ХАЛЫҚ ДЕПУТАТЛАРЫ РАЙОНЛЫҚ ҲӘМ ҚАЛАЛЫҚ КЕҢЕСИ ДЕПУТАТЫНЫҢ СТАТУСЫ ҲАҚҚЫНДА

ҚАРАҚАЛПАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ НЫЗАМЫ

14.05.2005-ж. № 35/III

 

ХАЛЫҚ ДЕПУТАТЛАРЫ РАЙОНЛЫҚ ҲӘМ ҚАЛАЛЫҚ КЕҢЕСИ ДЕПУТАТЫНЫҢ СТАТУСЫ ҲАҚҚЫНДА

 

Усы Нызамға төмендегилерге муўапық өзгерислер киргизилген

26.12.2018-ж. 225/XXIV-санлы ҚР Нызамы

19.12.2020-ж. 77/XI-санлы ҚР Нызамы

30.06.2021-ж. 152/XX-санлы ҚР Нызамы

 

Халық депутатлары районлық ҳәм қалалық Кеңеси депутатының (буннан былай текстте депутат деп жүргизиледи) ҳуқықларын, миннетлерин ҳәм депутатлық жумысларының тийкарғы кепилликлерин белгилейди

 

I. УЛЫЎМА РЕЖЕЛЕР

1-статья. Депутат

Тийисли халық депутатлары районлық ҳәм қалалық Кеңесине (буннан былай тексте халық депутатлары Кеңеси деп жүргизиледи) сайланған ҳәм «Халық депутатлары районлық ҳәм қалалық Кеңеслерине сайлаў ҳаққында»ғы Қарақалпақстан Республикасы Нызамына муўапық тийислисинше районлық ҳәм қалалық сайлаў комиссиясы тәрепинен дизимге алынған Өзбекстан Республикасы пуқарасы депутат болып есапланады.

2-статья. Депутат жумысының ҳуқықый тийкарлары

Депутат өз жумысын Өзбекстан ҳәм Қарақалпақстан Республикаларының Конституциялары, «Жергиликли мәмлекетлик ҳәкимият ҳаққында»ғы Қарақалпақстан Республикасы Нызамы, усы Нызам ҳәм басқа да нызамларға муўапық әмелге асырады.

3-статья. Депутаттың ўәкиллик мүддети

Депутат тийисли халық депутатлары Кеңестиң ўәкилликлери мүддетине сайланады.

Депутаттың ўәкилликлери төмендеги жағдайларда мүддетинен бурын тоқтатылады:

ол өз ўәкилликлерин тапсырыў ҳаққында жазба арза берген жағдайда;

ол нызамға муўапық депутатлық ўәкилликлерин әмелге асырыўға сәйкес келмейтуғын лаўазымға сайланған ямаса тайынланған жағдайда;

оның қарсысына судтың айыплаў ҳүкими нызамлы күшине кирген жағдайда:

ол шақыртып алынған жағдайда;

ол суд тәрепинен қатнасықларға уқыпсыз деп табылған жағдайда;

ол судтың нызамлы күшине кирген қарары тийкарында дерексиз жоғалған деп табылған ямаса қайтыс болған деп жәрияланған жағдайда;

ол Өзбекстан Республикасы пуқаралығын жойтқан жағдайда;

ол қайтыс болған жағдайда.

Айырым жағдайларда депутаттың ўәкилликлери тийисли халық депутатлары Кеңесиниң қарарына муўапық мүддетинен бурын тоқтатылыўы мүмкин.

Депутат деген жоқары атаққа дақ түсириўши жүрис-турысы бундай мәселени қарап шығыўы ушын тийкар болыўы мүмкин.

Депутаттың ўәкилликлерин басқа шахсқа тапсырыўға жол қойылмайды.

4-статья. Депутаттың гүўалығы ҳәм өңирге тағатуғын белгиси

Депутатта гүўалық ҳәм өңирге тағатуғын белги болады, бул гүўалық пенен белги оған депутат сыпатында дизимге алынғаннан кейин районлық, қалалық сайлаў комиссиясы тәрепинен бериледи. Депутат гүўалық ҳәм өңирге тағатуғын белгиден өз ўәкилликлери мүддети даўамында пайдаланады.

Депутаттың гүўалығы ҳәм өңирге тағатуғын белгиси ҳаққындағы үлги реже, сондай-ақ бундай гүўалық ҳәм белгиниң үлгилери және тәриплемеси Қарақалпақстан Республикасы Орайлық сайлаў комиссиясы тәрепинен тастыйықланады.

 

II. ДЕПУТАТТЫҢ ҲУҚЫҚ ҲӘМ МИННЕТЛЕРИ

 5-статья. Депутаттың ҳуқықлары

Депутат тийисли халық депутатлары Кеңеси мәжилислеринде қарап шығылып атырған барлық мәселелер бойынша шешиўши даўыс ҳуқықынан пайдаланады.

Депутат:

тийисли халық депутатлары Кеңесиниң турақлы ҳәм ўақтынша комиссияларына сайлаў ҳәм сайланыўға;

тийисли халық депутатлары Кеңесиниң мәжилисинде қарап шығылыўы ушын мәселелер усыныўға;

тийисли халық депутатлары Кеңеси мәжилисиниң күн тәртиби, додаланып атырған мәселелерди қарап шығыў тәртиби ҳәм бул мәселелердиң мазмуны бойынша усыныслар киргизиў ҳәм пикирлер билдириўге;

тийисли халық депутатлары Кеңеси тәрепинен сайланатуғын, тайынланатуғын ямаса тастыйықланатуғын лаўазымлы шахслардың кандидатуралары бойынша пикир билдириўге;

тийисли халық депутатлары Кеңесиниң мәжилисинде жарыс сөзлерде қатнасыўға, баянатшы ҳәм басқарыўшыға сораўлар бериўге;

депутатлық талапнама менен мүрәжат етиўге;

өз усынысларын тийкарлап бериў ушын сөзге шығыўға ҳәм даўыс бериўге, себеплери бойынша түсиник бериўге;

тийисли халық депутатлары Кеңесиниң мәжилисин басқарыўшыға мәжилисте додаланып атырған мәселе бойынша өз сөзи, усынысы ямаса пикириниң текстин тапсырыўға;

тийисли халық депутатлары Кеңеси қурамындағы өзи ағза болған уйымның қарарына қосылмаған жағдайда өз көз қарасын тийисли халық депутатлары Кеңесиниң мәжилисинде баян етиўге ямаса бул ҳаққында усы халық депутатлары Кеңесиниң басшысына жазба рәўиште мәлим етиўге;

тийисли аймақларды раўажландырыў бағдарламаларының орынланыўы үстинен қадағалаўды әмелге асырыўға; (26.12.2018-ж. 225/XXIV-санлы ҚР Нызамына тийкар өзгерислер киргизилген)

тийисли халық депутатлары Кеңесине есап бериўши ямаса оның қадағалаўындағы ҳәр қандай уйым ямаса лаўазымлы шахстың есабаты яки мәлимлемесин усы халық депутатлары Кеңесиниң мәжилислеринде тыңлаў ҳаққында усыныс киргизиўге;

Өзбекистан ҳәм Қарақалпақстан Республикасы Нызамларының орынланыўы, сондай-ақ тийисли халық депутатлары Кеңеси қарарларының орынланыўын тексериў ҳаққында қарап шығылыўы ушын мәселелер киргизиўге;

тийисли халық депутатлары Кеңеси мәжилислериниң стенограммалары менен танысыўға;

сайлаўшылар менен, пуқаралардың өзин-өзи басқарыў уйымы, сиясий партия шөлкеми менен ушырасыўлар өткериўге;

пуқаралардың ҳуқықлары ҳәм нызам менен қорғалатуғын мәплериниң бузылыўы жағдайлары ямаса нызам ҳүжжетлерин бузыўдың басқа жағдайлары анықланған жағдайда оларға дәрҳал шек қойыў илажларын көриў талабы менен тийисли уйымлар ҳәм лаўазымлы шахсларға мүрәжат етиўге ҳақылы.

Депутат нызамларға муўапық басқа да ҳуқықларға ийе болыўы мүмкин.

6-статья. Депутаттың миннетлери

Депутат тийисли халық депутатлары Кеңесиниң мәжилислеринде ҳәм усы Кеңес тәрепинен дүзилген қайсы комиссия қурамына сайланған болса, усы комиссияның мәжилислеринде қатнасыўы, даўыс бериўде тийисли халық депутатлары Кеңесиниң регламентинде белгиленген тәртипте жеке өзи қатнасыўы шәрт.

Депутаттың тийисли халық депутатлары Кеңесиниң ҳәм қайсы комиссия қурамында болса, сол комиссия мәжилисинде қатнасыў имканияты болмаған жағдайда депутат бул ҳаққында усы халық депутатлары Кеңеси ямаса комиссия баслығына алдын ала хабар етиўи шәрт.

Депутаттың жуўапкершилигинде нызамларға муўапық басқа миннетлемелер де болыўы мүмкин.

7-статья. Депутаттың сайлаўшылар менен, оны депутатлыққа талабан етип усынған сиясий партия ҳәм пуқаралардың өзин-өзи басқарыў уйымы менен алып баратуғын жумыслары

Тийисли халық депутатлары Кеңесиниң депутаты өз округи сайлаўшылары менен, оны депутатлыққа талабан етип көрсеткен сиясий партия ҳәм пуқаралардың өзин-өзи басқарыў уйымы менен байланыста болады, тийисли халық депутатлары Кеңесинде олардың мәплерин билдиреди.

Депутат өзине сайлаўшылардан түскен мүрәжатларды нызам ҳүжжетлеринде белгиленген тәртипте қарап шығады, оларды шешиў илажларын көреди, физикалық шахслар ҳәм юридикалық шахслардың ўәкиллерин қабыл етеди. (26.12.2018-ж. 225/XXIV-санлы
ҚР Нызамына тийкар өзгерислер киргизилген)

Депутат ўақты-ўақты менен, лекин жылына кеминде төрт мәрте сайлаўшыларға өз жумысы ҳаққында мағлыўмат береди. (26.12.2018-ж. 225/XXIV-санлы ҚР Нызамына тийкар өзгерислер киргизилген)

Депутатқа сайлаўшылар менен алып барылатуғын жумыслар ушын тийисли халық депутатлары Кеңесиниң Регламентинде белгиленетуғын тәртипте анық бир күнлер ажыратылады.

Сайлаўшылар менен ушырасыўлар өткериў ушын депутатқа зәрүр шараятлар тәмийинленеди. Атқарыўшы ҳәкимият уйымлары оның өтиниши бойынша жай ажыратылыўын шөлкемлестиреди, депутаттың сайлаўшылар менен ушырасыўлары өткерилетуғын, депутат тәрепинен пуқаралар қабыл етилетуғын ўақыт ҳәм орын ҳаққында пуқараларға хабар береди, қабыллаў ҳәм ушырасыўларда қатнасыў ушын депутаттың усынысына муўапық өзлериниң жуўапкер ўәкиллерин жибереди, сондай-ақ депутаттың орынлардағы жумысына көмеклесиў бойынша басқа да илажларды көреди.

Сайлаўшылардың исенимин ақлай алмаған, сондай-ақ оны депутатлыққа талабан етип көрсеткен уйым (сиясий партия) алдындағы өз миннетлерин орынламаған депутат нызамда белгиленген тәртипте шақырып алыныўы мүмкин. (26.12.2018-ж. 225/XXIV-санлы
ҚР Нызамына тийкар өзгерислер киргизилген)

8-статья. Депутатлық талапнама

Депутат тийисли аймақта жайласқан мәмлекетлик ҳәкимият ҳәм басқарыў уйымларының лаўазымлы шахсларына олардың ўәкилликлерине киретуғын мәселелер бойынша тийкарланған түсиник бериў ямаса өз көз қарасын баян етиў талабы менен депутатлық талапнама жибериўге ҳақылы.

Мәмлекетлик уйымлардың, басқарыў уйымларының лаўазымлы шахслары депутатлық сораўына, егер басқа мүддет белгиленген болмаса, сораў алынған күннен баслап он күннен кешиктирмей жазба түрде жуўап жибереди. Депутатлық сораўына жуўап өз атына сораў жиберилген лаўазымлы шахс яки оның ўазыйпаларын ўақтынша атқарыўшы шахс тәрепинен қол қойылады. (19.12.2020-ж. 77/XI-санлы ҚР Нызамына тийкар өзгерислер киргизилген)

Судлардың баслықларына, прокурорларға, сорастырыў ҳәм тергеў уйымларының басшыларына жолланған депутатлық талапнама олардың ис жүргизиўдеги белгили жумыслары ҳәм материалларына тийисли болыўы мүмкин емес.

Депутатлық талапнамалар бойынша мәлимлеме тийисли халық депутатлары Кеңеси мәжилисинде додаланыўы мүмкин.

9-статья. Депутатлық әдеплилик

Депутат әдеплилик қағыйдаларына қатаң бойсыныўы шәрт. Депутаттың өз статусын пуқаралардың, жәмийет ҳәм мәмлекеттиң нызамлы мәплерине зыян келтиретуғын тәризде пайдаланыўына жол қойылмайды.

Депутатлық әдеплилик бузылған жағдайда депутаттың жүрис-турысы ҳаққындағы мәселе тийисли халық депутатлары Кеңеси тәрепинен ямаса оның тапсырмасына муўапық тийисли халық депутатлары Кеңесиниң уйымы тәрепинен қарап шығылыўы мүмкин.

 

III. ДЕПУТАТ ЖУМЫСЫНЫҢ ТИЙКАРҒЫ КЕПИЛЛИКЛЕРИ

 10-статья. Депутаттың ҳуқықларын, абырайын ҳәм ар-намысын қорғаў

Ҳәр бир депутатқа өз ўәкилликлерин иркинишсиз және нәтийжели әмелге асырыў ушын шараятлар кепилленеди, оның ҳуқықлары, абырайы ҳәм ар-намасы қорғалады.

Депутаттың абырайы ҳәм ар-намысына тийген шахслар нызамға муўапық ҳәкимшилик, жынайы ямаса басқа тәризде жуўапкер болады. Депутаттың намысына тийиўи, сондай-ақ оған жала жабыў нызамда белгиленген жуўапкершиликке себеп болады.

Депутатлық ўәкилликлерди әмелге асырыўға тосқынлық етиў мақсетинде депутатқа қандай тәризде болмасын тәсир жасаўға жол қойылмайды.

Депутаттың алдындағы өз ўазыйпаларын орынламайтуғын, оның жумысына тосқынлық ететуғын, биле тура оған жалған мағлыўмат беретуғын, депутаттың жумысының кепилликлерин бузатуғын лаўазымлы шахслар нызам ҳүжжетлерине муўапық жуўапкер болады.

11-статья. Депутаттың қол қатылмаслық ҳуқықы

Депутат өзиниң ўәкилликлери мүддети даўамында қол қатылмаслық ҳуқықына ийе болады.

Тийисли халық депутатлары Кеңесиниң келисимисиз депутат усы аймақта жынайы жуўапкершиликке тартылыўы, иркиўге алыныўы, қамаққа алыныўы ямаса суд тәрепинен берилетуғын ҳәкимшилик жазаға тартылыўы мүмкин емес.

Депутат, тийисли халық депутатлары Кеңесинде даўыс бериў пайытында пикир билдиргенлиги ямаса көз қарасын баян еткенлиги ушын ҳәм өз ўәкилликлерин әмелге асырыў менен байланыслы басқа ҳәрекетлери ушын жуўапкершиликке тартылыўы мүмкин емес. Соның ишинде, ўәкилликлери мүддети тамамланғаннан кейин де жуўапкершиликке тартылыўы мүмкин емес. Егер усындай ҳәрекетлерине байланыслы депутат намысқа тийиўге, жала жабыўға ямаса нызам ҳүжжетлеринде жуўапкершилик нәзерде тутылған басқа нызам бузыўшылықларға жол қойған болса, ол қол қатылмаслық ҳуқықынан айырылған жағдайда жуўапкершиликке тартылады.

12-статья. Депутатты қол қатылмаслық ҳуқықынан айырыў тәртиби

Депутатты қол қатылмаслық ҳуқықынан айырыў ҳаққындағы мәселе тийислисинше район, қала прокурорының ямаса жоқары турыўшы прокурордың усынысына муўапық халық депутатлары Кеңеси тәрепинен он күн ишинде шешиледи. Сенатор етип сайланған депутатты қол қатылмаслық ҳуқықынан айырыў мәселеси «Өзбекстан Республикасы Олий Мажлиси Нызамшылық палатасы депутатының ҳәм Сенаты ағзасының статусы ҳаққында»ғы Өзбекстан Республикасы нызамында белгиленген тәртипте шешиледи.

Депутатты жуўапкершиликке тартыўға келисим алыў ҳаққында төменги прокурор тәрепинен киргизилген усынысты жоқары турыўшы прокурор шақыртып алыўы мүмкин.

Депутатты жынайы жуўапкершиликке тартыўға, иркиўге алыўға, қамаққа алыўға ямаса оған байланыслы суд тәртибинде берилетуғын ҳәкимшилик жазаны қолланыўға келисим алыў ҳаққындағы прокурордың усыныс тийисли халық депутатлары Кеңеси тәрепинен қарап шығылады. (30.06.2021-ж. 152/XX-санлы ҚР Нызамына тийкар өзгерислер киргизилген)

Халық депутатлары Кеңесиниң депутаты қол қатылмаслық ҳуқықынан айырыўға келисим бериў мәселесине байланыслы қарары дәрҳал тийисли прокурорға жибериледи.

Депутатты қол қатылмаслық ҳуқықынан айырыўға келисим алған прокурор ис жүргизиў тамамланғаннан күннен баслап үш күн мүддет ишинде тийисли халық депутатлары Кеңесине исти тергеў, судта қарап шығыў нәтийжелер ҳаққында мәлим етиўи шәрт.

Тийисли халық депутатлары Кеңесиниң депутаты қол қатылмаслық ҳуқықынан айырыўға келисим бериўден бас тартыўы оған байланыслы жынайы исти жүргизиўди ямаса суд тәртибинде берилетуғын ҳәкимшилик жазаны нәзерде тутатуғын ҳәкимшилик ҳуқық бузарлық ҳаққындағы исти жүргизиўге жол қойылмайтуғын ҳәм бундай ислерди тоқтатыўға себеп болатуғын жағдай есапланады.

Халық депутатлары Кеңесиниң қарарына келисим бермеген жағдайда, жоқары турыўшы прокурор тийислисинше Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңесине қарарды бийкарлаў ҳәм мәселени тийисли халық депутатлары Кеңеси қайта қарап шығыўы ушын тапсырыў ҳаққында усыныс киргизиўге ҳақылы.

Егер депутат өзи халық депутатлары Кеңесиниң депутаты болған район ямаса қала аймағынан тысқарыда жынаят ямаса ҳәкимшилик ҳуқықбузарлык ислеген болса, депутатты жынайы жуўапкершиликке тартыўға, иркиўге алыўга, қамаққа алыўға ямаса оған байланыслы суд тәртибинде берилетуғын ҳәкимшилик жазаны қолланыўға келисим алыў талап етилмейди.

13-статья. Депутаттың лаўазымлы шахслар тәрепинен дәрҳал қабыл етилиўи ҳуқықы

Депутат өз ўәкилликлерин әмелге асырып атырғанда гүўалығын көрсетип, тийисли район ҳәм қала аймағында жайласқан кәрханалар, мәкемелер ҳәм шөлкемлерге иркинишсиз кириў ҳуқықынан, сондай-ақ, олардың басшылары ҳәм басқа да лаўазымлы шахслары тәрепинен қабыл етиў ҳуқықынан пайдаланады.

Жумысы мәмлекетлик сыр ҳәм нызам менен қорғалатуғын басқа да сыр менен байланыслы болған кәрханалар, мәкемелер, шөлкемлерге депутаттың кириў тәртиби нызамда белгиленеди.

14-статья. Депутатлық жумысын өндирислик ямаса хызмет ўазыйпасын атқарыў менен үйлесимли тәризде алып барыў

Депутат өз ўәкилликлерин өндирислик ямаса хызмет ўазыйпаларынан қол үзбеген ҳалда әмелге асырады.

Кәрханалар, мәкемелер ҳәм шөлкемлердиң басшылары депутатты ол өз депутатлық ўазыйпаларын атқаратуғын ўақытта, оның жумыс орнын (лаўазымын) сақлаған ҳалда, жумыстан азат етиўи шәрт.

Депутатлық ўазыйпаларын атқарып атырған ўақытта депутаттың орташа ис ҳақысы сақланып қалады.

15-статья. Депутаты әскерий жыйынлардан азат етиў

Депутат өз ўәкилликлери ҳәрекет етип атырған мүддет даўамында әскерий жыйынлардан азат етиледи.

16-статья. Депутатлық жумыстың мәлимлеме ҳәм материаллық техникалық тәмийинлениўи

Халық депутатлары районлық, қалалық Кеңеси секретариаты тийисли халық депутатлары Кеңеси депутатын ҳүжжетлер, зәрүр мәлимлеме ҳәм мағлыўмат материаллары менен тәмийинлейди, сондай-ақ, депутатлық жумысы менен байланыслы мәселелер бойынша қәнигелердиң мәсләҳәтлерин шөлкемлестиреди. (19.12.2020-ж. 77/XI-санлы
ҚР Нызамына тийкар өзгерислер киргизилген)

Депутатқа техникалық қураллар, байланыс қураллары ҳәм мағлыўматлар базаларынан пайдаланыў ушын шараятлар жаратылады.

17-статья. Депутаттың транспортта тегин жүриў ҳуқықы

Депутат тийисли район, қала аймағында темир жол, автомобиль жолаўшылар транспортында (такси ҳәм қалалық жөнелисли транспорты буған кирмейди) тегин жүриў, сондай-ақ, жолаўшы билетлерин гезексиз сатып алыў ҳуқықынан пайдаланады.

Депутаттың транспортта тегин жүриў тәртиби ҳәм шәртлери, транспорт шөлкемлери менен бул бойынша есапласыўлар тәртиби Қарақалпақстан Республикасы ҳүкимети тәрепинен белгиленеди.