аймақлық бəнтликти тəмийинлеў бағдарламаларын əмелге асырыўда қатнасыў; (ҚР 30.09.2014-ж. 229/XVI-санлы Нызамы тийкарында өзгерислер киргизилген)

тийисли ўəкилликли уйым тəрепинен белгиленетуғын тəртипте муғдарын жергиликли мəмлекетлик ҳəкимият уйымлары белгилейтуғын жумыс орынларына усы Нызамның 7-статьясында көрсетилген пуқараларды жумысқа орналастырыў; (ҚР 30.09.2014-ж. 229/XVI-санлы, 18.08.2018-ж. 200/XXII-санлы Нызамлары тийкарында өзгерислер киргизилген)

бос жумыс орынлары (вакант лаўазымлар) бар-жоқлығы ҳаққындағы мағлыўматларды, алдын-ала (кеминде еки ай алдын) жергиликли мийнет уйымларына режелестирилип атырған жумыстан босатыў ҳаққындағы мəлимлемелерди босап қалатуғын ҳəр бир хызметкерди көрсеткен жағдайда усыныў. Бос жумыс орынлары бар-жоқлығы ҳаққындағы мағлыўматларды ҳəм де хызметкерлердиң жумыстан босатылатуғынлығы ҳаққындағы мəлимлемелерди усыныў тəртиби ҳəм мүддетлери нызам ҳүжжетлери менен белгиленеди.

Мəлимлемени өз ўақтында усынбаўда ҳəм бос жумыс орынларын (вакант лаўазымларды) жасырыўда айыплы болған ҳəмде Бəнтликке көмеклесиў мəмлекетлик қорға ажыратыўлардан бас тартқан лаўазымла адамлар нызам актлерине муўапық жуўапкер болады. (ҚР 11.08.2017-ж. 153/XVII-санлы Нызамы тийкарында өзгерислер киргизилген)

Жергиликли мəмлекетлик ҳəкимият уйымларының социаллық қорғаўға мүтəж шахсларды жумысқа орналастырыў ушын жумыс орынларының ең кем муғдарын жаратыўға байланыслы қарарларды орынламағаны ушын, сондай-ақ алдын талапнама берилген, орта арнаўлы кəсиплик билим ҳəм жоқары билим алған яки кəсипке таярлаўға, қайта таярлаўға ҳəм маманлығын асырыўға жиберилген шахсларды жумысқа қабыл етиўден бас тартылған жағдайда, кəрханалар, мəкемелер ҳəм шөлкемлердиң лаўазымлы шахслары ҳəкимшилик жуўапкершиликке тартылады. (ҚР 30.09.2014-ж. 229/XVI-санлы Нызамы тийкарында өзгерислер киргизилген)

Жумыс бериўшилердиң социаллық қорғаўға мүтəж адамлар ушын белгиленген ең аз муғдардан артығырақ қосмыша жумыс орынларын дүзиў, сондай-ақ бундай адамларды кəсипке таярлаў ҳəм қайта таярлаў маманлығын арттырыў мақсетинде жумсаған шығынлары жергиликли бюджет қаржылары, Бəнтликке көмеклесиў мəмлекетлик қордың қаржылары ҳəм басқа да қаржылар есабынан өтелиўи мүмкин. (ҚР 11.08.2017-ж. 153/XVII-санлы Нызамы тийкарында өзгерислер киргизилген)

Социаллық қорғаўға мүтəж адамлардың жумыс орынларын қысқартыў ямаса сапластырыў, кəсиплик аўқам комитетлери ямаса хызметкерлердиң басқа да ўəкилликли уйымлары менен келисими тийкарында əмелге асырылады.
(ҚР 30.09.2014-ж. 229/XVI-санлы Нызамы тийкарында өзгерислер киргизилген)

 

19-статья. Кəсиплик аўқамлар ҳəм хызметкерлердиң басқа да ўəкилликли уйымлардың халықты жумыс пенен тəмийинлеўге жəрдемлесиўге қатнасыўы

Кəсиплик аўқамлар ҳəм хызметкерлердиң басқа да ўəкилликли уйымлары төмендеги ҳуқықларға ийе:

халықты жумыс пенен тəмийинлеў тараўындағы мəмлекетлик сиясат мəселелери бойынша Қарақалпақстан Республикасының Нызамларын ҳəм жергиликли мəмлекетлик ҳəкимият уйымларының шешимлерин ислеп шығыў ҳəм əмелге асырыўға қатнасыў; (ҚР 18.08.2018-ж. 200/XXII-санлы Нызамы тийкарында өзгерислер киргизилген)

жергиликли мəмлекетлик ҳəкимият уйымларына, жумыс бериўшилерге, халықты жумыс пенен тəмийинлеў ҳəм халықтың социаллық кепилликлери мəселелери бойынша өз-ара мəслəҳəтлесиўлер өткериў ҳаққында усыныслар киргизиў. (ҚР 18.08.2018-ж. 200/XXII-санлы Нызамы тийкарында өзгерислер киргизилген)

 

20-статья. Халықты жумыс пенен тəмийинлеўге жəрдемлесиўши муўапықластырыў комитетлери

Халықты жумыс пенен тəмийинлеў сиясатын белгилеў ҳəм əмелге асырыў бойынша келисилген шешимлерди ислеп шығыў мақсетинде республикалық жəне жергиликли дəрежелерде кəсиплик аўқамлардың ямаса хызметкерлердиң басқа да ўəкилликли уйымлардың жумыс бериўшилер ассоциацияларының, мəмлекетлик басқарыў уйымларының ҳəм социаллық қорғаўға мүтəж пуқаралардың мəплерин билдириўши басқа да мəплер шөлкемлердиң ўəкиллеринен ибарат халықты жумыс пенен тəмийинлеўге жəрдемлесиўши муўапықластырыў комитетлери дүзиледи.

 

21-статья. Бəнтликке көмеклесиўши мəмлекетлик фонд

Халықты жумыс пенен тəмийинлеў саласындағы мəмлекетлик сиясатты əмелге асырыў илажларын қаржыландырыў ҳəм мийнет уйымларының нəтийжели жумыс ислеўи ушын Бəнтликке көмеклесиўши мəмлекетлик фонд дүзиледи.

Бəнтликке көмеклесиўши мəмлекетлик фондтың дəраматлары:

бирден-бир социаллық төлем түсимлериниң белгиленген муғдары;

ўақытша бос қаржыларды жайластырыўдан түскен дəраматлар;

нызам ҳүжжетлерине муўапық басқа дереклер есабынан қəлиплестириледи.

Бəнтликке көмеклесиўши мəмлекетлик фонд қаржыларының жетпис проценти кейин-ала районлар ҳəм қалалар арасында қайта бөлистирилген ҳалда Қарақалпақстан Республикасы мийнет уйымлары есабында қалады, отыз проценти республика дəрежесинде орайластырылады.

Бəнтликке көмеклесиўши мəмлекетлик фондтың қаржыларын сарыплаў бағдарлары халықтың бəнтлигине тийисли республикалық ҳəм басқа арнаўлы бағдарламаларда белгиленеди. (ҚР 11.08.2017-ж. 153/XVII-санлы Нызамы тийкарында өзгерислер киргизилген)

 

22-статья. Ҳақы төленетуғын жəмийетлик жумысларды шөлкемлестириў

Жергиликли мəмлекетлик ҳəкимият уйымлары мийнет уйымларының усынысы бойынша ҳəм олардың қатнасыўында халықты жумыс пенен тəмийинлеў мақсетинде өз меншигиндеги кəрханалар, мəкемелер менен шөлкемлерде, сондай-ақ шəртнамалар тийкарында басқа да кəрханалар, мəкемелер жəне шөлкемлерде ҳақы төленетуғын жəмийетлик жумыслардың əмелге асырылыўын шөлкемлестиреди. (ҚР 18.08.2018-ж. 200/XXII-санлы Нызамы тийкарында өзгерислер киргизилген)

Мийнет уйымларында дизимге алынған ҳəм жумыссыз деп танылған пуқаралар менен ҳақы төленетуғын жəмийетлик жумысларда қатнасыў ушын кейинала узайттырыў ҳуқықы менен еки ай мүддетке шекем болған мүддетли мийнет шəртнамалары дүзиледи. (ҚР 30.09.2014-ж. 229/XVI-санлы Нызамы тийкарында өзгерислер киргизилген)

Жəмийетлик жумысларды орынлаў ўақтында пуқараларға орынланып атырған жумысына қарап, бирақ он бес процентке көбейтилип жумыссызлық напақасынан кем болмаған муғдарда ҳақы төлеў, бул жумыслар мүддетин улыўма мийнет стажына қосыў, пенсия менен тəмийинлениў ҳəм ўақтынша мийнетке уқыпсызлық бойынша напақалар алыў ҳуқықына кепиллик бериледи.

Ҳақы төленетуғын жəмийетлик жумысларға тартылған пуқараларға төленетуғын хызмет ҳақының кеминде елиў проценти кəрханалар, мəкемелер ҳəм шөлкемлердиң қаржылары есабынан, ал қалған бөлеги болса жергиликли бюджетлер  жəне халықты жумыс пенен тəмийинлеўге жəрдемлесиўши мəмлекетлик қор қаржылары есабынан өтеледи.

 

23-статья. Жумыссыз адамларды кəсипке таярлаў ҳəм қайта таярлаў, олардың маманлығын арттырыў

Мийнет уйымларында дизимге алынған ҳəм жумыссыз деп танылған адамларды кəсипке таярлаў жəне қайта таярлаў, олардың маманлығын арттырыў төмендеги жағдайларда:

егер, жумыссыз адам тийисли кəсиплик маманлыққа ийе болмаўы себепли оған қолай келетуғын жумыс таңлаў мүмкин болмаса;

жумыссыз адамның кəсиплик көнликпелерине сəйкес келетуғын жумыс жоқлығы себепли оның кəсибин (қəнигелигин, жумысының түрин) өзгертиў зəрүр болса;

жумыссыз адам дəслепки кəсиби бойынша жумысты орынлаў қəбилетин жоғалтқан болса.

Жумыссыз адамларды кəсипке таярлаў ҳəм қайта таярлаў, олардың маманлығын арттырыў оқыў орынларында мийнет уйымларының жолламалары бойынша Бəнтликке көмеклесиўши мəмлекетлик қордың усы мақсетлер ушын нəзерде тутылған қаржылары есабынан əмелге асырылады. (ҚР 11.08.2017-ж. 153/XVII-санлы Нызамы тийкарында өзгерислер киргизилген)

 

  1. Жумыстан айырылған ўақыттағы социаллық кепилликлер

 

24-статья. Жумыссыз адамларды материаллық қоллап-қуўатлаў бойынша кепилликлер

Қарақалпақстан Республикасының ҳүкимети жумыссыз адамларға төмендегилер бойынша кепилликлер береди: (ҚР 18.08.2018-ж. 200/XXII-санлы Нызамы тийкарында өзгерислер киргизилген)

жумыссызлық бойынша напақа төлеў;

мийнет уйымларының жолламасы бойынша кəсипке таярлаў, қайта таярлаў ямаса маманлығын арттырыў дəўиринде стипендия төлениўи ҳəм де усы дəўирди улыўма мийнет стажына қосыў;

жумыссыз адамға қарамағындағыларды есапқа ала отырып материаллық жəрдемлер бериў;

ҳақы төленетуғын жəмийетлик жумысларда қатнасыў мүмкиншилиги;

мийнет уйымларының усынысы бойынша жумыс ислеў ушын ықтыярлы түрде басқа жерге көшиў менен байланыслы болған қəрежетлерди өтеў.

 

25-статья. Мийнет шəртнамасы айырым тийкарларға бола тоқтатылғанда хызметкерлерди материаллық қоллап-қуўатлаў бойынша қосымша кепилликлер

Мийнет шəртнамасы;

хызметкер жаңа мийнет шəртлери тийкарында жумыс ислеўди даўам еттириўден бас тартқаны себепли;

технологиядағы, өндиристеги ҳəм мийнетти шөлкемлестириўдеги өзгерислер, хызметкерлер саны (штаты) ямаса жумыс сыпатының өзгериўине алып келген жумыс көлеминиң қысқарғанлығы яки кəрхананың сапластырылыўы себепли;

хызметкердиң маманлығы жеткиликли болмағанлығы ямаса денсаўлық жағдайына байланыслы орынланып атырған жумысқа сəйкес келмеўи себепли;

бул жумысты бурын орынлап келген хызметкердиң жумысқа қайта тиклениўи себепли бийкар етилген жағдайларда жумыс излеў дəўиринде еки айдан артық болмаған ўақыт ишинде хызметкерлердиң орташа айлық хызмет ҳақысы сақланып қалады, бунда хызметкерге төленген бир айлық жумыстан босатыў напақасы да қоса есапқа алынады.

Усы статьяның биринши бөлиминде нəзерде тутылған кепилликлер меншик ийесиниң өзгериўи себепли кəрхана басшысы менен дүзилген мийнет шəртнамасы тоқтатылған жағдайларға да тийисли болады.

Егер, усы статьяның биринши ҳəм екинши бөлиминде көрсетилген хызметкерлер мийнет шəртнамасы тоқтатылған күннен баслап он календарлық күн ишинде жергиликли мийнет уйымында жумыс излеп атырған адам сыпатында дизимнен өтсе, жергиликли мийнет уйымы берген мағлыўматнама бойынша үш ай ишинде бурынғы жумыс орынларынан орташа хызмет ҳақы алыў ҳуқықына ийе болады.

Усы статьяның биринши ҳəм екинши бөлиминде көрсетилген хызметкерлерге үш ай даўамында қолай келетуғын жумыс таўып берилмеген жағдайда, олар жумыссыз деп танылады.

Усы статьяның биринши ҳəм екинши бөлиминде көрсетилген, мийнет шəртнамасы тоқтатылғаннан кейин он күн ишинде жергиликли мийнет уйымында дизимге алынған ҳəм кəсиби бойынша қайта оқытылып атырған хызметкерлерге Нызамның усы статьясының сегизинши бөлиминде ҳəм де 26-статьясында нəзерде тутылған тəртипте ҳəм муғдарларда стипендия төленеди.

Егер жумыс бериўши төлеўге уқыпсыз (банкрот) деп табылса, оның менен мийнет қатнасықларында болған хызметкерлер хызмет ҳақы ҳəм өзлерине тийисли басқа да төлемлер бойынша басқа барлық кредиторлардың талапларына қарағанда артықмашлық ҳуқықынан пайдаланады.

Сапластырылп атырған кəрханалардың қаржылары болмаған жағдайда. Усы статьяның биринши бөлиминде көрсетилген хызметкерлерге өтеў төлемлери усы кəрханалардың ҳуқықый мийрасхорларының қаржыларынан төленеди, ҳуқықый мийрасхорлар болмаған жағдайда Бəнтликке көмеклесиўши мəмлекетлик қор қаржылары есабынан төленеди. (ҚР 11.08.2017-ж. 153/XVII-санлы Нызамы тийкарында өзгерислер киргизилген)

Кəрханалар, мəкемелер ҳəм шөлкемлер сапластырылыўы, хызметкерлер саны (штаты) қысқартылыўына байланыслы жумыстан азат етилген, мийнет шəртнамасы тоқтатылғаннан кейин он күн ишинде мийнет уйымларында дизимге алынған ҳəм де кəсиби бойынша қайта оқытылып атырған ямаса өндиристен қол үзген ҳалда маманлығын арттырып атырған хызметкерлерге мийнет қатнасықлары тоқтатылған күннен баслап дəслепки үш ай даўамында бурынғы жумысындағы орташа хызмет ҳақыдан кем болмаған муғдарда стипендия төленеди.

Мийнет уйымы кəрханалар, мəкемелер ҳəм шөлкемлердиң басқа кəрханалар, мəкемелер менен шөлкемлерден жумыстан босатылып атырған адамларды жумысқа қабыл етиўде олардың оқыўын шөлкемлестириў ушын кеткен шығынларын толық ямаса бир бөлегин өтеўи мүмкин.

Өндиристеги бахытсыз ҳəдийсе ямаса өзлерине байланыслы болмаған себеплерге бола кəсиплик кеселликке шатылыўы нəтийжесинде жумысынан айырылған ҳəм де жумысқа орналасыўға ҳəм кəсипке таярлаўға жəне қайта таярлаўға, маманлығын арттырыўға мүтəж болған адамлар жумыстан азат етилген хызметкерлерге теңлестириледи.

Технологиядағы, өндирис ҳəм мийнетти шөлкемлестириўдеги өзгерислер, хызметкерлер саны (штаты) ямаса жумыс сыпатының өзгериўине алып келген жумыс көлеминиң қысқарыўы яки кəрхананың сапластырылыўына байланыслы жумыстан азат етилген ҳəм жумыссыз деп танылған, пенсия менен тəмийинлеў ҳаққындағы нызам актлерине муўапық пенсияға шығыў ушын талап етилетуғын улыўма мийнет стажына ийе болған адамларға мүддетинен бурын (нызам актлеринде белгиленген улыўма тийкарларда пенсия тайынлаў мүддетинен еки жыл бурын) пенсияға шығыў ҳуқықы бериледи.

 

26-статья. Кəсипке таярлаў ҳəм қайта таярлаў, маманлығын арттырыў дəўиринде пуқараларға төленетуғын стипендиялардың муғдары

Усы Нызамның 25-статьясында көрсетилип өтилген адамлардан тысқары жумысынан ҳəм хызмет ҳақыдан (мийнет дəраматынан) айырылған, мийнет уйымларынада дизимге алынған, қарамағында ер жетпеген балалары ҳəм басқа адамлар болғанларға кəсипке таярлаў жəне қайта таярлаў, маманлығын арттырыў дəўиринде бурынғы жумыс орнындағы орташа айлық хызмет ҳақының кеминде жетпис бес проценти (қарамағында балалары ҳəм басқа адамлары болмағанларға-елиў проценти) муғдарында, бирақ нызам актлеринде белгиленген ең аз хызмет ҳақы муғдарынан кем болмаған ҳəм Өзбекстан Республикасында қəлиплескен орташа хызмет ҳақыдан артық болмаған муғдарда стипендия төленеди.

Узақ ўақыт (бир жылдан көбирек) жумыс ислемей атырған, биринши мəрте жумыс излестирип атырған жəне кəсипке таярлаўға ҳəм қайта таярлаўға, маманлығын арттырыўға мүтəж болған адамларға халықтың усы категориясы ушын нəзерде тутылған жумыссызлық напақасынан аз болмаған ҳəм нызам актлеринде белгиленген ең аз хызмет ҳақыдан артық болмаған муғдарда стипендия тайынланады.

 

27-статья. Жумыссызлық напақаларын төлеў шəртлери ҳəм мүддетлери

Жумыссызлық напақасы усы Нызамның 3-статьясына муўапық жумыссыз деп танылған адамларға тайынланады.

Жумыссызлық напақасы оларға жергиликли мийнет уйымында дизимге алынған биринши күннен жазылады ҳəм төленеди.

Жумыссызлық напақасы төмендеги мүддетлерден көп болмаған ўақыт ишинде төленеди:

жумыстан ҳəм хызмет ҳақыдан (мийнет дəраматынан) айырылған ямаса узақ (бир жылдан артық) үзилистен кейин мийнет етиўин қайта баслаўға умтылып атырған адамларға он еки айлық дəўир ишинде жигирма алты календарлық ҳəпте;

бурын жумыс ислемеген ҳəм биринши мəрте жумыс излестирип атырған адамларға болса он еки айлық дəўир ишинде он үш календарлық ҳəпте төленеди.

Жумыссызлар жумыссызлық напақасын алыў дəўиринде жумыс излеўи ҳəм ҳəр еки ҳəптеде кеминде бир мəрте жергиликли мийнет уйымына жумысқа яки кəсипке таярлаўға, қайта таярлаўға, қəнигелигин асырыўға жоллама алыў ушын мүрəжат етиўи шəрт. (ҚР 30.09.2014-ж. 229/XVI-санлы Нызамы тийкарында өзгерислер киргизилген)

 

28-статья. Жумыссызлық напақасының муғдарларын анықлаў тəртиби

Жумыстан ҳəм хызмет ҳақыдан (мийнет дəраматынан) айырылған адамлар ушын жумыссызлық напақасы бурынғы жумыс орнындағы соңғы бир жылдағы биринши орташа хызмет ҳақыға процент есабында белгиленеди. Басқа жағдайларда жумыссызлық напақасы нызам актлеринде белгиленген ең аз хызмет ҳақы муғдарына процент есабында белгиленеди.

Қарамағында он алты жасқа толмаған балалары ҳəм басқа адамлар болған жумыссыз адамларға напақа муғдары он процентке көбейтиледи.

Хызмет ҳақыға коэффициентлер белгиленген жерлерде жасайтуғын адамларға тайынланатуғын жумыссызлық напақасы муғдары олардың усы орынларда жасаған дəўири ушын сол жерде өндирислик емес тармақларының хызметкерлерине белгиленген коэффициентти қолланған рəўиште анықланады. Жумыссызлық напақасы муғдарын есаплап шығыўда район коэффициентлерин қолланыў тəртиби Өзбекстан Республикасы Бəнтлик ҳəм мийнет қатнасықлары министрлиги тəрепинен белгиленеди. (ҚР 11.08.2017-ж. 153/XVII-санлы Нызамы тийкарында өзгерислер киргизилген)

 

29-статья. Жумыстан ҳəм хызмет ҳақыдан айырылған адамларға арналған жумыссызлық напақасының муғдары

Жумыстан ҳəм хызмет ҳақыдан (мийнет дəраматынан) айырылған  жағдайда, жумыссызлық напақасын алыў ҳуқықына ийе болған адамларға алдыңғы жумыс орнындағы орташа хызмет ҳақының елиў проценти муғдарында, лекин нызам актлеринде белгиленген ең аз хызмет ҳақыдан төмен болмаған ҳəм напақаны есаплаў ўақтында Өзбекстан Республикасында белгиленген орташа хызмет ҳақыдан артық болмаған муғдарда жумыссызлық напақасын төлеўге кепиллик бериледи.

 

30-статья. Әскерий хызметтен, Ишки ислер ҳəм миллий қəўипсизлик хызмети уйымларынан босатылған адамларға жумыссызлық напақасының муғдары

Әскерий хызметтен, Ишки ислер ҳəм миллий қəўипсизлик хызмети уйымларынан босатылыўына байланыслы хызмет ҳақыдан айрылған адамлар усы Нызамның 29-статьясында нəзерде тутылған шəртлер тийкарында жумыссызлық напақасын алыў ҳуқықына ийе.

Әскерий хызметтен, Ишки ислер ҳəм Миллий  қəўипсизлик хызмети уйымларынан босатылған ҳəм жергиликли мийнет уйымларына муражат етиўден алдын ислемеген адамларға напақа муғдары нызам актлеринде белгиленген ең аз хызмет ҳақы муғдары дəрежесинде есаплап шығарылады.

 

31-статья. Биринши мəрте жумыс излеп атырған адамларға арналған жумыссызлық напақасының муғдары

Бурын ислемеген, биринши мəрте жумыс излеп атырған ҳəм жумыссызлық напақасын алыў ҳуқықына ийе болған адамларға жергиликли мийнет уйымы тəрепинен кəсипке таярлаў яки жумысқа орналасыў имканияты берилмеген жағдайда, оларға нызам актлеринде белгиленген ең аз хызмет ҳақының кеминде 75 проценти муғдарында напақа төлениўине кепиллик бериледи.

 

32-статья. Узақ тəнепистен кейин жумыс излеп атырған адамларға арналған жумыссызлық напақасының муғдары

Узақ (бир жылдан артық) тəнепистен кейин, мийнет жолын қайта баслаўға ҳəрекет етип атырған жумыссыз адамларға төмендеги муғдарда напақа төлеў кепиллиги бериледи.

Қəнигелиги болған адамлар ушын, сондай-ақ, он еки ай даўамында ҳақы төленетуғын жумыс пенен бəнтлиги он еки календарлық ҳəптеден кем болмаған адамлар ушын, егер олардың жумысқа орналасыўы ушын кəсипке қайта үйретиўди яки қəнигелигин арттырыўды талап етпесе, нызам актлеринде белгиленген ең аз хызмет ҳақыдан кем болмаған муғдарда.

Басқа жағдайларда, соның ишинде, қəнигелиги болмаған адамларға, жергиликли мийнет уйымы тəрепинен кəсипке таярлаў, қайта таярлаў ҳəм қəнигелигин арттырыў имканияты берилмеген жағдайда, нызам актлеринде белгиленген ең аз хызмет ҳақының 75 проценти муғдарында.

 

33-статья. Кəсипке таярлаў ҳəм қайта таярлаўдан өткен, қəнигелигин арттырыўды тамамлаған адамларға арналған жумыссызлық напақасының муғдары

Жумыссыз деп мойынланған адамлар өндиристен қол үзген рəўиште кəсипке таярлаўдан ҳəм қайта таярлаўдан өткеннен, қəнигелигин арттырыўды тамамлағаннан соң нызам актлеринде белгиленген ең аз хызмет ҳақыдан кем болмаған муғдарда жумыссызлық напақасын алыў ҳуқықына ийе.

 

34-статья. Жумыссызлық напақасын төлеўди бийкар етиў, тоқтатып қойыў ҳəм оның муғдарын кемейтиў

Төмендеги жағдайларда жумыссызлық напақасын төлеў бийкар етиледи:

жумыссыз адам жумысқа орналасқанда;

жумыссыз адам усынылған сəйкес келетуғын жумыстан еки мəрте бас тартқан жағдайда;

жумыссыз адам нызам актлерине муўапық пенсия менен тəмийинлениў ҳуқықына ийе болған жағдайда;

қарамағында үш адамға шекем  болған, отыз бес жасқа толмаған жумыссыз еркек ҳақы төленетуғын жəмийетлик жумысларда қатнасыўдан бас тартқан жағдайда; (ҚР 18.08.2018-ж. 200/XXII-санлы Нызамы тийкарында өзгерислер киргизилген)

жумыссыз адам судтың ҳүкими менен қамақ яки еркинен айырыў түриндеги жазаға ҳүким етилген жағдайда;

жумыссызлық напақасын алып турған дəўирде жергиликли мийнет уйымын хабарландырмай ўақытша атқаратуғын жумысқа орналасқан жағдайда;

жумыссызлық напақасын алыў жолы менен алған жағдайда;

жумыссыз адам қайтыс болған жағдайда.

Төмендеги жағдайларда жумыссызлық напақасын төлеў тоқтатып қойылады:

жумыссыз адам кəсипке таярлаў ҳəм қайта таярлаў яки қəнигелигин арттырыўға жиберилген болса, стипендия алатуғын рəўиште кəсипке таярлаў ямаса қайта таярлаўдан өтиў я қəнигелигин арттырыў дəўиринде;

жумыссыз адам арнаўлы емлеў-профилактикалық мəкемеде емлеў курсын өтип атырған болса, бундай мəкемеде болған дəўиринде;

жумыссыз шахс ҳақы төленетуғын жəмийетлик жумысларда қатнасып атырған болса, бундай жумысларда қатнасқан  дəўирде; (ҚР 18.08.2018-ж. 200/XXII-санлы Нызамы тийкарында өзгерислер киргизилген)

жумыссыз адам себепсиз белгиленген мүддетке жергиликли мийнет уйымына келмеген жағдайда, жумыссызлық напақасын төлеў үш айға дейинги мүддетке тоқтатып қойылыўы яки напақа муғдары кемейтилиўи мүмкин.

 

35-статья. Жумыссыз пуқараларға материаллық жəрдем

Жумыссызлық напақасын төлеўдиң белгиленген мүддети өтиўине байланыслы жумыссызлық напақасын алыў ҳуқықынан айырылған жумыссыз пуқараларға Бəнтликке көмеклесиўши мəмлекетлик қордан яки жергиликли бюджетлерден ажыратылатуғын қаржылар есабынан материаллық жəрдем көрсетилиўи мүмкин.

Бəнтликке көмеклесиўши мəмлекетлик фонд қаржыларынан яки Қарақалпақстан Республикасы бюджети қаржыларынан материаллық жəрдем көрсетиў тəртиби, муғдары ҳəмде шəртлери тийислилиги бойынша Өзбекстан Республикасы Бəнтлик ҳəм мийнет қатнасықлары министрлиги ҳəм Қарақалпақстан Республикасы Министрлер Кеңеси тəрепинен белгиленеди.
(ҚР 11.08.2017-ж. 153/XVII-санлы Нызамы тийкарында өзгерис киргизилген)