PUQARALARDÍŃ DENSAWLÍǴÍN SAQLAW HAQQÍNDA

QARAQALPAQSTAN RESPUBLIKASÍNÍŃ NÍZAMÍ

25.06.1997-j. №259/I

  

PUQARALARDÍŃ DENSAWLÍǴÍN SAQLAW HAQQÍNDA

 

Usı Nızamǵa tómendegilerge muwapıq ózgerisler kirgizilgen:

28.12.2001-j. 144/II-sanlı QR Nızamı

12.11.2008-j. 201/III-sanlı QR Nızamı

28.12.2010-j. 64/IV-sanlı QR Nızamı

11.08.2017-j. 153/XVII-sanlı QR Nızamı

18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı QR Nızamı

 

  1. ULÍWMA REJELER

 

1-statya. Puqaralardıń densawlıǵın saqlaw haqqındaǵı nızam aktleri

Puqaralardıń densawlıǵın saqlaw haqqındaǵı nızam aktleri usı nızam hám basqa da nızam aktlerinen ibarat.

Eger xalıq aralıq shártnamada puqaralardıń densawlıǵın saqlaw haqqındaǵı nızam aktlerinen ózgeshe rejeler belgilengen bolsa, bul jaǵdayda xalıq aralıq shártnama rejeleri qollanıladı.

 

2-statya. Puqaralardıń densawlıǵın saqlaw haqqındaǵı nızam aktleriniń tiykarǵı wazıypaları

Puqaralardıń densawlıǵın saqlaw haqqındaǵı nızam aktleriniń tiykarǵı wazıypaları tómendegilerden ibarat:

puqaralardıń densawlıqtı saqlawǵa baylanıslı huqıqlarına mámleket tárepinen kepillik beriliwin támiyinlew;

puqaralardıń salamat turmısın qáliplestiriw;

mámleketlik uyımlar, kárxanalar, mákemeler, shólkemler, jámiyetlik birlespelerdiń puqaralardıń densawlıǵın saqlaw tarawındaǵı jumısın huqıqıy jaqtan tártipke salıw.

 

3-statya. Puqaralardıń densawlıǵın saqlawdıń tiykarǵı principleri

Puqaralardıń densawlıǵın saqlawdıń tiykarǵı principleri tómendegilerden ibarat:

densawlıqtı saqlaw tarawında adam huqıqlarına boysınıw;

xalıqtıń barlıq qatlamlarınıń medicinalıq járdemnen paydalana alıwı;

profilaktika ilajlarınıń ústemligi;

densawlıqtı joǵaltqan jaǵdayda puqaralardıń sociallıq jaqtan qorǵalıwı;

medicina iliminiń tájiriybe menen birligi.

 

4-statya. Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesiniń puqaralardıń densawlıǵın saqlaw tarawındaǵı wákillikleri

Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesi:

densawlıqtı saqlaw tarawında insan huqıqlarınıń qorǵalıwın támiyinlew;

puqaralardıń densawlıǵın saqlaw tarawındaǵı mámleketlik siyasattı ámelge asırıw;

densawlıqtı saqlaw hám medicina ilimin rawajlandırıw salasındaǵı aymaqlıq baǵdarlamalardıń islep shıǵılıwın hám ámelge asırılıwın támiyinlew;

densawlıqtı saqlaw sistemasınıń basqarıw uyımların qáliplestiriw, onıń tarmaqların rawajlandırıw;

dáslepki medicinalıq-sanitariyalıq hám medicinalıq-sociallıq járdemlerdi shólkemlestiriw, olardan hámmeniń paydalana alıwın támiyinlew, medicinalıq járdem sapasınıń klinikalıq-statistikalıq standartlarına boysınılıwın qadaǵalaw, ózlerine qaraslı aymaqta puqaralardı dárilik zatlar hám medicinalıq ónimler menen támiyinlew;

densawlıqtı saqlaw shıǵınların qarjılay támiyinlewdiń óz dereklerin qáliplestiriw;

puqaralardıń sanitariyalıq-epidemiologiyalıq jaqtan tınıshlıǵın támiyinlew, profilaktikalıq, sanitariyalıq-gigienalıq, epidemiyaǵa qarsı hám tábiyattı qorǵaw ilajların ámelge asırıw;

qorshap turǵan ortalıqtı qorǵaw hám ekologiyalıq qáwipsizlikti támiyinlew;

ayrıqsha jaǵdaylarda adamlardıń ómirin saqlap qalıw hám olardıń densawlıǵın qorǵaw ilajların kóriw, puqaralardı ayrıqsha jaǵdaylar zonasındaǵı awhal hám kórilip atırǵan ilajlar haqqında xabardar etiw;

densawlıqtı saqlaw sisteması uyımları, mákemeleri, kárxanalardıń jumısların óz-ara muwapıqlastırıw hám qadaǵalaw, densawlıqtı saqlaw mákemelerindegi kórsetilip atırǵan medicinalıq-sociallıq járdemniń sapasın qadaǵalap barıw;

mayıplar hám medicinalıq-sociallıq qorǵawǵa mútáj adamlardıń kúsh-quwatın tikleytuǵın mákemelerdi shólkemlestiriw hám olardıń jumısın támiyinlew;

shańaraqta, analıq hám balalıqtı qorǵaw ilajların ámelge asırıw;

puqaralarǵa sanitariyalıq-gigienalıq hám ekologiyalıq bilim beriwdi shólkemlestiriw;

farmacevtika jumısınıń baǵdarın – dárilik zatlardı hám medicinalıq buyımlardı usaqlap realizaciya etiwdi licenziyalawdı belgilengen tártipte ámelge asırıw;

densawlıqtı saqlawdıń jeke hám basqa túrdegi sistemaların rawajlandırıwdı xoshametlewshi shárt-shárayatlar jaratıw;

nızam hújjetlerine muwapıq basqa da wákilliklerdi ámelge asırıw.
(QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında ózgeris kirgizilgen)

 

 

5-statya. Qaraqalpaqstan Respublikası Densawlıqtı saqlaw ministrliginiń wákillikleri

Qaraqalpaqstan Respublikası Densawlıqtı saqlaw ministrligi:

densawlıqtı saqlaw hám medicinalıq qamsızlandırıwdıń normativlik bazasın, medicinalıq járdem sapası hám kóleminiń mámleketlik standartların islep shıǵıwda qatnasadı;

barlıq medicina mákemeleriniń puqaralardıń densawlıǵın saqlaw haqqındaǵı nızam hújjetlerine boysınıwı ústinen qadaǵalawdı ámelge asıradı;

puqaralardıń densawlıǵın saqlaw tarawında maqsetli mámleketlik baǵdarlamalardı ámelge asıradı;

mámleket tárepinen kepillengen kólem sheklerinde xalıqqa birlemshi medicianlıq-sanitariyalıq járdem kórsetiliwin shólkemlestiredi;

nızam hújjetlerine muwapıq basqa da wákilliklerdi ámelge asıradı.

Qaraqalpaqstan Respublikası Den sawlıqtı saqlaw ministrliginiń óz wákillikleri sheklerinde emlew-profilaktika, sanitariya, epidemiyaǵa qarsı, radiaciya, ekologiya máseleleri boyınsha shıǵaratuǵın normativlik huqıqıy aktlerdi respublika aymaǵındaǵı barlıq mámleketlik uyımlar, kárxanalar, mákemeler, shólkemler, jámiyetlik birlespeler hám fizikalıq shaxslar tárepinen orınlanıwı shárt.

 

6-statya. Jergilikli mámleketlik hákimiyat uyımlarınıń puqaralardıń densawlıǵın saqlaw tarawındaǵı wákillikleri

Jergilikli mámleketlik hákimiyat uyımlarınıń biyligine tómendegiler kiredi:

densawlıqtı saqlaw tarawında adam huqıqların qorǵaw;

puqaralardıń den sawlıǵın saqlaw tarawındaǵı nızam aktleriniń orınlanıwın támiyinlew;

densawlıqtı saqlaw sistemasınıń basqarıw uyımların qáliplestiriw, onıń tarmaqların rawajlandırıw;

dáslepki medicinalıq-sanitariyalıq hám medicinalıq-sociallıq járdemlerdi shólkemlestiriw, olardan hámmeniń paydalana alıwın támiyinlew, medicinalıq járdem sistemasınıń klinikalıq-statistikalıq standartlarǵa boysınıwın qadaǵalaw, ózlerine qaraslı aymaqta puqaralardı dárilik zatlar hám medicinalıq buyımlar menen támiyinlew;

densawlıqtı saqlawdıń jeke hám basqa túrdegi sistemaların rawajlandırıwdı xoshametlewshi shárt-shárayatlar jaratıw;

densawlıqtı saqlaw shıǵınların qarjılay támiyinlewdiń óz dereklerin qáliplestiriw;

puqaralardıń sanitariyalıq-epidemiologiyalıq jaqtan tınıshlıǵın támiyinlew, profilaktika, sanitariya-gigiena, epidemiyaǵa qarsı hám tábiyattı qorǵaw ilajların ámelge asırıw;

qorshap turǵan ortalıqtı qorǵaw hám ekologiyalıq qáwipsizlikti támiyinlew;

ayrıqsha apatshılıq júz bergen jaǵdaylarda adamlardıń ómirin saqlap qalıw hám olardıń den sawlıǵın qorǵawdıń ilajların kóriw, puqaralardı ayrıqsha apatshılıq jaǵdaylar zonasındaǵı awhallar hám kórilip atırǵan sharalar haqqında xabardar etiw;

densawlıqtı saqlaw sisteması uyımları, mákemeleri, kárxanaları jumısların óz-ara muwapıqlastırıw hám qadaǵalaw, densawlıqtı saqlaw mákemelerindegi kórsetilip atırǵan medicinalıq-sociallıq járdemniń sapasın qadaǵalap barıw;

mayıplar hám medicinalıq-sociallıq qorǵawǵa mútáj adamlardıń kúsh-quwatın tikleytuǵın mákemelerdi shólkemlestiriw hám olardıń jumısın támiyinlew;

semyanı, analıq hám balalıqtı qorǵaw ilajların ámelge asırıw;

puqaralarǵa sanitariyalıq-gigienalıq hám ekologiyalıq bilim beriwdi shólkemlestiriw;

nızam aktlerine muwapıq basqa da wákilliklerdi ámelge asırıw bolıp tabıladı.

 

7-statya. Densawlıqtı saqlaw sisteması

Qaraqalpaqstan Respublikasında densawlıqtı saqlawdıń mámleketlik, jeke hám basqa da sistemaları jıyındısınan ibarat birden-bir densawlıqtı saqlaw sisteması háreket etedi.

 

8-statya. Mámleketlik densawlıqtı saqlaw sisteması

Mámleketlik densawlıqtı saqlaw sistemasına Qaraqalpaqstan Respublikası Densawlıqtı saqlaw ministrligi, onıń qalalıq hám rayonlıq shaqapshaları kiredi.

Mámleketlik densawlıqtı saqlaw sistemasına mámleket múlki bolǵan hám mámleketlik densawlıqtı saqlaw sistemasınıń basqarıw uyımlarına qaraslı emlew-profilaktikalıq, sonday-aq ilim-izertlew mákemelerine, medicina hám farmacevtika xızmetkerlerin tayarlaytuǵın, olardı qayta tayarlawdan ótkeretuǵın oqıw orınları, farmacevtika kárxanaları hám shólkemleri, sanitariya-profilaktika mákemeleri, sudmedicinalıq ekspertiza mákemeleri, dárilik zatlar, medicinalıq buyımlar hám medicinalıq texnikanı islep shıǵarıwshı kárxanalar menen tiykarǵı jumısı puqaralardıń densawlıǵın saqlawǵa baylanıslı bolǵan basqa da kárxana, mákeme, shólkemler kiredi.

Ilim-izertlew institutlarınıń klinikaları, ministrlikler, vedomstvolar, mámleketlik kárxanalar, mákemeler hám shólkemler dúzetuǵın emlew-profilaktikalıq mákemeleri hám dárixanalar mámleketlik densawlıqtı saqlaw sistemasına kiredi.

Mámleketlik byudjet esabınan támiyinlenetuǵın mámleketlik densawlıqtı saqlaw sistemasınıń emlew-profilaktikalıq mákemeleri xalıqqa pulsız xızmet etedi.

Mámleketlik densawlıqtı saqlaw sistemasınıń emlew-profilaktika mákemeleri xalıqqa mámleket tárepinen kepillengen biypul medicinalıq járdem kórsetedi. Pulsız medicinalıq járdem kórsetiw kólemi hám tártibi nızam hújjetleri menen belgilenedi.

Mámleket tárepinen kepillengen medicinalıq járdem  kóleminiń belgilengeninen artıqsha medicinalıq hám basqa túrdegi xızmetler kórsetiw qosımsha xızmetler bolıp, emleniwshi tárepinen belgilengen tártipte haqı tólenedi.

 

9-statya. Mámleketlik densawlıqtı saqlaw sistemasın qarjı menen támiyinlew

Mámleketlik densawlıqtı saqlaw sistemasın qarjı menen támiyinlew derekleri tómendegilerden ibarat:

Mámleketlik byudjet qárejetleri;

medicinalıq qamsızlandırıw qárejetleri;

puqaralardıń densawlıǵın saqlawǵa belgilengen maqsetli qorlardıń qárejetleri;

kárxanalar, mákemeler, shólkemler, jámiyetlik birlespeler hám fizikalıq shaxslardıń densawlıqtı saqlaw mákemelerine ıqtıyarlı hám qayırqomlıq tólemleri; (QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

banklerdiń kreditleri;

nızam aktlerinde qadaǵan etilmegen basqa da derekler.

 

10-statya. Densawlıqtı saqlawdıń jeke hám basqa túrdegi sistemaları

Densawlıqtı saqlawdıń jeke hám basqa da túrdegi sistemaları qatarına óz qarjıları, tartılǵan qarjılar hám nızam hújjetlerine muwapıq basqa da derekler esabınan qarjılandırılatuǵın emlew-profilaktika mákemeleri, dárixanalar, dárilik zatlar, medicinalıq buyımlar hám medicinalıq texnikanı islep shıǵaratuǵın kárxanalar, sonday-aq farmacevtika jumısı menen shuǵıllanıwshı fizikalıq shaxslar kiredi.

Densawlıqtı saqlawdıń jeke hám basqa da sistemalarına qaraslı emlew-profilaktikalıq mákemeler puqaralardıń ayırım toparlarına biypul medicinalıq xızmet kórsetedi. Bunday xızmetlerdiń kólemi, dizimi, olardı kórsetiw tártibi hám kompensaciyası tiyisli wákillikli uyım tárepinen belgilenedi.

Densawlıqtı saqlawdıń jeke hám basqa da túrdegi sistemalarında tek ǵana nızam xújjetlerinde belgilengen tártipte qollanıwǵa ruxsat etilgen profilaktikalıq, diagnostikalıq hám emlew qurallarınan paydalanıladı.

Densawlıqtı saqlawdıń jeke hám basqa da sistemaları belgilengen tártipte medicinalıq xújjetti júrgiziwi hám statistikalıq maǵlıwmatlardı usınıwı shárt.

 

11-statya. Medicina hám farmacevtika jumısın licenziyalaw

Medicinalıq jumıs tiyisli licenziyaǵa iye bolǵan yuridikalıq shaxslar tárepinen, farmacevtika jumısı bolsa tiyisli licenziyaǵa iye bolǵan yuridikalıq hám fizikalıq shaxslar tárepinen ámelge asırılıwı múmkin. (QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

 

13-statya. Xalıqtıń sanitariyalıq-epidemiologiyalıq jaqtan tınıshlıǵı

Xalıqtıń sanitariyalıq-epidemiologiyalıq jaqtan tınısh-lıǵı nızam aktlerine muwapıq mámleketlik uyımlar, kárxanalar, mákemeler, shólkemler, jámiyetlik birlespeler hám puqaralar tárepinen sanitariya-gigiena tártibinde epidemiyaǵa qarsı ilajlar ótkeriw arqalı támiyinlenedi.

 

  1. II. PUQARALARDÍŃ DENSAWLÍǴÍN HUQÍQÍY

JAQTAN QORǴAW

 

13-statya. Puqaralardıń densawlıǵın saqlaw huqıqı

Qaraqalpaqstan Respublikası puqaraları densawlıqtı saqlawda qol qatılmas huqıqqa iye.

Mámleket jası, jınısı, rasası, milleti, tili, dinge múnásibeti, sociallıq shıǵısı, kóz qarası, jeke hám sociallıq jaǵdayınan biyǵárez puxaralardıń den sawlıǵınıń saqlanıwın támiyinleydi.

Mámleket puqaralarda keselliklerdiń hárqanday túrleri barlıǵınan biyǵárez, olardıń kemsitiwlerden qorǵalıwına kepillik beredi. Usı rejeni buzıwda ayıpker bolǵan adamlar nızamda belgilengen tártipte juwapker boladı.

 

14-statya. Sırt el puqaralarınıń, puqaralıǵı bolmaǵan adamlardıń densawlıǵın saqlaw huqıqı

Qaraqalpaqstan Respublikası aymaǵındaǵı sırt el puqaralarınıń densawlıqtı saqlaw huqıqına Ózbekstan Respublikasınıń xalıq aralıq shártnamalarına muwapıq kepillik beriledi. (QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

Qaraqalpaqstan Respublikasında turaqlı jasawshı, biraq puqaralıǵı bolmaǵan adamlar, densawlıqtı saqlawda Qaraqalpaqstan Respublikasınıń puqaraları menen teń huqıqtan paydalanadı.

Usı statyanıń birinshi hám ekinshi bólimlerinde kórsetip ótilgen puqaralıǵı bolmaǵan adamlarǵa medicinalıq járdem kórsetiw tártibi tiyisli wákillikli uyım tárepinen belgilenedi. (QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

 

15-statya. Puqaralardıń densawlıqqa tásir etiwshi faktorlar haqqında málimleme alıw huqıqı

Puqaralar densawlıqqa tásir etiwshi faktorlar haqqında, sonıń ishinde jasaw aymaǵınıń sanitariyalıq-epidemiologiyalıq jaqtan tınıshlıǵı haqqında, awqatlanıwdıń aqılǵa uǵras normaları boyınsha, tovarlar, jumıslar, xızmetler, olardıń qáwipsizligi, sanitariyalıq normaları hám qádelerge muwapıqlıǵı haqqındaǵı anıq málimlemeni óz waqtında alıw huqıqına iye.

 

16-statya. Puqaralardıń medicinalıq-sociallıq járdem alıw huqıqı

  Nawqaslanıp qalǵanda, miynetke jaramlılıǵın joǵaltqanda hám basqa da jaǵdaylarda puqaralar profilaktikalıq, diagnoz qoyıw, emlew, salamatlandırıw, sanatoriy-kurort, protezortopediya járdemi hám basqa túrdegi járdemlerdi, sonday-aq nawqaslardı, miynetke jaramsız hám mayıp adamlardı baǵıw-kútiw boyınsha sociallıq ilajlardı, sonıń ishinde waqıtsha miynetke jaramsızlıq napaqasın tólewdi óz ishine alatuǵın medicinalıq-sociallıq járdem alıw huqıqına iye.

Medicinalıq-sociallıq járdem medicina xızmetkerleri hám basqa qánigeler tárepinen kórsetiledi.

Puqaralar ózlerin ıqtıyarlı túrde medicinalıq qamsızlandırıwı tiykarında, sonday-aq kárxanalar, mákemeler hám shólkemlerdiń qárejetleri, ózleriniń jeke qárejetleri hám nızam aktlerinde názerde tutılmaǵan basqa da derekler esabınan qosımsha medicinalıq hám ózge túrdegi xızmetlerden paydalanıw huqıqına iye.

Puqaralardıń ayırım toparları protezler, ortopediyalıq, basqa da buyımlar, esitiw quralları, háreket etiw quralları hám basqa da arnawlı qurallar menen jeńillik berilgen túrde támiyinleniw huqıqına iye. Bunday huqıqqa iye bolǵan puqaralardıń toparların, sonday-aq olardı támiyinlew shártleri hám tártibi tiyisli wákillikli uyım tárepinen belgilenedi.
(QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında ózgeris kirgizilgen)

Puqaralar qánigelestirilgen densawlıqtı saqlaw mákemelerinde medicinalıq ekspertizadan ótiw huqıqına iye. (QR 11.08.2017-j. 153/XVII-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

 

17-statya. Ayırım túrdegi kásipler menen shuǵıllanıwshı puqaralardıń densawlıǵın saqlaw

Puqaralardıń densawlıǵın saqlaw, juqpalı hám kásiplik keselliklerdiń aldın alıw maqsetinde dizimi tiyisli tártipte tastıyıqlanatuǵın islep shıǵarılıwlar hám ayırım kásiplerdiń xızmetleri jumısqa kiriw waqtında dáslepki májbúriy medicinalıq tekseriwden hám keyin waqtı-waqtı medicinalıq tekseriwden ótkeriledi.
(QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

Densawlıǵınıń jaǵdayına qaray puqara ayırım túrdegi kásipler hám joqarı dárejeli qáwip deregi bolǵan jumıs penen shuǵıllanıwǵa waqıtsha yamasa turaqlı jaramsız dep tabılıwı múmkin. Bunday sheshim medicinalıq kóz-qarastan shuǵıllanıwı nadurıs dep tabılǵan jumıslar dizimine muwapıqlastırıp medicinalıq komissiyalar shıǵarǵan juwmaq tiykarında qabıl etiledi hám onıń ústinen sudqa arza beriliwi múmkin.

Medicinalıq kóz-qarastan shuǵıllanıwı nadurıs dep tabılǵan ayırım túrdegi kásipler hám joqarı dárejede qáwipli derek penen baylanıslı jumıslar dizimi Qaraqalpaqstan Respublikası Den sawlıqtı saqlaw ministrligi tárepinen, Qaraqalpaqstan Respublikası Bántlik hám miynet qatnasıqları ministrligi hám Qaraqalpaqstan Respublikalıq kásiplik awqamı shólkemi menen birlikte belgilenedi hám hár bes jılda keminde bir márte qaytadan qarap shıǵıladı. (QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında alıp taslanǵan)

Jumıs beriwshiler óz xızmetkerleriniń shártli túrde medicinalıq tekseriwden ótkeriwden óz waqtında ótiwi ushın hám shártli túrde medicinalıq tekseriwden ótpegen adamlardı jumısqa alıw nátiyjesinde puqaralardıń densawlıǵına keltirilgen zıyanlı aqıbetler ushın nızamǵa muwapıq juwapker boladı.

 

18-statya. Semyanıń densawlıǵın saqlaw

Hár bir puqara mámleketlik densawlıqtı saqlaw mákemelerinde semyaǵa qatnaslı máseleler, ózinde sociallıq áhmiyetli kesellikler hám átirapındaǵılar ushın qáwipli bolǵan keselliklerdiń barı-joqlıǵı boyınsha, neke hám semya qatnasıqlarınıń medicinalıq-ruwxıy tárepleri boyınsha biypul másláhátler alıw, sonday-aq medicinalıq-násillik hám basqa máseleler boyınsha másláhátler alıw hám tekseriwden ótiw huqıqına iye.

Hár bir semya ózine semyalıq shıpaker tańlaw huqıqına iye.

Balalı semyalar puqaralardıń densawlıǵın saqlaw tarawında nızam aktlerinde belgilengen jeńilliklerden paydalanıw huqıqına iye.

Úsh jasqa tolmaǵan balalar, sonday-aq shıpakerlerdiń juwmaǵı boyınsha qosımsha qarawǵa mútáj bolǵan úlken jastaǵı keseli awır balalar stacionar emlewxanada emlenip atırǵanda olardıń ákesi yamasa anasına yaki semyanıń balanı tikkeley baǵıp atırǵan basqa aǵzasına emlew mákemesinde onıń onıń janında birge bolıwı ushın imkaniyat jaratıladı hám miynetke jaramsızlıq qaǵazı beriledi.

 

19-statya. Er jetpegenlerdiń  huqıqları

Mámleket er jetpegenlerdiń densawlıǵın saqlaw huqıqların olardıń fizikalıq, ruwxıy rawajlanıwı ushın, keselliklerdiń aldın alıw ushın eń qolaylı sharayat jaratıw, sonday-aq mektepke shekemgi tárbiya mákemeleri, mektepler hám basqa mákemelerde medicinalıq xızmetti jolǵa qoyıw arqalı támiyinleydi.

Er jetpegenler tómendegi huqıqlarǵa iye:

Densawlıqtı saqlaw ministrligi tárepinen belgilenetuǵın tártipte dispanserlik baqlawda bolıw hámde balalar hám jas óspirimlerdiń emlew-profilaktikalıq mákemelerinde emleniw;

sanitariyalıq-gigienalıq bilim alıw, oqıw hám ózleriniń fiziologiyalıq ózgeshelikleri hám densawlıǵına say sharayatlarda miynet etiw;

kásipke jaramlılıǵın anıqlaw payıtında byudjet qarjıları esabınan biypul medicinalıq másláhátler alıw;

densawlıǵı haqqında ózleri ushın qolaylı túrde zárúr málimlemeler alıw.

On tórt jastan ótken er jetpegenler ózleri haqqındaǵı maǵlıwmatlardı bilgen halda medicinalıq aralasıwǵa ıqtıyarlı túrde kelisim beriw yamasa onnan bas tartıw huqıqına iye.

Fizikalıq yaki ruwxıy rawajlanıwında kemisi bar er jetpegenler ata-analarınıń yamasa olardıń ornın basıwshı shaxslardıń arzası boyınsha byudjet qárejetleri, qayırqomlıq qorları hám basqa qorlardıń qárejetleri, sonday-aq ata-analar yamasa olardıń ornın basıwshı shaxslardıń qárejetleri esabınan sociallıq qorǵaw sisteması mákemelerinde jasawı múmkin.

Ata-analar yamasa basqa shaxslardıń óz tárbiyasındaǵı er jetpegenlerdiń huqıqların hám máplerin buzıwı, olardı tárbiyalawdan bas tartıwı, er jetpegenler menen olardıń densawlıǵına zıyan keltiretuǵın dárejede reyimsiz qatnasta bolıwı nızamda belgilengen tártipte juwapkershilikke tartıwǵa sebep boladı. (QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

 

20-statya. Áskeriy xızmetkerler, áskeriy hám alternativalıq xızmetke shaqırılatuǵın hám áskeriy xızmetke kontrakt boyınsha alınatuǵın puqaralardıń huqıqları

Áskeriy xızmetkerler áskeriy xızmetke jaramlı yamasa jaramsız ekenligin anıqlaw ushın medicinalıq tekseriwden ótiw hám áskeriy-medicinalıq komissiyanıń sheshimi tiykarında áskeriy xızmetten múddetinen burın bosatılıw huqıqına iye.

Áskeriy hám alternativalıq xızmetke shaqırılatuǵın yamasa áskeriy xızmetke kontrakt boyınsha alınatuǵın puqaralar medicinalıq tekseriwden ótedi hám densawlıǵı boyınsha áskeriy xızmetke shaqırıwdı keshiktiriw yamasa shaqırılıwdan azat etiliw huqıqın beretuǵın medicinalıq maǵlıwmatlar haqqında tolıq málimleme alıw huqıqına iye.

 

21-statya. Pensiya jasındaǵı puqaralardıń huqıqları

Pensiya menen támiyinleniw huqıqı beriletuǵın jasqa jetken puqaralarǵa mámleket tárepinen densawlıqtı saqlaw sisteması mákemelerinde medicinalıq-sociallıq járdem kórsetiledi.(QR 11.08.2017-j. 153/XVII-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

Medicinalıq-sociallıq járdem kórsetiw óz ishine stacionarlıq-ambulatoriyalıq jol menen dawalawdı, sanatoriy hám dem alıw úylerinde salamatlandırıwdı, jeke baslı adamlarǵa olardıń óz úyinde hám internat úylerde xızmet etiwdi qamtıydı.

Pensiya jasındaǵı puqaralar medicinalıq juwmaq tiykarında nızam aktlerine muwapıq sociallıq qamsızlandırıw qárejetleri, densawlıqtı saqlaw uyımlarınıń qárejetleri hám kárxanalar, mákemeler menen shólkemlerdiń qárejetleri esabınan den sawlıqtı tiklew huqıqına iye.
(QR 11.08.2017-j. 153/
XVII-sanlı Nızamı tiykarında ózgeris kirgizilgen)

 

22-statya. Mayıplardıń huqıqları

Mayıplar, sonıń ishinde mayıp balalar hám balalıqtan mayıplar medicinalıq-sociallıq járdem alıw, densawlıqtı tiklewdiń barlıq túrlerinen paydalanıw, dárilik zatlar, protez-ortopediya buyımları, háreket etiw quralları menen jeńillik berilgen tiykarlarda támiyinleniw, sonday-aq kásip iyelew hám qayta tayarlıqtan ótiw huqıqına iye.

Mayıplar mámleketlik densawlıqtı saqlaw sisteması mákemelerinde biypul medicinalıq-sanitariyalıq járdem alıw, úyinde kútim qılınıw, basqalardıń kútimine mútáj bolǵan jalǵız baslı mayıplar, sozılmalı ruwxıy keselliklerge shalınǵan mayıplar bolsa mayıplar hám qariyalar ushın arnalǵan internat úylerinde jasaw huqıqına iye. (QR 11.08.2017-j. 153/XVII-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

Mayıplarǵa medicinalıq-sociallıq járdem kórsetiw tártibi hám olarǵa beriletuǵın jeńillikler dizimi nızam aktlerinde belgilenedi.

 

23-statya. Ayrıqsha apatshılıq jaǵdaylar aqıbetinen jábir kórgen puqaralardıń huqıqları

Ayrıqsha apatshılıq jaǵdaylar aqıbetinen jábir kórgen puqaralar biypul medicinalıq járdem alıw hám densawlıqtı tiklew túrinde emleniw, ayrıqsha apatshılıq jaǵday zıyanların saplastırıw hám ómiri jáne den sawlıǵına tuwılıp turǵan qáwipti azaytıwǵa qaratılǵan gigienalıq ilajlardı hám epidemiyaǵa qarsı ilajlardı ótkeriw huqıqına iye.

Ayrıqsha apatshılıq jaǵdaylar sharayatında adamlardı qutqarıw hám medicinalıq járdem kórsetiw waqtında jábir kórgen puqaralarǵa biypul emleniw, sonıń ishinde sanatoriy-kurortlarda emleniw, den sawlıqtı tiklewdiń barlıq túrlerinen paydalanıw, sonday-aq nızam aktlerinde belgilengen tártipte materiallıq kompensaciya alıw kepilligi beriledi.

 

24-statya. Nawqastıń huqıqları

Nawqas medicinalıq járdem sorap múráját etken hám medicinalıq járdem alıp atırǵan waqıtta tómendegi huqıqlarǵa iye;

medicina xızmetkerleri hám xızmet kórsetiwshi xızmetkerlerdiń húrmet-izzet, qayırxomlıq kórsetiwi;

shıpakerdi hám emlew-profilaktikalıq mákemeni tańlaw;

sanitariya-gigiena talaplarına juwap beretuǵın sharayatta tekseriwden ótiw, emleniw hám kútiliw;

belgilengen tártipte óz ótinishine qaray basqa qánigelerdiń konsiliumın ótkeriw hám olardan másláhátler alıw; (QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

medicinalıq járdem sorap múráját etkenligi, densawlıǵınıń jaǵdayı, qoyılǵan diagnoz haqqında maǵlıwmatlar hám onı tekseriw jáne emlew waqtında alınǵan basqa maǵlıwmatlardıń sır saqlanıwı;

medicinalıq aralasıwǵa óz ıqtıyarı menen razılıq beriw yamasa onnan bas tartıw;

óz huqıq, minnetleri boyınsha hám densawlıǵınıń jaǵdayı haqqında maǵlıwmat alıw, sonday-aq densawlıǵınıń jaǵdayına baylanıslı onıń máplerin jaqlaytuǵın adamlardı tańlaw;

ıqtıyarlı medicinalıq qamsızlandırıwda medicinalıq hám basqa túrdegi xızmetlerden paydalanıw;

medicinalıq járdem kórsetiw waqtında densawlıǵına zıyan keltirilse, onıń ornı nızam aktlerinde belgilengen tártipte óteledi;

huqıqtı qorǵaw ushın janına advokat yamasa basqa nızamlı wákil qoyıladı.

Huqıqları buzılǵan jaǵdayda nawqas yamasa onıń nızamlı wákili tikkeley emlew-profilaktikalıq mákemelerdiń basshısına yamasa basqa mápdar adamına, joqarı basqarıw uyımına yaki sudqa shaǵım menen múráját etiwi múmkin.

 

25-statya. Puqaralardıń ózlerinń jeke densawlıq jaǵdayları haqqında maǵlıwmat alıw huqıqı

Hár bir puqara óziniń densawlıq jaǵdayı haqqında, sonıń ishinde tekseriw nátiyjeleri, qanday keseli barlıǵı, qanday diagnoz qoyılǵanlıǵı, keselliktiń bunnan bılay qanday ótiwine baylanıslı boljawlar, emlew usılları hám usı usıllarǵa baylanıslı qáwip-qáter, medicinalıq aralasıwdıń itimal bolǵan túrleri hám olardıń aqıbetleri, ámelge asırılǵan emlew nátiyjeleri haqqında maǵlıwmatlar alıw huqıqına iye.

Puqaranıń densawlıǵı haqqındaǵı maǵlıwmat onıń ózine, on tórt jasqa tolmaǵan shaxslar hám nızamda belgilengen tártipte mámilege uqıpsız dep tabılǵan puqaralardıń densawlıǵı haqqındaǵı maǵlıwmatlar bolsa olardıń nızamlı wákillerine emlew-profilaktikalıq mákemeniń emlewshi shıpakeri, bólim baslıǵı yamasa tekseriwge hám emlewge tikkeley qatnasıp atırǵan basqa qánigeler tárepinen beriledi. (QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

Keselliktiń rawajlanıw barısı qolaysız dep boljaw etilgen jaǵdaylarda bunı biytap puqaraǵa bildiriwi lazım. Eger, ol óziniń semya aǵzalarına bul haqqında aytıwdı qadaǵan etpegen bolsa, usınday maǵlıwmat beriwi ushın qanday da bir adamdı tayınlamaǵan bolsa, onda olarǵa da medicinalıq-ádeplilik qádelerin saqlaw menen xabar etiliwi tiyis.

Puqaranıń talabına muwapıq oǵan onıń densawlıq jaǵdayın kórsetetuǵın medicinalıq hújjetlerden kóshirmeler beriledi.

Puqaranıń medicinalıq hújjetlerinde kórsetilgen maǵlıwmatlar shıpakerlik sır bolıp, ol tek usı nızamnıń 45-statyasınıń úshinshi bóliminde názerde tutılǵan tiykarlarda ǵana puxaranıń kelisimisiz beriliwi múmkin.

 

26-statya. Medicinalıq aralasıwǵa kelisim beriw

Puqaranıń óz keseline baylanıslı maǵlıwmatlardı bilip óz ıqtıyarı menen kelisim beriwi medicinalıq aralasıwdıń dáslepki zárúrli shárti bolıp tabıladı.

Puqaranıń densawlıq jaǵdayı óz erkin bildiriwge múmkinshilik bermeytuǵınday awhalǵa túskende, al medicinalıq aralasıwdı keshiktiriwge bolmaytuǵın halatlarda puqaranıń máplerinde medicinalıq aralasıwdı ámelge asırıw máselesin konsilium sheshedi, eger konsiliumǵa jıynaw múmkinshiligi bolmaǵan jaǵdayda, sońǵılıǵında emlew-profilaktika mákemesiniń lawazımlı adamların xabardar etiw shárti menen tikkeley emlewshi (náwbetshi) shıpaker sheshedi.

On tórt jasqa tolmaǵan shaxslarǵa hám nızamda belgilengen tártipte mámilege uqıpsız dep tabılǵan puqaralarǵa qatnaslı medicinalıq aralasıwǵa olardıń nızamlı wákilleri kelisim beredi. Ata-ana yamasa basqa nızamlı wákiller joqlıǵındı medicinalıq aralasıw haqqında sheshimdi konsilium qabıl etedi, al konsiliumǵa jıynalıwdıń múmkinshiligi bolmaǵan jaǵdayda, keyin-ala emlew-profilaktikalıq mákemeniń lawazımlı shaxsları hám nawqastıń nızamlı wákillerin xabardar etiw shárti menen tikkeley emlewshi (náwbetshi) shıpaker qabıl etedi. (QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

 

27-statya. Medicinalıq aralasıwdan bas tartıw

Usı nızamnıń 28-statyasında názerde tutılǵan jaǵdaylardan basqa waqıtta puqara yamasa onıń nızamlı wákili medicinalıq aralasıwdan bas tartıw yaki onıń toqtalıwın talap etiw huqıqına iye boladı. Bunday jaǵdayda shıpaker jazba túrde tastıyıqlama alıwǵa, eger tastıyıqlama alıwdıń múmkinshiligi bolmasa medicinalıq aralasıwdan bas tartıwdı gúwalardıń qatnasıwında tiyisli akt penen tastıyıqlap alıwǵa haqlı.

Eger medicinalıq aralasıwdan nawqastıń nızamlı wákili bas tartsa hám bul jaǵday nawqas ushın awır aqıbetlerge alıp keliwi múmkin bolsa, shıpaker bul haqqında qáwenderlik hám ǵamxorlıq etiwshi uyımlarǵa xabarlawı shárt.

 

28-statya. Puqaralardıń kelisimisiz medicinalıq járdem kórsetiw

Átiraptaǵılar ushın qáwipli keselliklerge shatılǵan adamlarǵa puqaralar yamasa olardıń nızamlı wákilleriniń kelisimisiz medicinalıq járdem kórsetiliwine (medicinalıq kózden ótkeriw, emlewxanaǵa jatqarıw, baqlaw hám basqalardan bóleklew) nızamlar menen belgilengen tiykarlarda hám tártipte jol qoyıladı.

 

III. PUQARALARǴA MEDICINALÍQ-SOCIALLÍQ

JÁRDEM KÓRSETIW

 

29-statya. Baslanǵısh medicinalıq-sanitariyalıq járdem

Mámleketlik densawlıqtı saqlaw sistemasınıń, jámiyetlik birlespelerdiń mákemeleri kórsetetuǵın baslanǵısh medicinalıq-sanitariyalıq járdemi medicinalıq xızmet kórsetiwdiń tiykarǵı, qolay hám biypul túri bolıp, tómendegilerdi óz ishine aladı: (QR 11.08.2017-j. 153/XVII-sanlı, 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamları tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

eń kóp tarqalǵan keselliklerdi, zaqımlanıw, záhárleniw hám basqa da tez járdem talap etetuǵın nawqaslardı emlew;

sanitariyalıq-gigienalıq hám epidemiyaǵa qarsı ilajlardı, eń áhmiyetli keselliklerdiń medicinalıq profilaktikasın ótkeriw;

semyanı, analıq hám balalıqtı qorǵaw boyınsha ilajlardı, jasaytuǵın ornı boyınsha puqaralarǵa medicinalıq-sanitariyalıq járdem kórsetiwge baylanıslı basqa da ilajlardı ótkeriw;

jeke túrdegi yamasa densawlıqtı saqlawdıń basqa da sistemaları tárepinen kórsetiletuǵın baslanǵısh medicinalıq-sanitariyalıq járdem kórsetiw shártnama tiykarında ámelge asırıladı.

Baslanǵısh medicinalıq-sanitariyalıq járdem kórsetiwdiń kólemi hám tártibi Qaraqalpaqstan Respublikası Densawlıqtı saqlaw ministrligi tárepinen belgilenedi. (QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında alıp taslanǵan)

 

30-statya. Qıstawlı hám tez medicinalıq járdem

Puqaralar densawlıqtı saqlaw sistemasınıń qálegen emlew-profilaktikalıq mákemesinde qıstawlı medicinalıq járdem alıw huqıqına iye.

Medicina hám farmacevtika xızmetkerleri puqaralarǵa qıstawlı medicinalıq járdem kórsetiwge minnetli. Olar qıstawlı medicinalıq járdem kórsetiwden bas tartqanı, sonday-aq puqaralardıń densawlıǵına keltirgen záleli ushın nızamǵa muwapıq juwapker boladı.

Tez medicinalıq járdem densawlıqtı saqlaw sistemasınıń arnawlı tez medicinalıq járdem xızmeti tárepinen Qaraqalpaqstan Respublikası Den sawlıqtı saqlaw ministrligi belgilegen tártipte (QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında alıp taslanǵan) kórsetiledi.

Puqaranıń ómiri qáwip astında bolǵan jaǵdayda medicina xızmetkerleri onıń emlew-profilaktika mákemesine alıp barıw ushın hár qanday transport túrinen paydalanıw huqıqına iye. (QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

Hádiyse júz bergen jerde medicina xızmetkerleri jetip kelgenshe baslanǵısh qıstawlı járdemdi miliciya, órtten qorǵaw, avariyalıq xızmetleri hám transport shólkemleriniń xızmetkerleri, sonday-aq nızamshılıq penen usınday wazıypa júklengen basqa da qásiplerdiń wákilleri   kórsetiwi shárt. (QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

 

31-statya. Qánigelestirilgen medicinalıq járdem

Qánigelestirilgen medicinalıq járdem profilaktika, diagnoz qoyıw, emlewdiń hám quramalı medicina texnologiyaların paydalanıwdıń arnawlı usılların talap etetuǵın keselliklerge shatılǵan puqaralarǵa kórsetiledi.

Qánigelestirilgen medicinalıq járdem emlew-profilaktika mákemelerinde shıpaker qánigeler tárepinen kórsetiledi.

Densawlıqtı saqlaw mákemelerinde kórsetiletuǵın arnawlı medicinalıq járdemniń túrleri, kólemi hám sapa standartları tiyisli wákillikli uyım tárepinen belgilenedi. (QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

 

32-statya. Sociallıq áhmiyetke iye keselliklerge shatılǵan puqaralarǵa medicinalıq-sociallıq járdem kórsetiw 

Sociallıq áhmiyetke iye keselliklerge shatılǵan puqaralarǵa mámleketlik densawlıqtı saqlaw sistemasınıń tiyisli emlew-profilaktikalıq mákemelerinde medicinalıq-sociallıq járdem kórsetiledi hám turaqlı medicinalıq baqlaw arqalı támiyinlenedi.

Sociallıq áhmiyetke iye kesellikler dizimi hám usınday keselliklerge shatılǵan adamlar ushın jeńillikler, sonday-aq olarǵa kórsetiletuǵın medicinalıq-sociallıq járdem túrleri hám kólemi tiyisli wákillikli uyım tárepinen belgilenedi. (QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

Sociallıq áhmiyetke iye keselliklerge shatılǵan puqaralarǵa kórsetiletuǵın medicinalıq-sociallıq járdem túrlerin hám kólemin Qaraqalpaqstan Respublikası Den sawlıqtı saqlaw ministrligi mápdar ministrlikler hám vedomstvolar menen birlikte belgileydi. (QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında alıp taslanǵan)

 

33-statya. Átiraptaǵılar ushın qáwipli bolǵan keselliklerge shatılǵan puqaralarǵa medicinalıq-sociallıq járdem kórsetiw

Átiraptaǵılar ushın qáwipli bolǵan keselliklerge shatılǵan puqaralarǵa medicinalıq-sociallıq járdem kórsetiw mámleketlik densawlıqtı saqlaw sistemasınıń usınday maqsetke arnalǵan mákemelerinde biypul ámelge asırıladı.

Átiraptaǵılar ushın qáwipli bolǵan keselliklerdiń dizimi, sonday-aq, olarǵa shatılǵan puqaralarǵa kórsetiletuǵın medicinalıq-sociallıq járdemniń túrleri hám kólemi tiyisli wákillikli uyım tárepinen belgilenedi. (QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

 

34-statya. Profilaktika, diagnoz qoyıw, emlewdiń jańa usılların, dárilik zatlardı, dezinfekciya quralların qollanıw hám biomedicinalıq izertlewler ótkeriw tártibi

Densawlıqtı saqlaw praktikasında tek nızamlar menen belgilengen tártipte qollanıwǵa ruqsat etilgen profilaktika, diagnoz qoyıw, emlew usıllarınan, medicina texnologiyaları, dárilik zatlar hám dezinfekciya qurallarınan paydalanıladı.

Qollanıwǵa ruxsat etilmegen, biraq belgilengen tártipte kórip shıǵılıp atırǵan diagnoz qoyıw, emlew usılları hám dárilik zatlardan nawqastı emlew mápin gózlegen xalda tek ǵana onıń ıqtıyarlı ráwishtegi jazba kelisimi alınǵannan keyin, on tórt jasqa tolmaǵan shaxslardı emlegende bolsa tek ǵana olardıń ómirine tikkeley qáwip tuwılǵan jaǵdayda hám nızamlı wákilleriniń jazba kelisimi menen ǵana paydalanıw múmkin. (QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

Usı statyanıń ekinshi bóliminde názerde tutılǵan diagnoz qoyıw, emlew usılları hám dárilik zatlardı dezinfekciya quralların, sonıń ishinde sırt ellerde paydalanatuǵın túrlerin qollanıw tártibi tiyisli wákillikli uyım tárepinen belgilenedi.

Adamdı obekt sıpatında qarap biomedicinalıq izertlewler ótkeriwge tartıw tek laboratoriya tájiriybeleri ótkerilgennen soń hám puqaranıń jazba túrdegi kelisimi alınǵannan keyin ǵana mámleketlik den sawlıqtı saqlaw sisteması mákemelerinde iske asırıladı. Puqaranı biomedicinalıq izertlewlerge qatnasıwǵa májbúrlew múmkin emes.

Biomedicinalıq izertlew ótkeriwge puqaradan kelisim alınıp atırǵanda oǵan izertlewdiń maqsetleri, usılları, qosımsha aqıbetleri, itimal bolǵan qáwpi, qansha dawam etetuǵını hám kútiletuǵın nátiyjeleri haqqında maǵlıwmatlar beriliwi tiyis. Puqara izertlewdiń qálegen basqıshında oǵan qatnasıwdan bas tartıw huqıqına iye boladı.

Belgilengen tártipte tekseriw sınawlarınan ótpegen profilaktika, diagnoz qoyıw, emlew usılları hám dárilik zatlardı úgit-násiyatlaw, sonıń ishinde ǵalaba xabar qurallarında úgit-násiyatlaw qadaǵan etiledi. Usı normanı buzıw nızam menen belgilengen tártipte juwapkershilikke alıp keledi.

 

35-statya. Puqaralardı dárilik zatlar hám medicinalıq buyımlar menen támiyinlew 

Receptsiz beriletuǵın dárilik zatlardıń dizimi Ózbekstan Respublikası Densawlıqtı saqlaw ministrligi tárepinen tastıyıqlanadı.

Dárilik zatlar hám jeke tártipte paydalanılatuǵın medicinalıq buyımlar menen jeńillik berilgen tiykarlarda támiyinlenetuǵın puqaralar kategoriyaları tiyisli tártipte belgilenedi. Mámleketlik densawlıqtı saqlaw sistemasınıń emlewshi shıpakerleri puqaralardıń dárilik zatlar  menen jeńillik berilgen tiykarlarda támiyinleniwi ushın recept jazıp beriw huqıqına iye.

 

  1. IV. MEDICINALÍQ EKSPERTIZA

 

36-statya. Miynetke waqıtsha jaramsızlıq ekspertizası

Puqaralardıń kesellik, zaqımlanıw, hámiledarlıq, tuwıw hám tuwıwdan keyingi dáwiri, shańaraqtıń nawqas aǵzasınıń kútimi, protez qoydırıw, sanatoriyalıq-kurortlıq emleniw hám basqa da jaǵdaylardaǵı miynetke waqıtsha jaramsızlıǵı boyınsha ekspertizası nızamshılıqta belgilengen tártipte ótkeriledi.

Miynetke waqıtsha jaramsızlıqtı ekspertizadan ótkeriw mámleketlik densawlıqtı saqlaw sistemasınıń emlewshi shıpakerleri tárepinen ámelge asırıladı hám olar puqaralarǵa miynetke jaramsızlıq qaǵazın beredi. Jeke hám basqa túrdegi densawlıqtı saqlaw sistemasında emlengen puqaralarǵa miynetke jaramsızlıq qaǵazı tiyisli wákillikli uyım tárepinen belgilengen tártipte beriledi.

Miynetke waqıtsha jaramsızlıq ekspertizası ótkerilgende xızmetkerdi densawlıǵınıń jaǵdayına bola waqıtsha yamasa turaqlı túrde basqa jumısqa ótkeriw zárúrligi hám múddeti anıqlanadı, sonday-aq puqaranı belgilengen tártipte, sonıń ishinde onda mayıplıq belgileri bolǵan jaǵdayda shıpakerlik-miynet ekspertlik komissiyasına jiberiw haqqında sheshim qabıl etiledi. (QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

 

37-statya. Medicinalıq-miynet ekspertizası

Medicinalıq-miynet ekspertizası puqaralardıń mayıplıǵınıń sebeplerin hám toparın, olardıń miynetke jaramlılıqtı joǵaltıw dárejesin, sonday-aq densawlıǵın tiklewdiń múmkinshilikleri menen múddetlerin, sociallıq qorǵaw ilajların belgileydi, tiyisli juwmaqlar beredi. Bul juwmaqlar kárxanalar, mákemeler, shólkemler, jámiyetlik birlespeler hákimshilikleri ushın minnetli bolıp tabıladı.

Medicinalıq-miynet ekspertizasın shólkemlestiriw hám ótkeriw tártibi nızamlar menen belgilenedi. Medicinalıq-miynet ekspertizasın ótkergen mákemeniń juwmaǵı ústinen puqaranıń ózi yamasa onıń nızamlı wákili sudqa shaǵım etiwi múmkin.

 

38-statya. Áskeriy-medicinalıq ekspertiza

Áskeriy-medicinalıq ekspertiza áskeriy yamasa alternativlik xızmetke shaqırılatuǵın, áskeriy xızmetke kontrakt boyınsha alınatuǵın, Ózbekstan Respublikası qurallı kúshleriniń ishki isler hám milliy qáwipsizlik xızmeti uyımlarınıń zapasında turǵan puqaralardıń hám áskeriy xızmetkerlerdiń densawlıq jaǵdayı boyınsha áskeriy xızmetke jaramlı yamasa jaramsız ekenligin, kesellik, jaraqatlanıwshılıq, zaqımlanıwshılıq áskeriy xızmet (áskeriy jıyınlardı ótiw) menen baylanıslıǵın analizleydi, áskeriy xızmetkerlerge medicinalıq-sociallıq járdem kórsetiw hám olardıń densawlıǵın tiklewdiń túrlerin, kólemin hám múddetlerin belgileydi.

Áskeriy medicinalıq ekspertizanı shólkemlestiriw hám ótkeriw tártibin, sonday-aq áskeriy yamasa alternativalıq xızmetke shaqırılatuǵın, áskeriy xızmetke kontrakt boyınsha alınatuǵın puqaralar menen áskeriy xızmetkerlerdiń densawlıǵına baylanıslı qoyılatuǵın talaplar tiyisli wákillikli uyım tárepinen belgilenedi. (QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

Áskeriy-medicinalıq ekspertizanıń juwmaqları lawazımlı adamlardıń orınlawı ushın minnetli bolıp tabıladı. Áskeriy-medicinalıq ekspertizanı ótkergen mákemeniń juwmaǵı ústinen puqaranıń ózi yamasa onıń nızamlı wákili sudqa shaǵım etiw huqıqına iye.

 

39-statya. Sud-medicinalıq hám sud-psixiatriyalıq ekspertizalar

Sud-medicinalıq ekspertiza mámleketlik densawlıqtı saqlaw sitemasınıń medicinalıq mákemelerinde ekspert tárepinen, ol bolmaǵan jaǵdayda ekspertiza ótkeriwge tartılǵan shıpaker tárepinen soraw júrgizip atırǵan adamnıń, tergewshiniń, prokurordıń qararı yamasa sudtıń uyǵarıwı tiykarında ótkeriledi.

Sud-psixiatriyalıq ekspertiza mámleketlik densawlıqtı saqlaw sistemasınıń usı maqsetke arnalǵan mákemelerinde ótkeriledi.

Sud-medicinalıq hám sud-psixiatriyalıq ekspertizalardı shólkemlestiriw hám ótkeriw tártibi nızam aktlerinde belgilenedi.

Sud-medicinalıq hám sud-psixiatriyalıq ekspertizalardı ótkergen mákemelerdiń juwmaqları ústinen puqaranıń ózi yamasa onıń nızamlı wákili sudqa shaǵım etiwi múmkin.

 

40-statya. Patologiyalıq-anatomiyalıq izertlewler ótkeriw hám adamnıń ólgen waqtın anıqlıw

Patologiyalıq-anatomiyalıq izertlewler densawlıqtı saqlaw mákemelerinde adam tiri waqıtta hám ólgennen soń diagnoz qoyıw (biopsiya hám autopsiya), sonday-aq klinikalıq sharayatta diagnoz qoyıw hám kesellikti emlew jumıslarınıń durıs alıp barılǵanlıǵın qadaǵalaw, ólim sebepleri haqqında anıq maǵlıwmatlar alıw maqsetinde ótkeriledi.

Patologiyalıq-anatomiyalıq izertlewler ótkeriw hám adamnıń ólgen waqtın anıqlaw tártibi tiyisli wákillikli uyım tárepinen belgilenedi. (QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında ózgeris kirgizilgen)

 

  1. V. MEDICINA HÁM FARMACEVTIKA XÍZMETKERLERI

 

41-statya. Medicina hám farmacevtika jumısları menen shuǵıllanıw huqıqı

Qaraqalpaqstan Respublikasında medicina hám farmacevtika jumısları menen shuǵıllanıw huqıqına joqarı yamasa orta arnawlı medicina oqıw orınların tamamlaǵanlıǵı haqqında diplomdı alǵan shaxslar iye boladı.

Medicinalıq hám farmacevtikalıq maǵlıwmatı haqqındaǵı diplomdı sırt el mámleketlerinde alǵan shaxslardıń medicina yamasa farmacevtika jumısı menen shuǵıllanıwına tiyisli wákillikli uyım tárepinen belgilenetuǵın tártipte jol qoyıladı.

Iyelegen kásibi boyınsha úsh jıldan kóp islemegen medicina hám farmacevtika xızmetkerleriniń óz jumısı menen shuǵıllanıwına tiyisli oqıw orınlarında qayta tayarlıqtan ótkennen soń yamasa tiyisli wákillikli uyımınıń attestaciyalıq komissiyası ótkeretuǵın attestaciya tiykarında jol qoyıladı.

Medicina yamasa farmacevtika salasında tamamlanbaǵan joqarı maǵlıwmatqa iye bolǵan shaxslardıń medicina salasında orta maǵlıwmatı bolǵan xızmetkerler isleytuǵın lawazımlarda medicinalıq yamasa farmacevtikalıq jumıs penen shuǵıllanıwına tiyisli wákillikli uyım tárepinen belgilenetuǵın tártipte jol qoyıladı.

Joqarı hám orta arnawlı medicina oqıw orınları studentleriniń puqaralarǵa medicinalıq járdem kórsetiwde oqıw baǵdarlamalarına muwapıq qatnasıwına medicina xızmetkerleri qadaǵalawı astında tiyisli wákillikli uyım tárepinen belgilenetuǵın tártipte jol qoyıladı.
(QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında ózgeris kirgizilgen)

Nızamsız túrde medicinalıq hám farmacevtikalıq jumıs penen shuǵıllanıwshı adamlar nızamǵa muwapıq juwapker boladı.

 

42-statya. Jeke medicinalıq praktika menen shuǵıllanıw huqıqı

(Bul statya QR JK 12.11.2008-jıl XI sessiyasında qabıl etilgen nızam tiykarında alıp taslanǵan)

 

43-statya. Kásiplik medicina hám farmacevtika associaciyaları 

Medicina hám farmacevtika xızmetkerleri óz huqıqların qorǵaw, medicina hám farmacevtika praktikasın rawajlandırıw, ilim-izertlew jumıslarına járdem etiw, medicina hám farmacevtika xızmetkerleriniń kásiplik jumısı menen baylanıslı basqa da máselelerdi sheshiw maqsetinde ıqtıyarlı tiykarda qáliplesetuǵın kásiplik associaciyalar hám basqa da jámiyetlik associaciyalardı dúziw huqıqına iye.

Kásiplik medicina, farmacevtika associaciyaları hám basqa da jámiyetlik associaciyalar óz jumısların ustavlar tiykarında hám nızam aktlerine muwapıq ámelge asırıladı.

 

  1. VI. JUWMAQLAWShÍ REJELER

 

44-statya. Qaraqalpaqstan Respublikası shıpakerleriniń antı

Shıpakerlik diplom alıp atırǵan adamlar tómendegi mazmunda ant beredi:

«Shıpaker degen joqarı ataqtı alıp, medicina jumısına kirisedi ekenmen;

ózimniń bar bilimim menen sheberligimdi nawqastı dawalawǵa hám insan den sawlıǵın saqlawǵa baǵıshlawǵa;

jası, jınısı, rasası, milleti, tili, dini, kóz-qarasları, sociallıq kelip shıǵıwı hám jámiyetlik jaǵdayınan biyǵárez hár bir nawqasqa kúsh-ǵayratım menen waqtımdı ayamay medicinalıq járdem kórsetiwge;

nawqastıń densawlıǵın jeke máplerimnen joqarı qoyıwǵa, kishi peyil hám haq niyetli bolıwǵa, óz bilimim menen sheberligimdi turaqlı túrde jetilistirip barıwǵa;

shıpakerlik sırdı saqlawǵa;

adamlar aldında mudamı miyrim-shápáátli bolıwǵa hám olardıń shıpa tabıwına isenim tuwdırıwǵa;

Gippokrat, Ábiw Áliy ibn Sina usaǵan ullı táwiplerdiń dańqlı dástúrlerin dawam ettiriwge saltanatlı ant etemen.

Usı antqa ómirimniń aqırına shekem sadıq bolıp qalıwǵa shárt etemen».

Shıpakerler anttı buzǵanlıǵı ushın nızamda belgilengen juwapkershilikke tartıladı.

 

45-statya. Shıpakerlik sır

Puqaranıń medicinalıq járdem sorap múrájat etkenligi, onıń densawlıǵınıń jaǵdayı, keselligine qoyılǵan diagnoz haqqında hám onı tekseriw jáne dawalaw dawamında alınǵan basqa da maǵlıwmatlar shıpakerlik sırdı quraydı.

Shıpakerlik sır bolıp esaplanǵan maǵlıwmatlardan oqıw, sonday-aq kásipke, xızmetke baylanıslı hám basqa da wazıypalardı atqarıw waqtında xabardar bolıp qalǵan adamlardıń bul maǵlıwmatlardı puqara yamasa onıń nızamlı wákiliniń razılıǵısız járiya etiwge jol qoyılmaydı, usı statyanıń úshinshi bóliminde belgilengen jaǵdaylar buǵan kirmeydi.

Shıpakerlik sırı bolıp esaplanǵan maǵlıwmatlardı puqara yamasa onıń nızamlı wákiliniń kelisimisiz beriwge tómendegilerge muwpıq jol qoyıladı; (QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

awhalınıń awırlıǵına sebepli óz tilek-ıqtıyarın bildire almaytuǵın puqaranı tekseriw hám dawalaw maqsetinde;

juqpalı kesellikler tarqalıwı, jalpı záhárleniw hám zıyanlanıw qáwpi tuwılǵanda;

tergew yamasa sud tekseriwiniń ótkeriliwine baylanıslı sorastırıw hám tergew uyımlarınıń, prokuratura hám sudtıń sorawı boyınsha;

on tórt jasqa tolmaǵan er jetpegen shaxsqa járdem kórsetilip atırǵanda onıń ata-anası yamasa nızamlı wákillerin xabardar etiw ushın;
(QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında ózgeris kirgizilgen)

puqaranıń densawlıǵına nızamsız háreketler yamasa baxıtsız hádiyse aqıbetinde zıyan keltirilgen dep gúman etiwge tiykarlar bolsa.

Shıpakerlik sır dep esaplanǵan maǵlıwmatlardı nızamda belgilengen tártipke boysınbay járiya etkenligi ushın tiyisli adamlar nızam aktlerine muwapıq medicina hám farmacevtika xızmetkerleri menen teńdey juwapker boladı.

 

46-statya. Puqaralardıń densawlıǵına keltirgen zıyandı ótew

Puqaralardıń densawlıǵına zıyan keltirilgen jaǵdaylarda ayıpkerler jábirlengenler kórgen zıyan ornın nızam aktlerinde belgilengen kólem hám tártipte qaplawı shárt. (QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

Nızamsız háreketlerden jábir kórgen puqaralarǵa medicinalıq járdem kórsetiwge sarplanǵan qárejetler olardıń densawlıǵına keltirilgen zıyan ushın juwapker bolǵan fizikalıq hám yuridikalıq shaxslardan óndiriledi. (QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında ózgeris kirgizilgen)

Medicina hám farmacevtika xızmetkerleri óz kásiplik wazıypaların qánigeli orınlamawı aqıbetinde puqaralardıń ómiri, densawlıǵına zıyan kelgen jaǵdaylarda keltirilgen zıyannıń ornı nızam aktlerinde belgilengen tártipte qaplanadı.

Zıyannıń ornın ótew hárekettegi nızamǵa muwapıq medicina hám farmacevtika xızmetkerlerin intizamlıq, hákimshilik yamasa jınayat juwapkershilikten azat etpeydi.

 

47-statya. Densawlıqtı saqlaw tarawında puqaralardıń huqıq erkinliklerin kemsitiwshi mámleketlik uyımlar hám lawazımlı adamlardıń háreketleri ústinen puqaralardıń shaǵım etiw huqıqı

Mámleketlik uyımlar hám lawazımlı adamlardıń usı nızamda belgilengen puqaralardıń huqıq hám erkinliklerin kemsitiwshi háreketleri ústinen joqarı mámleketlie uyımlarǵa yamasa sudqa shaǵım etiwi múmkin.