1

QARAQALPAQSTAN RESPUBLIKASINIŃ KONSTITUCIYASINA ÓZGERISLER HÁM QOSIMSHALAR KIRGIZIW HAQQINDA

QARAQALPAQSTAN RESPUBLIKASÍ JOQARǴÍ KEŃESINIŃ
ON BESINShI SESSIYaSÍ

QARAQALPAQSTAN RESPUBLIKASÍNÍŃ NÍZAMÍ

QARAQALPAQSTAN RESPUBLIKASINIŃ  KONSTITUCIYASINA ÓZGERISLER HÁM QOSIMSHALAR KIRGIZIW HAQQINDA

 

1-statya. 1993-jıl 9-aprelde  qabıl etilgen Qaraqalpaqstan Respublikasınıń Konstituciyasına tómendegi ózgerisler hám qosımshalar kirgizilsin:

1) 2-statyasındaǵı «adamlar» degen sóz «shaxslar» degen sóz benen almastırılsın.

2) 7-statyanıń úshinshi bólimindegi «irkiw» degen sóz «toqtatıp qoyıw», «toqtatıw» degen sóz «saplastırıw», «dóretiw» degen sóz «dúziw» hám «ol nızam boyınsha juwapkershilikke alıp keledi» degen sózler «hám nızamǵa muwapıq juwapkershilikke tartıwǵa tiykar boladı» degen sózler menen almastırılsın.

3) 10-statyanıń ekinshi bólimindegi «adam» degen sóz  «shaxs» degen sóz benen almastırılsın.

4) 13-statyanıń birinshi bólimindegi «adamgershilik» degen sóz «insanıylıq» degen sóz benen almastırılsın.

5) 15-statyanıń ekinshi bólimindegi «adamlar» degen sóz «shaxslar» degen sóz benen almastırılsın.

6) 16-statyanıń birinshi bólimindegi «huqıqlarına» degen sóz «huqıq» degen sóz benen almastırılsın.

ekinshi bólimindegi «huqıq akti» degen sózler «huqıqıy akti» degen sózler menen almastırılsın.

7) Ekinshi taraw atamasındaǵı «adamnıń» degen sóz «insan» degen sóz benen almastırılsın.

8) 20-statyanıń teksti tómendegi redakciyada bayan etilsin:  Puqaralar óz huqıq hám erkinliklerin ámelge asırıwda basqa shaxslardıń, mámleket hám jámiyettiń nızamlı mápleri, huqıqları hám erkinliklerine zıyan tiygizbewi shárt.

9) 21-statyanıń ekinshi bólimindegi «Qaraqalpaqstan Respublikasınıń aymaǵında bolıp atırǵan sırt elli puqaralarǵa hám puqaralıqqa iye emes adamlarǵa xalıqaralıq huqıq normalarına muwapıq huqıqlar menen erkinlikler támiyinlenedi» degen sózler «Qaraqalpaqstan Respublikası aymaǵındaǵı sırt el puqaraları hám puqaralıqqa iye bolmaǵan shaxslardıń huqıq hám erkinlikleri xalıqaralıq huqıq normalarına muwapıq támiyinlenedi» hámde «Konstituciyasında hám nızamlarında jáne» degen sózler «Konstituciyası, nızamları hám» degen sózler menen almastırılsın.

10) 22-statyası tekstindegi «adamnıń» degen sóz «shaxstıń» degen sóz benen almastırılsın.

11) 23-statyası tekstindegi «adam» degen sóz «shaxs» degen sóz benen almastırılsın.

12) 24-statyanıń birinshi bólimindegi «islewde ayıplanǵan hár bir adam» degen sózler «islegenlikte ayıplanıp atırǵan hár bir shaxstıń», «onda oǵan ózin qorǵawı ushın múmkinshilikler jaratıladı» degen sózler «Sudta ayıplanıp atırǵan shaxsqa ózin qorǵawı ushın barlıq múmkinshilikler támiyinlenedi» degen sózler menen almastırılsın.

ekinshi bólimindegi «adamnıń» degen sóz «insannıń» degen sóz benen almastırılsın.

13) 25-statyanıń birinshi bólimindegi «Hár bir adam» degen sóz «Hár kim» degen sóz benen almastırılsın.

14) 27-statyanıń birinshi bólimindegi «Hár bir adam oy-pikir» degen sózler «Hár kim pikirlew», «Hár bir adam» degen sózler «Hár kim» hám «erkinligine iye» degen sózler «erkinligi huqıqına iye» degen sózler menen almastırılsın.

ekinshi bólimindegi «adam» degen sóz «shaxs» degen sóz benen almastırılsın.

15) 29-statyası tekstindegi «tańıwǵa» degen sóz «sińdiriwge» degen sóz benen almastırılsın.

16) 30-statyanıń ekinshi bólimindegi «rawajlandırıw hám jetilistiriw arqalı ámelge asırıladı» degen sózler «ámelge asırıw tártibi nızam menen belgilenedi» degen sózler menen almastırılsın.

17) 33-statyanıń birinshi bólimindegi «adam óz aldına, sonday-aq basqa adamlar» degen sózler «shaxs tikkeley ózi hám basqalar» degen sózler menen almastırılsın.

18) 34-statyası tekstindegi «adam» degen sóz «shaxs» hám «miyraslılıq huqıqına nızam menen kepillik beriledi» degen sózler «miyras huqıqı nızam menen kepillenedi» degen sózler menen almastırılsın.

19) 35-statyanıń birinshi bólimindegi «adam» degen sóz «shaxs» degen sóz benen almastırılsın.

20) 36-statyası tekstindegi «adamlar» degen sóz «shaxslar» degen sóz benen almastırılsın.

21) 37-statyası tekstindegi «Hár bir adam» degen sóz «Hár kim» degen sóz benen almastırılsın.

22) 38-statyası tekstindegi «adam» degen sóz «shaxs» degen sóz benen almastırılsın.

23) 39-statyası tekstindegi «adam» degen sóz «shaxs» degen sóz benen almastırılsın.

24) 40-statyanıń birinshi  bólimindegi «adamǵa» degen sóz «shaxsqa» degen sóz benen almastırılsın.

25) 42-statyası tekstindegi «insanǵa» degen sóz «shaxsqa», «huqıqları» degen sóz «huqıq», «jóninde» degen sóz «ústinen» degen sózler menen almastırılsın.

26) 43-statyası tekstindegi «Jas óspirimlerdiń» degen sózler   «Er jetpegenlerdiń» hám «adamlardıń» degen sóz «shaxslardıń» degen sózler menen almastırılsın.

27) 46-statya tekstindegi «Konstituciyanı hám nızamlardı saqlawǵa» degen sózler «Konstituciya hám nızamlarǵa ámel etiwge» hám «adamlardıń» degen sóz «shaxslardıń» degen sózler menen almastırılsın.

28) 51-statyanıń birinshi bólimindegi «artıqmashlıǵın» degen sóz «ústinligin», «jáne» degen sóz «hám» degen sózler menen almastırılsın.

29) 52-statyası tekstindegi «táreplerdiń» degen sóz «shaxslardıń», «qozǵalatuǵın» degen sóz «qorǵalatuǵın» degen sózler menen almastırılsın.

30) 53-statyası tekstindegi «qorlar» degen sóz «resurslar» degen sóz benen almastırılsın.

31) 62-statyasınıń birinshi bólimi «balaların erjetiwge deyin saqlawǵa» degen sózler «perzentlerin er jetkenge shekem saqlawǵa hám» degen sózler menen almastırılsın.

ekinshi bólimi «balalardıń saqlanıwın, tárbiyalanıwın» degen sózler «balalardı saqlaw, tárbiyalaw» hám «olar jóninde» degen sózler «balalarǵa arnalǵan» degen sózler menen almastırılsın.

32) 68-statyasınıń teksti tómendegi redakciyada bayan etilsin: «Qaraqalpaqstan Respublikasınıń Joqarǵı Keńesi joqarı mámleketlik wákillik uyımı bolıp, nızam shıǵarıwshı hákimiyattı ámelge asıradı».

33) 69-statyasınıń ekinshi bólimi tómendegi redakciyada bayan etilsin: «Saylaw kúni jigirma bes jasqa tolǵan hám keminde bes jıl Ózbekstan Respublikası hám Qaraqalpaqstan Respublikası aymaǵında turaqlı jasap atırǵan Ózbekstan Respublikası hám Qaraqalpaqstan Respublikası puqarası Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesine saylanıw huqıqına iye».

34) 70-statyanıń:

1) 8-bánti tómendegi redakciyada bayan etilsin

«Qaraqalpaqstan Respublikası Konstituciyalıq baqlaw komitetin saylaw, Qaraqalpaqstan Respublikası sudı baslıǵı hám onıń orınbasarların, Qaraqalpaqstan Respublikası hákimshilik sudınıń baslıǵı hám onıń orınbasarın saylaw hám bosatıw;»

2) 11-bánti alıp taslansın.

35) 73-statyası tekstindegi «Qaraqalpaqstan Respublikası puqaralıq isleri boyınsha sudınıń baslıǵı, Qaraqalpaqstan Respublikası jınayat isleri boyınsha sudınıń baslıǵı, Qaraqalpaqstan Respublikası ekonomikalıq sudınıń baslıǵı» degen sózler «Qaraqalpaqstan Respublikası sudınıń baslıǵı» degen sózler menen almastırılsın.

36) 75-statyası tekstindegi «Qaraqalpaqstan Respublikası puqaralıq isleri boyınsha sudı, Qaraqalpaqstan Respublikası jınayat isleri boyınsha sudı, Qaraqalpaqstan Respublikası ekonomikalıq sudı» degen sózler «Qaraqalpaqstan Respublikası sudı» degen sózler menen almastırılsın.

37) 76-statya ekinshi bólimi tómendegi redakciyada bayan etilsin:

«Qaraqalpaqstan Respublikasınıń nızamları Joqarǵı Keńes tárepinen qabıl etilip nızamda belgilengen tártipte rásmiy járiyalanǵannan keyin yuridikalıq kúshke iye boladı».

38) 81-statyanıń 8-bántindegi «Qaraqalpaqstan Respublikası puqaralıq isleri boyınsha sudınıń baslıǵı hám onıń orınbasarı, Qaraqalpaqstan Respublikası jınayat isleri boyınsha sudınıń baslıǵı hám onıń orınbasarı lawazımlarına, Qaraqalpaqstan Respublikası ekonomikalıq sudınıń baslıǵı hám Qaraqalpaqstan Respublikası hákimshilik sudınıń baslıǵı» degen sózler «Qaraqalpaqstan Respublikası sudınıń baslıǵı hám onıń orınbasarları, Qaraqalpaqstan Respublikası hákimshilik sudınıń baslıǵı hám onıń orınbasarı» degen sózler menen almastırılsın.

15-bántindegi «nızamlar» degen sóz «nızamshılıq aktleri» degen sózler menen almastırılsın.

39) 83-statyanıń ekinshi bólimindegi «Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi dúzgen mámleketlik medicinalıq komissiyasınıń juwmaǵı menen tastıyıqlanǵan densawlıǵınıń jaǵdayı boyınsha óz minnetlerin orınlay almasa» degen sózler «densawlıǵına hám basqa da sebeplerge baylanıslı wazıypaların atqara almaytuǵın jaǵdaylarda» hám «sheshim» degen sóz «qarar» degen sózler menen almastırılsın.

úshinshi bólimindegi «10 kún» degen sóz «2 ay múddet» degen sóz benen almastırılsın.

40) 93-statyanıń segizinshi abzacındaǵı «Qaraqalpaqstan Respublikasınıń Konstituciyasına hám nızamlarına» degen sózler «Qaraqalpaqstan Respublikası Konstituciyasına hám nızamshılıǵına» degen sózler menen almastırılsın.

41) 99-statyanıń birinshi bólimindegi  «mákan keńesleri» degen sózler «máhállelerde» hám «mákan keńeslerinde» degen sózler «máhállelerde» degen sózler menen almastırılsın.

42) 101-statyası birinshi bólimindegi «Qaraqalpaqstan Respublikası puqaralıq isleri boyınsha sudı, Qaraqalpaqstan Respublikası jınayat isleri boyınsha sudı, Qaraqalpaqstan Respublikası ekonomikalıq sudı, Qaraqalpaqstan Respublikası hákimshilik sudı, puqaralıq isleri boyınsha rayonlararalıq, rayonlıq (qalalıq) sudları, jınayat isleri boyınsha rayonlıq hám qalalıq sudları, rayonlararalıq, rayonlıq (qalalıq) ekonomikalıq sudları hám de rayonlıq hám qalalıq» degen sózler «Qaraqalpaqstan Respublikası sudı, Qaraqalpaqstan Respublikası hákimshilik sudı, puqaralıq isleri boyınsha rayonlararalıq, rayonlıq (qalalıq) sudları, jınayat isleri boyınsha rayonlıq hám qalalıq sudları, rayonlararalıq, rayonlıq (qalalıq) ekonomikalıq sudları hám de rayonlararalıq» degen sózler menen almastırılsın.

43) 102-statyası tómendegi redakciyada bayan etilsin:

Qaraqalpaqstan Respublikası sudı puqaralıq, jınayat hám ekonomikalıq sudlaw  islerin júrgiziw salasında joqarı sud hákimiyatı uyımı bolıp tabıladı.

44) 103-statyası alıp taslansın.

45) 104-statyası alıp taslansın.

46) 105-statyası tekstindegi «tartıslardı, sonday-aq nızam menen onıń wákilligine kirgizilgen hákimshilik huqıqbuzarlıqlar haqqındaǵı» degen sózler alıp taslansın hám «rayonlıq hám qalalıq» degen sózler «rayonlararalıq» degen sózler menen almastırılsın.

47) 106-statyanıń birinshi bólimindegi «Sudyalar ǵárezsiz bolıp, nızamǵa ǵana baǵınadı» degen sózler «Sudyalar ǵárezsiz bolıp, tek ǵana nızamǵa boysınadı» degen sózler menen almastırılsın.

48) 110-statyanıń ekinshi bólimindegi «Sud júrgiziwdiń» degen sózler «Tergew hám sud isin júrgiziwdiń», «huqıqına kepillik beriledi» degen sózler «huqıqı kepillenedi», «kórsetiw» degen sóz «beriw», «háreket etedi» degen sózler «xızmet kórsetedi», «dúziw» degen sóz «shólkemlestiriw» degen sózler menen almastırılsın.

49) 111-statyanıń ekinshi bólimindegi «pitken jılda» degen sózler «pitetuǵın jılı», «dekabr ayı» degen sóz «oktyabr ayınıń» hám «ekshembisine» degen sóz «ekshembisinde» degen sózler menen almastırılsın.

besinshi bólimindegi «aslam wákillikli uyımlarǵa deputat bola almaydı» degen sózler «artıq mámleketlik hákimiyattıń wákillik uyımınıń deputatı bolıwı múmkin emes» degen sózler menen almastırılsın.

altınshı bólimi onınshı bólimi dep esaplansın:

«Saylawlardı ótkeriw tártibi nızam menen belgilenedi.»

segizinshi bólimindegi «nızamlarǵa»  degen sóz «nızamshılıq aktlerine» degen sózler menen almastırılsın.

jetinshionınshı bólimi tiyislisinshe altınshıtoǵızınshı bólimi dep esaplansın;

50) 116-statyanıń birinshi bólimindegi «adamlardan» degen sóz «shaxslardan» hám «baǵınıw menen» degen sóz «boysınǵan halda» degen sózler menen almastırılsın.

51) Altınshı tarawdıń «Konstituciyanı ózgertiw tártibi» degen ataması «Konstituciyaǵa ózgeris kirgiziw tártibi» degen mazmunda bayan etilsin.

52) 121-statyası tekstindegi «ózgerisler» degen sózler «ózgerisler hám dúzetiwler» hám «Qaraqalpaqstan Respublikasınıń» degen sózler «Qaraqalpaqstan Respublikası» degen sózler menen almastırılsın.

53) «Birinshi taraw», «Ekinshi taraw», «Úshinshi taraw», «Tórtinshi taraw», «Besinshi taraw» hám «Altınshı taraw» degen sózlerdegi «taraw» sózi «bólim» sózi menen almastırılsın.

2-statya. Usı Nızam rásmiy járiyalanǵan kúnnen baslap kúshke kiredi.




QARAQALPAQSTAN RESPUBLIKASÍ JOQARǴÍ KEŃESINIŃ REGLAMENTI HAQQÍNDA

QARAQALPAQSTAN RESPUBLIKASÍNÍŃ NÍZAMÍ

QARAQALPAQSTAN RESPUBLIKASÍ JOQARǴÍ KEŃESINIŃ REGLAMENTI HAQQÍNDA

 (jańa redakciyada)

Usı Nızamǵa tómendegilerge muwapıq ózgerisler kirgizilgen:

28.12.2016-j. 119/XIII-sanlı QR Nızamı

30.12.2017-j. 167/XIX-sanlı QR Nızamı

18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı QR Nızamı

29.06.2019-j. 258/XXVI-sanlı QR Nızamı

16.12.2019-j. 282/XXIX-sanlı QR Nızamı

18.08.2020-j. 47/VI-sanlı QR Nızamı

19.12.2020-j. 77/XI-sanlı QR Nızamı

28.12.2020-j. 88/XII-sanlı QR Nızamı

 

I. ULÍWMA REJELER

 1-statya. Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesiniń jumısın shólkemlestiriwdiń huqıqıy tiykarları

Qaraqalpaqstan Respublikası Konstituciyasınıń 68-statyasına muwapıq, Qaraqalpaqstan Respublikasınıń Joqarǵı Keńesi joqarı wákillikke iye mámleketlik uyım esaplanadı. Ol nızam shıǵarıwshı hákimiyattı ámelge asıradı.

Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi (bunnan bılay tekstte Joqarǵı Keńes dep júrgiziledi) óz jumısın Ózbekstan Respublikasınıń hám Qaraqalpaqstan Respublikasınıń Konstituciyalarına, «Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi haqqında»ǵı Qaraqalpaqstan Respublikasınıń Nızamına, usı Nızamǵa hám basqa nızamlarǵa muwapıq ámelge asıradı.  (18.08.2020-j. 47/VI-sanlı QR Nızamına tiykar ózgerisler kirgizilgen)

2-statya. Joqarǵı Keńes jumısınıń tiykarǵı principleri

Joqarǵı Keńes jumısınıń tiykarǵı principleri tómendegilerden ibarat:

aymaqlıq máplerdi birlestiriw;

siyasiy kóp túrlilik hám kóppartiyalılıq;

máselelerdi erkin túrde talqılaw hám jámáát bolıp sheshiw;

ashıqlıq hám járiyalılıq;

jámiyetshilik pikirin esapqa alıw.

Joqarǵı Keńes jumısı waqtı-waqtı menen sessiyalarǵa hám Joqarǵı Keńes komitetleriniń (komissiyalarınıń) májilislerine shaqırılatuǵın deputatlardıń jumısına, sonday-aq Joqarǵı Keńes tárepinen dúziletuǵın uyımlardıń, saylanatuǵın, tayınlanatuǵın yamasa tastıyıqlanatuǵın lawazımlı shaxslardıń juwapkershiligine, esap beriwine hám nızamshılıqqa tiykarlanadı.

3-statya. Joqarǵı Keńes deputatları jumısınıń huqıqıy kepillikleri

Joqarǵı Keńestiń jumısında Joqarǵı Keńes deputatına Ózbekstan Respublikasınıń hám Qaraqalpaqstan Respublikasınıń Konstituciyalarında, «Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi haqqında»ǵı, «Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi deputatınıń statusı haqqında»ǵı nızamlarda, usı Reglamentte hám Qaraqalpaqstan Respublikasınıń basqa da nızam aktlerinde belgilengen huqıqları menen minnetlerin tosqınlıqsız hám nátiyjeli ámelge asırıw ushın sharayatlar jaratıp beriledi.

4-statya. Joqarǵı Keńes Baslıǵı

Joqarǵı Keńes Baslıǵı Qaraqalpaqstan Respublikasınıń Basshısı hám eń joqarı lawazımlı shaxs bolıp tabıladı.

Joqarǵı Keńes Baslıǵı Qaraqalpaqstan Respublikası Konstituciyasınıń
81-statyasında hám de Qaraqalpaqstan Respublikasınıń 2016-jıl 21-sentyabrde jańa redakciyada qabıl etilgen «Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi haqqında»ǵı Nızamınıń 12-statyasında kórsetilgen wákilliklerdi ámelge asıradı.
(28.12.2016-j. 119/XIII-sanlı QR Nızamına tiykar ózgerisler kirgizilgen)

Joqarǵı Keńes Baslıǵı Joqarǵı Keńes Prezidiumı jumısın shólkemlestiredi, onıń májilislerine basshılıq etedi, óz wákilligine tiyisli máselelerdi Joqarǵı Keńes Prezidiumınıń dodalawına usınıw huqıqına iye.

Joqarǵı Keńes Baslıǵı óz wákilligine tiyisli máseleler boyınsha biylikler shıǵaradı.

Joqarǵı Keńes Baslıǵı tárepinen óz wákillikleri sheńberinde qabıl etilgen biylikler Qaraqalpaqstan Respublikasında jaylasqan barlıq mámleketlik uyımlar, kárxanalar, mákemeler, shólkemler, mámleketlik emes kommerciyalıq emes shólkemler, puqaralardıń ózin-ózi basqarıw uyımları, lawazımlı shaxslar hám puqaralar tárepinen orınlanıwı májbúriy bolıp tabıladı.

II. SESSIYaNÍ ShAQÍRÍW HÁM ÓTKERIW TÁRTIBI

5-statya. Joqarǵı Keńes jumısınıń shólkemlestiriw forması

Joqarǵı Keńes jumısınıń shólkemlestiriw forması onıń zárúrlikke qarap, lekin jılına keminde eki márte ótkeriletuǵın sessiyaları bolıp tabıladı.

Sessiya Qaraqalpaqstan Respublikası Konstituciyası menen Joqarǵı Keńes wákilligine kirgizilgen hár qanday máseleni qarap shıǵıwǵa haqılı.

Sessiya ótkeriletuǵın waqıt, sáne hám orın hám de kún tártibi Joqarǵı Keńes deputatları dıqqatına sessiya ashılıwınan keminde jeti kún aldın jetkeriledi. Joqarǵı Keńes deputatlarına tanısıp shıǵıw ushın tiyisli hújjetler de jiberiledi.

Sessiyanı shaqırıw haqqındaǵı xabar ǵalaba xabar quralları arqalı járiyalanıwı múmkin.

Sessiyalar ashıq, járiyalı ótkeriledi hám ǵalaba xabar quralları tárepinen sáwlelendiriledi.

Zárúr jaǵdaylarda Joqarǵı Keńes jabıq sessiya ótkeriw haqqında qarar qabıl etiwi múmkin. Bunday qarar, eger bul haqqındaǵı usınıs Joqarǵı Keńes Baslıǵı, komitetler yaki deputatlıq frakciyalar tárepinen kirgizilgen bolsa, qabıl etiliwi múmkin.

6-statya. Joqarǵı Keńes sessiyasın ótkeriwdiń ulıwma shártleri

Joqarǵı Keńes sessiyaları, eger olardıń jumısında deputatlardıń ulıwma sanınıń keminde úshten ekisi qatnassa, wákillikli esaplanadı.

Joqarǵı Keńes deputatların dizimge alıw sessiya ashılıwınan aldın ámelge asırıladı.

Joqarǵı Keńes sessiyalarında dawıs beriw elektron sistemasınan yamasa jasırın dawıs beriw byulletenlerinen paydalanǵan halda ámelge asırılıwı múmkin.

Mámleketlik tilden basqa tilde shıǵıp sóylew niyetin deputat sessiyanıń Sekretariatına aldın-ala málim etedi.

Sessiyalar jumısı mámleketlik tillerde alıp barıladı hám zárúr bolǵan jaǵdayda Joqarǵı Keńestiń qararı tiykarında basqa tillerge sinxron tárizde awdarma islenedi.

7-statya. Joqarǵı Keńes sessiyasına mirát etiletuǵın shaxslar

Sessiyalarda Ózbekstan Respublikası Prezidenti, Ózbekstan Respublikası Oliy Majlisi palatalarınıń Baslıqları, orınbasarları hám aǵzaları, Karakalpakstan Respublikası Ministrler Keńesiniń Baslıǵı hám onıń orınbasarları, Qaraqalpaqstan Respublikasınıń ministrleri, mámleketlik komitetlerdiń baslıqları, basqa mámleketlik basqarıw uyımlarınıń basshıları hám Konstituciyalıq baqlaw komitetiniń baslıǵı, orınbasarı hám aǵzaları, Qaraqalpaqstan Respublikası sudınıń baslıǵı hám Qaraqalpaqstan Respublikası hákimshilik sudınıń baslıǵı, Qaraqalpaqstan Respublikası Prokurorı qatnasıwı múmkin. (28.12.2020-j. 88/XII-sanlı QR Nızamına tiykar ózgerisler kirgizilgen)

Joqarǵı Keńes sessiyasına mámleketlik uyımlar hám mámleketlik emes kommerciyalıq emes shólkemlerdiń, ilimiy mákemelerdiń wákilleri, kánigeler hám ilimpazlar, baspasóz uyımlarınıń, televidenie, radio hám basqa da ǵalaba xabar qurallarınıń wákilleri shaqırılıwı múmkin.

Joqarǵı Keńestiń jabıq májilislerine Ózbekstan Respublikası Prezidenti, Ózbekstan Respublikası Oliy Majlisi Senatınıń Baslıǵı, Qaraqalpaqstan Respublikası aymaǵınan saylanǵan Senat aǵzaları (senatorlar), Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesiniń Baslıǵı, Qaraqalpaqstan Respublikası Prokurorı qatnasıwǵa huqıqlı. Sonday-aq Joqarǵı Keńestiń jabıq májilislerine Joqarǵı Keńes Baslıǵı tárepinen shaqırılǵan mámleketlik hám basqa da uyımlar menen shólkemler wákilleri, basqa da lawazımlı shaxslar qatnasıwı múmkin.

Sessiyaǵa mirát etilgen shaxslar talqılanıp atırǵan máseleler boyınsha qarar qabıl etiwde dawıs beriw huqıqına iye emes, sonday-aq Joqarǵı Keńestiń reglamentinde belgilengen tártipke boysınıwı shárt.

Sessiyaǵa mirát etilgen shaxslar ushın májilisler zalında arnawlı orınlar ajıratıladı.

8-statya. Joqarǵı Keńestiń birinshi sessiyasın ótkeriw tártibi

Wákillik múddeti pitkennen keyin, jańa shaqırıq Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi jumıs baslayman degenshe Joqarǵı Keńes óz jumısın dawam etedi.

Joqarǵı Keńestiń saylawdan keyingi birinshi sessiyası Oraylıq saylaw komissiyası tárepinen saylawdan keyin eki aydan keshiktirmey shaqırıladı.

Usı sessiyanı Qaraqalpaqstan Respublikası Oraylıq saylaw komissiyasınıń baslıǵı ashadı hám Joqarǵı Keńes Baslıǵı saylanǵanǵa shekem oǵan basshılıq etedi.

Joqarǵı Keńes deputatlarınıń wákilliklerin tastıyıqlaw haqqındaǵı qarar jańadan saylanǵan Joqarǵı Keńestiń birinshi sessiyasında saylawdı ótkergen saylaw komissiyasınıń usınısına muwapıq qabıl etiledi.

Joqarǵı Keńestiń birinshi sessiyasında onıń jumısın shólkemlestiriw menen baylanıslı máseleler qarap shıǵıladı, sonıń ishinde, ádette:

elektron sistemadan paydalanıw ústinen waqıtsha baqlaw toparı saylanadı;

Joqarǵı Keńes Baslıǵı hám onıń orınbasarı saylanadı;

siyasiy partiyalar frakciyaları (bunnan bılay tekstte frakciyalar dep júrgiziledi) dizimge alınadı;

Joqarǵı Keńes komitetleri hám komissiyası dúziledi.

Bosap qalǵan deputatlıq orınǵa saylaw ótkerilgende Joqarǵı Keńes deputatınıń wákilligin tastıyıqlaw haqqındaǵı qarar da sessiyada saylaw komissiyasınıń usınısına muwapıq qabıl etiledi.

9-statya. Joqarǵı Keńestiń gezeksiz sessiyası

Joqarǵı Keńestiń gezeksiz sessiya májilisleri Joqarǵı Keńes Baslıǵınıń usınısına yamasa deputatlardıń ulıwma sanınıń keminde úshten bir bóleginiń usınısına muwapıq shaqırılıwı múmkin.

Joqarǵı Keńestiń gezeksiz sessiya májilislerin shaqırıw haqqındaǵı usınıslar Joqarǵı Keńes Baslıǵınıń atına jazba túrde beriledi. Bul usınıs Joqarǵı Keńestiń gezeksiz sessiya májilislerin shaqırıw haqqındaǵı Joqarǵı Keńes Prezidiumınıń qararın shıǵarıw ushın tiykar boladı.

Joqarǵı Keńes deputatlarına Joqarǵı Keńestiń gezeksiz sessiya májilislerinde kóriletuǵın máseleler hám tiyisli hújjetler sessiya májilisleri baslanǵanǵa shekem beriledi.

10-statya. Joqarǵı Keńes sessiyalarınıń sekretariatı

Hár bir sessiyanı ótkeriw waqtında Joqarǵı Keńes deputatları arasınan sessiya sekretariatı saylanadı. Sekretariattıń jeke quramı sessiyaǵa basshılıq etiwshi tárepinen usınıs etiledi. Joqarǵı Keńes sessiyasınıń Sekretariatın dúziw haqqında qarar qabıl etiledi.

Sessiya sekretariatı:

sózge shıǵıwshılardıń dizimin alıp baradı;

deputat sorawların, Joqarǵı Keńes deputatlarınan túsetuǵın sorawlar, maǵlıwmatnamalar, xabarlar, arzalar, usınıslar hám basqa materiallardı dizimge aladı;

sózge shıǵıw ushın jazılǵanlardıń dizimi hám túsken materiallar haqqında basshılıq etiwshige maǵlıwmat beredi;

sessiya jumısına baylanıslı máseleler boyınsha Joqarǵı Keńes deputatlarına túsinikler beredi;

sessiya juwmaqları boyınsha maǵlıwmat tayarlaydı;

protokol yamasa stenogramma júrgiziliwin shólkemlestiredi.

11-statya. Joqarǵı Keńes sessiyalarınıń protokolı

Sessiyada protokol yaki zárúr jaǵdaylarda stenogramma júrgiziledi. Sessiya protokolı basqarıp barıwshı tárepinen imzalanadı.

Sessiya protokolında tómendegiler kórsetiledi:

sessiyanıń tártip nomeri (shaqırıq sheńberinde);

sessiyanı ótkeriw waqtı, sánesi hám ornı hám de sessiya kún tártibi;

qatnasqan hám qatnaspay atırǵan Joqarǵı Keńes deputatları sanı, sonday-aq mirát etilgen shaxslardıń sanı;

sessiyanıń kún tártibi, sessiya dodalawına kirgizilgen hár bir másele boyınsha hár bir bayanatshı hám qosımsha bayanatshınıń familiyası hám de lawazımı;

jarıs sózge shıqqan, sonday-aq bayanatshılar hám qosımsha bayanatshılarǵa sorawlar jollaǵan yamasa sorawlar bergen (jazba yamasa awız-eki túrde) Joqarǵı Keńes deputatlarınıń familiyaları, saylaw okruglarınıń nomeri hám lawazımları;

qabıl etilgen, «jaqlayman», «qarsıman» yaki «biytárep» dep berilgen dawıslar sanı kórsetilgen qararlar dizimi.

Protokolda sessiya kún tártibine qoyılǵan máselelerdiń mánisi ashıp beriledi, sessiya dawamında aytılǵan pikirlerdiń mánisi qısqasha bayan etiledi, sonday-aq sessiya kún tártibindegi máseleler boyınsha dawıs beriw juwmaqları dizimge alınadı.

Sessiyanıń protokolına Joqarǵı Keńes deputatları hám mirát etilgen shaxslardıń sessiyadaǵı bayanatları tekstleri, sessiyada qatnasqan hám qatnaspay atırǵan Joqarǵı Keńes deputatlarınıń dizimi, mirát etilgen shaxslar dizimi hám basqa materiallar qosımsha etiledi.

Sessiya protokolı yaki stenogramması sessiya pitkennen soń úsh kúnnen keshiktirmey tayarlanadı hám sessiya waqtında basqarıp barǵan shaxs tárepinen imzalanadı.

Sessiya protokolı hám stenogrammasınıń túp nusqası Joqarǵı Keńes Apparatınıń shólkemlestiriw-qadaǵalaw bóliminde saqlanadı.

Sessiya protokolı yaki stenogramması Joqarǵı Keńes deputatlarınıń talabına muwapıq tanısıp shıǵıw ushın olarǵa beriliwi múmkin.

Jabıq sessiya protokolı hám stenogramması Joqarǵı Keńestiń tiyisli bóliminde «qupıya hújjet» belgisi menen saqlanadı.

Jabıq sessiya protokolı hám stenogramması hámde ulıwmalastırılǵan materiallar menen Joqarǵı Keńes deputatların tanıstırıw tikkeley Joqarǵı Keńes Apparatında tilxat alınıp ámelge asırıladı.

12-statya. Joqarǵı Keńes sessiyasın basqarıp barıwshınıń wákillikleri

Sessiyanı basqarıp barıwshı:

sessiya jumısınıń ulıwma alıp barılıwına basshılıq etedi, Joqarǵı Keńestiń reglamentine boysınılıwdı támiyinleydi;

bayanatshılar, qosımsha bayanatshılarǵa hám jarıs sózge shıǵıwshılarǵa gezek penen sóz beredi;

zárúr jaǵdaylarda sebebin túsindirip, sózge shıǵıw tártibin ózgertedi;

dodalanıp atırǵan másele boyınsha qálegen waqıtta sózge shıǵıwı múmkin;

nızamlardıń, Joqarǵı Keńes Prezidiumı qararlarınıń, basqa aktleriniń joybarların, májiliste kóriletuǵın máseleler boyınsha deputatlardıń usınısların dawısqa qoyadı hám de dawıs beriwdiń nátiyjelerin járiyalaydı;

Joqarǵı Keńes deputatları talapnamaların, Joqarǵı Keńes sessiyasınıń Prezidiumına yaki sekretariatına kelip túsken maǵlıwmatlardı, arzalardı hám usınıslardı oqıp esittiredi;

sessiyada qabıl etilgen nızamlar, qararlar hám sessiya protokollarına qol qoyadı.

Zárúr bolǵan jaǵdayda basqarıp barıwshı Joqarǵı Keńes jumısı barısında kelip shıqqan kelispewshiliklerdi saplastırıw hám basqa máselelerdi sheshiw maqsetinde siyasiy partiyalardan saylanǵan deputatlar frakciyaları menen másláhátler ótkeriwdi shólkemlestiredi.

Joqarǵı Keńes Baslıǵı Joqarǵı Keńes Prezidiumına sessiya shaqırıw haqqındaǵı máseleni kórip shıǵıw ushın usınıwǵa haqılı.

Joqarǵı Keńes Baslıǵınıń orınbasarı Baslıqqa óz wákilliklerin orınlawda járdem kórsetedi, onıń tapsırması boyınsha Joqarǵı Keńestiń májilislerin basqaradı. Joqarǵı Keńes Baslıǵı bolmaǵan jaǵdayda, onıń wazıypasın atqaradı.

13-statya. Qospa májilislerdi ótkeriw

Aymaqtı sociallıq-ekonomikalıq jaqtan rawajlandırıw máselelerin hám eń áhmiyetli mashqalalardı dodalaw maqsetinde Joqarǵı Keńes komitetleri (komissiyaları) hám xalıq deputatları qalalıq, rayonlıq Keńesiniń qospa májilisleri ótkeriliwi múmkin.

Joqarǵı Keńes komitetleri (komissiyaları) hám xalıq deputatları qalalıq, rayonlıq Keńesiniń qospa májilisi Joqarǵı Keńes komitetiniń (komissiyasınıń) baslıǵı hám tiyisli hákim – xalıq deputatları qalalıq, rayonlıq Keńesiniń baslıǵı arasında kelisim boyınsha ótkeriledi.

Joqarǵı Keńes komiteti (komissiyası) hám xalıq deputatları qalalıq, rayonlıq Keńesiniń qospa májilisi kún tártibindegi máseleler Joqarǵı Keńes komiteti (komissiyası) tárepinen xalıq deputatları qalalıq, rayonlıq Keńesiniń tiyisli turaqlı komissiyası menen birgelikte tayarlanadı.

Joqarǵı Keńes komiteti (komissiyası) hám xalıq deputatları qalalıq, rayonlıq Keńesiniń qospa májilisin shaqırıw, onı ótkeriw waqtı, sánesi hám ornı hám de basqa máseleler xalıq deputatları qalalıq, rayonlıq Keńesiniń reglamentine muwapıq Joqarǵı Keńes komitetiniń (komissiyasınıń) baslıǵı hám hákim – xalıq deputatları qalalıq, rayonlıq Keńesiniń baslıǵı arasında kelisim boyınsha sheshiledi.

14-statya. Joqarǵı Keńes Baslıǵın hám onıń orınbasarın saylaw

Qaraqalpaqstan Respublikası Konstituciyasınıń 80-statyasına muwapıq, Joqarǵı Keńes Baslıǵı Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń kelisimi menen Joqarǵı Keńes deputatları arasınan jasırın dawıs beriw jolı menen Joqarǵı Keńes wákilligi múddetine saylanadı.

Joqarǵı Keńestiń birinshi sessiya májilisi Joqarǵı Keńes Baslıǵın saylawdan baslanadı. Usı sessiyanı Qaraqalpaqstan Respublikası Oraylıq saylaw komissiyasınıń baslıǵı ashadı hám Joqarǵı Keńes Baslıǵı saylanǵanǵa shekem oǵan basshılıq etedi. (19.12.2020-j. 77/XI-sanlı QR Nızamına tiykar ózgerisler kirgizilgen)

Joqarǵı Keńes Baslıǵın saylaw ushın deputatlar arasınan on bes adamnan ibarat Aqsaqallar keńesi dúziledi, usı keńestiń wákillikleri Joqarǵı Keńes Baslıǵın saylaǵannan keyin juwmaqlanadı.

Qaraqalpaqtan Respublikası Joqarǵı Keńesi sessiyasın basqarıwshısı siyasiy partiyalardıń frakciyaları basshıları tárepinen usınıs etilgen Aqsaqallar Keńesi quramın oqıp esittiredi hám bul boyınsha tiyisli qarar qabıl etiledi. (19.12.2020-j. 77/XI-sanlı QR Nızamına tiykar ózgerisler kirgizilgen)

Aqsaqallar keńesi quramına deputatlıq jumısında úlken tájiriybege iye bolǵan, ádette jası úlken deputatlar, talabanları Joqarǵı Keńeske saylanǵan siyasiy partiyalar deputatlarınıń wákilleri kirgiziledi. Aqsaqallar keńesi jıynalısında kóp deputatlıq orın alǵan siyasiy partiyanıń wákili basshılıq etedi. (19.12.2020-j. 77/XI-sanlı QR Nızamına tiykar ózgerisler kirgizilgen)

Aqsaqallar keńesiniń quramı haqqındaǵı qarar Joqarǵı Keńes deputatları ulıwma sanınıń kópshilik dawısı menen qabıl etiledi.

Aqsaqallar keńesi Joqarǵı Keńeske saylanǵan deputatlar arasınan Joqarǵı Keńes Baslıǵı lawazımına talabandı qarap shıǵıp, Qaraqalpaqstan Respublikası Konstituciyasınıń 80-statyasına muwapıq Ózbekstan Respublikası Prezidentine kelisim alıw ushın usınadı.

Joqarǵı Keńes deputatları talabanǵa sorawlar beriw, ol haqqında óz pikirlerin bildiriw huqıqına iye.

Talabandı dodalaw Joqarǵı Keńes deputatlarınıń kópshilik dawısı menen qabıl etilgen qarar tiykarında toqtatıladı.

Joqarǵı Keńestiń Baslıǵın saylaw boyınsha jasırın dawıs beriw usı Reglamenttiń 24-statyasına muwapıq ótkeriledi.

Jasırın dawıs beriw nátiyjesinde Joqarǵı Keńes deputatları ulıwma sanınıń yarımınan kóp dawısın alǵan talaban Joqarǵı Keńes Baslıǵı lawazımına saylanǵan bolıp esaplanadı.

Joqarǵı Keńes Baslıǵınıń orınbasarlıǵına talaban Joqarǵı Keńes Baslıǵı tárepinen deputatlar arasınan usınıladı.

Talaban, eger ol jasırın dawıs beriw nátiyjesinde deputatlardıń ulıwma sanınıń yarımınan kóp dawısın alǵan bolsa, Joqarǵı Keńes Baslıǵınıń orınbasarı etip saylanǵan esaplanadı.

Joqarǵı Keńes Baslıǵı hám onıń orınbasarı saylanǵanlıǵı haqqında qararlar qabıl etiledi, qararlarǵa Joqarǵı Keńes sessiyasın basqarıp barıwshı qol qoyadı.

15-statya. Joqarǵı Keńes Baslıǵın hám onıń orınbasarın múddetinen aldın shaqırtıp alıw

Joqarǵı Keńes Baslıǵı Qaraqalpaqstan Respublikası Konstituciyasın hám nızamların buzǵan jaǵdayda Joqarǵı Keńes tárepinen shaqırtıp alınıwı múmkin.

Joqarǵı Keńes Baslıǵın shaqırtıp alıw haqqındaǵı másele Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń usınısına yaki deputatlardıń ulıwma sanınıń keminde úshten bir bóleginiń usınısına muwapıq Joqarǵı Keńes tárepinen kórip shıǵıladı.

Shaqırtıp alıw haqqındaǵı qarar Qaraqalpaqstan Respublikası Konstituciyalıq baqlaw komitetiniń juwmaǵı esapqa alınǵan halda, Joqarǵı Keńes deputatları ulıwma sanınıń eń keminde úshten eki bóleginiń kópshilik dawısı menen qabıl etiledi.

Joqarǵı Keńes Baslıǵınıń wákillikleri onıń jeke arzası boyınsha, sonday-aq densawlıǵına hám basqa da sebeplerge baylanıslı wazıypaların atqara almaytuǵın jaǵdaylarda toqtatılıwı múmkin. (19.12.2020-j. 77/XI-sanlı QR Nızamına tiykar ózgerisler kirgizilgen)

Joqarǵı Keńes Baslıǵınıń wákilligin toqtatıw haqqındaǵı qarar ashıq dawısqa qoyılıp, Joqarǵı Keńes deputatlarınıń ulıwma sanınıń kópshilik dawısı menen qabıl etiledi.

Joqarǵı Keńes Baslıǵınıń orınbasarın shaqırtıp alıw haqqındaǵı másele Joqarǵı Keńes Baslıǵınıń usınısına yaki deputatlardıń ulıwma sanınıń keminde úshten bir bóleginiń usınısına muwapıq Joqarǵı Keńes tárepinen kórip shıǵıladı.

Joqarǵı Keńes Baslıǵınıń orınbasarı jasırın dawıs beriw arqalı deputatlardıń ulıwma sanınıń kópshilik dawısı menen qabıl etilgen Joqarǵı Keńes qararına muwapıq shaqırtılıp alınıwı múmkin.

Joqarǵı Keńes Baslıǵın yaki onıń orınbasarın shaqırtıp alıw hám wákilliklerin múddetinen aldın toqtatıw haqqında qarar qabıl etiledi, qararǵa Joqarǵı Keńes sessiyasın basqarıp barıwshı qol qoyadı.

Joqarǵı Keńes Baslıǵı múddetinen aldın shaqırtılıp alınǵanda Joqarǵı Keńes Baslıǵın saylaw 2 ay múddet ishinde usı Nızamnıń 14-statyasında kórsetilgen tártipte ámelge asırıladı. (19.12.2020-j. 77/XI-sanlı QR Nızamına tiykar ózgerisler kirgizilgen)

16-statya. Joqarǵı Keńes Prezidiumı

Joqarǵı Keńestiń sessiyalar aralıǵında jumısın shólkemlestiriw hám basqa da wákilliklerin ámelge asırıw ushın Joqarǵı Keńes sessiyasında Joqarǵı Keńestiń Prezidiumı dúziledi hám tastıyıqlanadı.

Joqarǵı Keńes Prezidiumınıń quramına Joqarǵı Keńes Baslıǵı, onıń orınbasarı hám Joqarǵı Keńes komitetleri hám komissiyalarınıń baslıqları, Joqarǵı Keńestegi partiyalar frakciyalarınıń basshıları kiredi.

Joqarǵı Keńes Prezidiumı:

Joqarǵı Keńes sessiyasınıń kún tártibi joybarın islep shıǵadı;

nızamda názerde tutılǵan jaǵdaylarda Joqarǵı Keńestiń wákilliklerine tiyisli qararlardı Joqarǵı Keńes sessiyaları aralıǵında qabıl etedi, usı qararlar keyin-ala Joqarǵı Keńes sessiyalarında tastıyıqlanadı;

komitetlerdiń jumısın muwapıqlastırıp baradı;

Joqarǵı Keńeske kelip túsken nızam joybarın dáslepki tárizde kórip shıǵıw ushın juwapker bolǵan komitetti (bunnan bılay tekstte juwapker komitet dep júrgiziledi) belgileydi;

nızam joybarın Joqarǵı Keńes qarap shıǵıwı ushın qabıl etiw yaki onı nızamshılıq baslaması huqıqı subektine qaytarıw haqqında tiyisli komitettiń juwmaǵına muwapıq qarar qabıl etedi;

Joqarǵı Keńes jumısın shólkemlestiriw menen baylanıslı basqa da máselelerdi sheshedi.

Prezidium óz wákilligine kiretuǵın máseleler boyınsha óz aǵzalarınıń ulıwma sanınıń kópshilik dawısı menen qararlar qabıl etedi.

Joqarǵı Keńes Prezidiumına Joqarǵı Keńes Baslıǵı basshılıq etedi, ol Prezidiumnıń májilislerin alıp baradı hám onıń qararların imzalaydı.

Joqarǵı Keńes Prezidiumınıń májilisleri Joqarǵı Keńes Baslıǵı tárepinen zárúrlikke qarap ayına bir márte shaqırıladı. Joqarǵı Keńes Prezidiumınıń májilisleri Prezidium aǵzalarınıń úshten ekisi qatnassa, wákillikli esaplanadı.

Joqarǵı Keńes Baslıǵınıń usınısına muwapıq Prezidium májilislerinde Joqarǵı Keńes deputatları, sonday-aq mámleketlik uyımlar, jámiyetlik birlespeleriniń wákilleri, ilimpazlar hám qánigeler de qatnasıwı múmkin.

Joqarǵı Keńestiń Prezidiumı májilisleri boyınsha protokol dúziledi.

17-statya. Joqarǵı Keńestegi partiya frakciyaları

Frakciya siyasiy partiyadan usınılatuǵın deputatlar tárepinen partiya máplerin Joqarǵı Keńeste bildiriw maqsetinde dúziletuǵın hám belgilengen tártipte dizimnen ótkerilgen deputatlar birlespesi bolıp tabıladı.

Joqarǵı Keńestiń keminde bes deputatı frakciya dúziw huqıqına iye.

Joqarǵı Keńes deputatı tek bir frakciya aǵzası bolıwı múmkin.

Siyasiy partiyadan usınılǵan hám Joqarǵı Keńeske saylanǵan deputat tek sol partiya frakciyasınıń aǵzası bolıwı múmkin.

Frakciya dúziw ushın:

frakciyanıń shólkemlestiriw jıynalısın ótkeriw;

frakciya dúziw haqqında shólkemlestiriw protokolın qabıl etiw;

frakciya baslıǵın saylaw zárúr boladı.

Frakciya baslıǵı frakciyanı dúziw haqqındaǵı shólkemlestiriw protokolın Joqarǵı Keńeske usınadı hám tiyislisinshe frakciya dúzilgeni haqqında Joqarǵı Keńeske málimleme beredi, bul Joqarǵı Keńes sessiyasınıń protokolında dizimge alınadı.

Frakciyalar esapqa alıw diziminen ótkeriledi.

Frakciyalar jumısınıń shólkemlestiriw forması olardıń májilisleri bolıp tabıladı.

Frakciya Joqarǵı Keńes basshıları, Joqarǵı Keńes komitetleri hám komissiyaları menen birgelikte isleydi.

Frakciyalar Joqarǵı Keńes penen islesiwde «Siyasiy partiyalar haqqında»ǵı Ózbekstan Respublikası Nızamı tiykarında jumıs alıp baradı.

Frakciyalar jumısın muwapıqlastırıp barıw, Joqarǵı Keńes sessiyasına kirgiziletuǵın máselelerdi dáslepki tárizde kórip shıǵıw, frakciyalardıń kóz-qarasın kelisip alıw maqsetinde frakciyalar basshılarınıń qospa májilisleri ótkeriliwi múmkin.

Frakciyalar ózleri qabıl etken qararlar, sonday-aq frakciyalar basshılarınıń qospa májilislerinde qabıl etilgen qararlar haqqında Joqarǵı Keńes Baslıǵına hám onıń Prezidiumına maǵlıwmat beredi.

Frakciya jumısı tómendegi jaǵdaylarda toqtatıladı:

frakciyanıń óz baslamasına muwapıq;

Joqarǵı Keńestiń wákillikleri múddeti pitkende;

frakciya quramına kiriwshi deputatlar sanı onı dúziw ushın zárúr bolǵan muǵdar shegarasınan kemeyip ketkende;

tiyisli siyasiy partiya jumısı toqtaǵanda (saplastırılǵanda).

Joqarǵı Keńestiń wákillikleri múddeti pitpesten aldın frakciyalar jumısınıń toqtatılıwı Joqarǵı Keńestiń qararı menen rásmiylestiriledi. (16.12.2019-j. 282/XXIX-sanlı QR Nızamına tiykar ózgerisler kirgizilgen)

18-statya. Parlamenttegi kópshilik, frakciyalardıń blokqa birlesiwi

Joqarǵı Keńeste kópshilik orındı iyelegen frakciya parlamenttegi kópshilikti quraydı.

Óz baǵdarlamalıq maqsetli wazıypalarınıń jaqınlıǵınan yaki sáykesliginen kelip shıqqan halda blok dúzetuǵın bir neshe frakciyalar da parlamenttegi kópshilikti qurawı múmkin.

Frakciyalardıń blokqa birlesiwi nızamda názerde tutılǵan huqıqlardı ámelge asırıwda olardıń ǵárezsizligin sheklep qoymaydı.

19-statya. Joqarǵı Keńestegi deputatlar toparları

Joqarǵı Keńestiń kórip shıǵıwı ushın usınılıp atırǵan ayırım zárúr máselelerdi aldın-ala talqılaw ushın Joqarǵı Keńes deputatları deputatlıq toparlarǵa óz erki menen birlesiwi múmkin.

Hár bir deputatlar toparı talqılanǵan másele boyınsha Joqarǵı Keńeske ulıwmalastırılǵan pikir hám usınıslardı bildiriwge haqılı.

20-statya. Joqarǵı Keńes komitetleri hám komissiyaların dúziw

Qaraqalpaqstan Respublikası Konstituciyasınıń 77-statyasına muwapıq Joqarǵı Keńes nızam joybarların tayarlaw jumısların alıp barıw, Joqarǵı Keńestiń dodalawına kirgiziletuǵın máselelerdi dáslepki tárizde kórip shıǵıw hám tayarlaw, nızamlardıń hám Joqarǵı Keńestiń basqa qararlarınıń orınlanıwın qadaǵalap turıw ushın deputatlar arasınan komitetler hám komissiyalar saylaydı.

Komitetler hám komissiyalar basshılıǵına hám de aǵzalıǵına talabanlar Joqarǵı Keńes sessiyasına Joqarǵı Keńes Baslıǵı tárepinen usınıladı.

Komitet hám komissiya baslıǵına talaban boyınsha dawıs beriw óz aldına ótkeriledi.

Komitetler hám komissiya aǵzaları Joqarǵı Keńes deputatları arasınan saylanadı.

Komitetler hám komissiya aǵzalıǵına talabanlardı saylaw talabanlardıń hár birin óz aldına yaki komissiyanıń tolıq quramın jalpı dodalaw jolı menen ámelge asırıladı, dawıs beriwde qarar hár bir talaban boyınsha óz aldına yaki komissiyanıń tolıq quramı boyınsha Joqarǵı Keńes deputatlarınıń ulıwma sanınıń kópshilik dawısı menen qabıl etiledi.

Komitetler hám komissiya sanı hám quramı sessiyada belgilenedi. Joqarǵı Keńes quramında, ádette, tómendegi komitetler hám komissiya dúziliwi múmkin:

Byudjet, ekonomikalıq reformalar hám investiciyalar máseleleri komiteti;

Nızamlılıq, sud-huqıq hám korrupciyaǵa qarsı gúresiw máseleleri komiteti;

Sanaat, qurılıs, transport hám málimleme texnologiyaları máseleleri komiteti;

Sociallıq-mádeniy rawajlanıw hám jámiyetlik birlespeler máseleleri komiteti;

Agrar, suw xojalıǵı, tábiyattı qorǵaw hám ekologiya máseleleri komiteti;

Jaslar siyasatı hám salamat áwladtı tárbiyalaw máseleleri boyınsha komitet;

Reglament hám deputatlıq ádeplilik máseleleri komissiyası. (19.12.2020-j. 77/XI-sanlı QR Nızamına tiykar ózgerisler kirgizilgen)

Zárúr jaǵdaylarda Joqarǵı Keńes tárepinen jańa komitetler hám komissiyalar dúziliwi hám aldın dúzilgen komitetler hám komissiyalar saplastırılıwı, olardıń quramına ózgerisler kirgiziliwi múmkin.

Komitetler hám komissiyalardıń jumısı «Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi haqqında»ǵı, «Parlament qadaǵalawı haqqında»ǵı Qaraqalpaqstan Respublikası Nızamları menen tártipke salınadı. (28.12.2016-j. 119/XIII-sanlı QR Nızamına tiykar ózgerisler kirgizilgen)

Komitetler hám komissiyalar óz májilislerinde baslıqtıń orınbasarların hám xatkerlerin saylaydı.

Joqarǵı Keńes deputatı tek bir komitet hám komissiya aǵzası etip saylanıwı múmkin. Komitet hám komissiya quramına kirmegen Joqarǵı Keńes deputatı onıń jumısında másláhát dawısı huqıqı menen qatnasıwı múmkin.

Komitetler hám komissiyalar Joqarǵı Keńes deputatları aldında juwapker hám oǵan esap beredi.

Komitetler hám komissiyalar óz jumısın Joqarǵı Keńes qararı menen tastıyıqlanatuǵın is jobaları tiykarında ámelge asıradı.

Komitetler hám komissiyalar óz jumısın májilis túrinde ámelge asıradı.

Komitetler hám komissiyalardıń májilisleri, ádette, ayına keminde bir márte ótkeriledi.

Komitetler hám komissiyalardıń qospa májilisleri olar arasındaǵı kelisimge muwapıq ótkeriledi.

Komitetler hám komissiyalardıń tiyisli aymaqtaǵı mámleketlik uyımlar, kárxanalar, mákemeler, shólkemler, mámleketlik emes kommerciyalıq emes shólkemler, puqaralardıń ózin-ózi basqarıw uyımları hám lawazımlı shaxslarǵa jiberiletuǵın qararları usınıs kórinisine iye boladı hám olar tárepinen kórip shıǵılıp, qarap shıǵıw nátiyjeleri haqqında yaki kórilgen is-ilajlar haqqında bir aylıq múddette málim etiliwi shárt.

21-statya. Joqarǵı Keńes komitetleri janında ekspertlik toparların dúziw

Nızam joybarların islep shıǵıwǵa hám dodalawǵa, qadaǵalaw-tallaw ilajların tayarlawǵa hám ótkeriwge kómeklesiw maqsetinde Joqarǵı Keńes komitetleri janında ekspertlik toparları dúziledi.

Ekspertlik toparları mámleketlik uyımlardıń, ilimiy hám bilimlendiriw mákemeleriniń, mámleketlik emes kommerciyalıq emes shólkemlerdiń, tiyisli tarawlarda ilimiy is tájiriybesine, nızam joybarların tayarlaw hám (yaki) ámeliy is tájiriybesine iye bolǵan maman qánigeler arasınan dúziledi.

Joqarǵı Keńes komitetleri janında ekspertlik toparların dúziw hám olardıń jumıs tártibi Joqarǵı Keńes Prezidiumı tárepinen tastıyıqlanatuǵın reje menen belgilenedi.

22-statya. Joqarǵı Keńestiń waqıtsha komissiyaların dúziw

Joqarǵı Keńes anıq wazıypalardı orınlaw ushın Joqarǵı Keńes deputatları arasınan waqıtsha komissiya dúziwi múmkin.

Komissiya Joqarǵı Keńes sessiyasında deputatlar arasınan komissiya baslıǵı hám aǵzaları, zárúr bolǵan jaǵdayda bolsa komissiya baslıǵınıń orınbasarınan ibarat quramda dúziledi.

Waqıtsha komissiya dúziw haqqında Joqarǵı Keńes qarar qabıl etedi.

Waqıtsha komissiya ózine júklengen wazıypalardı orınlaǵannan soń, qaysı múddetke dúzilgen bolsa, sol múddet ótkennen keyin yaki Joqarǵı Keńestiń qararına muwapıq múddetinen aldın óz jumısın toqtatadı.

Waqıtsha komissiyanıń wazıypaları Joqarǵı Keńes qararı menen belgilenedi.

Waqıtsha komissiyalardıń Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesi, ministrlikleri, mámleketlik komitetleri, basqa mámleketlik basqarıw uyımlarına jiberiletuǵın qararları usınıs kórinisine iye boladı hám olar tárepinen qarap shıǵılıp, qarap shıǵıw nátiyjeleri haqqında yaki kórilgen is-ilajlar haqqında bir aylıq múddette málim etiliwi shárt.

III. JOQARǴÍ KEŃES SESSIYaSÍNDA MÁSELELERDI QARAP ShÍǴÍW TÁRTIBI

23-statya. Joqarǵı Keńes sessiyasına kirgizilgen máselelerdiń dodalanıwı

Sessiya dodalawına kirgizilgen kún tártibindegi hár bir másele tıńlanadı hám de erkin túrde dodalanadı.

Dodalaw processi usı másele boyınsha Joqarǵı Keńes Baslıǵı, onıń orınbasarı, komitetler baslıqlarınıń bayanatları hám qosımsha bayanatların yaki Joqarǵı Keńes deputatlarınıń bayanatları hám qosımsha bayanatların tıńlaw, sonday-aq mirát etilgen shaxslardıń pikir bildiriwi formasında ámelge asırıladı.

Ayırım jaǵdaylarda dodalanıp atırǵan máseleniń mazmunın esapqa alǵan halda, sessiya usı máseleniń mazmunına tiyisli qısqasha maǵlıwmattı tıńlap yaki komitetler baslıqları yamasa Joqarǵı Keńes deputatlarınıń túsindiriwleri menen sheklenip, onı dodalamastan qarar qabıl etiwi múmkin.

Sessiyanı basqarıp barıwshı tárepinen bayanatshılar hám qosımsha bayanatshılar menen kelisimge qarap, ádette, bayanat ushın – 30 minutqa shekem, qosımsha bayanat ushın – 20 minutqa shekem, juwmaqlawshı sóz ushın 15 minutqa shekem waqıt belgilenedi.

Jarıs sózge shıǵıwshı Joqarǵı Keńes deputatlarına 10 minutqa shekem waqıt beriledi. Májilislerde qaytadan sózge shıǵıw ushın, sonday-aq sessiya jumısın alıp barıw tártibi, dawıs beriw tiykarları, talabanlar boyınsha sózge shıǵıw ushın, arzalar, sorawlar, usınıslar, xabarlar, maǵlıwmatlar ushın 3 minutqa shekem waqıt beriledi.

Sessiyada qatnasıp atırǵan Joqarǵı Keńes deputatları kópshiliginiń kelisimi menen basqarıp barıwshı sessiya kún tártibine kirgizilgen máseleni dodalawdıń ulıwma waqtın, sorawlar hám juwaplar ushın ajıratılatuǵın waqıttı belgilep qoyıwı, sóylew waqtın sozıwı múmkin.

Sessiyalarda Joqarǵı Keńes deputatı bir másele boyınsha jarıs sózge eń kóbi eki márte shıǵıwı múmkin.

Jarıs sózlerdi toqtatıw haqqında qarar qabıl etilgennen keyin bayanatshı hám qosımsha bayanatshı juwmaqlawshı sózdi aytıw huqıqına iye.

Eger sózge shıǵıwshı ajıratılǵan waqıttan artıq sóylese yaki dodalanıp atırǵan másele boyınsha pikir bildirmey atırǵan bolsa, sessiyanı basqarıp barıwshı onı dáslep eskertip, keyin sóz beriwdi toqtadı.

24-statya. Joqarǵı Keńes sessiyalarında dawıs beriw formaları hám usılları

Joqarǵı Keńes sessiyasında qararlar ashıq yamasa jasırın dawıs beriw jolı menen qabıl etiledi. Ashıq dawıs beriw atpa-at bolıwı múmkin. (19.12.2020-j. 77/XI-sanlı QR Nızamına tiykar ózgerisler kirgizilgen)

Joqarǵı Keńes sessiyasında dawıs beriw dawıslardı esaplawdıń elektron sistemasınan paydalanǵan halda yaki jasırın dawıs beriw byulletenlerinen paydalanǵan halda ámelge asırılıwı múmkin.

Joqarǵı Keńes sessiyasında dawıslardı esaplawdıń elektron sistemasınan paydalanılıwı ústinen qadaǵalawdı deputatlar arasınan bolǵan topar ámelge asıradı.

Dawıs beriw forması hám usılı haqqındaǵı qarar Joqarǵı Keńes tárepinen ashıq dawıs beriw arqalı qabıl etiledi, ol yaki bul másele boyınsha dawıs beriwdiń basqasha forması hám usılı Qaraqalpaqstan Respublikasınıń Konstituciyasında hám de nızamlarda belgilengen jaǵdaylar bunnan tısqarı.

Joqarǵı Keńes deputatı óziniń dawıs beriw huqıqın jeke ózi ámelge asıradı.

Hár bir Joqarǵı Keńes deputatı bir dawısǵa iye boladı hám dodalanıp atırǵan másele boyınsha «jaqlayman», «qarsıman» yaki «biytáreppen» dep dawıs beredi.

Dawıs beriw waqtında qatnaspaǵan Joqarǵı Keńes deputatı keyin ala dawıs beriwge haqılı emes.

241-statya. Elektron dawıs beriw sistemasınan qollanıw tártibi.

Joqarǵı Keńeste elektron dizimge alıw hám dawıs beriw sisteması tómendegi maqsetlerde qollanıladı:

1) Joqarǵı Keńes deputatların dizimge alıw;

2) Deputatlardan sózge shıǵıwshılardıń dizimin alıw;

3) Dawıslardı sanaw hám dawıs beriw nátiyjelerin anıqlaw;

4) Maǵlıwmattı operativ jetkeriw;

5) Joqarǵı Keńes jumısınıń nátiyjeliligin arttıratuǵın basqa maqsetlerde.

Elektron sistemasınan paydalanıw ústinen waqıtsha deputatlar ishinen qadaǵalaw toparı saylanadı.

Elektron sistemadan paydalanıwdı qadaǵalawshı topar quramına kiriwshi deputatlar sistemanı qadaǵalaw ushın zárúr bolǵan barlıq málimlemeden tosıqsız paydalanıw huqıqına iye. Usı topardıń óz wákilligine tiyisli máseleler boyınsha qararları Joqarǵı Keńes Apparatınıń barlıq xızmetkerleri, sonıń ishinde Joqarǵı Keńes elektron sistemasına xızmet kórsetiwshi qánigeler ushın májbúriy bolıp tabıladı.

Elektron sistemadan paydalanıwdı qadaǵalawshı topar óziniń jumısına ekspertler hám qánigelerdi tartıwı múmkin.

Dizimge alıw hám dawıs beriw nátiyjeleri boyınsha elektron dizimge alıw hám dawıs beriw sistemasınıń barlıq maǵlıwmatları elektron túrde Joqarǵı Keńes Apparatında saqlanadı.

Dizimge alıw hám dawıs beriw nátiyjeleri tuwralı elektron túrde saqlanǵan maǵlıwmatlardı alıw Joqarǵı Keńes Baslıǵı orınbasarınıń kelisimi boyınsha Joqarǵı Keńes Apparatı baslıǵınıń ruxsatı menen ámelge asırıladı. (19.12.2020-j. 77/XI-sanlı QR Nızamına tiykar 241–statya menen tolıqtırılǵan)

25-statya. Joqarǵı Keńes sessiyaları qararların járiyalaw tártibi

Qaraqalpaqstan Respublikasınıń qabıl etilgen, Joqarǵı Keńes Baslıǵı qol qoyǵan nızamınıń teksti járiyalaw ushın jiberiledi.

Qaraqalpaqstan Respublikasınıń nızamların járiyalaw «Normativ-huqıqıy aktler haqqında»ǵı Qaraqalpaqstan Respublikası Nızamına muwapıq ámelge asırıladı.

IV. NÍZAMLARDÍ HÁM DE JOQARǴÍ KEŃES QARARLARÍN QARAP ShÍǴÍW TÁRTIBI

26-statya. Nızam joybarın Joqarǵı Keńeste qarap shıǵıw ushın kirgiziw

Nızam joybarı Joqarǵı Keńeske nızamshılıq baslaması huqıqına iye subektler tárepinen usınıladı.

Sonday-aq, deputatlardıń usınısları tiykarında Joqarǵı Keńestiń komitetleri menen komissiyaları Joqarǵı Keńes Baslıǵı hám Joqarǵı Keńes Prezidiumınıń tapsırması boyınsha, yaki ózleriniń baslaması menen Qaraqalpaqstan Respublikasınıń nızam joybarların islep shıǵıp, Joqarǵı Keńeske usınıwı múmkin.

Nızam joybarın Joqarǵı Keńeske kirgiziwde tómendegiler usınılıwı kerek:

1) nızam joybarınıń koncepciyası bayan etilgen túsindiriw xatı;

2) ózgeris hám qosımshalar kirgiziw haqqındaǵı, sonday-aq nızam joybarı kirgiziliwi menen baylanıslı nızamlardı óz kúshin joyıtqan dep tabıw haqqındaǵı nızam joybarı;

3) ózgertiliwi, qosımshalar kirgiziliwi, óz kúshin joyıtqan dep tabılıwı yaki qabıl etiliwi kerek bolǵan nızamastı hújjetleriniń dizimi;

4) materiallıq shıǵınlar talap etiletuǵın nızamlardıń joybarları ushın materiallıq–ekonomikalıq tiykarlar.

Nızam joybarı Joqarǵı Keńes tárepinen birinshi oqıwda qabıl etilgenge shekem nızam joybarın kirgizgen nızamshılıq baslaması huqıqı subekti joybar tekstin ózgertiw yaki ózi kirgizgen nızam joybarın shaqırtıp alıw huqıqına iye.

27-statya. Nızam joybarın Joqarǵı Keńes tárepinen qarap shıǵıw ushın qabıl etiw

Joqarǵı Keńes qarap shıǵıwı kerek bolǵan nızam joybarı hám de oǵan qosımsha etilgen materiallardı Joqarǵı Keńes Baslıǵı yaki Joqarǵı Keńes Prezidiumı juwapker komitetke tapsıradı hám juwapker komitet tárepinen nızam joybarın qarap shıǵıw ushın qabıl etiw múmkinligi haqqında juwmaqtı usınıw múddetin belgileydi.

Joqarǵı Keńes Prezidiumı juwapker komitettiń juwmaǵı tiykarında nızam joybarın qarap shıǵıw ushın qabıl etiw haqqında yaki nızam joybarı usı Nızamnıń 26-statyasınıń úshinshi bóliminde belgilengen talaplarǵa muwapıq bolmaǵan jaǵdayda onı nızamshılıq baslaması huqıqı subektine qaytarıw haqqında qarar qabıl etedi.

Anıqlanǵan kemshilikler saplastırılǵannan keyin nızam joybarı Joqarǵı Keńes qarap shıǵıwı ushın jańadan kirgiziliwi múmkin.

Nızam joybarı qarap shıǵıw ushın qabıl etilip atırǵanda Prezidium nızam joybarın kórip shıǵıwǵa tayarlaw múddetin belgileydi.

Qarap shıǵıw ushın qabıl etilgen nızam joybarı oǵan qosımsha etilgen materiallar menen Joqarǵı Keńestiń tiyisli komitetine jiberiledi, Joqarǵı Keńes komitetleri tárepinen tayarlanǵan nızam joybarı bunnan tısqarı.

28-statya. Nızam joybarların dáslepki tárizde kórip shıǵıw

Nızam joybarın dáslepki tárizde dodalaw hám onı Joqarǵı Keńes sessiyasında qarap shıǵıwǵa tayarlaw juwapker komitet tárepinen ámelge asırıladı.

Frakciyalar nızam joybarın dáslepki tárizde dodalaw juwmaqlarına muwapıq juwapker komitetke óz pikirleri hám usınısların beredi.

Juwapker komitet frakciyalar, mápdar shólkemler hám de ekspertler toparlarınıń pikirleri hám usınısların esapqa alǵan halda nızam joybarınıń dáslepki tárizdegi dodalanıwın ótkeredi hám eger Joqarǵı Keńes Prezidiumı tárepinen basqa múddet belgilengen bolmasa, nızam joybarı alınǵan kúnnen baslap eki ay ishinde Prezidiumnıń qarap shıǵıwına:

Joqarǵı Keńes Prezidiumınıń nızam joybarın qarap shıǵıw ushın sessiyaǵa kirgiziw haqqındaǵı qarar joybarın;

juwapker komitettiń usı nızam joybarın qabıl etiw yaki qaytarıw zárúrligi tiykarlanǵan juwmaǵın usınadı.

Nızam joybarın Joqarǵı Keńes komitetlerinde dodalaw ashıq, nızam joybarın kirgizgen nızamshılıq baslaması huqıqı wákillerin shaqırǵan halda ótkeriledi. Dodalawǵa ilimpazlar, kánigeler, puqaralıq jámiyeti institutlarınıń wákilleri de shaqırılıwı múmkin.

Joqarǵı Keńes Prezidiumı juwapker komitet usınǵan nızam joybarın qarap shıǵıw ushın sessiyanıń kún tártibi joybarına kirgiziw haqqında qarar qabıl etedi.

29-statya. Nızam joybarın Joqarǵı Keńes tárepinen qarap shıǵıw tártibi

Joqarǵı Keńeske kirgizilgen nızam joybarların qarap shıǵıw bir neshe oqıwda ámelge asırılıwı múmkin, olar ayrıqsha áhmiyetke iye bolsa, bir neshe oqıwda ámelge asırılıwı shárt.

Nızam joybarınıń birinshi oqılıwında Joqarǵı Keńes, ádette, nızam joybarı baslamasıshınıń bayanatın hám tiyisli komitettiń qosımsha bayanatın tıńlaydı, nızam joybarınıń tiykarǵı qaǵıydaların dodalaydı hám de dúzetiwler túrinde usınıs hám pikirler bildiredi.

Dodalaw juwmaqları boyınsha Joqarǵı Keńes nızamdı qabıl etedi yaki nızam joybarınıń tiykarǵı qaǵıydaların birinshi oqıwda maqullaydı yamasa onı qaytaradı. Nızam joybarı maqullanǵan jaǵdayda Joqarǵı Keńes onı ekinshi oqıwda usınıw múddetin belgileydi.

Birinshi oqıwda qarap shıǵılǵan nızam joybarına tiyisli toqtam, eger Joqarǵı Keńes deputatları ulıwma sanınıń kópshiligi onı jaqlap dawıs bergen bolsa, qabıl etilgen esaplanadı. Bunday toqtam Joqarǵı Keńestiń qararı menen rásmiylestiriledi.

Juwapker komitet kelip túsken pikirler hám usınıslardı nızam joybarın ekinshi oqıwǵa tayarlaw waqtında ulıwmalastıradı. Nızam joybarınıń aqırına jetkerilgen teksti frakciyalarǵa, sonday-aq nızam joybarın kirgizgen nızamshılıq baslaması huqıqı subektine olardıń usı nızam joybarı boyınsha pikirleri hám usınısların alıw ushın jiberiledi.

Juwapker komitet aqırına jetkerilgen nızam joybarı boyınsha pikir hám usınıslardı alǵannan keyin olardıń dodalawın nızam joybarın kirgizgen nızamshılıq baslaması huqıqı subekti wákilleri qatnasıwında shólkemlestiredi. Dodalawǵa ilimpazlar, qánigeler, puqaralıq jámiyeti institutlarınıń wákilleri de shaqırılıwı múmkin.

Juwapker komitet tárepinen tiykarlı dep tabılǵan usınıslar nızam joybarınıń tekstine kirgiziledi.

Aqırına jetkerilgen nızam joybarı Joqarǵı Keńes Prezidiumınıń qararına muwapıq ekinshi oqıwdaǵı dodalawǵa kiritiledi.

Nızam joybarı ekinshi oqıwda qarap shıǵılıp atırǵanda statyama-statya, bólimler boyınsha yaki tolıǵı menen dodalanadı.

Kórip shıǵıw nátiyjesine qarap, Joqarǵı Keńes nızamdı qabıl etiw, nızam joybarın aqırına jetkeriw hám keyingi oqıwda kórip shıǵıw ushın sessiyaǵa kirgiziw múddetin belgilegen halda onı ekinshi oqıwda qabıl etiw haqqında yamasa nızam joybarın qaytarıw haqqında qarar qabıl etedi.

Úshinshi oqıwda nızam joybarı dodalanbay tolıǵı menen dawısqa qoyıladı.

Nızam jámi deputatlardıń kópshilik dawısı menen qabıl etiledi, usı Nızamnıń 30-statyasında názerde tutılǵan jaǵdaylar buǵan kirmeydi.

Qaraqalpaqstan Respublikası nızamların Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi Baslıǵı imzalaydı.

30-statya. Qaraqalpaqstan Respublikasınıń Konstituciyasın, konstituciyalıq nızamın, olarǵa ózgerisler hám qosımshalar kirgiziw haqqındaǵı nızamlardı qarap shıǵıwdıń ózine tán ózgeshelikleri

Qaraqalpaqstan Respublikasınıń Konstituciyasın, konstituciyalıq nızamın, olarǵa ózgerisler hám qosımshalar kirgiziw haqqındaǵı nızamlardı maqullaw ushın deputatlardıń ulıwma sanınıń úshten eki bóleginen ibarat kópshiliktiń dawısı talap etiledi.

Joqarǵı Keńes Konstituciyaǵa ózgerisler hám de dúzetiwler kirgiziw haqqındaǵı nızamdı tiyisli usınıs kirgizilgennen keyin altı ay dawamında, keń dodalawdı esapqa alǵan halda qabıl etiwi múmkin. Eger Joqarǵı Keńes Konstituciyaǵa ózgeris kirgiziw haqqındaǵı usınıstı qaytarsa, usınıs keminde bir jıl ótkennen keyin qayta kirgiziliwi múmkin.

31-statya. Joqarǵı Keńes qararların qabıl etiw tártibi

Joqarǵı Keńes nızamlar qabıl etiliwi talap etilmeytuǵın máseleler boyınsha qararlar qabıl etedi.

Qarar joybarı Joqarǵı Keńeske kirgizilgende oǵan qısqasha túsindiriw xatı hám basqa zárúr materiallar qosımsha etiledi.

Joqarǵı Keńes Baslıǵı Joqarǵı Keńes qararınıń joybarın dáslepki tárizde qarap shıǵıw ushın juwapker komitet hám múddet belgileydi.

Joqarǵı Keńes Prezidiumı juwapker komitet wákiliniń málimlemesin tıńlap, qarar joybarın Joqarǵı Keńes sessiyasınıń kún tártibine kirgiziw haqqında qarar qabıl etedi hám bayanatshını belgileydi.

Joqarǵı Keńes sessiyasında juwapker komitet wákiliniń málimlemesi tıńlanadı hám dodalaw nátiyjeleri boyınsha deputatlardıń ulıwma sanınıń kópshilik dawısı menen Joqarǵı Keńes qararı qabıl etiledi.

Eger dawıs beriw juwmaqlarına muwapıq qarar joybarın qabıl etiw haqqındaǵı usınıs zárúr muǵdarda dawıs toplamaǵan bolsa, usınıs qaytarılǵan bolıp esaplanadı.

V. KELESI JÍL UShÍN QARAQALPAQSTAN RESPUBLIKASÍNÍŃ BYuDJETIN QABÍL ETIW

32-statya. Kelesi jıl ushın Qaraqalpaqstan Respublikasınıń byudjetin qarap shıǵıw

Gezektegi finans jılı ushın Qaraqalpaqstan Respublikası byudjeti (bunnan bılay tekstte byudjet dep júrgiziledi) Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesi tárepinen aǵımdaǵı jıldıń 20-oktyabrinen keshiktirmey Joqarǵı Keńeske jiberiledi.

Joqarǵı Keńes Baslıǵı tárepinen byudjet Joqarǵı Keńestiń qarap shıǵıwı ushın tapsırıladı hám juwapker komitet tárepinen dáslepki tárizde kórip shıǵıladı.

Byudjetke tiyisli materiallar deputatlarǵa Joqarǵı Keńes sessiyasında qarap shıǵılmastan aldın jiberiledi.

Byudjetti Joqarǵı Keńes sessiyasında dodalaw Qaraqalpaqstan Respublikası finans ministri yaki onıń wazıypasın atqarıwshı shaxstıń bayanatı menen baslanadı.

Byudjet boyınsha qarar Joqarǵı Keńes tárepinen aǵımdaǵı jıldıń 20-dekabrinen keshiktirmey qabıl etiliwi kerek.

33-statya. Qaraqalpaqstan Respublikası byudjetiniń qárejetlerine ózgerisler kirgiziw

Qaraqalpaqstan Respublikası byudjetiniń qárejetlerine Ministrler Keńesiniń usınısına muwapıq belgilengen tártipte ózgerisler kirgiziliwi múmkin.

Byudjettiń qárejetlerine ózgerisler kirgiziw haqqındaǵı másele Joqarǵı Keńestiń jaqın aradaǵı sessiyasında qarap shıǵıladı.

Joqarǵı Keńes sessiyaları aralıǵındaǵı dáwirde bolsa Joqarǵı Keńestiń Prezidiumı tárepinen qarap shıǵılıp, Joqarǵı Keńes Prezidiumınıń usı másele boyınsha qararı keyin-ala Joqarǵı Keńes sessiyasında tastıyıqlanadı.

Byudjettiń qárejetlerine ózgerisler hám qosımshalar usı byudjetti qabıl etiw ushın belgilengen tártipte kirgiziledi.

34-statya. Jergilikli salıqlar hám basqada májbúriy tólemlerdiń stavkaların nızam hújjetlerinde belgilengen muǵdarlar sheńberinde belgilew

Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesiniń belgilengen tártipte kirgizilgen usınısına muwapıq Qaraqalpaqstan Respublikası aymaǵındaǵı jergilikli salıqlar hám basqada májbúriy tólemlerdiń stavkaların nızam hújjetlerinde belgilengen muǵdarlar sheńberinde belgilew haqqındaǵı másele Joqarǵı Keńes sessiyasında qarap shıǵıladı.

Joqarǵı Keńes sessiyaları aralıǵındaǵı dáwirde bolsa Joqarǵı Keńestiń Prezidiumı tárepinen qarap shıǵılıp, Joqarǵı Keńes Prezidiumınıń usı másele boyınsha qararı keyin-ala Joqarǵı Keńes sessiyasında tastıyıqlanadı.

VI. JOQARǴÍ KEŃES TÁREPINEN LAWAZÍMLÍ ShAXSLARDÍ TAYÍNLAW (SAYLAW)

35-statya. Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesi Baslıǵınıń kandidaturasın qarap shıǵıw hám tastıyıqlaw

Joqarǵı Keńes Baslıǵınıń Ózbekstan Respublikası Prezidenti menen kelisilgen Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesiniń (bunnan bılay tekstte Ministrler Keńesi dep júrgiziledi) Baslıǵı kandidaturasın tastıyıqlaw haqqındaǵı usınısı Joqarǵı Keńes tárepinen onıń jaqın aradaǵı sessiyasında qarap shıǵıladı.

Ministrler Keńesiniń Baslıǵı lawazımına talaban Joqarǵı Keńeste onıń kandidaturası qarap shıǵılıp atırǵanda hám tastıyıqlanıp atırǵanda kelesi háreket baǵdarlaması menen Joqarǵı Keńes sessiyasında shıǵıp sóyleydi.

Joqarǵı Keńestiń deputatları talabanǵa sorawlar beriwge, usınıs etilgen talaban boyınsha óz pikirin aytıwǵa haqılı.

Ministrler Keńesiniń Baslıǵı lawazımına kandidatura onıń ushın deputatlardıń ulıwma sanınıń yarımınan kóbi dawıs bergen jaǵdayda Joqarǵı Keńes tárepinen tastıyıqlanǵan bolıp esaplanadı.

Joqarǵı Keńes basqa tártip belgilemese, Ministrler Keńesiniń Baslıǵı lawazımına tayınlaw haqqındaǵı másele ashıq dawıs beriw jolı menen sheshiledi.

Ministrler Keńesiniń Baslıǵın tayınlaw haqqında Joqarǵı Keńes qarar qabıl etedi.

Eger Ministrler Qeńesiniń Baslıǵı lawazımına usınılǵan talaban deputatlardıń qollap-quwatlawına iye bolmasa, onda sol lawazımǵa Joqarǵı Keńestiń Baslıǵı tárepinen belgilengen tártipte kelisilgennen keyin basqa talaban usınıs etiledi, bul boyınsha jańadan dodalaw hám dawıs beriw ótkeriledi.

36-statya. Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesin dúziw

Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesiniń Baslıǵı lawazımǵa tayınlanǵannan keyin, Ministrler Keńesiniń quramındaǵı lawazımlarǵa tayınlaw ushın talabanlar haqqındaǵı Ministrler Keńesi Baslıǵınıń usınısı Joqarǵı Keńes tárepinen onıń jaqın aradaǵı sessiyasında qarap shıǵıladı.

«Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesi haqqında»ǵı Qaraqalpaqstan Respublikasınıń Nızamına muwapıq Ministrler Keńesiniń quramına Ministrler Keńesiniń Baslıǵı, onıń orınbasarları, ministrler, mámleketlik komitetleriniń baslıqları, basqa da mámleketlik hám xojalıq basqarıw uyımlarınıń baslıqları kiredi.

Ministrler Keńesiniń Baslıǵı tárepinen Ministrler Keńesiniń quramına kiretuǵın lawazımlarǵa usınıs etilgen talabanlardı tayınlawdan aldın Joqarǵı Keńes Baslıǵı Joqarǵı Keńes komitetleri menen komissiyalarına usınıs etilgen talabanlardı dodalaw hám olar boyınsha óz juwmaqların shıǵarıwdı tapsırıwı múmkin.

Eger usınıs etilgen talabanlar komitetler hám komissiyalar tárepinen Ministrler Keńesiniń quramındaǵı tiyisli lawazımǵa usınıs etilmese, komitettiń yaki komissiyanıń qabıl etilgen qararı tiykarlanǵan bolıwı tiyis.

Joqarǵı Keńes komitetleri hám komissiyaları aǵzaları Ministrler Keńesiniń quramına usınıs etilgen talabanlardı dodalaw ushın maǵlıwmat hám basqa da materiallardı alıwǵa haqılı.

Talabanlardı dodalaw Joqarǵı Keńes komitetleri menen komissiyalarınıń óz aldına yaki qospa májilislerinde ótkeriliwi múmkin.

Komitetlerdiń, komissiyalardıń baslıqları, zárúr bolǵanda, talabanlardı Joqarǵı Keńes tastıyıqlaǵanda, usınıs etilgen talabanlardı dodalaw juwmaqları haqqında Joqarǵı Keńeske maǵlıwmat beriwge haqılı.

Joqarǵı Keńes deputatlarınıń talabı boyınsha Ministrler Keńesiniń quramına tastıyıqlanatuǵın talaban kelesi jumıslardıń qısqasha baǵdarlaması menen Joqarǵı Keńes aldında bayanat etedi.

Joqarǵı Keńes deputatları Ministrler Keńesiniń quramına usınıs etilgen talaban boyınsha Ministrler Keńesiniń Baslıǵına, talabanǵa sorawlar beriwge, tastıyıqlanatuǵın talaban boyınsha óz pikirlerin bildiriwge haqılı.

Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesin dúziw haqqında Joqarǵı Keńes qarar qabıl etedi.

Joqarǵı Keńes sessiyaları aralıǵındaǵı dáwirde Ministrler Keńesin dúziw máselesi Joqarǵı Keńes Prezidiumı tárepinen qarap shıǵılıp, Joqarǵı Keńes Prezidiumınıń usı máselege tiyisli qararı keyin-ala Joqarǵı Keńes sessiyasında tastıyıqlanadı.

37-statya. Qaraqalpaqstan Respublikası ministrliklerin, mámleketlik komitetlerin hám mámleketlik basqarıwdıń basqa da uyımların dúziw hámde saplastırıw

Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesiniń belgilengen tártipte kirgizilgen usınısına muwapıq Qaraqalpaqstan Respublikası ministrliklerin, mámleketlik komitetlerin hám mámleketlik basqarıwdıń basqa uyımların dúziw hámde saplastırıw haqqındaǵı másele Joqarǵı Keńes sessiyasında qarap shıǵıladı.

Joqarǵı Keńes sessiyaları aralıǵındaǵı dáwirde Qaraqalpaqstan Respublikası ministrliklerin, mámleketlik komitetlerin hám mámleketlik basqarıwdıń basqa da uyımların dúziw hámde saplastırıw haqqındaǵı másele Joqarǵı Keńes Prezidiumı tárepinen qarap shıǵıladı.

Joqarǵı Keńes Prezidiumınıń ministrlikler, mámleketlik komitetler hám mámleketlik basqarıwdıń basqa da uyımların dúziw hámde saplastırıw haqqındaǵı qararları Joqarǵı Keńestiń gezektegi sessiyasında tastıyıqlanadı.

38-statya. Qaraqalpaqstan Respublikası Oraylıq saylaw komissiyasın dúziw

Qaraqalpaqstan Respublikası Oraylıq saylaw komissiyasınıń aǵzaları xalıq deputatları rayonlıq hám qalalıq Keńesleriniń usınısı boyınsha Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi tárepinen saylanadı.

Qaraqalpaqstan Respublikası Oraylıq saylaw komissiyasınıń aǵzaların saylaw haqqında Joqarǵı Keńes qarar qabıl etedi.

Qaraqalpaqstan Respublikası Oraylıq saylaw komissiyasınıń baslıǵı komissiya aǵzaları arasınan Joqarǵı Keńes Baslıǵınıń usınısı boyınsha komissiya májilisinde saylanadı.

39-statya. Qaraqalpaqstan Respublikası Konstituciyalıq baqlaw komitetin saylaw

Joqarǵı Keńes Baslıǵı Joqarǵı Keńes Prezidiumınıń kelisimi menen Joqarǵı Keńeske Qaraqalpaqstan Respublikası Konstituciyalıq baqlaw komitetiniń (bunnan bılay tekstte Konstituciyalıq baqlaw komiteti dep júrgiziledi) baslıǵı, orınbasarı hám aǵzaları lawazımına saylaw ushın talabanlardı usınıs etedi.

Basqa tártip belgilenbese, Konstituciyalıq baqlaw komitetiniń baslıǵın, orınbasarın hám aǵzaların saylaw hár bir talaban boyınsha óz aldına dawıs beriw jolı menen ótkeriledi.

Bul másele boyınsha qararlar Joqarǵı Keńes deputatlarınıń ulıwma sanınıń kópshilik dawısı menen qabıl etiledi.

Bunnan keyin Joqarǵı Keńes Baslıǵı «Qaraqalpaqstan Respublikası Konstituciyalıq baqlaw komiteti haqqında»ǵı Qaraqalpaqstan Respublikası Nızamında kórsetilgen tekstte saylanǵanlardı birme-bir ant beriwge shaqıradı.

Eger Konstituciyalıq baqlaw komitetiniń quramına usınıs etilgen talaban saylanıwı ushın jeterli dawısqa iye bolmasa, Joqarı Keńes Baslıǵı tárepinen Joqarǵı Keńes Prezidiumınıń kelisimi menen Joqarǵı Keńes qarap shıǵıwı ushın basqa talabanlar usınıs etiledi.

Konstituciyalıq baqlaw komitetiniń quramındaǵı shaxslardıń wákillikleri «Qaraqalpaqstan Respublikası Konstituciyalıq baqlaw komiteti haqqında»ǵı Qaraqalpaqstan Respublikası Nızamında názerde tutılǵan jaǵdaylarda hám tártipte múddetinen aldın toqtatılıwı múmkin.

40-statya. Qaraqalpaqstan Respublikası sudınıń baslıǵı hám baslıqtıń orınbasarların, Qaraqalpaqstan Respublikası hákimshilik sudı baslıǵı hám orınbasarın saylaw

Qaraqalpaqstan Respublikası sudınıń baslıǵı hám baslıqtıń orınbasarları, Qaraqalpaqstan Respublikası hákimshilik sudı baslıǵı hám orınbasarı lawazımlarına saylaw ushın talabanlar Joqarǵı Keńes Baslıǵınıń Ózbekstan Respublikası Joqarı Sudyalar Keńesiniń juwmaǵı tiykarında Ózbekstan Respublikası Prezidenti menen kelisilgen usınısına muwapıq Joqarǵı Keńeske usınıladı. (28.12.2020-j. 88/XII-sanlı QR Nızamına tiykar ózgerisler kirgizilgen)

Joqarǵı Keńes Qaraqalpaqstan Respublikası sudınıń baslıǵı hám baslıqtıń orınbasarların, Qaraqalpaqstan Respublikası hákimshilik sudı baslıǵı hám orınbasarın saylaw haqqındaǵı máseleni óziniń gezektegi sessiyasında kórip shıǵadı. Bul máseleler boyınsha qararlar Joqarǵı Keńes deputatları ulıwma sanınıń kópshilik dawısı menen qabıl etiledi. (28.12.2020-j. 88/XII-sanlı QR Nızamına tiykar ózgerisler kirgizilgen)

Eger Qaraqalpaqstan Respublikası sudınıń baslıǵı hám baslıqtıń orınbasarları, Qaraqalpaqstan Respublikası hákimshilik sudı baslıǵı hám orınbasarı lawazımlarına usınıs etilgen talabanlar dawıs beriw barısında Joqarǵı Keńes deputatları dawısınıń jeterli sanın ala almasa, Joqarǵı Keńestiń Baslıǵı sessiyada qarap shıǵıw ushın sol talabanlardı qaytadan usınıwı múmkin. Eger olar jáne qaytarılsa, Joqarǵı Keńes Baslıǵı tárepinen Joqarǵı Keńestiń gezektegi sessiyasında deputatlar qarap shıǵıwı ushın basqa talabanlar usınıs etiledi. (28.12.2020-j. 88/XII-sanlı QR Nızamına tiykar ózgerisler kirgizilgen)

41-statya. Qaraqalpaqstan Respublikası sudı sudyaların hám Qaraqalpaqstan Respublikası hákimshilik sudı sudyaların hámde puqaralıq isleri boyınsha rayonlararalıq hám rayonlıq sudları,  jınayat isleri boyınsha rayonlıq hám qalalıq sudları, rayonlararalıq ekonomikalıq sudları, rayonlararalıq hákimshilik sudları baslıqları, orınbasarları hám sudyaların tayınlaw (28.12.2020-j. 88/XII-sanlı QR Nızamına tiykar ózgerisler kirgizilgen)

Qaraqalpaqstan Respublikası sudınıń sudyaları hám Qaraqalpaqstan Respublikası hákimshilik sudınıń sudyaları hámde puqaralıq isleri boyınsha rayonlararalıq hám rayonlıq sudları,  jınayat isleri boyınsha rayonlıq hám qalalıq sudları, rayonlararalıq ekonomikalıq sudları, rayonlararalıq hákimshilik sudları baslıqları, orınbasarları hám sudyaların Ózbekstan Respublikası Joqarı sudyalar keńesiniń usınısına muwapıq Joqarǵı Keńes tárepinen tayınlanadı. (28.12.2020-j. 88/XII-sanlı QR Nızamına tiykar ózgerisler kirgizilgen)

Joqarǵı Keńes Qaraqalpaqstan Respublikası sudınıń sudyaların hám Qaraqalpaqstan Respublikası hákimshilik sudınıń sudyaların hámde puqaralıq isleri boyınsha rayonlararalıq hám rayonlıq sudları,  jınayat isleri boyınsha rayonlıq hám qalalıq sudları, rayonlararalıq ekonomikalıq sudları, rayonlararalıq hákimshilik sudları baslıqları, orınbasarları hám sudyaların tayınlaw haqqındaǵı máseleni óziniń gezektegi sessiyasında qarap shıǵadı. Bul máseleler boyınsha qararlar Joqarǵı Keńes deputatları ulıwma sanınıń kópshilik dawısı menen qabıl etiledi. (28.12.2020-j. 88/XII-sanlı QR Nızamına tiykar ózgerisler kirgizilgen)

Joqarǵı Keńes sessiyaları aralıǵındaǵı dáwirde Qaraqalpaqstan Respublikası sudınıń sudyaların hám Qaraqalpaqstan Respublikası hákimshilik sudınıń sudyaların hámde puqaralıq isleri boyınsha rayonlararalıq hám rayonlıq sudları,  jınayat isleri boyınsha rayonlıq hám qalalıq sudları, rayonlararalıq ekonomikalıq sudları, rayonlararalıq hákimshilik sudları baslıqları, orınbasarları hám sudyaların tayınlaw haqqındaǵı máseleni Joqarǵı Keńes Prezidiumı kórip shıǵadı hám tiyisli qarar qabıl etedi. (28.12.2020-j. 88/XII-sanlı QR Nızamına tiykar ózgerisler kirgizilgen)

Joqarǵı Keńes Prezidiumınıń Qaraqalpaqstan Respublikası sudınıń sudyaların hám Qaraqalpaqstan Respublikası hákimshilik sudınıń sudyaların hámde puqaralıq isleri boyınsha rayonlararalıq hám rayonlıq sudları,  jınayat isleri boyınsha rayonlıq hám qalalıq sudları, rayonlararalıq ekonomikalıq sudları, rayonlararalıq hákimshilik sudları baslıqları, orınbasarları hám sudyaların tayınlaw haqqındaǵı qararları dárhal tiyislisinshe Qaraqalpaqstan Respublikası sudına hám Qaraqalpaqstan Respublikası hákimshilik sudına orınlaw ushın jiberiledi. Joqarǵı Keńes Prezidiumınıń qararı menen tayınlanǵan sudyalardıń wákillik múddeti Prezidium qararı qabıl etilgen kúnnen baslap kúshke kiredi. (28.12.2020-j. 88/XII-sanlı QR Nızamına tiykar ózgerisler kirgizilgen)

Joqarǵı Keńes Prezidiumınıń Qaraqalpaqstan Respublikası sudınıń sudyaların hám Qaraqalpaqstan Respublikası hákimshilik sudınıń sudyaların hámde puqaralıq isleri boyınsha rayonlararalıq hám rayonlıq sudları,  jınayat isleri boyınsha rayonlıq hám qalalıq sudları, rayonlararalıq ekonomikalıq sudları, rayonlararalıq hákimshilik sudları baslıqları, orınbasarları hám sudyaların tayınlaw haqqındaǵı qararları Joqarǵı Keńestiń gezektegi sessiyasında tastıyıqlanadı. (28.12.2020-j. 88/XII-sanlı QR Nızamına tiykar ózgerisler kirgizilgen)

42-statya. Qaraqalpaqstan Respublikası sudı hám Qaraqalpaqstan Respublikası hákimshilik sudı sudyalarınıń wákilliklerin múddetinen aldın toqtatıw (28.12.2020-j. 88/XII-sanlı QR Nızamına tiykar ózgerisler kirgizilgen)

Qaraqalpaqstan Respublikası sudı hám Qaraqalpaqstan Respublikası hákimshilik sudı sudyalarınıń wákillikleri Joqarǵı Keńes Baslıǵınıń Ózbekstan Respublikası Joqarı sudyalar keńesiniń juwmaǵına tiykarlanıp kirgiziletuǵın usınısına muwapıq Joqarǵı Keńes tárepinen múddetinen aldın toqtatıladı. Joqarǵı Keńes Qaraqalpaqstan Respublikası sudı hám Qaraqalpaqstan Respublikası hákimshilik sudı sudyalarınıń wákilliklerin múddetinen aldın toqtatıw haqqındaǵı máseleni óziniń gezektegi sessiyasında kórip shıǵadı. Bul máseleler boyınsha qararlar Joqarǵı Keńes deputatları ulıwma sanınıń kópshilik dawısı menen qabıllanadı. (28.12.2020-j. 88/XII-sanlı QR Nızamına tiykar ózgerisler kirgizilgen)

Joqarǵı Keńes sessiyaları aralıǵındaǵı dáwirde Qaraqalpaqstan Respublikası sudı hám Qaraqalpaqstan Respublikası hákimshilik sudı sudyalarınıń wákilliklerin múddetinen aldın toqtatıw haqqındaǵı máseleni Joqarǵı Keńes Prezidiumı kórip shıǵadı hám tiyisli qarar qabıl etedi. (28.12.2020-j. 88/XII-sanlı QR Nızamına tiykar ózgerisler kirgizilgen)

Joqarǵı Keńes Prezidiumınıń Qaraqalpaqstan Respublikası sudı hám Qaraqalpaqstan Respublikası hákimshilik sudı sudyalarınıń wákilliklerin múddetinen aldın toqtatıw haqqındaǵı qararları Joqarǵı Keńestiń gezektegi sessiyasında tastıyıqlanadı. (28.12.2020-j. 88/XII-sanlı QR Nızamına tiykar ózgerisler kirgizilgen)

Joqarǵı Keńestiń Qaraqalpaqstan Respublikası sudı hám Qaraqalpaqstan Respublikası hákimshilik sudı sudyalarınıń wákilliklerin múddetinen aldın toqtatıw haqqındaǵı qararları dárhal tiyislisinshe Qaraqalpaqstan Respublikası sudı hám Qaraqalpaqstan Respublikası hákimshilik sudına orınlaw ushın jiberiledi. (28.12.2020-j. 88/XII-sanlı QR Nızamına tiykar ózgerisler kirgizilgen)

43-statya. Ekologiya hám qorshaǵan ortalıqtı qorǵaw komiteti baslıǵın tayınlaw hám de lawazımınan bosatıw

Qaraqalpaqstan Respublikası Ekologiya hám qorshaǵan ortalıqtı qorǵaw komiteti baslıǵın tayınlaw haqqındaǵı másele Joqarǵı Keńes Baslıǵı tárepinen kirgizilgen usınısqa muwapıq Joqarǵı Keńes sessiyasında qarap shıǵıladı.

Joqarǵı Keńes sessiyaları aralıǵındaǵı dáwirde bolsa Qaraqalpaqstan Respublikası Ekologiya hám qorshaǵan ortalıqtı qorǵaw komiteti baslıǵın tayınlaw hám de lawazımınan bosatıw máselesi Joqarǵı Keńes Prezidiumı tárepinen qarap shıǵılıp, Joqarǵı Keńes Prezidiumınıń usı máselege baylanıslı qararı Joqarǵı Keńestiń gezektegi sessiyasında tastıyıqlanadı. (30.12.2017-j. 167/XIX-sanlı
QR Nızamına tiykar ózgerisler kirgizilgen)

44-statya. Qaraqalpaqstan Respublikası Prokurorın tayınlaw hám de lawazımınan bosatıw

Qaraqalpaqstan Respublikası Prokurorın tayınlaw ushın talabandı Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi Prezidiumı Ózbekstan Respublikası Bas prokurorı menen kelisilgen halda Joqarǵı Keńeske usınadı.

Qaraqalpaqstan Respublikası Prokurorın tayınlaw hám de onı lawazımınan bosatıw haqqındaǵı máseleni Joqarǵı Keńes gezektegi sessiyasında qarap shıǵadı. Bul másele boyınsha qarar Joqarǵı Keńes deputatları ulıwma sanınıń kópshilik dawısı menen qabıl etiledi.

 

VII. JOQARǴÍ KEŃES TÁREPINEN BASQA DA MÁSELELERDI QARAP ShÍǴÍW

45-statya. Ekonomikalıq hám sociallıq rawajlanıwdıń keleshekke mólsherlengen baǵdarlamaların qabıl etiw

Qaraqalpaqstan Respublikasınıń ekonomikalıq hám sociallıq rawajlanıwınıń keleshekke mólsherlengen baǵdarlamaların qabıl etiw haqqındaǵı másele Joqarǵı Keńes Baslıǵı tárepinen kirgizilgen usınısqa muwapıq Joqarǵı Keńes sessiyasında qarap shıǵıladı.

46-statya. Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesiniń respublikanıń sociallıq-ekonomikalıq jaqtan rawajlanıwınıń eń zárúr hám áhmiyetli máseleleri boyınsha hár jılǵı esabatın kórip shıǵıw

Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesi Baslıǵınıń respublikanıń sociallıq-ekonomikalıq jaqtan rawajlanıwınıń eń zárúr hám áhmiyetli máseleleri boyınsha esabatı (bunnan bılay tekstte esabat dep júrgiziledi) hár jılı Joqarǵı Keńes sessiyasında tıńlanadı. Usı sessiya Ózbekstan Respublikası Ministrler Kabinetiniń tiyisli májilisi ótkerilgennen keyin on kúnnen keshiktirmey ótkeriledi.

Ministrler Keńesi esabatın hám oǵan tiyisli materiallardı esabattı tıńlawǵa on kún qalǵanǵa shekem Joqarǵı Keńeske usınadı. Joqarǵı Keńes Baslıǵı yaki Joqarǵı Keńes Prezidiumı tárepinen esabat Joqarǵı Keńestiń tiyisli komitetine (bunnan bılay tekstte juwapker komitet dep júrgiziledi) jiberiledi.

Esabat boyınsha Joqarǵı Keńes qararı joybarı boyınsha kóz-qarasın qáliplestiriw hám usınıslar alıw maqsetinde esabatqa tiyisli materiallar alınǵan kúni juwapker komitet tárepinen Joqarǵı Keńes frakciyalarınıń wákillerine hám deputatlarına jiberiledi.

Esabattı tıńlaw haqqındaǵı máseleni tayarlaw hám sessiya dodalawına kirgiziw juwapker komitet tárepinen ámelge asırıladı. Zárúrlik bolǵanda juwapker komitet esabattı tıńlaw haqqındaǵı máseleni hár tárepleme tayarlaw ushın basqa komitetlerdi de tartıwı múmkin.

Esabat boyınsha materiallardı ulıwmalastırıw ushın juwapker komitet tárepinen tiyisli taraw qánigelerin tartqan halda isshi topar dúziledi.

Esabatqa tiyisli materiallardı ulıwmalastırıw nátiyjeleri boyınsha juwapker komitet tárepinen Joqarǵı Keńes frakciyalarınıń pikir-usınısların esapqa alǵan halda komitet juwmaǵı hám Joqarǵı Keńes qararınıń joybarı tayarlanadı.

Ministrler Keńesi Baslıǵınıń esabatın tıńlaw ushın bayanatshı menen kelisilgen halda keminde 30 minut waqıt beriledi.

Esabat boyınsha juwapker komitettiń juwmaǵınıń mazmunın hám Joqarǵı Keńes qararı joybarınıń tiykarǵı qaǵıydaların bayan etiw maqsetinde juwapker komitet baslıǵına 15 minutqa shekem waqıt beriledi.

Frakciyalardıń wákillerine hám Joqarǵı Keńes deputatlarına bayanatshıǵa soraw beriwi ushın 3 minutqa shekem hám esabat boyınsha jarıs sózler ushın 10 minutqa shekem waqıt beriledi.

Esabattı dodalaw Ózbekstan Respublikası Ministrler Kabinetiniń májilisinde berilgen bahalar hám belgilengen wazıypalar esapqa alınǵan halda ámelge asırıladı.

Esabattı dodalaw juwmaqları boyınsha komitettiń juwmaǵı hám frakciyalardıń pikir-usınısların esapqa alǵan halda Joqarǵı Keńestiń qararı qabıl etiledi. Qararda Ministrler Keńesi jumısınıń nátiyjeliligine kompleksli baha beriledi, olardıń jumısın jetilistiriwge tiyisli usınıslar, sonday-aq qarar ámelge asırılıwınıń barısı ústinen qadaǵalawdı támiyinlew boyınsha is-ilajlar názerde tutıladı.

Esabat boyınsha qarardıń orınlanıwın qadaǵalaw juwapker komitetke júklenedi.

Esabat boyınsha Joqarǵı Keńestiń qararı hám esabat Joqarǵı Keńestiń rásmiy basılımlarında hám de veb-saytında járiyalanıwı shárt.

Juwapker komitet esabat boyınsha Joqarǵı Keńestiń qararı orınlanıwı boyınsha monitoring ótkeredi hám qararda belgilengen múddetlerde Joqarǵı Keńeske málimleme beredi.

47-statya. Qaraqalpaqstan Respublikası byudjetiniń orınlanıwı haqqındaǵı esabattı hár sherekte qarap shıǵıw hám tastıyıqlaw

Qaraqalpaqstan Respublikası byudjetiniń tiyisli dáwirdegi orınlanıwı haqqındaǵı esabat Ministrler Keńesiniń belgilengen tártipte kirgizilgen usınısına muwapıq Joqarǵı Keńestiń sessiyasında hár sherekte qarap shıǵıladı hám tastıyıqlanadı.

Joqarǵı Keńes sessiyaları aralıǵındaǵı dáwirde bolsa Joqarǵı Keńestiń Prezidiumı tárepinen qarap shıǵılıp, Joqarǵı Keńes Prezidiumınıń usı másele boyınsha qararı keyin-ala Joqarǵı Keńes sessiyasında tastıyıqlanadı.

48-statya. Joqarǵı Keńestiń xalıq deputatları rayonlıq, qalalıq Keńesleriniń qararların toqtatıp qoyıwı hám biykarlawı

Joqarǵı Keńes xalıq deputatları rayonlıq, qalalıq Keńesiniń Ózbekstan Respublikası hám Qaraqalpaqstan Respublikası Konstituciyaları hám de nızamlarına, Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń pármanları, qararları hám biyliklerine qayshı keletuǵın qararların toqtatıp qoyıwı hám biykar etiwi múmkin.

Xalıq deputatları rayonlıq, qalalıq Keńesleriniń qararların toqtatıp qoyıw hám biykar etiw máselesi Joqarǵı Keńes sessiyasında Joqarǵı Keńes Baslıǵı tárepinen kirgizilgen usınısqa muwapıq qarap shıǵıladı.

49-statya. Rayonlar, qalalardı dúziw, saplastırıw, olardıń atamasın hám shegaraların ózgertiw haqqındaǵı máselelerdi qarap shıǵıw

Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesiniń belgilengen tártipte kirgizilgen usınısına muwapıq rayonlardı, qalalardı shólkemlestiriw, saplastırıw, olardı qayta ataw hám olardıń shegaraların ózgertiw haqqındaǵı másele Joqarǵı Keńes sessiyasında qarap shıǵıladı.

Joqarǵı Keńes sessiyaları aralıǵındaǵı dáwirde bolsa Joqarǵı Keńes Prezidiumı tárepinen qarap shıǵılıp, Joqarǵı Keńes Prezidiumınıń usı máselege baylanıslı qararı keyin-ala Joqarǵı Keńestiń sessiyasında tastıyıqlanadı.

Rayonlardı, qalalardı shólkemlestiriw, saplastırıw, olardı qayta ataw hám olardıń shegaraların ózgertiw haqqında qarar belgilengen tártipte járiyalanıwı tiyis.

50-statya. Karakalpakstan Respublikasınıń respublikalıq hám jergilikli mámleketlik hákimiyat uyımları sistemasın hám wákilliklerin belgilew

Qaraqalpaqstan Respublikasınıń respublikalıq hám jergilikli mámleketlik hákimiyat uyımları sistemasın hám wákilliklerin belgilew hakkındaǵı másele Joqarǵı Keńes sessiyasında qarap shıǵıladı.

51-statya. Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesiniń strukturası, shtatları hám fondın tastıyıqlaw

Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesiniń strukturası, onıń hızmetkerleriniń shtatları hám miynetke haqı tólew fondın tastıyıqlaw haqqındaǵı másele Joqarǵı Keńes sessiyasında qarap shıǵıladı.

Ministrler Keńesiniń strukturası, onıń xızmetkerleriniń shtatları hám miynetke haqı tólew fondın tastıyıqlaw haqqındaǵı másele Joqarǵı Keńes sessiyasında Joqarǵı Keńes Baslıǵı tárepinen kirgizilgen usınısqa muwapıq qarap shıǵıladı.

Joqarǵı Keńes sessiyaları aralıǵındaǵı dáwirde bolsa Joqarǵı Keńes Prezidiumı tárepinen qarap shıǵılıp, Joqarǵı Keńes Prezidiumınıń usı máselege baylanıslı qararı keyin-ala Joqarǵı Keńestiń sessiyasında tastıyıqlanadı.

52-statya Qaraqalpaqstan Respublikasınıń mámleketlik sıylıqları hám húrmetli ataqların shólkemlestiriw

Qaraqalpaqstan Respublikasınıń mámleketlik sıylıqları hám húrmetli ataqların shólkemlestiriw haqqındaǵı másele Joqarǵı Keńes sessiyasında qarap shıǵıladı.

Qaraqalpaqstan Respublikasınıń mámleketlik sıylıqları hám húrmetli ataqların shólkemlestiriw haqqındaǵı qarar belgilengen tártipte járiyalanıwı tiyis.

Qaraqalpaqstan Respublikasınıń mámleketlik sıylıqları hám húrmetli ataqların beriw, jeńillikler, olardan ayırıw tártibi «Qaraqalpaqstan Respublikasınıń mámleketlik sıylıqları haqqında»ǵı hám «Qaraqalpaqstan Respublikasınıń húrmetli ataqların shólkemlestiriw haqqında»ǵı Qaraqalpaqstan Respublikasınıń Nızamları menen retlestiriledi.

53–statya. Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi hám jergilikli wákillikli uyımlarǵa saylawdı tayınlaw

Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi hám jergilikli wákillikli uyımlarǵa saylawdı tayınlaw haqqındaǵı másele Joqarǵı Keńes sessiyasında qarap shıǵıladı.

Joqarǵı Keńes sessiyaları aralıǵındaǵı dáwirde bolsa Joqarǵı Keńes Prezidiumı tárepinen qarap shıǵılıp, Joqarǵı Keńes Prezidiumınıń usı máselege baylanıslı qararı keyin-ala Joqarǵı Keńestiń sessiyasında tastıyıqlanadı.

Qaraqalpaqstan Respublikasınıń Joqarǵı Keńesi hám jergilikli wákillikli uyımlarǵa saylawdı tayınlaw haqqındaǵı másele boyınsha qarar belgilengen tártipte járiyalanıwı tiyis.

54–statya. Joqarǵı Keńes tárepinen basqa da aktlerdiń qabıl etiliwi

Qaraqalpaqstan Respublikası Konstituciyasınıń 75-statyasında belgilengen nızam shıǵarıw baslaması huqıqına iye bolǵan uyımlar hám deputatlardıń usınısları tiykarında Joqarǵı Keńes Ózbekstan Respublikasınıń joqarı mámleketlik hákimiyat hám basqarıw uyımları hújjetleriniń Ózbekstan Respublikası Konstituciyasına muwapıqlıǵı haqqında Ózbekstan Respublikası Konstituciyalıq sudına usınıslar kirgiziw haqqındaǵı máseleni usı Reglament tiykarında qarap shıǵadı hám tiyisli qarar qabıl etedi.

Joqarǵı Keńes deklaraciya, shaqırıq, bildiriwler qabıl etiwi múmkin.

Joqarǵı Keńes tárepinen deklaraciya, shaqırıq, bildiriwler qabıl etiwi haqqında nızam shıǵarıw baslaması huqıqına iye bolǵan uyımlar hám deputatlar usınıs etiwi múmkin.

Zárúr jaǵdaylarda, deklaraciya, shaqırıq, bildiriwlerdiń joybarların Joqarǵı Keńes Baslıǵı yaki Joqarǵı Keńes Prezidiumı aldın-ala qarap shıǵıw ushın Joqarǵı Keńestiń komitetleri menen komissiyalarına jiberiwi múmkin.

55-statya. Deputattı qol qatılmaslıq huqıqınan ayırıw haqqındaǵı máselelerdi qarap shıǵıw

Qaraqalpaqstan Respublikası Prokurorınıń deputattı jınayıy juwapkershilikke tartıw, uslap turıw, qamaqqa alıw yaki oǵan sud tártibinde beriletuǵın hákimshilik jaza sharaların qollanıwǵa kelisim alıw haqqındaǵı usınısları Joqarǵı Keńes tárepinen onıń sessiyasında, Joqarǵı Keńestiń sessiyaları aralıǵındaǵı dáwirde bolsa Joqarǵı Keńestiń Prezidiumı tárepinen qarap shıǵılıp, Joqarǵı Keńestiń Prezidiumınıń usı máselege tiyisli qararı keyin-ala Joqarǵı Keńestiń sessiyasında tastıyıqlanadı.

Joqarǵı Keńestiń yaki Joqarǵı Keńes Prezidiumınıń deputattı qol qatılmaslıq huqıqınan ayırıwǵa kelisim beriw haqqındaǵı qararı jasırın dawıs beriw arqalı qabıl etiledi.

Joqarǵı Keńestiń yaki Joqarǵı Keńes Prezidiumınıń deputattı jınayıy juwapkershilikke tartıw, uslap turıw, qamaqqa alıw yaki oǵan sud tártibinde beriletuǵın hákimshilik jaza sharaların qollanıwǵa kelisim beriw máselesi boyınsha qararı dárhal Qaraqalpaqstan Respublikası Prokurorına jiberiledi.

56–statya. Joqarǵı Keńes tárepinen nızam joybarları, hárekettegi nızamlar menen aktlerdiń, Ministrler Keńesiniń huqıqıy aktleriniń Qaraqalpaqstan Respublikası Konstituciyasına muwapıqlıǵı qarap shıǵılıwı

Joqarǵı Keńes Prezidiumı Konstituciyalıq baqlaw komitetine Joqarǵı Keńeste qarap shıǵıwǵa usınılıp atırǵan Qaraqalpaqstan Respublikası nızam joybarları hám basqada hújjetlerdiń Qaraqalpaqstan Respublikası Konstituciyasına muwapıqlıǵın qarap shıǵıwdı tapsırıwǵa haqılı.

Joqarǵı Keńes sessiyasında Joqarǵı Keńes deputatlarınıń keminde besten biri yaki Joqarǵı Keńes Baslıǵı tárepinen Qaraqalpaqstan Respublikası nızamlarınıń hám basqada hújjetleriniń Qaraqalpaqstan Respublikası Konstituciyasına muwapıqlıǵın qarap shıǵıw haqqında usınıs bildirilgen jaǵdayda, Joqarǵı Keńestiń qararı menen Joqarǵı Keńes Konstituciyalıq baqlaw komitetine Joqarǵı Keńes tárepinen qabıl etilgen nızamlardıń hám basqada hújjetlerdiń Qaraqalpaqstan Respublikası Konstituciyasına muwapıqlıǵın qarap shıǵıwdı tapsıradı.

Joqarǵı Keńes Prezidiumı Qaraqalpaqstan Respublikası Konstituciyalıq baqlaw komitetine Joqarǵı Keńes Prezidiumı qararlarınıń hám Joqarǵı Keńes Baslıǵı biylikleriniń Qaraqalpaqstan Respublikası Konstituciyasına hám nızamlarına muwapıqlıǵın qarap shıǵıwdı tapsırıwı múmkin.

Joqarǵı Keńes sessiyasında Joqarǵı Keńes deputatlarınıń keminde besten biri yaki Joqarǵı Keńes Baslıǵı tárepinen Ministrler Keńesiniń qararları hám biylikleriniń Qaraqalpaqstan Respublikası Konstituciyasına hám nızamlarına muwapıqlıǵın qarap shıǵıw haqqında usınıs bildirilgen jaǵdayda, Joqarǵı Keńestiń qararı menen Joqarǵı Keńes Konstituciyalıq baqlaw komitetine Ministrler Keńesiniń qararları hám biylikleriniń Qaraqalpaqstan Respublikası Konstituciyasına hám nızamlarına muwapıqlıǵın qarap shıǵıwdı tapsıradı.

Qaraqalpaqstan Respublikası nızam joybarları, hárekettegi nızamlar hám aktler, Ministrler Keńesiniń huqıqıy aktleriniń Qaraqalpaqstan Respublikası Konstituciyasına sáykes kelmewi haqqında Konstituciyalıq baqlaw komitetiniń juwmaǵı dáslepki tárizde Joqarǵı Keńes komitetleri tárepinen qarap shıǵıladı hám juwmaqtı qarap shıǵıw ushın sessiyanıń kún tártibi joybarına kirgiziw haqqında qarar qabıl etiledi.

Konstituciyalıq baqlaw komitetiniń juwmaǵı tek ǵana Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesiniń barlıq deputatlarınıń úshten eki dawısı menen qabıl etilgen Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesiniń qararına muwapıq biykar etiliwi múmkin.

57–statya. Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesiniń puqaralar jıyınları baslıqları (aqsaqalları) saylawın shólkemlestiriwi

Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesiniń puqaralar jıyınları baslıqları (aqsaqalları) saylawın shólkemlestiriw hám ótkeriwge kómeklesiwshi komissiyası Joqarǵı Keńes tárepinen onıń sessiyasında puqaralar jıyınları baslıqları (aqsaqalları) saylawın shólkemlestiriw hám ótkeriw dáwirine dúziledi. Joqarǵı Keńes sessiyaları aralıǵındaǵı dáwirde bolsa Joqarǵı Keńes Prezidiumı tárepinen qarap shıǵılıp, Joqarǵı Keńes Prezidiumınıń usı máselege tiyisli qararı keyin-ala Joqarǵı Keńestiń sessiyasında tastıyıqlanadı. (18.08.2020-j.
47/VI-sanlı QR Nızamına tiykar ózgerisler kirgizilgen)

 

VIII. JOQARǴÍ KEŃES TÁREPINEN QADAǴALAW SALASÍNDAǴÍ WÁKILLIKLERINIŃ ÁMELGE ASÍRÍLÍWÍ

58-statya. Parlament sorawı

Joqarǵı Keńes mámleketlik uyımlardıń, xojalıq basqarıwı uyımlarınıń lawazımlı shaxslarına nızamlardıń, túrli tarawlardaǵı mámleketlik baǵdarlamalardıń orınlanıwı máseleleri hám de olardıń wákilliklerine kiretuǵın basqa zárúr máseleler boyınsha tiykarlanǵan túsinik beriw yaki kóz-qarasın bayan etiw talabı menen parlament sorawın jiberiwge haqılı. (18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı
QR Nızamına tiykar ózgerisler kirgizilgen)

Parlament sorawın jiberiw haqqındaǵı usınıs Joqarǵı Keńes komitetleri, frakciyalar, sonday-aq Joqarǵı Keńes deputatları ulıwma sanınıń keminde tórtten bir bólegi tárepinen Joqarǵı Keńestiń qarap shıǵıwı ushın kirgiziledi.

Joqarǵı Keńestiń parlament sorawı haqqındaǵı qararınıń joybarı soraw baslamashıları tárepinen Joqarǵı Keńes Baslıǵına máseleni Joqarǵı Keńestiń gezektegi sessiyası kún tártibine kirgiziw ushın jiberiledi.

Joqarǵı Keńestiń qararı joybarına parlament sorawı joybarı, sonday-aq basqa zárúr materiallar qosımsha etiledi. Parlament sorawı joybarında sorawǵa juwap beriwdiń forması (awızeki yaki jazba) haqqındaǵı usınıslar bolıwı kerek.

Joqarǵı Keńes parlament sorawın jiberiw haqqında Joqarǵı Keńes deputatları ulıwma sanınıń kópshilik dawısı menen qarar qabıl etedi.

Mámleketlik uyımlardıń, xojalıq basqarıwı uyımlarınıń lawazımlı shaxsları parlament sorawına awızeki juwaptı Joqarǵı Keńestiń sessiyasında Joqarǵı Keńes belgilegen múddette beredi. (18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı
QR Nızamına tiykar ózgerisler kirgizilgen)

Mámleketlik uyımlardıń, xojalıq basqarıw uyımlarınıń lawazımlı shaxsları parlament sorawına jazba juwaptı, eger basqa múddet belgilengen bolmasa, soraw alınǵan kúnnen baslap on kúnnen keshiktirmey jiberiwi tiyis. Parlamentlik sorawǵa juwapqa óz atına soraw jiberilgen lawazımlı shaxs yaki onıń wazıypaların waqtınsha atqarıwshı shaxs tárepinen qol qoyıladı. (19.12.2020-j. 77/XI-sanlı QR Nızamına tiykar ózgerisler kirgizilgen)

Parlament sorawına jazba juwap Joqarǵı Keńestiń sessiyasında basqarıp barıwshı tárepinen oqıp esittiriledi. Jazba juwaptıń nusqaları oqıp esittirilemen degenshe aldınnan deputatlarǵa jiberiledi.

Qaraqalpaqstan Respublikası sudı hám Qaraqalpaqstan Respublikası hákimshilik sudınıń baslıqları, Qaraqalpaqstan Respublikası Prokurorı, sorastırıw hám tergew uyımlarınıń basshılarınıń atına jollanǵan parlament sorawı olardıń óndirisindegi anıq bir isler hám materiallarǵa baylanıslı bolıwı múmkin emes. (28.12.2020-j. 88/XII-sanlı QR Nızamına tiykar ózgerisler kirgizilgen)

Parlament sorawlarına juwap Joqarǵı Keńes sessiyasında dodalanıwı múmkin. Joqarǵı Keńes parlament sorawı dodalanıwı juwmaqları boyınsha qarar qabıl etedi.

59-statya. Joqarǵı Keńes deputatınıń sorawı

Joqarǵı Keńes deputatı mámleketlik uyımlardıń, xojalıq basqarıwı uyımlarınıń lawazımlı shaxslarına, ádette, tiyisli saylaw okrugi saylawshılarınıń huqıqları hám nızamlı máplerin támiyinlew menen baylanıslı máseleler boyınsha tiykarlanǵan túsinik beriw yaki kóz-qarasın bildiriw talabı menen soraw jiberiwge haqılı. (18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı QR Nızamına tiykar ózgerisler kirgizilgen)

Mámleketlik uyımlardıń, xojalıq basqarıw uyımlarınıń lawazımlı shaxsları deputat sorawına, eger basqa múddet belgilengen bolmasa, soraw alınǵan kúnnen baslap on kúnnen keshiktirmey jazba juwap jiberedi. Deputatlıq sorawına juwapqa óz atına soraw jiberilgen lawazımlı shaxs yaki onıń wazıypaların waqtınsha atqarıwshı shaxs tárepinen qol qoyıladı. (19.12.2020-j. 77/XI-sanlı QR Nızamına tiykar ózgerisler kirgizilgen)

Qaraqalpaqstan Respublikası puqaralıq isler boyınsha sudı, Qaraqalpaqstan Respublikası jınayat isleri boyınsha sudı, Qaraqalpaqstan Respublikası hákimshilik sudı hám Qaraqalpaqstan Respublikası ekonomikalıq sudınıń baslıqları, Qaraqalpaqstan Respublikası Prokurorı, sorastırıw hám tergew uyımlarınıń basshıları atına jollanǵan deputat sorawı olardıń óndirisindegi alıp barılıp atırǵan anıq bir isler hám materiallarǵa baylanıslı bolıwı múmkin emes. (18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı QR Nızamına tiykar ózgerisler kirgizilgen)

60-statya. Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesi Baslıǵınıń respublikanıń sociallıq-ekonomikalıq jaqtan rawajlanıwınıń ayırım áhmiyetli máseleleri boyınsha esabatın tıńlaw

Joqarǵı Keńes zárúr bolǵan jaǵdaylarda sessiyalarda Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesi Baslıǵınıń respublikanıń sociallıq-ekonomikalıq jaqtan rawajlanıwınıń ayırım áhmiyetli máseleleri boyınsha esabatın tıńlawı múmkin.

Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesi Baslıǵınıń respublikanıń sociallıq-ekonomikalıq jaqtan rawajlanıwınıń ayırım áhmiyetli máseleleri boyınsha esabatı usı Nızamnıń 58-statyasına muwapıq parlament sorawı tártibinde tıńlanadı.

61-statya. Húkimet aǵzalarınıń, mámleketlik uyımlar, xojalıq basqarıw uyımları basshılarınıń óz jumısına baylanıslı máseleler boyınsha málimlemesin tıńlaw. (19.12.2020-j. 77/XI-sanlı QR Nızamına tiykar ózgerisler kirgizilgen)

Joqarǵı Keńes zárúr bolǵan jaǵdaylarda óziniń sessiyasında húkimet aǵzalarınıń óz jumısına baylanıslı máseleler boyınsha málimlemesin tıńlawı múmkin.

Húkimet aǵzalarınıń, mámleketlik uyımları, xojalıq basqarıw uyımları basshılarınıń óz jumısına baylanıslı máseleler boyınsha málimlemesin tıńlaw máselesi Joqarǵı Keńes komitetleri (komissiyaları) yaki frakciyalardıń baslamasına muwapıq Joqarǵı Keńes tárepinen qarap shıǵıladı.

Joqarǵı Keńes Qaraqalpaqstan Respublikası Densawlıqtı saqlaw ministriniń óz jumısı haqqındaǵı málimlemesin Sociallıq-mádeniy rawajlanıw hám jámiyetlik birlespeler máseleleri komitetinde dáslepki tárizde kórip shıqqan halda jılına eki márte tıńlaydı.

Joqarǵı Keńes Qaraqalpaqstan Respublikası Ishki isler ministriniń huqıqbuzarlıqtıń aldın alıw hám olardıń profilaktikası jaǵdayı haqqındaǵı málimlemesin Nızamlılıq, sud-huqıq hám korrupciyaǵa qarsı gúresiw komitetinde dáslepki tárizde kórip shıqqan halda jılına eki márte tıńlaydı.

Húkimet aǵzalarınıń, mámleketlik uyımları, xojalıq basqarıw uyımları basshılarınıń óz jumısına baylanıslı máseleler boyınsha málimlemesin tıńlaw haqqında Joqarǵı Keńestiń qararı qabıl etiledi. Húkimet aǵzaların tıńlaw haqqında qarar aldın-ala Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesine, mámleketlik uyımlar, xojalıq basqarıw uyımları basshılarınıń málimlemesin tınlaw haqqındaǵı qarar tiyisli mámleketlik uyımlarǵa, xojalıq basqarıw uyımlarına jiberiledi.

Húkimet aǵzalarınıń, mámleketlik uyımlar, xojalıq basqarıw uyımları basshılarınıń málimlemesin tıńlaw juwmaǵı boyınsha Joqarǵı Keńes qarar qabıl etedi, onda tiyislisinshe húkimet aǵzalarınıń, mámleketlik uyımlar, xojalıq basqarıw uyımları basshılarınıń jumısınıń nátiyjeliligin asırıwǵa qaratılǵan usınıslar, sonday-aq olardıń iskerligine baha beriliwi múmkin.

Húkimet aǵzalarınıń málimlemesin tıńlaw juwmaqları boyınsha Joqarǵı Keńes qararı Ministrler Keńesine jiberiledi, al mámleketlik uyımlar, xojalıq basqarıw uyımları basshılarınıń málimlemesin tıńlaw juwmaqları boyınsha qararı tiyisli mámleketlik hám xojalıq basqarıw uyımlarına jiberiledi. (19.12.2020-j. 77/XI-sanlı QR Nızamına tiykar ózgerisler kirgizilgen)

611-statya. Rayon, qala hákimleriniń tiyisli aymaqtı rawajlandırıw máseleleri boyınsha esabatların tıńlaw

Joqarǵı Keńes óziniń sessiyasında rayon, qala hákimleriniń tiyisli aymaqtı rawajlandırıw máseleleri boyınsha esabatların tıńlawı múmkin.

Rayon, qala hákimleriniń tiyisli aymaqtı rawajlandırıw máseleleri boyınsha esabatların tıńlawı haqqındaǵı másele Joqarǵı Keńes tárepinen onıń komitetleri baslaması menen qarap shıǵıladı.

Rayon, qala hákimleriniń tiyisli aymaqtı rawajlandırıw máseleleri boyınsha esabatların tıńlawı haqqında Joqarǵı Keńes qarar qabıl etedi, qarar tiyisli hákimlerge aldın-ala jiberiledi.

Rayon, qala hákimleriniń tiyisli aymaqtı rawajlandırıw máseleleri boyınsha esabatların tıńlaw juwmaǵı boyınsha Joqarǵı Keńes qarar qabıl etedi. (18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı QR Nızamına tiykar ózgerisler kirgizilgen)

62-statya. Qaraqalpaqstan Respublikası Ekologiya hám qorshaǵan ortalıqtı qorǵaw komiteti baslıǵınıń, Ózbekstan Respublikası Oraylıq banki Qaraqalpaqstan Respublikası Bas basqarması baslıǵınıń esabatların tıńlaw

Qaraqalpaqstan Respublikası Ekologiya hám qorshaǵan ortalıqtı qorǵaw komiteti baslıǵınıń, Ózbekstan Respublikası Oraylıq banki Qaraqalpaqstan Respublikası Bas basqarması (bunnan bılay tekstte Oraylıq banktiń Qaraqalpaqstan Respublikası Bas basqarması dep júritiledi) baslıǵınıń Joqarǵı Keńeske nızam hújjetlerinde belgilengen tártipte usınǵan hár jılǵı esabatları Joqarǵı Keńestiń gezektegi sessiyasında qarap shıǵıladı.

Qaraqalpaqstan Respublikası Ekologiya hám qorshaǵan ortalıqtı qorǵaw komiteti baslıǵınıń, Oraylıq banktiń Qaraqalpaqstan Respublikası Bas basqarması baslıǵınıń esabatları dáslepki tárizde Joqarǵı Keńes komitetleri tárepinen qarap shıǵıladı.

Qaraqalpaqstan Respublikası Ekologiya hám qorshaǵan ortalıqtı qorǵaw komiteti baslıǵınıń, Oraylıq banktiń Qaraqalpaqstan Respublikası Bas basqarması baslıǵınıń esabatların qarap shıǵıwdıń juwmaqları boyınsha Joqarǵı Keńes qararlar qabıl etedi, qararlar tiyislisinshe Qaraqalpaqstan Respublikası Ekologiya hám qorshaǵan ortalıqtı qorǵaw komitetine hám Oraylıq banktiń Qaraqalpaqstan Respublikası Bas basqarmasına jiberiledi. (28.12.2016-j. 119/XIII-sanlı QR Nızamına tiykar ózgerisler kirgizilgen)

63-statya. Joqarǵı Keńes komitetleri tárepinen qadaǵalaw wákillikleriniń ámelge asırılıwı

Joqarǵı Keńes komitetleri, sonday-aq deputatları mámleketlik uyımlardan hám basqa shólkemlerden, lawazımlı shaxslardan hújjetlerdi, ekspert juwmaqların, statistikalıq maǵlıwmatlardı hám basqa maǵlıwmatlardı sorap alıwı múmkin.

Joqarǵı Keńestiń komitetleri yaki deputatlar tárepinen soralıp atırǵan maǵlıwmattı tiyisli mámleketlik uyım, basqa da shólkem, lawazımlı shaxs múrájat alınǵan kúnnen baslap on kúnnen keshiktirmey usınıwı kerek.

Joqarǵı Keńes komitetleri komitetlerdiń is jobalarına, Joqarǵı Keńes hám onıń Prezidiumı qararlarına muwapıq óz májilisinde mámleketlik uyımlar, xojalıq basqarıwı uyımları basshılarınıń olar tárepinen nızamlarǵa boysınılıwı, Joqarǵı Keńes hám onıń Prezidiumı qararlarınıń, komitetleri qararlarınıń orınlanıwı haqqındaǵı málimlemesin tıńlawı múmkin. (18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı QR Nızamına tiykar ózgerisler kirgizilgen)

Mámleketlik uyımlar, xojalıq basqarıwı uyımları basshılarınıń málimlemesin tıńlaw juwmaqları boyınsha Joqarǵı Keńestiń komitetleri sheshim qabıl etedi, sheshimler tiyisli mámleketlik uyımlarǵa, xojalıq basqarıwı uyımlarına jiberiledi. (18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı QR Nızamına tiykar ózgerisler kirgizilgen)

Joqarǵı Keńes komitetleri waqtı-waqtı menen nızamlardıń hám Joqarǵı Keńes qararlarınıń orınlanıwı ústinen qadaǵalawdı ámelge asırıwda huqıqtı qollanıw ámeliyatın úyrenedi hám de jańadan qabıl etilgen nızamlardıń orınlanıwın támiyinlew ushın nızam astı hújjetleriniń qabıl etiliwi boyınsha monitoringti ámelge asıradı.

63¹-statya. Parlament tekseriwi

Jámiyet hám mámlekettiń eń áhmiyetli máplerine qáwip salıwshı, mámleket qáwipsizligi tiykarlarına, onıń turaqlı rawajlanıwına keri tásir etiwi múmkin bolǵan belgili bir faktlerdi yamasa waqıyalardı úyreniw maqsetinde Joqarǵı Keńes qararı menen parlament tekseriwi ótkeriliwi múmkin.

Joqarǵı Keńes parlament tekseriwin ótkeriw ushın Joqarǵı Keńes deputatları arasınan komissiya dúzedi.

Komissiya parlament tekseriwin ótkeriwde tómendegilerge haqılı:

Mámleketlik uyımlardıń, xojalıq basqarıw uyımlarınıń wákillerin, qánigeler, ekspertler hám ilimpazlardı komissiya jumısına tartıw;
(19.12.2020-j. 77/XI-sanlı  QR Nızamına tiykar ózgerisler kirgizilgen)

Mámleketlik uyımlardan, xojalıq basqarıw uyımlarınan, basqa da shólkemlerden, sonday-aq puqaralardan zárúr maǵlıwmatlardı sorap alıw; (19.12.2020-j. 77/XI-sanlı  QR Nızamına tiykar ózgerisler kirgizilgen)

Mámleketlik uyımlardıń, xojalıq basqarıw uyımlarınıń, basqa da shólkemlerdiń lawazımlı shaxsların, sonday-aq puqaralardı túsindiriwler beriw ushın mirát etiw. (19.12.2020-j. 77/XI-sanlı  QR Nızamına tiykar ózgerisler kirgizilgen)

Komissiya Joqarǵı Keńestiń qararına muwapıq basqa huqıqlarǵa da iye bolıwı múmkin.

Komissiya orınlanǵan jumıs tuwralı Joqarǵı Keńes tárepinen belgilengen múddette Joqarǵı Keńesti xabardar etedi. (28.12.2016-j. 119/XIII-sanlı QR Nızamına tiykar ózgerisler kirgizilgen)

63²- statya. Prokuratura uyımları jumısı ústinen parlament qadaǵalawın ámelge asırıw

Prokuratura uyımları jumısı ústinen parlament qadaǵalawın ámelge asırıw, respublikada nızam ústinligi hám nızamlılıqtı, puqaralardıń huqıq hám erkinliklerin, jámiyet hám mámleket mápleri qorǵalıwın támiyinlew boyınsha olardıń jumısınıń nátiyjeliligin asırıw maqsetinde Joqarǵı Keńes tárepinen Joqarǵı Keńestiń prokuratura uyımları jumısın qadaǵalawshı komissiyası dúziledi.

Joqarǵı Keńestiń prokuratura uyımları jumısın qadaǵalawshı komissiyasınıń jumısın shólkemlestiriw tártibi Joqarǵı Keńestiń qararı menen belgilenedi.

Qaraqalpaqstan Respublikası Prokurorı hár jılı Joqarǵı Keńeske esabat usınadı, esabat Joqarǵı Keńestiń gezektegi sessiyasında qarap shıǵıladı.

Qaraqalpaqstan Respublikası Prokurorınıń esabatı dáslepki tárizde Joqarǵı Keńestiń Nızamlılıq, sud-huqıq hám korrupciyaǵa qarsı gúresiw komiteti tárepinen Joqarǵı Keńestiń prokuratura uyımları jumısın qadaǵalawshı komissiyası menen birgelikte qarap shıǵıladı.

Qaraqalpaqstan Respublikası Prokurorınıń esabatın tınlaw juwmaqları boyınsha Joqarǵı Keńes qarar qabıl etedi, qarar Qaraqalpaqstan Respublikası Prokuraturasına jiberiledi. (28.12.2016-j. 119/XIII-sanlı QR Nızamına tiykar ózgerisler kirgizilgen)

633-statya. Qaraqalpaqstan Respublikası sudı hám Qaraqalpaqstan Respublikası hákimshilik sudı baslıqlarınıń málimlemelerin tıńlaw. (28.12.2020-j. 88/XII-sanlı QR Nızamına tiykar ózgerisler kirgizilgen)

Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi bir jılda keminde bir márte óz sessiyalarında Qaraqalpaqstan Respublikası sudı hám Qaraqalpaqstan Respublikası hákimshilik sudı baslıqlarınıń puqaralar huqıqların hám erkinliklerin, sonıń menen birge kárxanalar, mákemeler hám shólkemlerdiń huqıqları hámde nızam menen qorǵalatuǵın máplerin sud jolı menen qorǵawdı ámelge asırıwǵa baylanıslı jumısları haqqında málimlemesin tıńlaydı. Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi usı másele boyınsha qabıl etilgen qarardı Ózbekstan Respublikası Sudyalar Joqarǵı keńesine jiberedi. (28.12.2020-j. 88/XII-sanlı QR Nızamına tiykar ózgerisler kirgizilgen)

634-statya. Qaraqalpaqstan Respublikası Ádillik ministriniń málimlemesin tıńlaw

Qaraqalpaqstan Respublikası Ádillik ministri hár yarım jıllıq juwmaqları boyınsha Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesine orınlardaǵı norma dóretiwshiligi jumısları hámde huqıqtı qollanıw ámeliyatınıń jaǵdayları haqqında málimlemesi Nızamlılıq, sud-huqıq hám korrupciyaǵa qarsı gúresiw máseleleri komitetinde dáslepki tárizde kórip shıqqan xalda jılına eki márte tıńlanadı. (19.12.2020-j. 77/XI-sanlı  QR Nızamına tiykar ózgerisler kirgizilgen)

Qaraqalpaqstan Respublikası Ádillik ministriniń málimlemesin tıńlaw juwmaqları boyınsha tiyisli qarar qabıl etilip, qarar Ózbekstan Respublikası Ádillik ministrligine jiberiledi. (29.06.2019-j. 258/XXVI sanlı QR Nızamına tiykar ózgerisler kirgizilgen)

 

IX. ÓZBEKSTAN RESPUBLIKASÍ OLIY MAJLISI SENATÍNÍŃ AǴZALARÍN SAYLAW TÁRTIBI

64-statya. Qospa májilis ótkeriliwin belgilew

Ózbekstan Respublikası Oliy Majlisi Senatınıń aǵzaları (bunnan bılay tekstte Senat aǵzaları dep júrgiziledi) Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi, xalıq deputatları rayonlıq hám qalalıq Keńesleri deputatlarınıń qospa májlislerinde altı adamnan usı deputatlar arasınan jasırın dawıs beriw jolı menen saylanadı.

Ózbekstan Respublikası Oraylıq saylaw komissiyası (bunnan bılay tekstte Oraylıq saylaw komissiyası dep júrgiziledi) tárepinen Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi, xalıq deputatları rayonlıq, qalalıq Keńeslerine saylaw juwmaqları járiyalanǵannan keyin úsh kúnlik múddette Senat aǵzaların saylaw ushın deputatlardıń qospa májilisleri (bunnan bılay tekstte qospa májilis dep júrgiziledi) ótkeriliwi, ótkeriw waqtı, sánesi hám ornı belgilenedi.

Oraylıq saylaw komissiyasınıń qospa májilislerin ótkeriw waqtı, sánesi hám ornı kórsetilgen qararı ǵalaba xabar qurallarında járiyalanadı.

Qospa májilis ashılıwı aldınan Joqarǵı Keńes, xalıq deputatları rayonlıq hám qalalıq Keńesleri deputatları dizimnen ótkeriledi.

Eger qospa májiliste Joqarǵı Keńes, xalıq deputatları rayonlıq hám qalalıq Keńesiniń deputatları ulıwma sanınıń keminde úshten eki bólegi qatnassa, ol wákillikli bolıp esaplanadı.

Qospa májilis jumısında Oraylıq saylaw komissiyasınıń wákili qatnasıwı shárt.

65-statya. Qospa májilisti ashıw, isshi komissiya hám sekretariattı dúziw

Qospa májilisti Oraylıq saylaw komissiyasınıń wákili ashadı. Ol májilis basqarıwshısınıń kandidaturası boyınsha usınıs kirgizedi, bul talaban eń abıraylı, úlken tájiriybege iye, jası úlken Joqarǵı Keńes, xalıq deputatları rayonlıq hám qalalıq Keńesleri deputatları arasınan tańlap alınadı.

Qospa májilis qatnasıwshıları májilistiń kún tártibin hám jumıs reglamentin tastıyıqlaydı.

Qospa májilis kún tártibine Senat aǵzaların saylaw haqqındaǵı másele kirgiziledi.

Qospa májilistiń jumısın támiyinlew hám alıp barıw ushın ashıq dawıs beriw arqalı ápiwayı kópshiliktiń dawısı menen úsh adamnan bes adamǵa shekem bolǵan isshi komissiya dúziledi. Hár qıylı Keńesler deputatları arasınan komissiya aǵzalıǵına talabanlar basqarıp barıwshı tárepinen usınıs etiledi.

Joqarǵı Keńes, xalıq deputatları rayonlıq hám qalalıq Keńesleri deputatları wákilliklerdi tekseriw, túsken usınısların esapqa alıw hám qospa májilis tárepinen qabıl etiletuǵın qararlardı rásmiylestiriw ushın úsh adamnan ibarat sekretariat dúziledi.

66-statya. Aqsaqallar keńesi

Qospa májiliste basqarıp barıwshınıń usınısına muwapıq dawıs beriw arqalı ápiwayı kópshiliktiń dawısı menen Senat aǵzalıǵına talabanlardı usınıw boyınsha Aqsaqallar keńesi (bunnan bılay Aqsaqallar keńesi dep júrgiziledi) saylanadı.

Aqsaqallar keńesi deputatlıq jumısında úlken tájiriybege iye bolǵan eń abıraylı, jası úlken Keńeslerdiń deputatlarınan, ádette, Joqarǵı Keńes hám hár bir xalıq deputatları Keńesinen bir wákilden saylanadı.

Aqsaqallar keńesi eń abıraylı, óz saylawshıları tárepinen keń qollap-quwatlanıp atırǵan, mámleketlik hám jámiyetlik jumıstıń túrli tarawlarında úlken ámeliy tájiriybege iye bolǵan hám de ayrıqsha xızmet kórsetken Joqarǵı Keńes, rayonlıq hám qalalıq Keńesleri deputatları arasınan Senat aǵzalıǵına talabanlardı kórip shıǵadı.

Jasırın dawıs beriw byulletenine kirgiziw ushın Senat aǵzalıǵına altı talaban boyınsha Aqsaqallar keńesiniń usınısı Aqsaqallar keńesiniń baslıǵı tárepinen oqıp esittiriledi. Jasırın dawıs beriw byulletenine Senat aǵzalıǵına altı talaban kirgiziledi.

67-statya. Senat aǵzaların saylaw tártibi

Saylaw kúnine shekem jigirma bes jasqa tolǵan hám keminde bes jıl Ózbekstan Respublikası aymaǵında turaqlı jasap kiyatırǵan Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesiniń, xalıq deputatları rayonlıq, qalalıq Keńesiniń deputatı Senat aǵzalıǵına talaban bolıwı múmkin.

Qospa májiliste Senat aǵzalıǵına hár bir talaban boyınsha óz aldına dodalaw ótkeriledi.

Qospa májiliste qatnasıp atırǵan hár bir Joqarǵı Keńes, xalıq deputatları rayonlıq hám qalalıq Keńesi deputatları Senat aǵzalıǵına talabanǵa sorawlar beriw, talaban haqqında óz pikirin bildiriw huqıqına iye.

Senat aǵzalıǵına hár bir talaban boyınsha óz aldına dodalawdan keyin onı jasırın dawıs beriw byulletenine kirgiziw haqqında qarar qabıl etiledi.

Usınılǵan ol yaki bul talabanlar biykar etilgen jaǵdayda, dodalaw hám jasırın dawıs beriw byulletenine kirgiziw ushın basqa talabandı tek Aqsaqallar keńesi usınıwı múmkin.

Senat aǵzalıǵına talabanlardı dodalaw qospa májilis qararına muwapıq juwmaqlanadı.

Deputatlardıń qospa májilisinde qatnasıp atırǵan Joqarǵı Keńes, xalıq deputatları rayonlıq hám qalalıq Keńesleri deputatlarınıń kópshilik dawısın alǵan Senat aǵzalıǵına talaban jasırın dawıs beriw byulletenine kirgizilgen bolıp esaplanadı.

Jasırın dawıs beriw ushın byulletenniń úlgisi Ózbekstan Respublikası Oraylıq saylaw komissiyası tárepinen tastıyıqlanadı.

Jasırın dawıs beriw byulleteninde onı toltırıw tártibi haqqında túsinik berilgen bolıwı tiyis. Byulletenniń aldıńǵı tárepinde oń joqarı múyeshinde mór hám Esap-sanaq komissiyasınıń keminde eki aǵzasınıń qolı qoyılǵan bolıwı kerek.

68-statya. Esap-sanaq komissiyası

Jasırın dawıs beriwdi ótkeriw hám onıń nátiyjelerin anıqlaw ushın qospa májiliste qatnasıp atırǵan Joqarǵı Keńes, xalıq deputatları rayonlıq hám qalalıq Keńesleri deputatları arasınan toǵız aǵzadan, sonıń ishinde, komissiya baslıǵı hám xatkerinen ibarat quramda Esap-sanaq komissiyası saylanadı.

Esap-sanaq komissiyasınıń quramına Senat aǵzalıǵına talaban saylanıwı múmkin emes.

Esap-sanaq komissiyası:

Senat aǵzaların saylaw boyınsha dawıs beriwdi shólkemlestiredi hám ótkeredi;

qospa májilis qatnasıwshılarına jasırın dawıs beriwdi ótkeriw waqtı, ornı hám tártibin járiyalaydı;

jasırın dawıs beriw byulletenlerin olarǵa Senat aǵzalıǵına hár bir talabannıń familiyası, atı hám ákesiniń atın álipbe tártibinde kirgiziw jolı menen, tuwılǵan sánesi, lawazımı (jumıs túri) hám jumıs ornın kórsetken halda tayarlaydı;

dawıs beriwshilerdiń dizimin anıqlaydı, olarǵa jasırın dawıs beriw byulletenlerin beredi;

jasırın dawıs beriw byulletenleriniń aldıńǵı tárepine mór qoyadı hám jasırın dawıs beriw byulleteninde esap-sanaq komissiyası aǵzalarınıń imzaları bolıwın támiyinleydi;

dawıslardı sanap shıǵadı hám jasırın dawıs beriw nátiyjeleri haqqında protokol dúzedi;

jasırın dawıs beriw nátiyjelerin qospa májilis tastıyıqlawına kirgizedi.

69-statya. Dawıs beriw

Jasırın dawıs beriw baslanbasınan aldın esap-sanaq komissiyasınıń baslıǵı jasırın dawıs beriwdi ótkeriw tártibin járiyalaydı, komissiya aǵzaları qatnasında saylaw qutısın tekseredi hám mór basadı.

Saylaw qutısı onıń qasına dawıs beriwshiler álbette jasırın dawıs beriw kabinası yaki xanasınan ótip baratuǵın etip jaylastırıladı.

Qospa májiliste qatnasıp atırǵan Joqarǵı Keńes, xalıq deputatları rayonlıq hám qalalıq Keńesi deputatı Esap-sanaq komissiyası aǵzasına óz shaxsın tastıyıqlawshı hújjetti kórsetedi hám de dawıs beriwshiler dizimine qol qoyadı, sonnan keyin oǵan jasırın dawıs beriw byulleteni beriledi.

Jasırın dawıs beriw byulleteni dawıs beriwshi tárepinen jasırın dawıs beriw kabinası yaki xanasında ózi jaqlap dawıs berip atırǵan Senat aǵzalıǵına talabanlardıń familiyaları qarsısında oń tárepinde jaylasqan bos kletkaǵa belgi-krestik qoyıw jolı menen toltırıladı.

Dawıs beriwshi toltırılǵan jasırın dawıs beriw byulletenin kórinetuǵın orında turıwı shárt bolǵan saylaw qutısına taslaydı.

Buzılǵan jasırın dawıs beriw byulleteni dawıs beriwshiniń ótinishine muwapıq tazasına almastırılıwı múmkin.

Jasırın dawıs beriw processi juwmaqlanǵannan keyin, paydalanılmaǵan, sonday-aq buzıp qoyılǵan jasırın dawıs beriw byulletenleri olarǵa arnawlı shtamp qoyıw jolı menen biykar etiledi, bunnan soń olarǵa mór basıladı hám óz aldına saqlanadı.

Dawıslardı sanap shıǵıw esap-sanaq komissiyası aǵzaları tárepinen jasırın dawıs beriw nátiyjeleri anıqlanǵanǵa shekem tánepissiz ámelge asırıladı.

Saylaw qutısındaǵı jasırın dawıs beriw byulletenlerine tiykarlanıp esap-sanaq komissiyası dawıs beriwde qatnasqan Joqarǵı Keńes, xalıq deputatları rayonlıq hám qalalıq Keńesleri deputatlarınıń ulıwma sanın, Senat aǵzalıǵına hár bir talabandı jaqlap berilgen dawıslar sanın, haqıyqıy emes dep tabılǵan byulletenler sanın anıqlaydı.

Dawıs beriwshiler tárepinen saylaw byulletenine qosımsha jazıp qoyılǵan puqaralardıń familiyaları boyınsha berilgen dawıslar esapqa alınbaydı.

Belgilenbegen úlgidegi jasırın dawıs beriw byulletenleri, dawıs beriw waqtında bir de kletkaǵa belgi-krestik qoyılmaǵan byulletenler, sonday-aq aldıńǵı tárepinde mór hám esap-sanaq komissiyası aǵzalarınıń imzaları bolmaǵan byulletenler haqıyqıy emes dep tabıladı.

Dawıs beriw nátiyjelerine muwapıq dawıs beriwde qatnasqan Joqarǵı Keńes, xalıq deputatları rayonlıq hám qalalıq Keńesleri deputatları dawısınıń eliw procentinen artıǵın alǵan Senat aǵzalıǵına talabanlar saylanǵan dep esaplanadı.

70-statya. Senat aǵzaları saylawınıń juwmaqları haqqındaǵı protokol

Jasırın dawıs beriw nátiyjeleri boyınsha protokol dúzilip, ol esap-sanaq komissiyasınıń barlıq aǵzaları tárepinen imzalanadı. Protokoldıń qálem menen toltırılıwına hám oǵan hesh qanday dúzetiwler kirgiziliwine jol qoyılmaydı.

Esap-sanaq komissiyası baslıǵınıń bayanatı boyınsha qospa májiliste jasırın dawıs beriw nátiyjelerin tastıyıqlaw haqqında qarar qabıl etilip, ol qospa májilistiń Senat aǵzaları saylawınıń juwmaqları haqqındaǵı protokolında sáwlelendiriledi.

Qospa májilistiń Senat aǵzaları saylawınıń juwmaqları haqqındaǵı protokol eki nusqada dúzilip, basqarıp barıwshı tárepinen imzalanadı.

Protokoldıń qálem menen toltırılıwına hám oǵan qanday da dúzetiw kirgiziliwine jol qoyılmaydı.

Eger dawıs beriwde jasırın dawıs beriw byulletenine kirgizilgen talabanlardan birewleri saylanbaǵan bolsa, bos qalǵan orınlarǵa Senat aǵzaların qosımsha saylaw ushın jańa saylaw tayınlanadı.

Senat aǵzaların qosımsha saylaw boyınsha qospa májilis tiykarǵı saylaw ótkerilgennen soń eki kún ishinde ótkeriledi. Qospa májilistiń ótkeriliw waqtı, sánesi hám ornı qospa májilis qararı menen belgilenedi.

Saylanǵan Senat aǵzaların dizimnen ótkeriw ushın qospa májilistiń Senat aǵzaları saylawınıń juwmaqları haqqındaǵı protokolı eki kúnlik múddetten keshiktirilmey Oraylıq saylaw komissiyasına tapsırıladı.

Qospa májilistiń Senat aǵzaları saylawınıń juwmaqları haqqındaǵı protokolınıń ekinshi nusqası hám Senat aǵzaları saylawın ótkeriw menen baylanıslı basqa hújjetler Joqarǵı Keńes Apparatınıń shólkemlestiriw-qadaǵalaw bóliminde saqlanadı.

 

X. JUWMAQLAWShÍ QAǴÍYDALAR

71-statya. Joqarǵı Keńestiń Ózbekstan Respublikası Oliy Majlisiniń Senatı menen baylanısları

Joqarǵı Keńes Oliy Majlis Senatı uyımları menen baylanıslardı bekkemlewge qaratılǵan hár qıylı ilajlardı ótkeriwi múmkin.

72-statya. Joqarǵı Keńestiń qárejetler smetasın tastıyıqlaw

Joqarǵı Keńes, onıń uyımları hám deputatlardıń jumısı menen baylanıslı qárejetler smetası Joqarǵı Keńes Baslıǵı tárepinen tastıyıqlanadı.

73-statya. Joqarǵı Keńes Apparatı

Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi hám onıń deputatları jumısınıń shólkemlestiriliwi, dúziliwi, materiallıq-texnikalıq jaqtan támiyinleniwi Joqarǵı Keńes Apparatı tárepinen ámelge asırıladı.

Joqarǵı Keńes Apparatı yuridikalıq shaxs bolıp esaplanadı.

Joqarǵı Keńes Apparatınıń jumısı, onıń xızmetkerleriniń huqıqları, minnetleri hám juwapkershiligi Joqarǵı Keńestiń Baslıǵı tárepinen tastıyıqlanǵan Joqarǵı Keńes Apparatı haqqındaǵı Reje menen belgilenedi.

Joqarǵı Keńes Apparatı haqqındaǵı Reje deputatlarǵa járiyalanadı.




QARAQALPAQSTAN RESPUBLIKASÍ JOQARǴÍ KEŃESI HAQQÍNDA

QARAQALPAQSTAN RESPUBLIKASÍNÍŃ NÍZAMÍ


QARAQALPAQSTAN RESPUBLIKASÍ JOQARǴÍ KEŃESI HAQQÍNDA

(jańa redakciyadaǵı)

 

Usı Nızamǵa tómendegilerge muwapıq ózgerisler kirgizilgen:

30.12.2017-j. 167/XIX-sanlı QR Nızamı

18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı QR Nızamı

29.06.2019-j. 258/XXVI-sanlı QR Nızamı

16.12.2019-j. 282/XXIX-sanlı QR Nızamı

18.08.2020-j. 47/VI-sanlı QR Nızamı

19.12.2020-j. 77/XI-sanlı QR Nızamı

28.12.2020-j. 88/XII-sanlı QR Nızamı

 

I. ULÍWMA REJELER

1-statya. Usı Nızamnıń maqseti

Usı Nızamnıń maqseti Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesiniń (bunnan keyin tekstte Joqarǵı Keńes dep júritiledi) statusın belgilew, Joqarǵı Keńes jumısın shólkemlestiriwge hám onıń basqa mámleketlik uyımlar menen óz-ara birge islesiwine baylanıslı qatnasıqlardı tártipke salıwdan ibarat.

2-statya. Joqarǵı Keńes

Joqarǵı Keńes joqarı mámleketlik wákillik uyımı bolıp, nızam shıǵarıwshı hákimiyattı ámelge asıradı.

Joqarǵı Keńes – bir palatalı uyım, alpıs bes deputattan ibarat.

Joqarǵı Keńestiń alpıs bes deputatı bir mandatlı saylaw okrugları boyınsha kóppartiyalıq tiykarında ulıwma, teń hám tuwrıdan-tuwrı saylaw huqıqı tiykarında jasırın dawıs beriw jolı menen saylanadı.

Joqarǵı Keńes jumısınıń turaqlılıǵı hám nátiyjeliligi Joqarǵı Keńes sessiyası, Prezidiumı, komitetleri, komissiyaları hám deputatlarınıń jumısı menen támiyinlenedi.

3-statya. Joqarǵı Keńes jumısınıń huqıqıy tiykarları

Joqarǵı Keńestiń jumıs tártibi Karaqalpaqstan Respublikası Konstituciyası, usı Nızam hám basqa nızamlar menen belgilenedi.

4-statya. Joqarǵı Keńeske saylaw

Joqarǵı Keńeske saylaw ótkeriw tártibi Qaraqalpaqstan Respublikasınıń Saylaw haqqındaǵı Nızamı hám basqa da nızam hújjetleri menen belgilenedi. (16.12.2019-j 282/XXIX –sanlı QR Nızamına tiykar ózgerisler kirgizilgen)

5-statya. Joqarǵı Keńestiń wákillik múddeti

Joqarǵı Keńestiń wákillik múddeti bes jıl.

Óz wákillik múddeti pitkennen soń Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi jańa shaqırıq Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesiniń jumısı baslanǵanǵa shekem óz jumısın dawam etedi.

6-statya. Joqarǵı Keńestiń deputatı

Saylaw kúni jigirma bes jasqa tolǵan hámde keminde bes jıl Ózbekstan Respublikası hám Qaraqalpaqstan Respublikası aymaǵında turaqlı jasap atırǵan Ózbekstan Respublikası puqarası Joqarǵı Keńes deputatı bolıwı múmkin.

Joqarǵı Keńes deputatı qol qatılmaslıq huqıqınan paydalanadı. Ol Joqarǵı Keńestiń kelisimisiz, Joqarǵı Keńes sessiyaları aralıǵındaǵı dáwirde bolsa, Joqarǵı Keńes Prezidiumınıń kelisimisiz jınayı juwapkershilikke tartılıwı, uslap turılıwı, qamaqqa alınıwı yaki sud tártibinde beriletuǵın hákimshilik jazaǵa tartılıwı múmkin emes.

Joqarǵı Keńes deputatına onıń deputatlıq jumısı menen baylanıslı qárejetler belgilengen tártipte qaplanadı.

Joqarǵı Keńes deputatınıń wákillikleri nızamda názerde tutılǵan jaǵdaylarda hám tártipte múddetinen aldın toqtatılıwı múmkin.

Joqarǵı Keńestiń deputatları Joqarǵı Keńeste turaqlı tiykarda islewi múmkin. Joqarǵı Keńeste turaqlı tiykarda islewshi deputatlar deputatlıq wákillikleri dáwirinde ilimiy hám pedagogikalıq jumıstan tısqarı is haqı tólenetuǵın basqa túrdegi jumıs penen shuǵıllanıwı múmkin emes.

Joqarǵı Keńes deputatınıń statusı nızam menen belgilenedi.

7-statya. Joqarǵı Keńes hújjetleri

Joqarǵı Keńes óziniń wákilliklerine kirgizilgen máseleler boyınsha nızamlar, qararlar hám basqa da aktler qabıl etedi.

Joqarǵı Keńes deklaraciya, shaqırıq, bildiriwler qabıl etiwi múmkin, olar Joqarǵı Keńestiń qararı menen rásmiylestiriledi.

Joqarǵı Keńes qararları, usı Nızamda názerde tutılǵanınan tısqarı jaǵdaylarda, Joqarǵı Keńestiń aǵzalarınıń ulıwma sanınıń kópshilik dawısı menen qabıl etiledi.

 

II. JOQARǴÍ KEŃESTIŃ WÁKILLIKLERI HÁM JUMÍSÍNÍŃ ShÓLKEMLESTIRIW FORMALARÍ

8-statya. Joqarǵı Keńestiń ayrıqsha wákillikleri

Joqarǵı Keńestiń ayrıqsha wákillikleri tómendegilerden ibarat:

1) Qaraqalpaqstan Respublikası Konstituciyasın qabıl etiw, oǵan ózgerisler hám qosımshalar kirgiziw;

2) Qaraqalpaqstan Respublikası nızamların qabıl etiw, olarǵa ózgerisler hám qosımshalar kirgiziw, Qaraqalpaqstan Respublikası Nızamlarına túsinik beriw;

3) ekonomikalıq hám sociallıq rawajlanıwdıń keleshekke mólsherlengen baǵdarlamaların qabıl etiw;

4) Joqarǵı Keńes Prezidiumın, komitetler hám komissiyaların dúziw;

5) Joqarǵı Keńes Baslıǵın hám onıń orınbasarın, komitetler hám komissiyalardıń baslıqların saylaw;

6) Joqarǵı Keńes Baslıǵınıń Ózbekstan Respublikası Prezidenti menen kelisilgen Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesiniń (bunnan bılay tekstte Ministrler Keńesi dep júrgiziledi) Baslıǵı kandidaturasın tastıyıqlaw haqqındaǵı usınısına muwapıq Ministrler Keńesi Baslıǵın tayınlaw hám lawazımınan bosatıw;

7) Ministrler Keńesi Baslıǵınıń orınbasarları hám Ministrler Keńesiniń aǵzaların lawazımına tayınlaw hám bosatıw;

8) Qaraqalpaqstan Respublikası ministrliklerin, mámleketlik komitetlerin hám basqa mámleketlik basqarıw uyımların dúziw hám saplastırıw;

9) Qaraqalpaqstan Respublikası Konstituciyalıq baqlaw komitetin saylaw;

10) Qaraqalpaqstan Respublikası sudınıń  baslıǵı hám baslıqtıń orınbasarları, Qaraqalpaqstan Respublikası hákimshilik sudı baslıǵı hám orınbasarı lawazımlarına saylaw; (28.12.2020-j. 88/XII-sanlı QR Nızamına tiykar ózgerisler kirgizilgen)

11) Qaraqalpaqstan Respublikası sudınıń sudyaların, Qaraqalpaqstan Respublikası hákimshilik sudınıń sudyaların hámde puqaralıq isleri boyınsha rayonlararalıq hám rayonlıq sudları, jınayat isleri boyınsha rayonlıq hám qalalıq sudları, rayonlararalıq ekonomikalıq sudları, rayonlararalıq hákimshilik sudları baslıqları, orınbasarları hám sudyaların tayınlaw; (28.12.2020-j. 88/XII-sanlı QR Nızamına tiykar ózgerisler kirgizilgen)

12) Qaraqalpaqstan Respublikası sudınıń baslıǵın hám baslıqtıń orınbasarların, Qaraqalpaqstan Respublikası hákimshilik sudınıń baslıǵı hám baslıǵınıń orınbasarın,  sudyaların lawazımınan bosatıw; (28.12.2020-j. 88/XII-sanlı QR Nızamına tiykar ózgerisler kirgizilgen)

13) Joqarǵı Keńes Prezidiumınıń usınısına muwapıq Ózbekstan Respublikası Bas prokurorınıń kelisimi menen Qaraqalpaqstan Respublikası Prokurorın tayınlaw hám lawazımınan bosatıw;

14) Qaraqalpaqstan Respublikası Ekologiya hám qorshaǵan ortalıqtı qorǵaw komitetiniń baslıǵın tayınlaw hám lawazımınan bosatıw; (30.12.2017-j. 167/XIX-sanlı QR Nızamına tiykar ózgerisler kirgizilgen)

15) xalıq deputatları jergilikli Keńesleriniń qararların toqtatıp qoyıw hám biykarlaw;

16) rayonlar, qalalardı shólkemlestiriw, saplastırıw, olardın atamaların hám shegaraların ózgertiw haqqındaǵı máselelerdi kórip shıǵıw;

17) respublikalıq hám jergilikli mámleketlik hákimiyat uyımları sistemasın hám wákilliklerin belgilew;

18) Ministrler Keńesiniń strukturası, onıń xızmetkerleriniń shtatları hám miynetke haqı tólew fondın tastıyıqlaw;

19) jergilikli salıqlar hám basqa da májbúriy tólemlerdiń stavkaların nızam hújjetlerinde belgilengen muǵdarlar sheńberinde belgilew;

20) Ministrler Keńesiniń usınısına muwapıq Qaraqalpaqstan Respublikası byudjetin qabıllaw hám onıń orınlanıwı haqqında esabatların tastıyıqlaw;

21) Qaraqalpaqstan Respublikası byudjetiniń qárejetlerine ózgerisler kirgiziw;

22) respublikanıń sociallıq-ekonomikalıq jaqtan rawajlanıwınıń eń zárúr hám áhmiyetli máseleleri boyınsha Ministrler Keńesi Baslıǵınıń esabatın tıńlaw hám dodalaw;

23) húkimet aǵzalarınıń óz jumısına baylanıslı máseleler boyınsha málimlemesin tıńlaw; (18.08.2020-j. 47/VI-sanlı QR Nızamına tiykar ózgerisler kirgizilgen)

24) Rayon, qala hákimleriniń tiyisli aymaqtı rawajlandırıw máseleleri boyınsha esabatların tıńlawı múmkin; (18.08.2020-j. 47/VI-sanlı QR Nızamına tiykar ózgerisler kirgizilgen)

25) Qaraqalpaqstan Respublikasınıń mámleketlik sıylıqları hám húrmetli ataqların shólkemlestiriw;

26) Joqarǵı Keńes hám jergilikli wákillikli uyımlarǵa saylawlar tayınlaw, Oraylıq saylaw komissiyasın dúziw;

27) Ózbekstan Respublikasınıń joqarı mámleketlik hákimiyat hám basqarıw uyımları hújjetleriniń Ózbekstan Respublikası Konstituciyasına muwapıqlıǵı haqqında Ózbekstan Respublikası Konstituciyalıq sudına usınıslar kirgiziw;

28) deputattı qol qatılmaslıq huqıqınan ayırıw haqqındaǵı máselelerdi qarap shıǵıw;

29) puqaralar jıyınları baslıqları (aqsaqalları) saylawın shólkemlestiriw;
(18.08.2020-j. 47/VI-sanlı QR Nızamına tiykar ózgerisler kirgizilgen)

30) Qaraqalpaqstan Respublikası Prokurorınıń, Qaraqalpaqstan Respublikası Ekologiya hám qorshaǵan ortalıqtı qorǵaw komiteti baslıǵınıń, Ózbekstan Respublikası Oraylıq banki Qaraqalpaqstan Respublikası Bas basqarması baslıǵınıń esabatların tıńlaw; (30.12.2017- j. 167/XIX-sanlı QR Nızamına tiykar ózgerisler kirgizilgen)

31) Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi bir jılda keminde bir márte óz sessiyalarında Qaraqalpaqstan Respublikası sudı baslıǵınıń hám Qaraqalpaqstan Respublikası hákimshilik sudı baslıǵınıń puqaralar huqıqların hám erkinliklerin, sonıń menen birge kárxanalar, mákemeler hám shólkemlerdiń huqıqları hámde nızam menen qorǵalatuǵın máplerin sud jolı menen qorǵawdı ámelge asırıwǵa baylanıslı jumısları haqqında málimlemesin tıńlaydı. Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi usı másele boyınsha qabıl etilgen qarardı Ózbekstan Respublikası Sudyalar joqarǵı keńesine jiberedi; (28.12.2020-j. 88/XII-sanlı QR Nızamına tiykar ózgerisler kirgizilgen)

32) Qaraqalpaqstan Respublikası Ádillik ministri hár yarım jıllıq juwmaqları boyınsha Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesine orınlardaǵı norma dóretiwshiligi jumısları hámde huqıqtı qollanıw ámeliyatınıń jaǵdayları haqqında málimleme kiritedi.

Qaraqalpaqstan Respublikası Ádillik ministriniń málimlemesin tıńlaw juwmaqları boyınsha tiyisli qarar qabıl etilip, qarar Ózbekstan Respublikası Ádillik ministrligine jiberiledi (29.06.2019-j. 258/XXVI-sanlı QR Nızamına tiykar ózgerisler kirgizilgen)

33) parlament qadaǵalawın ámelge asırıw;

34) Joqarǵı Keńes Reglamentin hámde óz jumısın shólkemlestiriw, Joqarǵı Keńestiń ishki tártip qaǵıydaları menen baylanıslı máseleler boyınsha basqa sheshimlerdi qabıl etiw.

Lawazımlı shaxslardı Joqarǵı Keńes tárepinen saylaw, tayınlaw hámde olardı lawazımnan bosatıw tártibi Joqarǵı Keńes Reglamentinde belgilenedi.

9-statya. Joqarǵı Keńes sessiyası

Joqarǵı Keńes jumısınıń shólkemlestiriw forması onıń sessiyası bolıp esaplanadı.

Joqarǵı Keńes sessiyası zárúrlikke qarap, biraq jılına keminde eki márte ótkeriledi.

Joqarǵı Keńestiń birinshi sessiyası Joqarǵı Keńes quralǵannan keyin eki aydan keshiktirmey Qaraqalpaqstan Respublikası Oraylıq saylaw komissiyası tárepinen shaqırıladı.

Joqarǵı Keńestiń birinshi sessiyasın Qaraqalpaqstan Respublikası Oraylıq saylaw komissiyasınıń Baslıǵı ashadı hám Joqarǵı Keńes Baslıǵı saylanǵanǵa shekem oǵan basshılıq etedi.

Joqarǵı Keńestiń gezeksiz sessiya májilisi Joqarǵı Keńestiń Baslıǵınıń usınısı yamasa deputatlardıń ulıwma sanınıń keminde úshten bir bóleginiń usınısına muwapıq shaqırılıwı múmkin.

Joqarǵı Keńes sessiyalarında Qaraqalpaqstan Respublikasınıń Konstituciyası, Qaraqalpaqstan Respublikası nızamları, olarǵa ózgerisler hám qosımshalar kirgiziw haqqındaǵı nızamlar hámde Joqarǵı Keńes qararları qabıl etiledi.

Joqarǵı Keńes hám onıń uyımları májilislerinde Ózbekstan Respublikası Prezidenti, Ózbekstan Respublikası Oliy Majlisi palatalarınıń Baslıqları hám orınbasarları, Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesiniń Baslıǵı hám onıń orınbasarları, Qaraqalpaqstan Respublikasınıń ministrleri, mámleketlik komitetleriniń baslıqları, basqa mámleketlik basqarıw uyımlarınıń basshıları hám Konstituciyalıq baqlaw komitetiniń baslıǵı, orınbasarı hám aǵzaları, Qaraqalpaqstan Respublikası sudınıń baslıǵı hám Qaraqalpaqstan Respublikası hákimshilik sudınıń baslıǵı, Qaraqalpaqstan Respublikası Prokurorı qatnasıwı múmkin. (28.12.2020-j. 88/XII-sanlı QR Nızamına tiykar ózgerisler kirgizilgen)

Joqarǵı Keńes sessiyasına mámleketlik uyımlar hám mámleketlik emes kommerciyalıq emes shólkemlerdiń, ilimiy mákemelerdiń wákilleri, kánigeler hám ilimpazlar, baspasóz uyımlarınıń, televidenie, radio hám basqa da ǵalaba xabar qurallarınıń wákilleri shaqırılıwı múmkin.

Joqarǵı Keńes sessiyaları ashıq hám járiyalı ótkeriledi. Zárúr bolǵanda, Joqarǵı Keńes sessiya májilisin jabıq túrde ótkeriw haqqında qarar qabıl etiwi múmkin.

Joqarǵı Keńes sessiyaların shólkemlestiriw hám ótkeriw tártibi Joqarǵı Keńes Reglamentinde belgilenedi.

10-statya. Parlament sorawı, deputat sorawı

Joqarǵı Keńes mámleketlik uyımlardıń, xojalıq basqarıw uyımlarınıń lawazımlı shaxslarına nızamlardıń, túrli tarawlardaǵı mámleketlik baǵdarlamalardıń orınlanıwı máseleleri hám de olardıń wákilliklerine kiretuǵın basqa áhmiyetli máseleler boyınsha tiykarlanılǵan túsinik beriw yamasa kóz-qarasın bayan etiw talabı menen parlament sorawın jiberiwge haqılı. (19.12.2020-j. 77/XI-sanlı QR Nızamına tiykar ózgerisler kirgizilgen)

Joqarǵı Keńes deputatı mámleketlik uyımlardıń, xojalıq basqarıw uyımlarınıń lawazımlı shaxslarına, ádette, tiyisli aymaqlardıń mápleri menen baylanıslı máseleler boyınsha tiykarlanılǵan túsinik beriw yamasa kóz-qarasın bayan etiw talabı menen soraw jiberiwge haqılı. (19.12.2020-j. 77/XI-sanlı QR Nızamına tiykar ózgerisler kirgizilgen)

Mámleketlik uyımlardıń, xojalıq basqarıw uyımlarınıń lawazımlı shaxsları parlament sorawına, Joqarǵı Keńes deputatı sorawına juwaptı Joqarǵı Keńes Reglamentinde belgilengen tártipte hám múddetlerde beredi. Parlament sorawı, Joqarǵı Keńes deputatı sorawı óz atına jiberilgen lawazımlı shaxs  yaki onıń wazıypaların waqtınsha atqarıwshı shaxs tárepinen  imzalanadı. (19.12.2020-j. 77/XI-sanlı QR Nızamına tiykar ózgerisler kirgizilgen)

III. JOQARǴÍ KEŃES BASLÍǴÍ HÁM ONÍŃ ORÍNBASARÍ.
JOQARǴÍ KEŃES PREZIDIUMÍ, KOMITETLERI HÁM KOMISSIYaLARÍ

11-statya. Joqarǵı Keńes Baslıǵı

Joqarǵı Keńes Baslıǵı Qaraqalpaqstan Respublikası Basshısı hám eń joqarı lawazımlı shaxs bolıp tabıladı.

Saylawdan keyingi birinshi sessiya májilisinde Joqarǵı Keńestiń deputatları arasınan Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń kelisimi menen jasırın dawıs beriw arqalı deputatlardıń ulıwma sanınıń kópshilik dawısı menen Joqarǵı Keńestiń wákillik múddetine Joqarǵı Keńes Baslıǵı saylanadı. Joqarǵı Keńes Baslıǵına talabandı usınıw hám saylaw tártibi Joqarǵı Keńes Reglamentinde belgilenedi.

Joqarǵı Keńes Baslıǵı óz wazıypasın atqarıw dáwirinde siyasiy partiyaǵa aǵzalıqtı toqtatıp turadı hámde siyasiy partiya frakciyası (bunnan bılay tekstte frakciya dep júritiledi) quramına kiriwi múmkin emes. (16.12.2019-j. 282/XXIX-sanlı QR Nızamına tiykar ózgerisler kiritilgen)

Joqarǵı Keńes Baslıǵı Joqarǵı Keńes qomitetleriniń quramına saylanıwı múmkin emes.

Joqarǵı Keńes Baslıǵı jasırın dawıs beriw arqalı Joqarǵı Keńes deputatlarınıń úshten eki bóleginen kóbirek dawısı menen qabıl etilgen Joqarǵı Keńes qararına muwapıq múddetinen aldın shaqırıp alınıwı múmkin.

Joqarǵı Keńes Baslıǵınıń wákillikleri óz jeke arzası boyınsha, sonday-aq densawlıǵına hám basqa da sebeplerge baylanıslı wazıypaların atqara almaytuǵın jaǵdaylarda, jasırın dawıs beriw arqalı Joqarǵı Keńes deputatlarınıń kópshilik dawısı menen qabıl etilgen Joqarǵı Keńes qararına muwapıq múddetinen aldın toqtatılıwı múmkin. (19.12.2020-j. 77/XI-sanlı QR Nızamına tiykar ózgerisler kirgizilgen.

Bunday jaǵdaylarda 2 ay múddet ishinde Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesiniń jańa Baslıǵın saylaw ótkeriledi. (19.12.2020-j. 77/XI-sanlı QR Nızamına tiykar ózgerisler kirgizilgen)

Joqarǵı Keńes Baslıǵı óz wákilligine kiretuǵın máseleler boyınsha biylikler shıǵaradı.

12-statya. Joqarǵı Keńes Baslıǵınıń wákillikleri

Joqarǵı Keńes Baslıǵı:

1) Qaraqalpaqstan Respublikasınıń joqarı nızam shıǵarıw hám atqarıw hákimiyatı uyımlarınıń óz-ara baylanıslı háreket etiwin támiyinleydi;

2) Joqarǵı Keńes hám onıń Prezidiumı májilislerin shaqıradı, olarda basshılıq etedi;

3) Joqarǵı Keńes dodalawına kirgiziletuǵın máselelerdi tayarlawǵa ulıwma basshılıq etedi;

4) respublikadaǵı jaǵday haqqında hám basqa da áhmiyetli máseleler boyınsha Joqarǵı Keńeske bayanatlar usınadı;

5) Ózbekstan Respublikasınıń nızamları hám Oliy Majlis palatalarınıń basqa da sheshimlerin, Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń pármanların hám basqa da aktlerin turmısqa asırıwdı shólkemlestiredi;

6) nızam joybarların hám mámleketlik turmıstıń basqa da áhmiyetli máseleleriniń ulıwma xalıqlıq dodalanıwın shólkemlestiredi;

7) Joqarǵı Keńes qabıl etken nızamlar, qararlar hám Joqarǵı Keńes Prezidiumınıń qararlarına qol qoyadı; (19.12.2020-j. 77/XI-sanlı QR Nızamına tiykar ózgerisler kirgizilgen)

8) Qaraqalpaqstan Respublikası nızamları hám Joqarǵı Keńes qararlarınıń orınlanıwın qadaǵalawdı shólkemlestiredi;

9) Joqarǵı Keńeske Joqarǵı Keńes Baslıǵınıń orınbasarı, Joqarǵı Keńestiń komitetleri hám komissiyaları baslıqların saylaw ushın kandidaturalar usınadı;

10) Joqarǵı Keńes komitetleri hám komissiyalarınıń jumısın muwapıqlastırıp baradı;

11) parlamentler aralıq baylanıslardı ámelge asırıw jumısına basshılıq etedi;

12) xalıq deputatları jergilikli Kenesleriniń qararların toqtatıp qoyıw hám biykarlaw máselesi boyınsha Joqarǵı Keńes sessiyasına usınıs kirgizedi;

13) Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesiniń strukturasın, onıń hızmetkerleriniń shtatları hám miynetke haqı tólew fondın tastıyıqlaw haqqındaǵı másele boyınsha Joqarǵı Keńes sessiyasına usınıs kirgizedi;

14) Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń kelisimi menen Joqarǵı Keńeske Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesiniń Baslıǵı lawazımına kandidatura usınadı;

15) rayon, qala hákimlerin hám olardıń orınbasarların, keyin ala tiyisli xalıq deputatları Keńesleriniń tastıyıqlawı menen tayınlaydı hám lawazımınan bosatadı;

16) rayon, qala hákimlerin hám olardıń orınbasarların xoshametleydi, sonday-aq olarǵa intizamiy shara qollanadı;

17) Joqarǵı Keńeske Joqarǵı Keńes Prezidiumınıń kelisimi menen Qaraqalpaqstan Respublikası Konstituciyalıq baqlaw komitetiniń baslıǵı, orınbasarı hám aǵzalarınıń lawazımına kandidaturalardı usınadı;

18) Joqarǵı Keńeske Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń kelisimi menen Qaraqalpaqstan Respublikası sudınıń baslıǵı hám orınbasarları, Qaraqalpaqstan Respublikası hákimshilik sudınıń baslıǵı hám orınbasarı lawazımlarına kandidaturalar usınadı; (28.12.2020-j. 88/XII-sanlı QR Nızamına tiykar ózgerisler kirgizilgen)

19) Joqarǵı Keńeske Joqarǵı Keńes Prezidiumınıń kelisimi menen Qaraqalpaqstan Respublikası Ekologiya hám qorshaǵan ortalıqtı qorǵaw komitetiniń baslıǵı lawazımına kandidaturanı usınadı; (30.12.2017-j. 167/XIX-sanlı QR Nızamına tiykar ózgerisler kirgizilgen)

20) Qaraqalpaqstan Respublikasınıń mámleketlik sıylıqları hám Qaraqalpaqstan Respublikasınıń húrmetli ataqlarına usınadı;

21) sudlanǵan puqaralardı ápiw etiw haqqında másele qozǵaydı;

22) Joqarǵı Keńestiń baspasóz uyımınıń ustavın hám redakciyalıq kollegiyasınıń quramın hám de onıń jumıs islewi ushın kerekli qárejetler smetasın tastıyıqlaydı;

23) Joqarǵı Keńestiń baspasóz uyımınıń bas redaktorın tayınlaydı hám onı lawazımınan bosatadı;

24) hárekettegi nızamlar menen názerde tutılǵan basqa da wákilliklerdi ámelge asıradı.

Joqarǵı Keńes Baslıǵı óz wákilliklerine tiyisli máselelerdi Joqarǵı Keńes Prezidiumı dodalawına kirgiziwge haqılı.

13-statya. Joqarǵı Keńes Baslıǵınıń orınbasarı

Joqarǵı Keńes Baslıǵınıń orınbasarı Joqarǵı Keńes deputatları jasırın dawıs beriwi arqalı deputatlardıń ulıwma sanınıń kópshilik dawısı menen Joqarǵı Keńestiń wákilligi múddetine saylanadı. Joqarǵı Keńes Baslıǵınıń orınbasarlıǵına kandidaturanı usınıw hám saylaw tártibi Joqarǵı Keńes Reglamentinde belgilenedi.

Joqarǵı Keńes Baslıǵınıń orınbasarı óz wazıypaların atqarıw dáwirinde siyasiy partiyalarǵa aǵzalıqtı toqtatıp turadı.

Joqarǵı Keńes Baslıǵınıń orınbasarı Joqarǵı Keńes komitetleriniń quramına saylanıwı múmkin emes.

Joqarǵı Keńes Baslıǵınıń orınbasarı Joqarǵı Keńes Baslıǵınıń tapsırması menen onıń ayırım wazıypaların atqaradı hám Joqarǵı Keńes Baslıǵı joqlıǵında yamasa ol óz wazıypaların ámelge asırıwı múmkin bolmaǵan jaǵdaylarda onıń wazıypasın atqarıp turadı.

14-statya. Joqarǵı Keńes Prezidiumı

Joqarǵı Keńestiń jumısın nátiyjeli shólkemlestiriw maqsetinde Joqarǵı Keńes Prezidiumı dúziledi.

Joqarǵı Keńes Prezidiumı sessiyalar aralıǵında zárúrligine qarap ayına bir márte shaqırıladı.

Joqarǵı Keńes Prezidiumınıń quramına Joqarǵı Keńes Baslıǵı, onıń orınbasarı, komitetler hám de komissiyalardıń baslıqları, Joqarǵı Keńestegi deputatlıq frakciyalardıń baslıqları kiredi.

Joqarǵı Keńes Prezidiumı óz wákilligine kiretuǵın máseleler boyınsha aǵzalarınıń ulıwma sanınıń kópshilik dawısı menen qararlar qabıl etedi.

15-statya. Joqarǵı Keńes Prezidiumınıń wákillikleri

Joqarǵı Keńes Prezidiumı:

1) Joqarǵı Keńes sessiyasınıń kún tártibi hám jumıs tártibi boyınsha usınıslar tayarlaydı;

2) Joqarǵı Keńes komitetleri menen komissiyalarınıń júrgizip atırǵan jumısı haqqında bildiriwlerin, Qaraqalpaqstan Respublikası nızamlarınıń hám Joqarǵı Keńestiń qararlarınıń orınlanıwı boyınsha málimlemelerin tıńlaydı;

3) nızam joybarları boyınsha jumıstıń jobalastırılıwın shólkemlestiredi;

4) Joqarǵı Keńes Baslıǵınıń usınısı menen nızam joybarların hám basqa da hújjetlerdi dáslepki tárizde kórip shıǵadı;

5) Joqarǵı Keńestiń sessiyasında deputatlardıń bildirgen usınıs hám pikirlerin talqılaydı hám olar boyınsha tiyisli qararlar qabıl etedi;

6) Joqarǵı Keńestiń sessiyaları aralıǵındaǵı dáwirde jergilikli salıqlar hám basqa da májbúriy tólemlerdiń stavkaların nızam hújjetlerinde belgilengen muǵdarlar sheńberinde belgileydi;

7) Joqarǵı Keńestiń sessiyaları aralıǵındaǵı dáwirde byudjettiń qárejetlerine ózgerisler kirgiziw haqqındaǵı máseleni qarap shıǵadı.

8) Joqarǵı Keńestiń sessiyaları aralıǵındaǵı dáwirde Qaraqalpaqstan Respublikası byudjetiniń tiyisli dáwirdegi orınlanıwı haqqındaǵı esabattı hár sherekte kórip shıǵadı hám tastıyıqlaydı;

9) Qaraqalpaqstan Respublikasınıń mámleketlik sıylıqları menen sıylıqlaydı hám Qaraqalpaqstan Respublikasınıń húrmetli ataqların beredi;

10) Joqarǵı Keńestiń sessiyaları aralıǵındaǵı dáwirde Ministrler Keńesi Baslıǵınıń usınısı menen Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesi Baslıǵınıń orınbasarların, Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesi aǵzaların tayınlaydı hám lawazımnan bosatadı, Qaraqalpaqstan Respublikası ministrliklerin, mámleketlik komitetlerin, basqa da mámleketlik basqarıw uyımların dúzedi hám saplastıradı;

11) Joqarǵı Keńeske Ózbekstan Respublikası Bas Prokurorınıń kelisimi menen Qaraqalpaqstan Respublikasınıń Prokurorı lawazımına kandidatura usınadı;

12) Joqarǵı Keńestiń sessiyaları aralıǵındaǵı dáwirde Qaraqalpaqstan Respublikası sudınıń sudyaların, Qaraqalpaqstan Respublikası hákimshilik sudınıń sudyaların hám puqaralıq isleri boyınsha rayonlararalıq hám rayonlıq sudları jınayat isleri boyınsha rayonlıq hám qalalıq sudları, rayonlararalıq ekonomikalıq sudları, rayonlararalıq hákimshilik sudları baslıqları, orınbasarları hám sudyaların tayınlaydı; (28.12.2020-j. 88/XII-sanlı QR Nızamına tiykar ózgerisler kirgizilgen)

13) Joqarǵı Keńestiń sessiyaları aralıǵındaǵı dáwirde Qaraqalpaqstan Respublikası sudınıń sudyaların, Qaraqalpaqstan Respublikası hákimshilik sudınıń sudyaların hámde puqaralıq isleri boyınsha rayonlararalıq hám rayonlıq sudları,  jınayat isleri boyınsha rayonlıq hám qalalıq sudları, rayonlararalıq ekonomikalıq sudları, rayonlararalıq hákimshilik sudları baslıqları, orınbasarları hám sudyalarınıń wákilliklerin múddetinen aldın toqtatıw haqqındaǵı máseleni qarap shıǵadı; (28.12.2020-j. 88/XII-sanlı QR Nızamına tiykar ózgerisler kirgizilgen)

14) Joqarǵı Keńestiń sessiyaları aralıǵındaǵı dáwirde rayonlardı, qalalardı dúziw, saplastırıw, olardıń atamasın hám shegaraların ózgertiw haqqındaǵı máseleni qarap shıǵadı;

15) Joqarǵı Keńestiń sessiyaları aralıǵındaǵı dáwirde Joqarǵı Keńes hám jergilikli wákillikli uyımlarına saylaw tayınlaw haqqındaǵı máseleni qarap shıǵadı;

16) Joqarǵı Keńestiń sessiyaları aralıǵındaǵı dáwirde Joqarǵı Keńestiń puqaralar jıyınları baslıqları (aqsaqalları) saylawın shólkemlestiriw hámde ótkeriwge kómeklesiwshi komissiyasın dúziw máselesin qarap shıǵadı; (18.08.2020-j.
47/VI-sanlı QR Nızamına tiykar ózgerisler kirgizilgen)

17) Joqarǵı Keńestiń sessiyaları aralıǵındaǵı dáwirde Joqarǵı Keńes deputatın nızam menen belgilengen jaǵdaylarda hám tártipte juwapkershilikke tartıwǵa kelisim beredi;

18) Joqarǵı Keńestiń sessiyaları aralıǵındaǵı dáwirde Qaraqalpaqstan Respublikası Ekologiya hám qorshaǵan ortalıqtı qorǵaw komiteti baslıǵın lawazımǵa tayınlaydı hám lawazımınan bosatadı; (30.12.2017-j. 167/XIX-sanlı QR Nızamına tiykar ózgerisler kirgizilgen)

19) Joqarǵı Keńestiń jumısına hám deputatlardıń óz wákilliklerin nátiyjeli ámelge asırıwına baylanıslı basqa da máselelerdi qarap shıǵadı.

Joqarǵı Keńes Prezidiumı sessiyalar aralıǵındaǵı dáwirde qabıl etilgen qararların Joqarǵı Keńes sessiyasına tastıyıqlaw ushın usınadı.

16-statya. Joqarǵı Keńes komitetleri hám komissiyaların saylaw

Nızam joybarların tayarlaw jumısların alıp barıw, Joqarǵı Keńes dodalawına kirgiziletuǵın máselelerdi dáslepki tárizde qarap shıǵıw hám tayarlaw, Qaraqalpaqstan Respublikası nızamları hámde Joqarǵı Keńes tárepinen qabıl etiletuǵın qararlardıń orınlanıwın qadaǵalaw ushın Joqarǵı Keńes dúzilgennen keyin onıń wákillik múddetine deputatlar arasınan baslıq, onıń orınbasarı hám aǵzalardan ibarat quramda komitetler (komissiya) saylanadı. (19.12.2020-j. 77/XI-sanlı QR Nızamına tiykar ózgerisler kirgizilgen)

Komitet (komissiya) baslıǵı, onıń orınbasarı hám komitet aǵzaları lawazımları deputatlardıń qaysı partiya yaki toparǵa tiyisliligin hámde saylaw juwmaqları boyınsha alınǵan deputatlıq orınların esapqa alǵan halda ulıwma qarar menen belgilenedi. Komitet baslıǵı, onıń orınbasarı hám komitet aǵzaları lawazımlarına talabanlardı kórsetiw boyınsha usınıslardı frakciyalardıń basshıları menen kelisilgen halda kiritiledi. (19.12.2020-j. 77/XI-sanlı QR Nızamına tiykar ózgerisler kirgizilgen)

Joqarǵı Keńes komitetleriniń (komissiyalarınıń) barlıq aǵzaları teń huqıqlardan paydalanadı.

Komitet (komissiya) quramına saylanbaǵan deputatlar onıń jumısında másláhát dawısı huqıqı menen qatnasıwǵa haqılı.

Joqarǵı Keńes komitetleri (komissiyaları) Joqarǵı Keńes aldında juwapkerli hám oǵan esap beredi.

17-statya. Joqarǵı Keńes komitetleri hám komissiyalarınıń wákillikleri

Joqarǵı Keńes komitetleri (komissiyaları):

1) Joqarǵı Keńes, onıń Baslıǵı, Prezidiumınıń tapsırmaları yamasa óziniń baslaması tiykarında ózleriniń wákilligine tiyisli máseleler boyınsha nızamlardıń hám Joqarǵı Keńestiń basqa qararlarınıń joybarların islep shıǵadı;

2) nızam joybarlarınıń dáslepki tárizde qarap shıǵılıwın hám olardı Joqarǵı Keńeste qarap shıǵıwǵa tayarlawdı ámelge asıradı;

3) nızamdı sessiya májilisi kún tártibine kirgiziw yamasa onıń ústinde islewdi dawam ettiriw yamasa tiykarlanǵan halda onı qaytarıw haqqında Prezidiumǵa usınıslar kirgizedi;

4) Qaraqalpaqstan Respublikasınıń byudjeti joybarı boyınsha juwmaqlar hám usınıslar beredi;

5) Joqarǵı Keńestiń tapsırmasına yamasa Joqarǵı Keńes Prezidiumınıń usınısına muwapıq belgili bir nızam joybarı yamasa Joqarǵı Keńes wákilliklerine kiretuǵın basqa másele boyınsha juwapker boladı;

6) komitetler (komissiyalar) islep shıqqan, sonday-aq nızam shıǵarıw baslaması tiykarında kirgizilgen nızamlardı qarap shıǵıw boyınsha isshi toparlardı dúzedi, olardıń quramına mámleketlik uyımlar hám mámleketlik emes kommerciyalıq emes shólkemlerdiń, ilimiy mákemelerdiń wákillerin, qánige hám ilimpazlardı, hojalıq júritiwshi subektlerdiń basshıların qatnastıradı;

7) nızamshılıq baslaması huqıqı subektleri wákilleriniń olar tárepinen kirgizilgen nızam joybarına baylanıslı máseleler boyınsha pikirlerin tıńlaydı;

8) kirgizilgen Qaraqalpaqstan Respublikasınıń nızamları, sonday-aq Joqarǵı Keńes tárepinen qabıl etilgen qararlar tekstine ózgeris yamasa qosımshalar kirgiziw boyınsha usınıslar tayarlaydı;

9) mámleketlik uyımlar hám basqa da shólkemlerden, lawazımlı shaxslardan hújjetlerdi, ekspert juwmaqları, statistikalıq maǵlıwmatlar hám basqa maǵlıwmatlardı talap etip aladı;

10) mámleketlik hákimiyat hám basqarıw uyımları basshılarınıń Qaraqalpaqstan Respublikasınıń nızamları, Joqarǵı Keńestiń sheshimleri hámde komitetlerdiń qararları olar tárepinen qalay orınlanıp atırǵanlıǵı haqqındaǵı málimlemelerin tıńlaydı.

18-statya. Joqarǵı Keńes komitetleri hám komissiyalarınıń jumısın shólkemlestiriw

Joqarǵı Keńes komitetleri (komissiyaları) jumısın óz rejelerine, sonday-aq Joqarǵı Keńes, onıń Baslıǵı hám Prezidiumınıń tapsırmaları hámde usınıslarına muwapıq shólkemlestiredi.

Joqarǵı Keńes komitetleriniń (komissiyalarınıń) jumıs tártibi Joqarǵı Keńes Reglamentinde belgilenedi.

19-statya. Joqarǵı Keńes komitetleri hám komissiyalarınıń májilisleri

Joqarǵı Keńes komitetleriniń (komissiyalarınıń) májilisleri zárúrligine qaray shaqırıladı hám ótkiziledi.

Joqarǵı Keńes komitetleriniń (komissiyalarınıń) májilisleri, eger olarda komitet aǵzalarınıń keminde yarımı qatnassa, wákillikli bolıp esaplanadı.

Joqarǵı Keńes komitetleriniń (komissiyalarınıń) májilisleri ashıq ótkeriledi. Zárúrlik payda bolǵanında Joqarǵı Keńes komitetleri (komissiyaları) jabıq májilis ótkeriw haqqında sheshim qabıl etiwi múmkin.

Komitetlerdiń (komissiyalardıń) májilislerine mámleketlik uyımlar hám mámleketlik emes kommerciyalıq emes shólkemlerdiń, ilimiy mákemelerdiń wákilleri, qánigeler hám ilimpazlar, baspasóz uyımlarınıń, televidenie, radio hámde basqa ǵalaba xabar qurallarınıń wákilleri shaqırılıwı múmkin.

20-statya. Joqarǵı Keńes komitetleri hám komissiyalarınıń sheshimleri

Joqarǵı Keńes komitetleri (komissiyaları) qarap shıǵıp atırǵan máseleler boyınsha komitettiń (komissiyanıń) jámi aǵzalarınıń kópshilik dawısı menen sheshimler qabıl etedi.

Joqarǵı Keńes komitetleriniń (komissiyalarınıń) mámleketlik uyımlarǵa jiberilgen sheshimleri olar tárepinen qarap shıǵılıwı shárt, nátiyjeleri yamasa kórilgen ilajlar haqqında, eger sheshimde basqa múddet belgilengen bolmasa, kóbi menen bir aydan keshiktirmey málimleme beriliwi kerek.

21-statya. Joqarǵı Keńestiń waqıtsha komissiyaları

Joqarǵı Keńes anıq wazıypalardı orınlaw ushın waqıtsha komissiyalar dúziwi múmkin.

Komissiyalar Joqarǵı Keńes májilisinde Joqarǵı Keńes deputatları arasınan dúziledi. Sol waqıttıń ózinde komissiyanı dúziwden gózlengen maqset hám onıń wákillikleri belgilenedi.

Komissiyalar ózlerine júklengen wazıypalardı orınlaǵannan soń yamasa Joqarǵı Keńestiń qararına muwapıq múddetinen aldın óz jumısın toqtatadı.

Komissiyalardı shólkemlestiriw hám olardıń jumısınıń tártibi Joqarǵı Keńes Reglamentinde belgilenedi.

22-statya. Joqarǵı Keńes komitetleri janında ekspertlik toparların dúziw

Nızam joybarların islep shıǵıwǵa hám dodalawǵa, qadaǵalaw-tallaw ilajların tayarlawǵa hám ótkeriwge kómeklesiw maqsetinde Joqarǵı Keńes komitetleri janında ekspertlik toparları dúziledi.

23-statya. Qospa májilislerdi ótkeriw

Aymaqtı sociallıq-ekonomikalıq jaqtan rawajlandırıw máselelerin hám eń áhmiyetli mashqalalardı dodalaw maqsetinde Joqarǵı Keńes komitetleri (komissiyaları) hám xalıq deputatları Keńesiniń qospa májilisleri ótkeriliwi múmkin.

Joqarǵı Keńestiń komitetleri (komissiyaları) hám xalıq deputatları Keńesiniń qospa májilisi ashıq hám járiyalı ótkeriledi.

Joqarǵı Keńes komiteti (komissiyası) hám xalıq deputatları Keńesiniń qospa májilisin shaqırıw, onı ótkeriw waqtı, sánesi hám ornı hám de basqa máseleler xalıq deputatları Keńesiniń Reglamentine muwapıq Joqarǵı Keńes komitetiniń (komissiyasınıń) baslıǵı hám hákim – xalıq deputatları Keńesiniń baslıǵı arasında kelisim boyınsha sheshiledi.

Joqarǵı Keńestiń komiteti (komissiyası) hám xalıq deputatları Keńesiniń qospa májilisinde tıńlanǵan máselelerdiń dodalaw nátiyjeleri boyınsha qospa qarar qabıl etiliwi múmkin. Bunda dawıs beriw, ádette, óz aldına ótkeriledi.

 

IV. FRAKCIYaLAR

24-statya. Frakciyalar haqqında

Frakciya siyasiy partiyadan usınılatuǵın deputatlar tárepinen partiya máplerin Joqarǵı Keńeste bildiriw maqsetinde dúziletuǵın hám belgilengen tártipte dizimnen ótkerilgen deputatlar birlespesi bolıp esaplanadı.

Joqarǵı Keńes deputatınıń frakciyaǵa kiriwi haqqındaǵı qarar olardıń májilislerinde qabıl etiledi.

Joqarǵı Keńestiń deputatı tek ǵana bir frakciyanıń aǵzası bolıwı múmkin.

Siyasiy partiyadan usınılǵan hám Joqarǵı Keńeske saylanǵan deputat tek ǵana sol partiya frakciyasınıń aǵzası bolıwı múmkin.

Frakciyalardıń shólkemlestiriliwi hám jumıs tártibi Joqarǵı Keńes Reglamentinde belgilenedi. (16.12.2019-j 282/XXIX-sanlı QR Nızamına tiykar ózgerisler kiritilgen)

25-statya. Frakciyalardı dúziw tártibi

Joqarǵı Keńestiń keminde bes deputatı frakciya dúziw huqıqına iye.

Frakciyalar dizimnen ótiwi kerek. Joqarǵı Keńestiń sessiyasında frakciyanıń basshısı yamasa basqa wákili frakciya dúzilgeni haqqında Joqarǵı Keńeske málimleme beredi, bul Joqarǵı Keńes sessiyasınıń protokolında kórsetilip ótiledi.

Joqarǵı Keńes frakciya dúzilgeni haqqında qarar qabıl etedi. (16.12.2019-j 282/XXIX-sanlı QR Nızamına tiykar ózgerisler kiritilgen)

26-statya. Frakciyanıń wákillikleri

Frakciya:

1) Joqarǵı Keńes sessiyasınıń kún tártibi, dodalanıp atırǵan máselelerdi kórip shıǵıw tártibi hám mazmunı boyınsha usınıslar hámde pikirler kiritedi;

2) Joqarǵı Keńes sessiyasında dodalanıp atırǵan hár bir másele boyınsha jarıs sózlerde frakciya wákiline kepillikli túrde sóz beriliwi huqıqınan paydalanadı;

3) waqıtsha komissiyalar dúziw haqqında másele qoyadı;

4) Joqarǵı Keńes sessiyasında mámleketlik hákimiyat hám basqarıw uyımlarınıń lawazımlı shaxslarına olardıń wákilligine kirgizilgen máseleler boyınsha tiykarlanǵan túsindiriw beriw yamasa kóz-qarasın bayan etiw talabı menen múrájat etedi;

5) Joqarǵı Keńes sessiyasında dodalanıp atırǵan másele boyınsha frakciyanıń pikirin Joqarǵı Keńes deputatları arasında tarqatadı;

6) Joqarǵı Keńes Prezidiumı, komitetleri hám komissiyalarınıń jumısında qatnasadı;

7) Joqarǵı Keńeste dodalanıp atırǵan nızam joybarları hám basqa da qararlardıń joybarları boyınsha óz usınısların kirgizedi;

8) húkimet aǵzaların olardıń jumısı máseleleri boyınsha tıńlaw haqqında másele qoyadı;

9) frakciyanıń jumısı ushın zárúrli materiallar hám hújjetlerdi mámleketlik uyımlar hámde olardıń lawazımlı shaxslarınan talap etip aladı;

10) nızam hújjetlerine muwapıq basqa da wákilliklerdi ámelge asıradı.

27-statya. Parlamenttegi kópshilik, frakciyalardıń blokqa birlesiwi

Joqarǵı Keńeste kópshilik orındı iyelegen frakciya parlamenttegi kópshilikti quraydı.

Óz baǵdarlamalıq maqsetli wazıypalarınıń jaqınlıǵınan yaki sáykesliginen kelip shıqqan halda blok dúzetuǵın bir neshe frakciyalar da parlamenttegi kópshilikti qurawı múmkin.

Frakciyalardıń blokqa birlesiwi nızamda názerde tutılǵan huqıqlardı ámelge asırıwda olardıń ǵárezsizligin sheklep qoymaydı.

28-statya. Frakciyanıń jumısın toqtatıw

Frakciyanıń jumısı tómendegi jaǵdaylarda toqtatıladı:

1) frakciyanıń óz baslaması menen;

2) Joqarǵı Keńestiń wákillik múddeti tamamlanǵanda;

3) frakciya quramına kiriwshi deputatlar sanı onı dúziw ushın zárúr bolǵan muǵdar shegarasınan kemeyip ketkende.

Bul statyanıń birinshi bóliminde kórsetilgen jaǵdaylardan tısqarı, tiyisli siyasiy partiyanıń jumısı toqtatılǵanda da frakciya tarqatıp jiberiledi.

29-statya. Joqarǵı Keńestegi deputatlar toparı

Joqarǵı Keńestiń qarap shıǵıwı ushın usınılǵan ayırım áhmiyetli máselelerdi aldın-ala dodalaw ushın Joqarǵı Keńestiń deputatları deputatlıq toparlarǵa óz erki menen birlesiwi múmkin.

Hár bir deputatlar toparı dodalanǵan másele boyınsha Joqarǵı Keńeske ulıwmalastırılǵan pikir hım usınısların bildiriwge haqılı.

 

V. NÍZAM JOYBARLARÍN QARAP ShÍǴÍW

30-statya. Nızamshılıq baslaması

Joqarǵı Keńeste nızamshılıq baslaması huqıqına Joqarǵı Keńestiń deputatları, Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesi, Qaraqalpaqstan Respublikası Konstituciyalıq baqlaw komiteti, Qaraqalpaqstan Respublikası sudı, Qaraqalpaqstan Respublikası hákimshilik sudı, Qaraqalpaqstan Respublikasınıń Prokurorı iye hám bul huqıq nızamshılıq baslaması huqıqı subektleri tárepinen nızam joybarın Joqarǵı Keńeske kirgiziw arqalı ámelge asırıladı. (28.12.2020-j. 88/XII-sanlı QR Nızamına tiykar ózgerisler kirgizilgen)

Joqarǵı Keńes deputatları qánigelestiriliwi boyınsha Joqarǵı Keńes quramında dúzilgen komitetlerge saylanıwı hám óz jumısın komitet quramında ámelge asırıwı sebepli nızamlardıń joybarları hám nızam shıǵarıw haqqındaǵı usınıs Joqarǵı Keńes komitetleri tárepinen de kirgiziliwi múmkin.

31-statya. Nızam joybarlarınıń Joqarǵı Keńes komiteti tárepinen dáslepki tárizde qarap shıǵılıwı

Nızam joybarı Joqarǵı Keńeske kirgizilgeninen keyin Joqarǵı Keńes Reglamentinde belgilengen tártipte Joqarǵı Keńes Prezidiumı onı dáslepki tárizde qarap shıǵıwdı ámelge asıratuǵın juwapker komitetti belgileydi.

Nızam joybarın dáslepki tárizde qarap shıǵıwda frakciyalar qatnasıwǵa haqılı.

Nızam joybarın dáslepki tárizde qarap shıǵıw nátiyjeleri tiykarında juwapker komitet onı Joqarǵı Keńes sessiyasınıń kún tártibine kirgiziw yaki nızam joybarın kirgizgen uyımǵa (shaxsqa) qaytarıw haqqında Joqarǵı Keńes Prezidiumı aldına másele qoyadı.

Eger kirgizilgen nızam joybarı “Nızamlar joybarların tayarlaw hám Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesine kirgiziw tártibi haqqında”ǵı Qaraqalpaqstan Respublikası Nızamı, “Normativ-huqıqıy aktler haqqında”ǵı Qaraqalpaqstan Respublikası Nızamı hám Joqarǵı Keńes Reglamentine muwapıq bolmasa, Joqarǵı Keńes Prezidiumı nızam joybarın nızamshılıq baslaması huqıqı subektine qaytarıw haqqında qarar qabıl etiwi múmkin.

32-statya. Nızamnıń Joqarǵı Keńes tárepinen qabıl etiliwi

Joqarǵı Keńes nızam joybarın, ádette, bir neshe oqıwda qarap shıǵadı.

Nızam Joqarǵı Keńes tárepinen deputatlardıń ulıwma sanınıń kópshilik dawısı menen qabıl etiledi.

Qaraqalpaqstan Respublikası Konstituciyasın qabıl etiw, oǵan ózgeris hám qosımshalar kirgiziw, konstituciyalıq nızamdı qabıl etiw hámde oǵan ózgeris hám qosımshalar kirgiziw ushın Joqarǵı Keńes deputatları ulıwma sanınıń úshten eki bóleginen ibarat kópshilik dawısı talap etiledi.

Dawıs beriw ashıq yamasa jasırın bolıwı múmkin.

Dawıs beriwdiń túri hám usılı haqqındaǵı qarar Joqarǵı Keńes tárepinen Joqarǵı Keńes sessiyasında qatnasqan deputatlardıń kópshilik dawısı menen ashıq dawıs beriw arqalı qabıl etiledi.

33-statya. Nızamdı imzalaw hám onı járiyalaw

Qaraqalpaqstan Respublikası nızamları Joqarǵı Keńes Baslıǵı tárepinen imzalanadı.

Qaraqalpaqstan Respublikasınıń qabıl etilgen, Joqarǵı Keńes Baslıǵı imza qoyǵan nızamınıń teksti járiyalaw ushın jiberiledi.

 

VI. JUWMAQLAWShÍ QAǴÍYDALAR

34-statya. Joqarǵı Keńes Reglamenti

Joqarǵı Keńes, onıń uyımları hám lawazımlı shaxsları, sonday-aq frakciyaları jumısınıń tártibi Joqarǵı Keńes Reglamentinde belgilenedi. (16.12.2019-j
282/XXIX-sanlı QR Nızamına tiykar ózgerisler kiritilgen)

35-statya. Joqarǵı Keńes Apparatı

Joqarǵı Keńes, onıń uyımları hám deputatlar jumısınıń shólkemlestiriwshilik, málimleme, materiallıq-texnikalıq támiyinleniwi Joqarǵı Keńes Apparatı tárepinen ámelge asırıladı.

Joqarǵı Keńes Apparatı dúzilmesi, shtatları, hızmetkerleriniń miynet haqı muǵdarı hám materiallıq-texnikalıq támiyinleniwi, sonday-aq olardıń jumıs islewi ushın zárúr qárejetler Joqarǵı Keńes Baslıǵı tárepinen tastıyıqlanadı.

Joqarǵı Keńes Apparatı xızmetkerleriniń miynet qatnasıqları Joqarǵı Keńestiń wákillikli múddetine baylanıslı bolmaydı.

Joqarǵı Keńes Apparatı yuridikalıq shaxs bolıp esaplanadı.

Joqarǵı Keńes Apparatınıń shólkemlestiriliwi hám jumıs tártibi Joqarǵı Keńes Baslıǵı tárepinen tastıyıqlanǵan Rejede belgilenedi.

36-statya. Joqarǵı Keńes jumısın finanslıq támiyinlew

Joqarǵı Keńes jumısın finanslıq támiyinlew Qaraqalpaqstan Respublikası byudjetiniń qarjıları esabınan ámelge asırıladı.

37-statya. Joqarǵı Keńestiń baspa sóz uyımları

Joqarǵı Keńes óziniń baspasóz uyımlarına iye boladı.




XALÍQTÍ TUBERKULYOZ KESELLIGINEN QORǴAW HAQQÍNDA

QARAQALPAQSTAN RESPUBLIKASÍNÍŃ NÍZAMÍ

25.12.2009-j. №271/III

  

XALÍQTÍ TUBERKULYOZ KESELLIGINEN QORǴAW HAQQÍNDA

 

Usı Nızamǵa tómendegilerge muwapıq ózgerisler kirgizilgen:

28.12.2010-j. 64/IV-sanlı QR Nızamı

27.06.2014-j. 209/XV-sanlı QR Nızamı

18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı QR Nızamı

 

1-statya. Usı Nızamnıń tiykarǵı wazıypaları

Usı Nızam tuberkulyoz keselliginiń aldın alıwǵa qaratılǵan sociallıq, medicinalıq, sanitariyalıq-gigienalıq, epidemiyaǵa qarsı hám basqa da ilajlardı ámelge asırıwdıń, sonday-aq, tuberkulyoz keselligine shalınǵan nawqaslardı anıqlaw, emlew, dispanserlik kórikten ótkeriw hám reabilitaciya etiwdiń xuqıqıy tiykarların belgileydi.

 

2-statya. Tiykarǵı túsinikler

Usı Nızamda tómendegi tiykarǵı túsinikler qollanıladı:

VSG – Kalmett-Geren bacillası: tuberkulyoz keselligi mikrobınıń vakcina sıpatında qollanılatuǵın kúshsizlendirilgen shtammı (kórinisi);

vakcinaciya – tuberkulyoz keselliginiń aldın alıw maqsetinde nárestelerde aktiv immunitet payda etiw usılı;

revakcinaciya – kesellikti juqtırmaw boyınsha joǵalǵan qásiyetti tiklew yamasa tuberkulyoz keselligine qarsı jánede kúshlirek dárejede immunitet payda etiw ushın adam yamasa haywan organizmine tákirarlap vakcina kirgiziw;

tuberkulyoz keselligi – tuberkulyoz mikobakteriyaları qozǵaytuǵın juqpalı kesellik;

tuberkulyoz keselliginiń juqpalı túrleri – tuberkulyoz keselliginiń tuberkulyoz mikobakteriyaların shıǵarıp turatuǵın aktiv túrleri;

tuberkulyoz keselligine bola unamsız bolǵan sharwashılıq obekti – haywanlardıń tuberkulyoz keselligine shalınıwı jaǵdayı bar bolǵan obekt;

tuberkulyoz mikobakteriyaları (mikroorganizmler) – tuberkulyoz keselligin qozǵatıwshılar;

tuberkulin járdeminde diagnoz qoyıw – kesellikti anıqlaw ushın adam hám haywanlardı tuberkulin járdeminde tekseriw usılı.

 

3-statya. Xalıqtı tuberkulyoz keselliginen qorǵaw haqqındaǵı nızam hújjetleri

Xalıqtı tuberkulyoz keselliginen qorǵaw haqqındaǵı nızam hújjetleri usı Nızam hám basqa da nızam hújjetlerinen ibarat.

Eger Ózbekstan Respublikasınıń xalıqaralıq shártnamasında Qaraqalpaqstan Republikasınıń xalıqtı tuberkulyoz keselliginen qorǵaw haqqındaǵı nızam hújjetlerinde názerde tutılǵanınan basqasha qaǵıydalar belgilengen bolsa, xalıqaralıq shártnamanıń qaǵıydaları qollanıladı.

 

4-statya. Xalıqtı tuberkulyoz keselliginen qorǵawdıń tiykarǵı principleri

Xalıqtı tuberkulyoz keselliginen qorǵawdıń tiykarǵı principleri tómendegilerden ibarat:

tuberkulyoz keselligi tarqalıwınıń aldın alıwǵa baylınıslı profilaktikalıq ilajlardı ámelge asırıwdıń izbe-izligi hám turaqlılıǵı;

Ózbekstan Respublikası puqaralarına, mámleketimizde turaqlı jasap atırǵan puqaralıǵı bolmaǵan shaxslarǵa tuberkulyoz keselligine qarsı biypul járdem kórsetiw.

 

5-statya. Xalıqtı tuberkulyoz keselliginen qorǵawdı támiyinlew

Xalıqtı tuberkulyoz keselliginen qorǵaw profilaktikalıq ilajlar, medicinalıq kórikten ótkeriw hám xalıqtı tuberkulyoz keselligine qarsı gúresiw mákemelerinde, sonday-aq mámleketlik densawlıqtı saqlaw sistemasınıń basqa da mákemelerinde tuberkulyoz keselliginen emlew jolı menen ámelge asırıladı.

Xalıqtı tuberkulyoz keselliginen qorǵawdı támiyinlew maqsetinde tiyisli wákillikli uyım tárepinen belgilengen tártipte májbúriy tárizde VSG menen nárestelerdi vakcinaciya hám balalardı revakcinaciya etiw hám tuberkulin járdeminde diagnoz qoyıw ámelge asırıladı. (QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

Májbúriy medicinalıq kórikten ótpegen yamasa átiraptaǵılarǵa tuberkulez keselligin juqtırıw  qáwpi bolǵan shaxslardıń orınlawı ruxsat etilmeytuǵın jumıslardıń dizimi tiyisli wákillikli uyım tárepinen nızam hújjetlerinde belgilengen tártipte tastıyıqlanadı. Dizimde kórsetilgen jumıslardı atqarıwı ruxsat etilgen shaxslardı májbúriy medicinalıq kórikten ótkeriw olardı álbette bakterioskopiyalıq tekseriwden, sonday-aq, tiyisli wákillikli uyım tárepinen belgilenetuǵın dáwirlikte rentgen-flyuorografiya tekseriwinen ótkeriwdi óz ishine aladı. (QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

Tuberkulyoz keselliginiń juqpalı formalarına shalınǵan nawqaslardıń jataqxanalarǵa kóship kiriwine jol qoyılmaydı.

Tuberkulyoz keselligine shalınǵan nawqastıń jasaw, jumıs, oqıw orınlarında (epidemiya oshaqlarında) epidemiyaǵa qarsı hám salamatlandırıw ilajları nızam hújjetlerine muwapıq ámelge asırıladı.

 

6-statya. Tuberkulyoz keselligine shalınǵan shaxslardı esapqa alıw

Medicinalıq mákemeler, sonıń ishinde Qaraqalpaqstan Respublikası Ishki isler ministrliginiń medicinalıq xızmeti medicinalıq kórik nátiyjesinde tuberkulyoz keselligi barlıǵı anıqlanǵan shaxslar haqqında olardıń jasaw orınlarındaǵı tuberkulyoz keselligine qarsı gúresiw mákemelerin xabardar etiwi shárt. (QR 28.12.2010-j. 64/IV-sanlı, 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamları tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

Tuberkulyoz keselligine shalınǵan shaxslar jasaw orınlarındaǵı tuberkulyoz keselligine qarsı gúresiw mákemesinde esapqa alınadı.

 

7-statya. Tergew qamaqxanalarında hám jazanı ótew mákemelerinde saqlanıp atırǵan shaxslardı tuberkulyoz keselliginen qorǵaw

Tergew qamaqxanalarında hám jazanı ótew mákemelerinde saqlanıp atırǵan shaxslar tuberkulyoz keselliginiń aldın alıw maqsetinde nızam hújjetlerinde belgilengen tártip hám múddetlerde májbúriy medicinalıq kórikten ótkeriliwi shárt.

Tergew qamaqxanalarında hám jazanı ótew mákemelerinde saqlanıp atırǵan shaxslar tuberkulyoz keselligine shalınǵan jaǵdayda olarǵa zárúrli medicinalıq járdem kórsetiledi.

Tergew qamaqxanalarında hám jazanı ótew mákemelerinde saqlanıp atırǵan, tuberkulyoz keselliginiń juqpalı formalarına shalınǵan shaxslar ajıratıp qoyıladı hám emlew ushın qániygelestirilgen tuberkulyoz keselligine qarsı gúresiw mákemelerine nızam hújjetlerinde belgilengen tártipte jatqızıladı.

Qaraqalpaqstan Respublikası Ishki isler ministrliginiń medicinalıq xızmeti xızmetkerleri tergew qamaqxanalarında yamasa jazanı ótew mákemelerinde saqlanıp atırǵan shaxslardıń jasaw orınlarındaǵı tuberkulyoz keselligine qarsı gúresiw mákemelerine tómendegilerdi xabarlawı shárt: (QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

usı shaxslar tuberkulyoz keselligine shalınǵanlıǵı birinshi márte anıqlanǵan hár bir jaǵday haqqında;

jazanı ótew mákemelerinen bosatılıp atırǵan, tuberkulyoz keselligine shalınǵan nawqaslar haqqında;

usı shaxslardıń tuberkulyoz keselliginen qaytıs bolǵanlıǵı jaǵdayları haqqında.

Jazanı ótew mákemeleri hákimshiligi azat etiliw haqqındaǵı maǵlıwmatnamalarda jazanı ótep bolǵan shaxslarda tuberkulyoz keselligi barı-joqlıǵı haqqında belgi qoyıwı shárt.

Ishki isler wyımları:

jazanı ótew mákemesinen kelgen tuberkulyoz keselligine shalınǵan nawqas shaxstıń pasportın yamasa basqa hújjetin rásmiylestiriw payıtında tuberkulyoz keselligine qarsı gúresiw mákemesin ol xızmet kórsetip atırǵan aymaqqa tuberkulyoz keselligi menen kesellengen nawqas kelgenligi haqqında xabardar etedi hám onıń jasaytuǵın mákan jayın kórsetedi;

jazanı ótew mákemelerinen kelgen, tuberkulyoz keselligine jollıqqan nawqaslar tuberkulyoz keselligine qarsı gúresiw mákemelerinde esapqa alınıwın qadaǵalawdı ámelge asıradı.

 

8-statya. Xalıqtı tuberkulyoz keselliginen qorǵaw boyınsha veterinariyalıq-sanitariyalıq ilajlar

Veterinariyalıq xızmetler xalıqtı tuberkulyoz keselliginen qorǵaw maqsetinde haywanlardı belgilegen tártip hám múddetlerde májbúriy ráwishte tuberkulin járdeminde diagnostikadan ótkeredi.

Tuberkulyoz keselligine shalınǵan hám saw haywanlardı birge saqlaw, sonday-aq tuberkulyoz keselligine bola jaǵdayı unamsız bolǵan sharwashılıq obektlerindegi haywanlar hám sharwashılıq ónimlerin erkin realizaciya etiw qadaǵan etiledi.

Tuberkulyoz keselligine bola jaǵdayı unamsız bolǵan sharwashılıq obektlerindegi haywanlar belgilengen tártipte tek ǵana gósh kombinatlarında hám arnawlı soyıw punktlerinde soyıladı.

Tuberkulyoz keselliginen ólgen haywanlardı, sonday-aq olardıń zıyanlanǵan aǵzaları, toqımaları hám denelerin utilizaciya etiw nızam hújjetlerine muwapıq ámelge asırıladı.

Sanitariyalıq-epidemiologiyalıq, veterinariyalıq xızmetler mákemeleri hám tuberkulyoz keselligine qarsı gúresiw mákemeleri adamlar hám haywanlardıń tuberkulyoz keselligine shalınıwı jaǵdayları haqqında óz-ara xabarlandırıp turılıwın támiyinleydi.

 

9-statya. Xalıqqa tuberkulyoz keselligine qarsı járdem kórsetiw

Xalıqqa tuberkulyoz keselligine qarsı járdem kórsetiw tuberkulyoz keselliginiń aldın alıwǵa, oǵan waqtında diagnoz qoyıw, onı waqtında hám qánigeli emlewge qaratılǵan arnawlı profilaktikalıq, sanitariyalıq-epidemiologiyalıq hám veterinariyalıq ilajlardı ótkeriwdi óz ishine aladı.

Xalıqqa tuberkulyoz keselligine qarsı járdem puqaralar iqtıyarlı ráwishte múrájat etkende, olardıń óz kelisimi boyınsha yamasa nızamlı wákilleriniń kelisimi menen kórsetiledi.

Mámleketlik wyımlar xalıqqa tuberkulyoz keselligine qarsı járdem kórsetiw ushın:

tuberkulyoz keselligine qarsı ambulatoriyalıq, stacionarlıq hám sanatoriyalıq járdem kórsetiwshi mákemelerdi shólkemlestiredi;

tuberkulyoz keselligine shalınǵan balalardı tuberkulyoz keselligine qarsı gúresiwshi stacionarlıq hám sanatoriy mákemelerinde oqıtıw ushın sharayatlar jaratadı;

tuberkulyoz keselligine shalınǵan shaxslardıń miynet terapiyasın shólkemlestiriw hám olardı jańa kásiplerge úyretiw  ushın tuberkulyoz keselligine qarsı gúresiw mákemelerinde emlew-miynet ustaxanaların shólkemlestiredi;

tuberkulyoz keselligine shalınǵan shaxslarǵa sociallıq járdem kórsetiw maqsetinde basqa da ilajlardı kóredi.

 

10-statya. Xalıqqa tuberkulyoz keselligine qarsı járdem kórsetiliwin qadaǵalaw

Xalıqqa tuberkulyoz keselligine qarsı járdem kórsetiliwin qadaǵalaw Qaraqalpaqstan Respublikası Den sawlıqtı saqlaw ministrligi,  Qaraqalpaqstan Respublikası  veterinariya komiteti, jergilikli mámleketlik hákimiyat wyımları, sonday-aq tuberkulyoz keselligine qarsı gúresiw mákemelerine iye bolǵan ministrlikler, mámleketlik komitetler hám vedomstvolar tárepinen ámelge asırıladı.

 

11-statya. Tuberkulyoz keselligine shalınǵan shaxslardıń xuqıqları

Tuberkulyoz keselligine shalınǵan shaxslar tómendegi xuqıqlarǵa iye:

ózlerine sıylasıqlı hám adamgershilikli qatnasta bolınıwı;

óz huqıqları haqqında hám shalınǵan kesellikleriniń ózgesheligi hámde qollanılıp atırǵan emlew usılları haqqında maǵlıwmat alıw;

tuberkulyoz keselligine qarsı járdem kórsetiwdiń barlıq túrlerin, sonıń ishinde ambulatoriyalıq hám stacionarlıq sharayatlarda másláhát – diagnoz qoyıw, emlew hám reabilitaciya járdemin, tuberkulyoz keselligi menen baylanıslı barlıq ekspertiza túrlerin, sanitariyalıq-profilaktikalıq járdem alıw;

qánigelestirilgen sanatoriylarda emleniw;

sociallıq-turmıslıq járdem alıw;

jumısqa ornalasıwda járdem alıw;

oqıw hám qayta bilim alıw.

Tuberkulyoz keselliginiń juqpalı formasına shalınǵan, tuberkulyoz keselligine qarsı gúresiw emlewxanasınıń qánigelestirilgen bóliminde májbúriy tártipte emlenip atırǵan shaxslar usı statyada názerde tutılǵan barlıq huqıqlardan paydalanadı, sonıń ishinde, qanday bolmasın sheklewlersiz xatlar jazıw hám alıwǵa, posılkalar, banderollar hám pul jóneltpelerin alıwǵa, telefonnan paydalanıwǵa, eń zárúr nárselerge iye bolıw hám olardı alıwǵa, óz kiyimlerinen paydalanıwǵa haqılı.
(QR 27.06.2014-j. 209/XV-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

Tuberkulyoz keselligine shalınıw aqıbetinde miynetke jaramlılıǵın waqıtsha joytqan shaxslardıń jumıs ornı, iyelep turǵan lawazımı belgilengen tártipte olarda saqlanıp turadı hám olarǵa waqıtsha miynetke jaramsızlıq napaqası tólenedi.

Jataqxanalarda, sonday-aq anıq maqsetli kommunallıq turaq jay qorınıń turaq jaylarında jasawshı shaxslarda tuberkulyoz keselliginiń juqpalı formaları anıqlanǵan jaǵdayda, olarǵa nızam hújjetlerinde beligilengen tártipte óz aldına bóleklengen turaq jay maydanı beriledi.

Tuberkulyoz keselligine shalınǵan shaxslardıń balaları qánigelestirilgen mektepke shekemgi tárbiya balalar mákemelerine, mektepler, internatlar hám sanatoriyalıq-salamatlandırıw mákemelerine gezeksiz qabıl etiliw huqıqınan paydalanadı.

Tuberkulyoz keselligine qarsı gúresiw mákemesi yamasa sanatoriyinde emlenip atırǵan balalarǵa ulıwma orta bilimlendiriw baǵdarlaması boyınsha oqıw imkaniyatı jaratıladı.

Tuberkulyoz keselligine shalınǵan hám sol sebepli mayıp dep tabılǵan balalardıń ata-anaları (nızamlı wákilleri) tuberkulyoz keselligine qarsı gúresiw mákemesinde balalar menen birge bolıw huqıqına iye.

Tuberkulyoz keselligine shalınǵan nawqaslar hám olardı gúzetip barıwshı shaxslar tuberkulyoz keselligine qarsı gúresiw sanatoriyine barıp keliwde byudjet qarjıları esabınan jılına bir márte biypul júriw huqıqına iye. Tuberkulyoz keselligine qarsı gúresiw mákemelerine másláhát alıw hám emleniw ushın shaqırılıp atırǵan yaki jiberilip atırǵan, tuberkulyoz keselligine shalınǵan  nawqaslar byudjet qarjıları esabınan biypul júriw (barıp keliw) huqıqına iye.

 

12-statya. Tuberkulyoz keselligine shalınǵan shaxslardıń minnetleri

Tuberkulyoz keselligine shalınǵan nawqaslar:

jámiyetlik orınlarda, jumıs, oqıw ornında, jámiyetlik transporttan paydalanıwda, sonday-aq, jasaw orınlarında usı taypadaǵı nawqaslar ushın belgilengen sanitariyalıq normalar hám qaǵıydalarǵa boysınıwǵa;

emleniw rejimine, kúndelikli turmıs hám jumıstaǵı jurıs-turısına baylanıslı medicinalıq xızmetkerdiń usınısların orınlawǵa;

medicinalıq xızmetkerdiń shaqırıwına muwapıq tuberkulyoz keselligine qarsı gúresiw mákemesine keliwge;

jasaw ornı ózgergen jaǵdayda 10 kún múddet ishinde jańa orındaǵı tuberkulyoz keselligine qarsı gúresiw mákemesine esapqa turıwǵa minnetli.

Tuberkulyoz keselliginiń juqpalı túrine shalınǵan hám shıpaker belgilegen dawalanıwdan moyın tawlap atırǵan shaxslar nızamda belgilengen tártipte juwapker boladı.

 

121-statya. Tuberkulyoz keselliginiń juqpalı formasına shalınǵan, medicinalıq tekseriwden hám (yaki) emleniwden bas tartıp atırǵan shaxstı emlew

Tuberkulyoz keselliginiń juqpalı formasına shalınǵan, dispanserlik esapta turǵan hámde medicinalıq tekseriwden hám (yaki) emleniwden bas tartıp atırǵan shaxs tuberkulyoz keselligine qarsı gúresiw emlewxanasınıń qánigelestirilgen bólimine sudtıń sheshimi tiykarında májbúriy tártipte jatqarılıwı kerek. (QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

Tuberkulyoz keselliginiń juqpalı formasına shalınǵan shaxstı tuberkulyoz keselligine qarsı gúresiw emlewxanasınıń qánigelestirilgen bólimine májbúriy tártipte jatqarıw haqqındaǵı arza usı emlewxananıń medicinalıq komissiyasınıń medicinalıq tekseriwinen hám (yaki) emleniwden bas tartıp atırǵan usı shaxstı májbúriy tártipte jatqarıw zárúrligi haqqındaǵı juwmaq qabıl etilgen kúnnen baslap bir sutka ishinde beriledi. Arza sudqa shaxs dispanserlik esabında turǵan yaki emlenip atırǵan yamasa onıń jasap atırǵan (turǵan) ornındaǵı tuberkulyoz keselligine qarsı gúresiw emlewxanası tárepinen beriledi. (QR 27.06.2014-j. 209/XV-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

 

122-statya. Tuberkulyoz keselliginiń juqpalı formasına shalınǵan shaxstıń tuberkulyoz keselligine qarsı gúresiw emlewxanasınıń qánigelestirilgen bóliminde ıqtıyarsız tártipte emleniwde bolıwı múddetleri

Tuberkulyoz keselliginiń juqpalı formasına shalınǵan shaxstıń tuberkulyoz keselligine qarsı gúresiw emlewxanasınıń qánigelestirilgen bóliminde májbúriy tártipte emleniwde bolıwınıń dawamlılıq múddeti altı ayǵa shekem etip belgilenedi.

Tuberkulyoz keselliginiń juqpalı formasına shalınǵan, tuberkulyoz keselligine qarsı gúresiw emlewxanasınıń qánigelestirilgen bóliminde májbúriy tártipte turǵan shaxs óziniń usı emlewxanadan shıǵarılıwı yaki usı emlewxanada jatıw múddeti uzaytırılıwı máselesi sheshiliwi ushın ózinen tuberkulyoz mikobakteriyaları ajıralıp shıǵıwı boyınsha hár ayda keminde bir márte belgilengen tártipte medicinalıq tekseriwden ótkeriliwi kerek.

Tuberkulyoz keselliginiń juqpalı formasına shalınǵan shaxstıń tuberkulyoz keselligine qarsı gúresiw emlewxanasınıń qánigelestirilgen bóliminde májbúriy tártipte jatıwı múddetin uzaytıw haqqındaǵı arza usı mákemeniń medicinalıq komissiyasınıń shaxs emleniwde bolǵan emlewxanada jatıwı múddetin uzaytıw zárúrligi haqqındaǵı juwmaǵı tiykarında sudqa beriledi.

Tuberkulyoz keselliginiń juqpalı formasına shalınǵan shaxstıń tuberkulyoz keselligine qarsı gúresiw emlewxanasınıń qánigelestirilgen bóliminde májbúriy tártipte emleniwde bolıwı múddeti usı mákemeniń medicinalıq komissiyasınıń juwmaǵı tiykarında sud tárepinen altı ayǵa shekem uzaytırılıwı múmkin.

Tuberkulyoz keselliginiń juqpalı formasına shalınǵan, tuberkulyoz keselligine qarsı gúresiw emlewxanasınıń qánigelestirilgen bóliminde májbúriy tártipte emleniwde bolǵan shaxs usı emlewxanadan tómendegiler tiykarında shıǵarılıwı kerek:

ózinen tuberkulyoz mikobakteriyaları ajıralıp shıǵıwı turaqlı ráwishte toqtaǵan jaǵdayda tuberkulyoz keselligine qarsı gúresiw emlewxanasınıń medicinalıq komissiyasınıń juwmaǵı;

sudtıń tuberkulyoz keselliginiń juqpalı formasına shalınǵan shaxstıń tuberkulyoz keselligine qarsı gúresiw emlewxanasınıń qánigelestirilgen bóliminde ıqtıyarsız tártipte jatqarıw múddetin uzaytıwdı biykar etiw haqqındaǵı sheshimi. (QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

Tuberkulyoz keselliginiń juqpalı formasına shalınǵan, tuberkulyoz keselligine qarsı gúresiw emlewxanasınıń qánigelestirilgen bóliminde májbúriy tártipte emleniwde bolǵan shaxs usı emlewxanadan shıǵarılǵannan keyin jasaw ornında dispanserlik baqlawda bolıwı hám emleniwdi dawam ettiriw ushın jiberiledi. (QR 27.06.2014-j. 209/XV-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

 

123-statya. Sudtıń tuberkulyoz keselliginiń juqpalı formasına shalınǵan shaxstı tuberkulyoz keselligine qarsı gúresiw emlewxanasınıń qánigelestirilgen bólimine májbúriy tártipte jatqızıw haqqındaǵı sheshimin orınlaw (QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

Sudtıń tuberkulyoz keselliginiń juqpalı formasına shalınǵan shaxstı tuberkulyoz keselligine qarsı gúresiw emlewxanasınıń qánigelestirilgen bólimine májbúriy tártipte jatqızıw haqqındaǵı sheshimin orınlaw nızamshılıqta belgilengen tártipte ishki isler uyımları tárepinen ámelge asırıladı. (QR 27.06.2014-j. 209/XV-sanlı, 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı  Nızamları tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

 

13-statya. Tuberkulyoz keselligine qarsı járdem kórsetiwde qatnasıp atırǵan xızmetkerler ushın kepillikler hám jeńillikler

Xalıqqa tuberkulyoz keselligine qarsı járdem kórsetiwde qatnasıp atırǵan medicinalıq xızmetker hám basqa da xızmetkerler miynet sharayatları qolaysız hám ózine tán jumıslarda bánt bolǵan shaxslar qatarına kirgiziledi hám olarǵa nızam xújjetlerinde názerde tútılǵan jeńillikler beriledi.

 

14-statya. Xalıqqa tuberkulyozge qarsı járdem kórsetiwdi qarjılandırıw

Xalıqqa tuberkulyozge qarsı járdem kórsetiwge baylanıslı shıǵınlardı qarjılandırıw byudjet qarjıları, byudjetten tısqarı hám nızam menen qadaǵan etilmegen basqa da derekler esabınan ámelge asırıladı.

 

15-statya. Xalıqtı tuberkulyozden qorǵaw haqqındaǵı nızamlardı buzǵanlıǵı ushın juwapkerlik

Xalıqtı tuberkulyoz keselliginen qorǵaw haqqındaǵı nızamlardı buzıwda ayıpker bolǵan shaxslar belgilengen tártipte juwapker boladı.




XALÍQTÍŃ SANITARIYA-EPIDEMIOLOGIYALÍQ QÁWIPSIZLIGI HAQQÍNDA

QARAQALPAQSTAN RESPUBLIKASÍNÍ; NÍZAMÍ

18.08.2018-j. №98/XXII

  

XALÍQTÍŃ SANITARIYA-EPIDEMIOLOGIYALÍQ QÁWIPSIZLIGI HAQQÍNDA

 

1-bap. Ulıwma rejeler

 

1-statya. Usı Nızamnıń maqseti

Usı Nızamnıń maqseti xalıqtıń sanitariya-epidemiologiyalıq qáwipsizligi salasındaǵı qatnasıqlardı tártipke salıwdan ibarat.

 

2-statya. Xalıqtıń sanitariya-epidemiologiyalıq qáwipsizligi haqqındaǵı nızam hújjetleri

Xalıqtıń sanitariya-epidemiologiyalıq qáwipsizligi haqqındaǵı nızam hújjetleri usı Nızam hám basqa da nızam hújjetlerinen ibarat.

Eger xalıqaralıq shártnamalarda xalıqtıń sanitariya-epidemiologiyalıq qáwipsizligi haqqındaǵı Qaraqalpaqstan Respublikasınıń nızam hújjetlerinde názerde tutılǵanınan basqasha qaǵıydalar belgilengen bolsa, xalıqaralıq shártnama qaǵıydaları qollanıladı.

 

3-statya. Tiykarǵı túsinikler

Usı Nızamda tómendegi tiykarǵı túsinikler qollanıladı:

xalıqtıń sanitariya-epidemiologiyalıq qáwipsizligi – xalıqtıń salamatlıǵınıń jaǵdayı bolıp, bunda insanǵa jasaw ortalıǵı faktorlarınıń zıyanlı tásiri bolmaydı hám onıń jasawı ushın qolaylı sharayatlar menen támiyinlenedi;

mámleketlik sanitariyalıq baqlaw – xalıqtıń sanitariya-epidemiologiyalıq qáwipsizligi haqqındaǵı nızam hújjetleri buzılıwlarınıń aldın alıwǵa, olardı anıqlawǵa hám saplastırıwǵa baylanıslı jumıs;

insannıń jasaw ortalıǵı – insannıń jasaw sharayatların belgileytuǵın obektler, hádiyseler hám qorshaǵan ortalıq faktorlarınıń jıyındısı;

sanitariya-gigienalıq ilajlar hám epidemiyaǵa qarsı ilajlar – juqpalı hám parazitar kesellikler payda bolıwınıń hám de tarqalıwınıń aldın alıwǵa hám olardı saplastırıwǵa qaratılǵan shólkemlestiriwshilik, hákimshilik, injenerlik-texnikalıq, medicinalıq-sanitariyalıq ilajlar hám basqa da ilajlar;

sanitariya-epidemiologiyalıq jaǵday – xalıqtıń jasaw ortalıǵınıń hám densawlıǵınıń belgili bir aymaqtaǵı, anıq kórsetilgen waqıttaǵı jaǵdayı;

sanitariya-epidemiologiyalıq xızmet – xalıqtıń sanitariya-epidemiologiyalıq qáwipsizligi salasındaǵı jumıstı ámelge asırıwshı mámleketlik sanitariya-epidemiologiyalıq baqlaw orayların, arttırılǵan immunitet jetispewshiligi sindromına (AIJSke) qarsı gúresiw orayların, dezinfekciya stanciyaların, oba, karantin hám oǵada qáwipli infekciyalar profilaktikası orayların, ilimiy-izertlew mákemelerin óz ishine alǵan birden-bir sistema;

sheklewshi ilajlar (karantin) – juqpalı hám parazitar kesellikler tarqalıwınıń aldın alıwǵa qaratılǵan, xojalıq jumısı hám basqa da jumıstıń óz aldına tártibin, xalıqtıń, transport qurallarınıń, júkler hám (yaki) tovarlar háreketleniwiniń shekleniwin názerde tutatuǵın hákimshilik, medicinalıq-sanitariyalıq ilajlar hám basqa da ilajlar;

juqpalı hám parazitar kesellikler – insanǵa jasaw ortalıǵınıń biologiyalıq faktorlarınıń tásir kórsetiwi hám kesellengen insannan yaki haywannan deni saw insanǵa keselliktiń juǵıw múmkinligi sebepli payda bolatuǵın hám tarqalatuǵın insan kesellikleri.

 

2-bap. Xalıqtıń sanitariya-epidemiologiyalıq qáwipsizligi

salasın mámleket tárepinen tártipke salıw

 

4-statya. Xalıqtıń sanitariya-epidemiologiyalıq qáwipsizligi salasındaǵı mámleketlik siyasattıń tiykarǵı baǵdarları

Xalıqtıń sanitariya-epidemiologiyalıq qáwipsizligi salasındaǵı mámleketlik siyasattıń tiykarǵı baǵdarları tómendegilerden ibarat:

sanitariya-gigienalıq ilajlardı hám epidemiyaǵa qarsı ilajlardı islep shıǵıw hám de ámelge asırıw;

sanitariya-epidemiologiyalıq normalardı engiziw;

xalıqtıń sanitariyalıq mádeniyatı dárejesin arttırıw;

mámleketlik sanitariyalıq baqlawdı ámelge asırıw.

 

5-statya. Sanitariyalıq qaǵıydalar, normalar hám gigienalıq normativler

Sanitariyalıq qaǵıydalar, normalar hám gigienalıq normativler mámleketlik uyımlar hám de basqa da uyımlar, yuridikalıq hám fizikalıq shaxslar tárepinen boysınılıwı shárt bolǵan xalıqtıń sanitariya-epidemiologiyalıq qáwipsizligi salasındaǵı talaplardı belgileytuǵın hújjetler esaplanadı.

Sanitariyalıq qaǵıydalar, normalar hám gigienalıq normativler tiyisli wákillikli lawazımlı shaxs tárepinen tastıyıqlanadı.

 

6-statya. Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesiniń xalıqtıń sanitariya-epidemiologiyalıq qáwipsizligi salasındaǵı wákillikleri

Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesi:

xalıqtıń sanitariya-epidemiologiyalıq qáwipsizligi salasındaǵı mámleketlik siyasattıń ámelge asırılıwın támiyinleydi;

xalıqtıń sanitariya-epidemiologiyalıq qáwipsizligi salasındaǵı mámleketlik baǵdarlamalardı islep shıǵıwda qatnasadı hám ámelge asırılıwın támiyinleydi;

xalıqtıń sanitariya-epidemiologiyalıq qáwipsizligi salasındaǵı aymaqlıq baǵdarlamalardı tastıyıqlaydı hám ámelge asıradı;

mámleketlik hám xojalıq basqarıw uyımlarınıń xalıqtıń sanitariya-epidemiologiyalıq qáwipsizligi salasındaǵı jumısların muwapıqlastırıp baradı.

Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesi nızam hújjetlerine muwapıq basqa da wákilliklerdi ámelge asırıwı múmkin.

 

7-statya. Jergilikli mámleketlik hákimiyat uyımlarınıń xalıqtıń sanitariya-epidemiologiyalıq qáwipsizligi salasındaǵı wákillikleri

Jergilikli mámleketlik hákimiyat uyımları:

xalıqtıń sanitariya-epidemiologiyalıq qáwipsizligi salasındaǵı aymaqlıq baǵdarlamalardı islep shıǵıwda hám de ámelge asırıwda qatnasadı;

tiyisli aymaqta xalıqtıń sanitariya-epidemiologiyalıq qáwipsizligi salasındaǵı aymaqlıq baǵdarlamalardı tastıyıqlaydı hám ámelge asıradı;

mámleketlik hám xojalıq basqarıw uyımlarınıń tiyisli aymaqtaǵı xalıqtıń sanitariya-epidemiologiyalıq qáwipsizligi salasındaǵı jumısların muwapıqlastırıp baradı;

aymaqlardıń sanitariya-epidemiologiyalıq jaǵdayın jaqsılawǵa hám tazalıǵın saqlawǵa, xalıqtıń sanitariyalıq mádeniyatı dárejesin arttırıwǵa baylanıslı ilajlardı ámelge asıradı.

Jergilikli mámleketlik hákimiyat uyımları nızam hújjetlerine muwapıq basqa da wákilliklerdi ámelge asırıwı múmkin.

 

8-statya. Mámleketlik sanitariyalıq baqlawdı ámelge asırıwshı uyımlar

Mámleketlik sanitariyalıq baqlaw:

Qaraqalpaqstan Respublikası Densawlıqtı saqlaw ministrliginiń Mámleketlik sanitariya-epidemiologiyalıq baqlaw orayı, qalalıq hám rayonlıq mámleketlik sanitariya-epidemiologiyalıq baqlaw orayları tárepinen;

Qaraqalpaqstan Respublikası Ishki isler ministrliginiń, «Ózbekstan temir jolları» akcionerlik jámiyetiniń tiyisli quramlıq bólimleri tárepinen ámelge asırıladı.

Mámleketlik sanitariyalıq baqlaw wákillikli mámleketlik uyım tárepinen belgilenetuǵın basqa da ministrlikler hám mákemelerdiń tiyisli quramlıq bólimsheleri tárepinen ámelge asırılıwı múmkin.

Qaraqalpaqstan Respublikası mámleketlik sanitariya-epidemiologiyalıq baqlaw orayı usı statyanıń birinshi bóliminiń úshinshi abzacında hám de ekinshi bóliminde kórsetilgen quramlıq bólimshelerdiń jumısına metodikalıq basshılıq etedi, bul jumıstıń muwapıqlastırıp barılıwın támiyinleydi.

 

9-statya. Mámleketlik sanitariyalıq baqlawdı ámelge asırıwshı lawazımlı shaxslar

Mámleketlik sanitariyalıq baqlawdı shólkemlestiriw hám ámelge asırıw:

Qaraqalpaqstan Respublikası Bas mámleketlik sanitariya vrachına hám onıń orınbasarlarına, qalalıq hám rayonlıq bas mámleketlik sanitariya vrachlarına;

Qaraqalpaqstan Respublikası Ishki isler ministrliginiń, «Ózbekstan temir jolları» akcionerlik jámiyetiniń tiyisli quramlıq bólimsheleri baslıqlarına;

nızam hújjetlerine muwapıq basqa da lawazımlı shaxslarǵa júklenedi.

 

10-statya. Qaraqalpaqstan Respublikası Bas mámleketlik sanitariya vrachınıń wákillikleri

Qaraqalpaqstan Respublikası Bas mámleketlik sanitariya vrachı:

ózine boysınatuǵın sanitariya-epidemiologiyalıq xızmeti mákemelerine basshılıq etedi;

obektlerdi qurıw hám rekonstrukciyalaw joybarları boyınsha juwmaqlar beredi;

Profilaktikalıq shanshıwdıń milliy kalendarı hám epidemiyalıq kórsetkishler boyınsha profilaktikalıq shanshıwlardı shólkemlestiredi hám ótkeredi;

adamlardıń ómiri hám densawlıǵı ushın qáwipli bolǵan, xalıqtıń jasawı hám xojalıq jumısı menen shuǵıllanıwı qadaǵan etilgen aymaqlardı belgileydi;

juqpalı hám parazitar keselliklerdiń sırttan kirip keliwi hám de tarqalıwınan aymaqlardıń sanitariyalıq jaqtan qorǵalıwına baylanıslı ilajlardı muwapıqlastırıp baradı;

átiraptaǵılar ushın qáwip tuwdıratuǵın juqpalı hám parazitar keselliklerdiń payda bolıwı hám tarqalıw qáwpi bolǵan jaǵdayda tiyisli sanitariya-gigienalıq ilajlardı hám epidemiyaǵa qarsı ilajlardı ótkeriw haqqında qararlar shıǵaradı;

avariyalıq jaǵdaylardıń hám de juqpalı hám parazitar keselliklerdiń háwij alıwın saplastırıw waqtında sanitariya-gigienalıq ilajlardı hám epidemiyaǵa qarsı ilajlardı juwapker ministrlik hám mákemeler menen birgelikte ámelge asıradı;

nızam hújjetleriniń jol qoyılǵan buzılıwların saplastırıw boyınsha mámleketlik uyımlar hám basqa da uyımlarǵa, yuridikalıq hám fizikalıq shaxslar tárepinen orınlanıwına baylanıslı májbúriy kórsetpeler beredi;

respublikalıq hám jergilikli epidemiya fondlarınan hám de sanitariya-gigienalıq ilajlar hám epidemiyaǵa qarsı ilajlar ushın ajıratılatuǵın materiallıq-texnikalıq resurslardan maqsetli paydalanılıwı ústinen qadaǵalawdı ámelge asıradı;

sanitariya-epidemiologiyalıq xızmeti mákemeleriniń qararlarına, sonday-aq olardıń lawazımlı shaxslarınıń háreketlerine (háreketsizligine) baylanıslı shaǵımlardı kórip shıǵadı;

belgilengen tártipte qalalıq hám rayonlıq bas mámleketlik sanitariya vrachların tayınlaydı;

Qaraqalpaqstan Respublikası Bas mámleketlik sanitariya vrachı nızam hújjetlerine muwapıq basqa da wákilliklerdi ámelge asırıwı múmkin.

Qaraqalpaqstan Respublikası Bas mámleketlik sanitariya vrachı Ózbekstan Respublikası Bas mámleketlik sanitariya vrachı tárepinen tayınlanadı.

 

11-statya. Qalalıq hám rayonlıq bas mámleketlik sanitariya vrachlarınıń wákillikleri

Qalalıq hám rayonlıq bas mámleketlik sanitariya vrachları:

ózine boysınatuǵın sanitariya-epidemiologiyalıq xızmeti mákemelerine basshılıq etedi;

obektlerdi qurıw hám rekonstrukciyalaw joybarları boyınsha juwmaqlar beredi;

adamlardıń ómiri hám densawlıǵı ushın qáwipli bolǵan, xalıqtıń jasawı hám xojalıq jumısı menen shuǵıllanıwı qadaǵan etiletuǵın aymaqlardı belgileydi;

juqpalı hám parazitar keselliklerdiń sırttan kirip keliwi hám de tarqalıwınan tiyisli aymaqtı sanitariyalıq jaqtan qorǵawǵa baylanıslı ilajlardı ótkeredi;

avariyalıq jaǵdaylardıń hám de juqpalı hám parazitar keselliklerdiń háwij alıwın saplastırıw waqtında sanitariya-gigienalıq ilajlardı hám epidemiyaǵa qarsı ilajlardı juwapker mákeme hám shólkemler menen birgelikte ámelge asıradı;

nızam hújjetleriniń jol qoyılǵan buzılıwların saplastırıw boyınsha mámleketlik uyımlar hám basqa da uyımlarǵa, yuridikalıq hám fizikalıq shaxslar tárepinen orınlanıwına baylanıslı májbúriy kórsetpeler beredi;

Qalalıq hám rayonlıq bas mámleketlik sanitariya vrachları nızam hújjetlerine muwapıq basqa da wákilliklerdi ámelge asırıwı múmkin.

 

12-statya. Mámleketlik sanitariyalıq baqlawdı ámelge asırıwshı lawazımlı shaxslardıń huqıqları

Mámleketlik sanitariyalıq baqlawdı ámelge asırıwshı lawazımlı shaxslarǵa óz wákillikleri sheńberinde tómendegi huqıqlar beriledi:

a) sanitariyalıq qaǵıydalardıń, normalardıń hám gigienalıq normativlerdiń jol qoyılǵan buzılıwların saplastırıw haqqında kórsetpeler bergen halda, mámleketlik uyımlar hám basqa da uyımlar, yuridikalıq hám fizikalıq shaxslardan olardıń saplastırılıwın talap etiw;

b) obektlerdi qurıw hám rekonstrukciyalaw joybarlarında sanitariyalıq qaǵıydalarǵa, normalarǵa hám gigienalıq normativlerge boysınılıwı ústinen baqlawdı ámelge asırıw;

v) belgilengen tártipte mámleketlik uyımlarǵa hám basqa da uyımlarǵa, yuridikalıq hám fizikalıq shaxslarǵa:

elatlı punktlerdi jobalastırıw hám qurıw joybarları hám de obektlerdi jaylastırıw boyınsha perspektivalı jobalar, sonday-aq kárxanalardı, imaratlardı hám qurılmalardı qurıw, rekonstrukciyalaw joybarları boyınsha;

qurılıs ushın jer uchastkaların ajıratıw, xojalıq hám turmıslıq maqsetlerde suwdan paydalanıw orınların hám de shıǵındı suwlar tazalanǵannan keyin olardı aǵızıp jiberiw shártlerin anıqlaw, záhárli, ximiyalıq, radioaktiv zatlardı hám basqa da zatlardı utilizaciya etiw hám de kómip taslaw máseleleri boyınsha;

qurılmalardıń, turaq jaylardıń, emlew-profilaktikalıq, bilimlendiriw, mádeniyat, sport mákemeleriniń hám basqa da mákemelerdiń, óndirislik imaratlar hám de sanitariyalıq xızmet kórsetiw imaratlarınıń, sonday-aq úskenelerdiń, transport qurallarınıń sanitariyalıq qaǵıydalar, normalar hám gigienalıq normativlerge muwapıqlıǵı haqqında;

bilimlendiriw mákemelerinde oqıwshılardıń oqıw júklemesi hám sabaqlarınıń úlgili tártibi haqqında kirgiziletuǵın usınıslar boyınsha juwmaqlar beriw;

g) sanitariyalıq qaǵıydalar, normalar hám gigienalıq normativlerdiń orınlanıwın baqlaw maqsetinde yuridikalıq shaxslardıń hám jeke tártiptegi isbilermenlerdiń obektlerine nızam hújjetlerinde belgilengen tártipte kiriw;

d) jumıs beriwshilerden:

sanitariyalıq qaǵıydalardı, normalardı hám gigienalıq normativlerdi, epidemiyaǵa qarsı tártipti turaqlı túrde orınlamay atırǵan hám de juqpalı hám parazitar keselliklerdiń tarqalıw qáwipin tuwdırıwshı shaxslardı óndiristiń ózine tán ózgesheliklerin hám orınlanatuǵın jumıslarınıń ózgesheligin esapqa alǵan halda jumıstan shetletiwdi;

sanitariya-gigienalıq talaplar hám epidemiyaǵa qarsı ilajlar ótkeriwdi talap etiw;

e) azıq-awqat ónimlerin, buyımlar, predmetler hám materiallardı sanitariya-gigienalıq ekspertiza, laboratoriyalıq tekseriwler ushın alıw, tuwrıdan-tuwrı obektlerdiń ózinde zárúrli laboratoriyalıq hám instrumental tekseriwler ótkeriw;

j) mámleketlik sanitariyalıq baqlawdı ámelge asırıwǵa ministrliklerdiń, mámleketlik komitetlerdiń hám mákemelerdiń qánigelerin, sonday-aq jámiyetshilik wákillerin belgilengen tártipte tartıw.

Xalıqtıń sanitariya-epidemiologiyalıq qáwipsizligi haqqındaǵı nızam hújjetleri buzılǵan jaǵdayda Qaraqalpaqstan Respublikası Bas mámleketlik sanitariya vrachı hám onıń orınbasarlarına, qalalıq hám rayonlıq bas mámleketlik sanitariya vrachlarına usı Nızamnıń
1-statyasınıń birinshi hám ekinshi bóliminde kórsetilgen quramlıq bólimleriniń baslıqlarına óz wákillikleri sheńberinde tómendegi huqıqlar beriledi:

sanitariyalıq qaǵıydalar, normalar hám gigienalıq normativlerdiń talaplarına juwap bermeytuǵın jer uchastkaların ajıratıw, turaq-jay, jámiyetlik, óndirislik obektlerdi hám basqa da obektlerdi qurıw, rekonstrukciyalaw, keńeytiwge baylanıslı joybar aldı hám joybar hújjetlerin qaytarıw;

sanitariyalıq qaǵıydalar, normalar hám gigienalıq normativlerdiń buzılıwları saplastırılǵanǵa shekem hárekettegi qurılmalardan, turaq jaylardan, óndirislik obektlerden, mádeniy-turmıslıq imaratlardan paydalanıwdı, jámiyetlik awqatlanıw hám sawda kárxanalarınıń, bilimlendiriw, emlew-profilaktikalıq, sanatoriy-kurort mákemeleriniń hám basqa da mákemelerdiń jumısın toqtatıp qoyıw, úskenelerdi, ásbaplardı isletiwdi, transport qurallarınan paydalanıwdı qadaǵan etiw;

sanitariyalıq qaǵıydalar, normalar hám gigienalıq normativler buzılǵan jaǵdaylarda elatlı punktler, imaratlar hám qurılmalardıń qurılısın, rekonstrukciyasın hám de usı obektlerde jumıslardıń ayırım túrlerin orınlawdı toqtatıp turıw;

belgilengen tártipte dizimnen ótkerilmegen yaki adamlardıń ómiri hám densawlıǵı ushın qáwipli dep tabılǵan shiyki zat túrleri, ximiyalıq zatlar, texnologiyalıq úskeneler, processler hám de ásbaplar, azıq-awqat shiyki zatı hám azıq-awqat ónimleri, sanaat buyımları, qurılıs materialları, ionlandırıwshı nurlanıw derekleri, biologiyalıq zatlar, azıq-awqat shiyki zatına, azıq-awqat ónimlerine hám de dári ónimleri ushın qollanılatuǵın ıdıslar, plastikalıq, polimer materiallar hám basqa da materiallar, olardan tayarlanǵan buyımlar hám de basqa da xalıqtıń tutınıw tovarlarınıń islep shıǵarılıwın, qollanılıwın hám realizaciya etiliwin qadaǵan etiw;

adamlardıń densawlıǵına zıyanlı tásir payda bolǵan jaǵdayda, xojalıq hám ishimlik suwı menen támiyinlew ámeliyatında, azıq-awqat ónimleri, awıl xojalıq eginleri hám de haywanlardıń ósiwin tezletetuǵın hám tártipke salatuǵın dárilerdi, pesticidlerdi, kosmetikalıq hám de pardozlawshı ónimlerdi islep shıǵıw hám olardı qayta isletiwde paydalanılatuǵın ximiyalıq zatlar, qural hám usıllardıń qáwipsizligi haqqında islep shıǵıwshı ilimiy tárepten tiykarlanǵan maǵlıwmatlar usınǵanǵa shekem qollanılıwın qadaǵan etiw;

xojalıq hám ishimlik suwı támiyinatı ushın qollanıwǵa jaramsız dep tabılǵan suwdan paydalanıwdı qadaǵan etiw;

juqpalı hám parazitar keselliklerdiń deregi bolǵan, sonday-aq medicinalıq kórikten óz waqtında ótpegen shaxslardı waqtınsha jumıstan shetletiw haqqında jumıs beriwshilerge usınıslar kirgiziw;

ayrıqsha jaǵdaylardıń, epidemiyalardıń hám de xalıqtıń ómirine hám densawlıǵına basqa haqıyqıy qáwip payda bolıwınıń aldın alıw maqsetinde isbilermenlik subektleriniń jumısın on jumıs kúninen kóp bolmaǵan múddetke sheklew, toqtatıp turıw hám qadaǵan etiw.

Mámleketlik sanitariyalıq baqlawdı ámelge asırıwshı lawazımlı shaxslar nızam hújjetlerine muwapıq basqa da huqıqlarǵa iye bolıwı múmkin.

 

13-statya. Mámleketlik sanitariyalıq baqlawdı ámelge asırıwshı lawazımlı shaxslardıń minnetleri

Mámleketlik sanitariyalıq baqlawdı ámelge asırıwshı lawazımlı shaxslar:

mámleketlik uyımlar hám basqa da uyımlar, yuridikalıq hám fizikalıq shaxslar tárepinen xalıqtıń sanitariya-epidemiologiyalıq qáwipsizligi támiyinlewi ústinen belgilengen tártipte baqlaw alıp barıwı;

xalıqtıń sanitariya-epidemiologiyalıq qáwipsizligi haqqındaǵı nızam hújjetleri buzılıwınıń aldın alıwı, olardı anıqlawı hám saplastırıwı;

anıqlanǵan qáwipler haqqında xalıqtı óz waqtında xabardar etiwi;

juqpalı keselliklerdiń hám juqpalı bolmaǵan massalıq kesellikler payda bolıwınıń, tarqalıwınıń sebepleri hám de sharayatların anıqlawı;

fizikalıq hám yuridikalıq shaxslardıń xalıqtıń sanitariya-epidemiologiyalıq qáwipsizligi máseleleri boyınsha múrájatların qarap shıǵıwı hám de tiyisli ilajlar kóriwi;

sanitariya-epidemiologiyalıq jaǵday hám de xalıqtıń sanitariya-epidemiologiyalıq qáwipsizligin támiyinlew boyınsha kórilip atırǵan ilajlar haqqında yuridikalıq hám fizikalıq shaxslardı xabardar etiwi shárt.

Mámleketlik sanitariyalıq baqlawdı ámelge asırıwshı lawazımlı shaxslardıń juwapkershiliginde nızam hújjetlerine muwapıq basqa da minnetler bolıwı múmkin.

 

14-statya. Xalıqtıń sanitariya-epidemiologiyalıq qáwipsizligin támiyinlewde puqaralardıń ózin-ózi basqarıw uyımlarınıń, mámleketlik emes kommerciyalıq emes shólkemlerdiń qatnasıwı

Puqaralardıń ózin-ózi basqarıw uyımları:

xalıqtıń sanitariya-epidemiologiyalıq qáwipsizligi salasındaǵı mámleketlik baǵdarlamalardı, aymaqlıq hám basqa da baǵdarlamalardı ámelge asırıwda qatnasadı;

sanitariya-gigienalıq ilajlardı hám epidemiyaǵa qarsı ilajlardı ámelge asırıwǵa kómeklesedi;

tiyisli aymaqta xalıqtıń sanitariya-epidemiologiyalıq qáwipsizligi salasındaǵı ilajlardıń ámelge asırılıwı, háwli hám úydiń átirapındaǵı aymaqlardaǵı qurılıslar hám de háwli hám úy átirapındaǵı aymaqlardı saqlaw qaǵıydalarına boysınıwı boyınsha jámiyetshilik baqlawdı ámelge asıradı;

abadanlastırıw hám kóklemzarlastırıw jumıslarında tiyisli aymaqta jasawshılardıń ıqtiyarlı túrde qatnasıwın shólkemlestiredi.

Puqaralardıń ózin-ózi basqarıw uyımları nızam hújjetlerine muwapıq basqa da ilajlarda qatnasıwı múmkin.

Mámleketlik emes kommerciyalıq emes shólkemler xalıqtıń sanitariya-epidemiologiyalıq qáwipsizligin támiyinlewde qatnasıwshı mámleketlik uyımlar hám basqa da uyımlarǵa kómeklesiwi hám de zárúr járdem kórsetiwi múmkin.

 

3-bap. Yuridikalıq hám fizikalıq shaxslardıń xalıqtıń

sanitariya-epidemiologiyalıq qáwipsizligi salasındaǵı

huqıq hám minnetleri

 

15-statya. Yuridikalıq shaxslar hám jeke tártiptegi isbilermenlerdiń xalıqtıń sanitariya-epidemiologiyalıq qáwipsizligi salasındaǵı huqıqları

Yuridikalıq shaxslar hám jeke tártiptegi isbilermenler:

mámleketlik basqarıw uyımlarınan, jergilikli mámleketlik hákimiyat uyımlarınan, sonday-aq mámleketlik sanitariyalıq baqlaw uyımlarınan sanitariya-epidemiologiyalıq jaǵday hám de insannıń jasaw ortalıǵınıń jaǵdayı haqqında maǵlıwmat alıw;

mámleketlik hám xojalıq basqarıw uyımları, jergilikli mámleketlik hákimiyat uyımları tárepinen sanitariya-gigienalıq ilajlardı hám de epidemiyaǵa qarsı ilajlardı islep shıǵıwǵa qatnasıw;

xalıqtıń sanitariya-epidemiologiyalıq qáwipsizligin jaqsılaw boyınsha usınıslar kirgiziw;

puqaralar, yuridikalıq shaxslar hám jeke tártiptegi isbilermenler tárepinen xalıqtıń sanitariya-epidemiologiyalıq qáwipsizligi haqqındaǵı nızam hújjetleriniń buzılıwı aqıbetinde, sonday-aq sanitariya-gigiena ilajları hám epidemiyaǵa qarsı ilajlardı ámelge asırıw waqtında ózleriniń mal-múlkine keltirilgen zıyannıń ornı nızam hújjetlerinde belgilengen tártipte tolıq kólemde qaplanıwı;

mámleketlik sanitariyalıq baqlawdı ámelge asırıwshı uyımlardıń qararları, olardıń lawazımlı shaxslarınıń háreketleri (háreketsizligi) ústinen boysınıwı tártibinde joqarı turıwshı uyımlarǵa yaki lawazımlı shaxslarǵa yamasa sudqa belgilengen tártipte múrájat etiw huqıqına iye.

Yuridikalıq shaxslar hám jeke tártiptegi isbilermenler nızam hújjetlerine muwapıq basqa da huqıqlarǵa iye bolıwı múmkin.

 

16-statya. Yuridikalıq shaxslar hám jeke tártiptegi isbilermenlerdiń xalıqtıń sanitariya-epidemiologiyalıq qáwipsizligi salasındaǵı minnetleri

Yuridikalıq shaxslar hám jeke tártiptegi isbilermenler:

xalıqtıń sanitariya-epidemiologiyalıq qáwipsizligi haqqındaǵı nızam hújjetleri, sonday-aq mámleketlik sanitariyalıq baqlawdı ámelge asırıwshı lawazımlı shaxslardıń qararları hám kórsetpeleri talapların orınlawı;

juqpalı hám parazitar kesellikler payda bolǵan jaǵdayda olardı saplastırıw maqsetinde sanitariya-gigienalıq ilajlardı hám epidemiyaǵa qarsı ilajlardı islep shıǵıwı hám de ámelge asırıwı;

islep shıǵarıw, tasıw, saqlaw hám xalıqqa realizaciyalaw waqtında ónimniń, sonday-aq orınlanatuǵın jumıslar hám de kórsetiletuǵın xızmetlerdiń qáwipsizligin támiyinlewi;

ónim islep shıǵarıw, tasıw, saqlaw hám xalıqqa realizaciyalaw, jumıslardı orınlaw hám de xızmetler kórsetiw waqtında sanitariyalıq qaǵıydalar, normalar hám gigienalıq normativlerge boysınıwı;

xalıqtıń sanitariya-epidemiologiyalıq qáwipsizligine qáwip salatuǵın avariyalıq jaǵdaylar, texnologiyalıq processlerdiń buzılıwları tuwralı jergilikli mámleketlik hákimiyat uyımlarına, mámleketlik sanitariyalıq baqlaw uyımlarına isenimli málimleme usınıwı shárt.

Yuridikalıq shaxslar hám jeke tártiptegi isbilermenlerdiń juwapkershiliginde nızam hújjetlerine muwapıq basqa da minnetler bolıwı múmkin.

 

17-statya. Puqaralardıń xalıqtıń sanitariya-epidemiologiyalıq qáwipsizligi salasındaǵı huqıq hám minnetleri

Puqaralar:

qolaylı jasaw ortalıǵı;

mámleketlik basqarıw uyımlarınan, jergilikli mámleketlik hákimiyat uyımlarınan, sonday-aq mámleketlik sanitariyalıq baqlaw uyımlarınan sanitariya-epidemiologiyalıq jaǵday hám insannıń jasaw ortalıǵınıń jaǵdayı tuwralı málimleme alıw;

yuridikalıq shaxslar hám jeke tártiptegi isbilermenlerden ónimniń, sonday-aq orınlanatuǵın jumıslar hám kórsetiletuǵın xızmetlerdiń qáwipsizligi hám de sapası haqqında málimleme alıw;

xalıqtıń sanitariya-epidemiologiyalıq qáwipsizligin jaqsılaw boyınsha usınıslar beriw;

xalıqtıń sanitariya-epidemiologiyalıq qáwipsizligi haqqındaǵı nızam hújjetleriniń buzılıwları aqıbetinde óz salamatlıǵına keltirilgen zıyannıń ornı qaplanıwı huqıqına iye.

Puqaralar xalıqtıń sanitariya-epidemiologiyalıq qáwipsizligi haqqındaǵı nızam hújjetleri talaplarına boysınıwı hám de basqa puqaralardıń salamatlıǵın saqlaw hám qolaylı jasaw ortalıǵına bolǵan huqıqları buzılıwına sebep bolatuǵın háreketlerge jol qoymawı shárt.

Puqaralar nızam hújjetlerine muwapıq basqa da huqıqlarǵa iye bolıwı hám olardıń juwapkershiliginde basqa da minnetler bolıwı múmkin.

 

4-bap. Xalıqtıń sanitariya-epidemiologiyalıq qáwipsizligin támiyinlewge qoyılatuǵın talaplar

 

18-statya. Normativlik-texnikalıq hújjetlerdi islep shıǵıwǵa qoyılatuǵın talaplar

Normativlik-texnikalıq hújjetlerdi islep shıǵıp atırǵan yuridikalıq hám fizikalıq shaxslar xalıqtıń sanitariya-epidemiologiyalıq qáwipsizligin támiyinlewge qaratılǵan sanitariyalıq qaǵıydalar, normalar hám gigienalıq normativlerge boysınıwı shárt.

Usı statyanıń birinshi bóliminde kórsetilgen shaxslar jańa ximiyalıq zatlar hám biologiyalıq qurallardı, ionlandırıwshı nurlanıw dereklerin hám de quramında sol derekler bar bolǵan priborlardı, materiallardı, texnologiyalıq processlerdi, úskenelerdi,  kosmetikalıq hám pardozlawshı ónimlerdi hám basqa da xalıqtıń tutınıw tovarların engiziwden aldın xalıqtıń sanitariya-epidemiyalıq qáwipsizligin támiyinlew boyınsha normativlerge muwapıq tiykarlanǵan usınıslardı, usı normativlerge boysınılıwı ústinen qadaǵalaw usılların, zıyanlı ónimler hám shıǵındılardı zıyansızlandırıw, utilizaciya etiw usılların islep shıǵıp, olardı kelisip alıw ushın belgilengen tártipte wákillikli mámleketlik uyımǵa usınıwı shárt.

 

19-statya. Obektlerdi jobalastırıw, joybarlaw hám qurıw, kárxanalardı texnikalıq hám texnologiyalıq jaqtan qayta úskenelew hám de iske túsiriwge qoyılatuǵın talaplar

Yuridikalıq hám fizikalıq shaxslar obektlerdi jobalastırıw, joybarlaw hám qurıw, kárxanalardı texnikalıq hám texnologiyalıq jaqtan qayta úskenelew hám de iske túsiriw waqtında sanitariyalıq qaǵıydalar, normalar hám gigienalıq normativlerge boysınıwı shárt.

 

20-statya. Aymaqlardı, qurılmalardı, imaratlardı saqlawǵa, úskeneler hám transport qurallarınan paydalanıwǵa qoyılatuǵın talaplar

Yuridikalıq hám fizikalıq shaxslar aymaqlardıń, qurılmalardıń, emlew-profilaktikalıq, bilimlendiriw, mádeniyat, sport mákemeleri hám de basqa da mákemelerdiń imaratlarınıń saqlanıwın, sonday-aq úskenelerden, transport qurallarınan paydalanıwdı sanitariyalıq qaǵıydalar, normalar hám gigienalıq normativlerge muwapıq támiyinlewi shárt.

 

21-statya. Ximiyalıq zatlardı, biologiyalıq qurallardı hám materiallardı tasıw, saqlaw, qollanıw, zıyansızlandırıw, utilizaciyalaw hám de kómip taslaw waqtındaǵı talaplar

Yuridikalıq hám fizikalıq shaxslar ximiyalıq zatlardı, biologiyalıq qurallardı hám materiallardı tasıw, saqlaw, qollanıw, zıyansızlandırıw, utilizaciyalaw hám de kómip taslaw waqtında xalıqtıń sanitariya-epidemiologiyalıq qáwipsizligin támiyinlew maqsetinde sanitariyalıq qaǵıydalar, normalar hám gigienalıq normativlerge boysınıwı shárt.

Jańa ximiyalıq zatlardı, biologiyalıq qurallar hám materiallardı, polimer hám plastikalıq massalardı, kosmetikalıq hám de pardozlawshı ónimlerdi Ózbekstan Respublikası aymaǵına alıp kiriwge hám islep shıǵarıwǵa tek ǵana toksikologiyalıq-gigienalıq jaqtan bahalanǵannan keyin tiyisli wákillikli lawazımlı shaxstıń ruxsatnaması menen jol qoyıladı.

 

22-statya. Radioaktiv zatlar hám basqa da ionlandırıwshı nurlanıw derekleri menen islesiw waqtındaǵı talaplar

Yuridikalıq hám fizikalıq shaxslar radioaktiv zatlardı hám basqa da ionlandırıwshı nurlanıw dereklerin qazıp alıw, islep shıǵarıw, payda etiw, qayta islew, olardan paydalanıw, olardı saqlaw, olarǵa xızmet kórsetiw, olardı tasıw, zıyansızlandırıw, utilizaciyalaw hám kómip taslaw waqtında sanitariyalıq qaǵıydalar, normalar hám gigienalıq normativlerge boysınıwı shárt.

 

23-statya. Turaq jaylarǵa kóship kiriwge hám olardan paydalanıwǵa qoyılatuǵın talaplar

Mámleketlik shólkemler hám basqa da múlk iyeleri tárepinen berilip atırǵan turaq jaylar sanitariyalıq qaǵıydalar, normalar hám gigienalıq normativlerge sáykes bolıwı kerek.

Sanitariyalıq qaǵıydalar, normalar hám gigienalıq normativlerge juwap bermeytuǵın turaq jaylarda puqaralardıń jasawına jol qoyılmaydı.

Puqaralar háwli, úy átirapı aymaqların saqlaw hám turaq jaylardan paydalanıw boyınsha jergilikli mámleketlik hákimiyat uyımları tárepinen tastıyıqlanǵan qaǵıydalardı orınlawı shárt.

 

24-statya. Azıq-awqatlıq shiyki zatqa, azıq-awqatlıq ónimlerge, olardı islep shıǵarıwǵa, tasıwǵa, saqlawǵa hám realizaciyalawǵa qoyılatuǵın talaplar

Azıq-awqatlıq shiyki zatqa, azıq-awqatlıq ónimlerdi islep shıǵarıw, tasıw, saqlaw hám realizaciyalaw boyınsha jumıstı ámelge asırıwshı yuridikalıq shaxslar hám de jeke tártiptegi isbilermenler sanitariyalıq qaǵıydalar, normalar hám gigienalıq normativlerge boysınıwı shárt.

Jańa azıq-awqatlıq qosımshalardı, arnawlı qosılatuǵın biologiyalıq aktiv zatlardı Ózbekstan Respublikası aymaǵına alıp kiriwge hám islep shıǵarıwǵa tek ǵana toksikologiyalıq-gigienalıq jaqtan bahalawdan keyin tiyisli wákillikli lawazımlı shaxstıń ruxsatnaması menen jol qoyıladı.

 

25-statya. Shet mámleketlerden alıp kiriletuǵın ónimlerdi jetkerip beriw hám realizaciyalaw waqtındaǵı talaplar

Yuridikalıq hám fizikalıq shaxslar shet ellerden alıp kelinip atırǵan texnologiyalardı, materiallardı, shiyki zat hám ónimdi jetkerip beriw, realizaciyalaw hám de olardan paydalanıw waqtında sanitariyalıq qaǵıydalar, normalar hám gigienalıq normativlerge boysınıwı shárt.

 

26-statya. Xojalıq hám ishimlik suwı menen támiyinlewge qoyılatuǵın talaplar

Xojalıq hám ishimlik suwı menen támiyinlew salasında jumıstı ámelge asırıwshı yuridikalıq shaxslar jetkerip berilip atırǵan suwdıń sapası sanitariyalıq qaǵıydalar, normalar hám gigienalıq normativlerge, sonday-aq mámleketlik standartlarǵa muwapıqlıǵın támiyinlewi shárt.

Oraylastırılǵan tártipte xojalıq hám ishimlik suwı jetkerip beriletuǵın suw qubırları hám de olardıń derekleri ushın arnawlı rejimli sanitariyalıq qorǵaw zonaları belgilenip, olar jergilikli mámleketlik hákimiyat uyımları tárepinen tastıyıqlanadı.

Yuridikalıq hám fizikalıq shaxslar xojalıq hám turmıslıq maqsetler hám de oraylastırılmaǵan tártipte suw menen támiyinlew ushın paydalanılatuǵın suw háwizlerindegi suwdıń sanitariyalıq qaǵıydalar, normalar hám gigienalıq normativlerge muwapıq bolıwın támiyinlewi shárt.

 

27-statya. Bilimlendiriw sharayatların tártipke salıwshı sanitariyalıq qaǵıydalarǵa, normalarǵa hám gigienalıq normativlerge boysınılıwına qoyılatuǵın talaplar

Bilimlendiriw mákemelerinde sanitariyalıq qaǵıydalar, normalar hám gigienalıq normativlerge boysınılıwı shárt.

 

28-statya. Miynet sharayatlarına qoyılatuǵın talaplar

Jumıs beriwshiler óndirislik imaratlarǵa hám sanitariyalıq xızmet kórsetiwshi imaratlarǵa, islep shıǵarıw processlerine, texnologiyalıq úskenelerge, jumıs orınlarınıń shólkemlestiriliwine, xızmetkerlerdiń miynet etiw, dem alıw rejimine hám de olarǵa turmıslıq xızmet kórsetiliwine qoyılatuǵın sanitariyalıq qaǵıydalar, normalar hám gigienalıq normativlerge boysınıwı shárt.

 

29-statya. Arnawlı ekspertizalardı ótkeriw

Xalıqtıń hám ayırım shaxslardıń densawlıǵı hám de keselleniwi jaǵdayın arnawlı ekspertizadan ótkeriwdiń sanitariya-gigienalıq túrleri hám basqa da túrleri, sonday-aq joybar hújjetleriniń, texnikalıq hújjetlerdiń hám de basqa da hújjetlerdiń, úskenelerdiń, ásbaplar hám de apparatlardıń, ximiyalıq zatlardıń, hár túrli birikpelerdiń, materiallar hám ortalıqlardıń, azıq-awqatlıq shiyki zat hám azıq-awqatlıq ónimlerdiń, sanaat buyımlarınıń, radioaktiv materiallardıń, radiaciyalıq texnikanıń ekspertizaları mámleketlik sanitariyalıq baqlaw uyımları, sanitariya-epidemiologiyalıq xızmet kórsetiw mákemeleri, ilimiy-izertlew, joqarı oqıw orınları hám de basqa da shólkemler tárepinen buyırtpashınıń qarjıları esabınan ótkeriledi.

Arnawlı ekspertizalardı ótkeriw tártibi, buyırtpashılardıń, ekspert mákemelerdiń hám de ekspertlerdiń huqıq hám minnetleri nızam hújjetlerinde belgilenedi.

 

       5-bap. Sanitariya-gigienalıq ilajlar hám epidemiyaǵa qarsı

ilajlardı shólkemlestiriw hám de ótkeriw

 

30-statya. Sanitariya-gigienalıq ilajlar hám epidemiyaǵa qarsı ilajlar

Sanitariya-gigienalıq ilajlar hám epidemiyaǵa qarsı ilajlar tómendegilerdi óz ishine aladı:

Qaraqalpaqstan Respublikasınıń aymaǵın sanitariyalıq qorǵaw;

juqpalı hám parazitar kesellikler oshaqlarında ótkeriletuǵın ilajlar;

profilaktikalıq shanshıwlar ótkeriw;

dezinfekciya ilajları;

májbúriy medicinalıq kórikler;

puqaralardı gigienalıq oqıtıw hám tárbiyalaw.

Sanitariya-gigienalıq ilajlar hám epidemiyaǵa qarsı ilajlar nızam hújjetlerine muwapıq basqa da ilajlardı óz ishine alıwı múmkin.

 

31-statya. Qaraqalpaqstan Respublikası aymaǵınıń sanitariyalıq qorǵalıwı

Qaraqalpaqstan Respublikası aymaǵınıń sanitariyalıq qorǵalıwı – bul xalıq ushın qáwip tuwdıratuǵın juqpalı hám parazitar keselliklerdiń kirip keliwi hám tarqalıwınıń aldın alıwǵa, sonday-aq Qaraqalpaqstan Respublikası aymaǵına insan ushın qáwip tuwdıratuǵın tovarlar, ximiyalıq, biologiyalıq hám radioaktiv zatlar hám de júklerdiń alıp kiriliwiniń aldın alıwǵa qaratılǵan ilajlar kompleksi bolıp esaplanadı.

Qaraqalpaqstan Respublikası aymaǵınıń sanitariyalıq qorǵalıwı sanitariya-karantin baqlawın ámelge asırıw hám sheklewshi ilajlardı (karantin) engiziw jolı menen támiyinlenedi.

Sanitariya-karantin baqlawı mámleketlik sanitariyalıq baqlawdı ámelge asıratuǵın tiyisli uyımlar tárepinen belgilengen tártipte Ózbekistan Respublikasınıń mámleketlik shegarası arqalı ótiw punktlerinde ámelge asırıladı.

Sonday-aq, basqa aymaqlardan kirgizilgen tovarlar, ximiyalıq, biologiyalıq hám radioaktiv zatlar hám júklerdiń sanitariyalıq tekseriwden ótkerilgenligi haqqındaǵı hújjetleri tiyisli wákillikli uyımlar tárepinen belgilengen tártipte tekseriledi. *újjetleri usınılmaǵan tovarlar, zatlar hám júkler laboratoriyalıq tekseriwlerden ótkeriliwi tiyis.

Juqpalı hám parazitar keselliklerdiń payda bolıwı yamasa tarqalıw qáwpi bolǵan jaǵdayda Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesi, jergilikli mámleketlik hákimiyat uyımları tiyisliligi boyınsha Qaraqalpaqstan Respublikası Bas mámleketlik sanitariya vrachı hám onıń orınbasarlarınıń, qalalıq hám rayonlıq bas mámleketlik sanitariya vrachlarınıń usınıslarına qaray tiyisli aymaqlarda yamasa obektlerde belgilengen tártipte sheklewshi ilajlar (karantin) ornatıwı múmkin.

Sheklewshi ilajlardı (karantin) ótkeriw tártibi hám múddetleri Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesi, jergilikli mámleketlik hákimiyat uyımları tárepinen belgilenedi.

Qaraqalpaqstan Respublikası aymaǵın sanitariyalıq qorǵaw nızam hújjetlerine muwapıq basqa da ilajlar menen támiyinleniwi múmkin.

 

32-statya. Juqpalı hám parazitar keselliklerdiń oshaqlarında ótkeriletuǵın ilajlar

Juqpalı hám parazitar keselliklerdiń oshaqlarında emlew-profilaktikalıq hám de sanitariya-epidemiologiyalıq xızmeti mákemeleri tárepinen tómendegilerge qaratılǵan ilajlar belgilengen tártipte ótkeriledi:

juqpalı hám parazitar kesel dep gúman etilip atırǵan shaxslardı anıqlawǵa, ajıratıp qoyıwǵa hám emlewxanaǵa jatqarıwǵa, sonday-aq olar menen baylanısta bolǵan shaxslardı laboratoriyalıq tekseriwlerden ótkeriwge hám olardıń medicinalıq baqlawın alıp barıwǵa;

juqpalı hám parazitar keselliklerdiń juǵıw jolları hám faktorların anıqlaw hám de olardıń insanǵa tásir etiwiniń aldın alıwǵa.

 

33-statya. Profilaktikalıq shanshıwlar ótkeriw

Profilaktikalıq shanshıwlar juqpalı kesellikler payda bolıwı hám tarqalıwınıń aldın alıw maqsetinde ótkeriledi.

Profilaktikalıq shanshıwlar Profilaktikalıq shanshıwlardıń milliy kalendarına muwapıq, sonday-aq epidemiyalıq kórsetkishler boyınsha ótkeriledi.

Profilaktikalıq shanshıwlardıń milliy kalendarı profilaktikalıq shanshıwlardan ótkeriliwi kerek bolǵan shaxslar toparın, bunday shanshıwlardı ótkeriw tártibin hám múddetlerin belgileydi.

Profilaktikalıq shanshıwlardıń milliy kalendarı hám epidemiyalıq kórsetkishler boyınsha profilaktikalıq shanshıwlar ótkeriw tártibi tiyisli wákillikli lawazımlı shaxs tárepinen tastıyıqlanadı.

 

34-ctatya. Dezinfekciya ilajları

Juqpalı hám parazitar kesellikler payda bolıwınıń hám tarqalıwınıń aldın alıw, olardıń sheńberin kemeytiw hám de olardı saplastırıw maqsetinde:

epidemiyalıq kórsetkishler boyınsha dezinfekciya ilajları – mámleketlik sanitariyalıq baqlawdı ámelge asırıwshı uyımlar tárepinen;

profilaktikalıq dezinfekciya ilajları – yuridikalıq hám fizikalıq shaxslar menen dúzilgen shártnamalar tiykarında dezinfekciya stanciyaları tárepinen ótkeriledi.

 

35-statya. Májbúriy medicinalıq kórikler

Juqpalı hám parazitar kesellikler payda bolıwınıń hám tarqalıwınıń aldın alıw, sonday-aq kásipke baylanıslı keselliklerdiń aldın alıw maqsetinde bir qatar kásip hám óndiris tarmaqlarınıń xızmetkerleri jumısqa kiriw waqtında dáslepki májbúriy medicinalıq kórikten hám de keyin waqtı-waqtı menen medicinalıq kóriklerden ótip baradı.

Xızmetkerleri májbúriy medicinalıq kóriklerden ótkeriliwi kerek bolǵan kásiplerdiń hám óndirislerdiń dizimi, bunday kóriklerdi ótkeriw tártibi hám múddetleri aldın-ala tiyisli wákillikli mámleketlik uyım tárepinen tastıyıqlanadı.

 

36-statya. Puqaralardı gigienalıq oqıtıw hám tárbiyalaw

Puqaralardı gigienalıq oqıtıw hám tárbiyalaw olardıń gigienaǵa, salamat turmıs tárizine, densawlıqtı saqlawǵa tiyisli bilimler, kónlikpeler hám de tájiriybe iyelewge qaratıladı hám keselliklerdiń aldın alıw maqsetinde ótkeriledi.

Puqaralardı gigienalıq oqıtıw hám tárbiyalaw belgilengen tártipte:

bilimlendiriw mákemelerinde;

jumısı azıq-awqat shiyki zatın, azıq-awqatlıq ónimlerdi hám ishimlik suwın islep shıǵarıw, saqlaw, tasıw hám realizaciyalaw, balalardı oqıtıw hám de tárbiyalaw, xalıqqa kommunallıq hám turmıslıq xızmet kórsetiw menen baylanıslı bolǵan kadrlarǵa islewge ruxsat beriwden aldın, usı kadrlardı qayta tayarlaw, olardıń qánigeligin arttırıw waqtında ótkeriledi.

 

6-bap. Juwmaqlawshı rejeler

 

37-statya. Mámleketlik sanitariyalıq baqlawdı ámelge asırıw boyınsha jumısqa aralasıwına jol qoyılmawı

Mámleketlik sanitariyalıq baqlaw uyımlarınıń jumısına aralasıw, mámleketlik sanitariyalıq baqlawdı ámelge asırıwshı lawazımlı shaxslarǵa olardıń nızamlı jumısına tosqınlıq etiw maqsetinde qanday túrde bolmasın tásir kórsetiw qadaǵan etiledi.

 

38-statya. Tartıslardı sheshiw

Xalıqtıń sanitariya-epidemiologiyalıq qáwipsizligi salasındaǵı tartıslar nızam hújjetlerinde belgilengen tártipte sheshiledi.

 

39-statya. Xalıqtıń sanitariya-epidemiologiyalıq qáwipsizligi haqqındaǵı nızam hújjetlerin buzǵanlıǵı ushın juwapkerlik

Xalıqtıń sanitariya-epidemiologiyalıq qáwipsizligi haqqındaǵı nızam hújjetlerin buzǵanlıqta ayıpker shaxslar belgilengen tártipte juwapker boladı.

 

40-statya. Ayırım nızam hújjetlerin óz kúshin joytqan dep tabıw

Tómendegiler óz kúshin joyıtqan dep esaplansın:

1) Qaraqalpaqstan Respublikasınıń 1993-jıl 9-aprelde qabıl etilgen «Mámleketlik sanitariyalıq baqlaw haqqında»ǵı 268-XII-sanlı Nızamı;

2) Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Sovetiniń 1993-jıl 9-aprelde qabıl etilgen «Mámleketlik sanitariyalıq baqlaw haqqında»ǵı Qaraqalpaqstan Respublikası Nızamın háreketke engiziw tártibi haqqında»ǵı 269-XII-sanlı Qararı;

3) Qaraqalpaqstan Respublikasınıń 2008-jıl 12-noyabrde qabıl etilgen «Qaraqalpaqstan Respublikasınıń ayırım nızamlarına ózgerisler hám qosımshalar kirgiziw haqqında»ǵı 201/III-sanlı Nızamınıń V bólimi;

4) Qaraqalpaqstan Respublikasınıń 2015-jıl 2-martta qabıl etilgen «Qaraqalpaqstan Respublikasınıń ayırım nızamlarına ózgerisler hám qosımshalar kirgiziw haqqında»ǵı 28/III-sanlı Nızamınıń 1-statyası.

 

41-statya. Nızam hújjetlerin usı Nızamǵa muwapıqlastırıw

Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesi:

húkimetlik qararlardı usı Nızamǵa muwapıqlastırsın;

mámleketlik basqarıw uyımlarınıń usı Nızamǵa qayshı bolǵan normativlik-huqıqıy hújjetlerin qayta qarap shıǵıwı hám biykar etiliwin támiyinlesin.

 

42-statya. Usı Nızamnıń kúshke kiriwi

Usı Nızam rásmiy járiyalanǵan kúnnen baslap kúshke kiredi.

 

 




 XALÍQTÍ JUMÍS PENEN TÁMIYINLEW HAQQÍNDA

QARAQALPAQSTAN RESPUBLIKASÍNÍŃ NÍZAMÍ

28.11.1998-j. №410/I

 

 XALÍQTÍ JUMÍS PENEN TÁMIYINLEW HAQQÍNDA

(jańa redakciya)

 

Usı Nızamǵa tómendegilerge muwapıq ózgerisler kirgizilgen:

01.12.2000-j. 80/II-sanlı QR Nızamı

28.12.2001-j. 144/II-sanlı QR Nızamı

29.08.2006-j. 94/III-sanlı QR Nızamı

30.09.2014-j. 229/XVI-sanlı QR Nızamı

11.08.2017-j. 153/XVII-sanlı QR Nızamı

18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı QR Nızamı

29.06.2019-j 258/ XXVI -sanlı QR Nızamı

 

  1. I. Ulıwma rejeler

 

1-statya. Xalıqtı jumıs penen támiyinlew haqqında nızam aktleri

Xalıqtı jumıs penen támiyinlew haqqında nızam aktleri usı Nızam hám basqa da nızamlardan ibarat boladı.

Eger Ózbekstan Respublikasınıń xalıqaralıq shártnamasında usı Nızamdaǵıdan basqa qádeler belgilengen bolsa, xalıqaralıq shártnama rejeleri qollanıladı.

Xalıqtı jumıs penen támiyinlew haqqındaǵı nızam aktleri Qaraqalpaqstan Respublikasınıń puqaralarına, sonday-aq Qaraqalpaqstan Respublikasınıń aymaǵında turaqlı jasap kiyatırǵan sırt el puqaralarına hámde puqaralıǵı bolmaǵan adamlarǵa tyiisli.

 

2-statya. Xalıqtı jumıs penen támiyinlew

Jumıs penen támiyinlew puqaralardıń nızam aktlerine qarama-qarsı kelmeytuǵın, olardıń jeke hám jámiyetlik talapların qanaatlandırıw menen baylanıslı bolǵan, olarǵa xızmet haqı (miynet dáramatı) keltiretuǵın jumıs bolıp tabıladı.

Puqaralarǵa ónimli jáne dóretiwshilik miynet etiwge bolǵan óz uyıpların jumsaw hám nızam aktleri menen qadaǵan etilmegen hár qanday jumıs, sonıń ishinde haqı tólenetuǵın jumıstı orınlawǵa baylanıslı bolmaǵan jumıs penen shuǵıllanıwdıń ayrıqsha huqıqı tiyisli boladı.

Májbúriy miynet, yaǵnıy qanday da bir jaza qollanıladı dep qorǵatıw arqalı jumıstı orınlawǵa májbúrlew qadaǵan etiledi. Nızamda belgilengen jaǵdaylar buǵan kirmeydi. Adamlardıń ıqtıyarlı ráwishte jumıs penen bánt bolmawı olardı juwapkershilikke tartıwǵa tiykar bola almaydı.

Tómendegiler jumıs penen támiyinlengen dep esaplanadı:

jallanıp islep atırǵan, sonıń ishinde jumıstı is haqı tólenip, tolıq emes jumıs waqtında yaki úyde orınlap, sonday-aq, is haqı tólenetuǵın basqa jumısqa, sonıń ishinde waqıtsha jumısqa iye bolǵan;

kesellengenligi, dem alısta, kásipke tayarlawda, qayta tayarlawda, qániygeligin asırıwda ekenligi, óndiris toqtatıp qoyılıwına baylanıslı, sonday-aq waqıtsha jumıs ornında bolmaǵan xızmetkerdiń jumıs ornı nızam hújjetlerine muwapıq saqlanıp turatuǵın basqa jaǵdaylarda waqıtsha jumıs ornında bolmaǵan;

is haqı tólenetuǵın lawazımǵa saylanǵan yamasa tayınlanǵan;

ózin jumıs penen ǵárezsiz támiyinlep atırǵan, sonıń ishinde isbilermenlik jumısı menen shuǵıllanıp atırǵan ónermentler, shańaraq kárxanaları qatnasıwshıları, diyqan xojalıqları, óndirislik kooperativler aǵzaları, fermerler hám nızam hújjetlerine muwapıq basqalar;

Ózbekstan Respublikası Qurallı Kúshlerinde, sonday-aq Ishki isler ministrligi, Ayrıqsha jaǵdaylar basqarması, Milliy qáwipsizlik xızmeti áskerlerinde hám olardıń uyımlarında xızmetti ótep atırǵan, sonday-aq alternativalıq xızmetti ótep atırǵan;

óz jumısın nızam hújjetlerine muwapıq ámelge asırıp atırǵan mámleketlik emes kommerciyalıq emes shólkemlerde, sonday-aq diniy shólkemlerde islep atırǵan puqaralar. (QR 30.09.2014-j. 229/XVI-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

        

3-statya. Jumıssız dep tanıw

Jumıssızlar – on altı jastan baslap pensiya menen támiyinlew huqıqın alǵanǵa shekem jastaǵı haqı tólenetuǵın yaki dáramat keltiretuǵın jumısqa iye bolmaǵan, jumıs izlep júrgen hám jumıs usınıs etilse, oǵan kiriwge tayar bolǵan yamasa kásipke tayarlawdan, qayta tayarlawdan ótiwge yaki mamanlıǵın asırıwǵa tayar bolǵan miynetke jaramlı shaxslar (buǵan bilimlendiriw mákemelerinde bilim alıp atırǵanlar kirmeydi).

Usı statyanıń birinshi bóliminde kórsetilgen, jumısqa ornalasıwda járdem alıw ushın jergilikli miynet uyımlarına múrájat etken hám olar tárepinen jumıs izlewshi sıpatında dizimge alınǵan shaxslar jumıssız dep tán alınadı. (QR 30.09.2014-j. 229/XVI-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

Adamdı jumıssız dep tanıw haqqındaǵı sheshim jergilikli miynet uyımları tárepinen olar jumıs izlep júrgen adam sıpatında dizimge alınǵan kúnnen baslap on birinshi kúnnen keshiktirmey qabıl etiledi.

Tómendegiler jumıssız dep tanılmaydı:

miynet uyımlarında dizimge alınǵan kúnnen baslap on kún ishinde usınılǵan hám oǵan qolay keletuǵın jumıstan eki ret bas tartqan adamlar;

dizimge alınǵan kúnnen baslap on kún ishinde qolay keletuǵın jumıstı izlestiriw maqsetinde unamlı sebeplersiz miynet uyımlarına kelmegen adamlar.

Usınılǵan jumıstan bas tartqan kúnnen yamasa qolay keletuǵın jumıstı izlestiriw maqsetinde unamlı sebeplersiz miynet uyımına kelmegen kúnnen baslap otız kalendarlıq kún ótkennen keyin ǵana adam jumıs izlep júrgen sıpatında qayta dizimnen ótiwge haqılı boladı.

Puqaralardı jumıssız sıpatında dizimge alıw tártibi Nızam aktleri menen belgilenedi.

 

4-statya. Qolaylı jumıs

Birinshi ret jumıs izlestirip atırǵan, kásibi (qánigeligi) bolmaǵan adamlar ushın dáslepki kásip tayarlıǵın talap etpeytuǵın jumıs, bunday jumıstı tawıp beriw múmkinshiligi bolǵan jaǵdayda, olardıń jasın hám basqa da ózgesheliklerin esapqa ala otırıp haqı tólenetuǵın basqa jumıs, sonıń ishinde waqıtsha jumıs qolaylı jumıs dep esaplanadı.

Jumıstan hám xızmet haqıdan (miynet dáramatınan) ayırılǵan adamlar ushın olardıń kásiplik tayarlıǵına sáykes bolǵan, jasın, densawlıǵın, jaǵdayın, miynet stajın jáne burınǵı qánigeligi boyınsha tájiriybesin, jańa jumıs ornınıń transportta qatnaw jaǵınan jaǵdaylılıǵın esapqa alatuǵın jumıs qolaylı jumıs dep esaplanadı.

Usı Nızamnıń 27-statyasınıń úshinshi bóliminde názerde tutılǵan jumıssızlıq napaqasın alıw dáwiri tamam bolǵannan soń, kásibi (qánigeligi) boyınsha jumıs tawıp beriw múmkin bolmaǵan jaǵdayda, jumısshınıń qábiletin, onıń densawlıǵı jaǵdayın, aldınǵı is tájiriybesin hám onıń ushın qolay bolǵan oqıtıw usılların inabatǵa alǵan halda, kásibin (qánigeligin) ózgertiwdi talap etetuǵın jumıs maqul keletuǵın jumıs dep esaplanıwı múmkin. (QR 30.09.2014-j. 229/XVI-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

Tómendegi jaǵdaylarda jumıs qolaylı jumıs dep esaplanıwı múmkin emes:

eger, jumısı jasaytuǵın jerin ózgertiw menen baylanıslı bolsa;

usınılǵan jumıs turaqlı jasaytuǵın jerinen ádewir uzaq bolsa hám transportta qatnaw jaǵınan qolaylı bolmasa. Jumıs ornınıń transportta qatnaw jaǵınan qolaylılıǵın (jol qoyılıwı múmkin bolǵan uzaqlıǵın) sol orında jámiyetlik transport tarmaǵınıń rawajalınıwın esapqa alıp, jergilikli mámleketlik hákimiyat uyımı anıqlaydı;

usınıs etilgen jumıstan bas tartıwı jumısshınıń densawlıǵı jaǵdayına, onıń jasına hám basqa keshirimli sebeplerge baylanıslı tiykarlanǵan bolsa. (QR 30.09.2014-j. 229/XVI-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

 

5-statya. Xalıqtı jumıs penen támiyinlew tarawında mámleketlik siyasattıń tiykarǵı principleri

Xalıqtı jumıs penen támiyinlew tarawında mámleketlik siyasat tómendegi principlerge tiykarlanadı:

miynet etiw hám jumıstı erkin tańlaw huqıqın ámelge asırıwda barlıq puqaralarǵa jınısına, jasına, rasasına, milletine, tiline, sociallıq shıǵısına, múliklik jáne lawazımlıq jaǵdayına, dinge qatnasına, kóz-qarasına, jámiyetlik birlespelerdiń qatarında bolıwına, sonday-aq xızmetkerlerdiń iskerlik sıpatları menen olardıń miynetiniń nátiyjelerine baylanıslı bolmaǵan basqa da jaǵdaylarǵa qaramastan teńdey múmkinshiliklerdi támiiyinlew;

adamlardıń miyneti menen isbilermenlik intasın qollap-quwatlaw jáne xoshametlew, olarda miynet etiwinde, turmıs keshiriwinde ılayıqlı sharayatlardı támiyinleytuǵın ónimli hám dóretiwshilik miynet qábiletin rawajlandırıwǵa járdemlesiw;

miynet etiwdiń ıqtıyarlılıǵı;

jumıs penen támiyinlew salasında sociallıq kepillikler beriw hám xalıqtı jumıssızlıqtan qorǵawdı támiyinlew;

sociallıq qorǵawǵa oǵada mútáj, jumıs tabıwda qıynalıp atırǵan puqaralar ushın háreket etip turǵan jumıs orınların saqlap qalǵan hám jańa jmıs orınların dúzip atırǵan jumıs beriwshilerdi xoshametlew;

jumıs penen támiyinlew tarawındaǵı ilajlardı ekonomikalıq hám sociallıq siyasattıń basqa baǵdarları menen muwapıqlastırıw;
(QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında ózgeris kirgizilgen)

xalıqtı jumıs penen támiyinlew boyınsha ilajlardı islep shıǵıw, ámelge asırıw hám olardıń orınlanıwın qadaǵalawda mámleketlik uyımlar, kásiplik awqamlar, xızmetkerlerdiń wákillik uyımları jáne jumıs beriwshilerdiń óz-ara birlikte háreket etiwi;

xalıqtı jumıs penen tájiriybe mashqalaların sheshiwde xalıqaralıq birge islesiw. (QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

 

6-statya. Miynet etiw huqıqınıń kepillikleri

Qaraqalpaqstan Respublikasınıń húkimeti: (QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

jumıs penen támiyinlew túrine, sonıń ishinde hár qıylı miynet rejimindegi jumıstı tańlaw erkinligine;

jumısqa qabıl etiwden nızamsız túrde bas tartıwdan hám miynet shártnamasın nızamsız túrde biykarlawdan qorǵawǵa;

qolay keletuǵın jumıs tańlaw hám jumısqa ornalasıwǵa biypul járdem beriwge;

hár birewge kásipke hám jumısqa iye bolıwda, miynet etiw jáne jumıs penen támiyinleniw sharayatlarında, miynetke haqı tólewde, xızmeti boyınsha joqarılap barıwında teń múmkinshiliklerdi támiyinlewge;

jańa kásipke (qánigelikke) biypul oqıtıwǵa, jergilikli miynet uyımlarında yamasa olardıń jollaması menen basqa oqıw orınlarında stipendiya tólep mamanlıǵın arttırıwǵa;

basqa jerdegi jumısqa qabıl etilgende sarplanǵan materiallıq shıǵınlar ushın nızam aktlerine muwapıq ótew tólemlerin tólewge;

haqı tólenetuǵın jámiyetlik jumıslarda qatnasıw ushın múddetli miynet shártnamaların dúziw múmkinshiligine kepillik beredi.

 

7-statya. Xalıqtıń ayırım kategoriyaların jumısqa ornalastırıwdaǵı qosımsha kepillikler

Qaraqalpaqstan Respublikasınıń húkimeti; (QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

sociallıq qorǵawǵa mútáj, jumıs tabıwda qıynalıp atırǵan hám miynet bazarında teń sharayatlarda básekige uqıplı bolmaǵan adamlarǵa, sonıń ishinde on tórt jasqa tolmaǵan balaları, mayıp balaları bar jeke baslı jáne kóp balalı ata-analarǵa;

orta arnawlı bilimlendiriw mákemelerin tamamlaǵan jaslarǵa, sonday-aq kásip-óner bilimlendiriw mákemeleriniń hám joqarı oqıw orınlarınıń mámleketlik grantları tiykarında bilim alǵan pitkeriwshilerge; (QR JK wo.0y.w0qo-j. wti/XXVI sanlı QR Nızamına tiykar ózgerisler kirgizilgen)

Ózbekstan Respublikası Qurallı Kúshlerinen múddetli áskeriy xızmetten bosatılǵanlarǵa; (QR 30.09.2014-j. 229/XVI-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

mayıplarǵa hám pensiya jasına jaqınlasıp qalǵan adamlarǵa;

jazanı ótew mákemelerinen azat etilgen yaki sud qararına muwapıq medicinalıq májbúrlew sharalarına tartılǵan shaxslarǵa; (QR 30.09.2014-j. 229/XVI-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

adam sawdasınan jábirlengenlerge qosımsha kepilliklerdi támiyinleydi. (QR 30.09.2014-j. 229/XVI-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

Qosımsha kepillikler qosımsha jumıs orınların, qánigelestirilgen kárxanalardı, sonıń ishinde mayıplar miynet etetuǵın kárxanalardı dúziw, jumıs úyretiwdiń arnawlı baǵdarlamaların shólkemlestiriw, kárxana, mákeme hám shólkemlerge usı statyanıń birinshi bóliminde kórsetilgen taypadaǵı puqaralardı jumısqa ornalastırıw ushın jumıs orınlarınıń eń kem degen muǵdarın belgilew, sonday-aq nızam aktlerinde názerde tutılǵan basqa da ilajlar menen támiyinlenedi. (QR 30.09.2014-j. 229/XVI-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

Jumıs beriwshi jumıs orınlarınıń belgilengen eń kem muǵdarı esabınan jumıs orınlarına jumısqa ornalastırıw ushın nızam hújjetlerinde belgilengen tártipte jergilikli miynet uyımları hám basqada uyımlar tárepinen jiberiletuǵın, usı statyanıń birinshi bóliminde kórsetilgen shaxslardı jumısqa qabıl etiwi shárt. Bul shaxslardı jumısqa qabıl etiwden tiykarsız bas tartqan jumıs beriwshi hám onıń wákillikli shaxsları belgilengen tártipte juwapker boladı. (QR 30.09.2014-j. 229/XVI-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

 

8-statya. Qurallı Kúshlerden, Ishki isler ministrligi hám Mámleketlik qáwipsizlik xızmetinen bosatılǵan adamlardı jumısqa ornalastırıwdaǵı qosımsha kepillikler

Kárxana qayta shólkemlestirilgende áskeriy xızmetten bosatılǵan adamlardı jumısqa ornalastırıwdı onıń huqıqıy miyrasxorları, kárxana saplastırılǵan jaǵdayda – jergilikli miynet uyımı ámelge asıradı.
(QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında ózgeris kirgizilgen)

 

9-statya. Saylap qoyılatuǵın lawazımlarǵa saylanǵan xızmetkerlerdi jumısqa ornalastırıwdaǵı qosımsha kepillikler

Mámleketlik uyımlardaǵı yamasa xızmetkerlerdiń wákillik uyımlarındaǵı saylap qoyılatuǵın lawazımlarǵa saylanıwı sebepli jumıstan azat etilgen xızmetkerlerge saylap qoyılatuǵın lawazımdaǵı wákillikleri pitkennen keyin burınǵı jumısı (lawazımı) beriledi, bunday jumıs (lawazım) joq bolsa burınǵısına teń jumıs (lawazım) beriledi.

 

91-statya. Sudyalıq lawazımǵa saylanǵan yaki tayınlanǵan xızmetkerlerdi jumısqa ornalastırıwdaǵı qosımsha kepillikler

Sudyalıq lawazımǵa saylanǵanlıǵı yaki tayınlanǵanlıǵı sebepli jumıstan bosatılǵan shaxslarǵa olardıń wákillikleri tamamlaǵannan keyin sudyalıq lawazımǵa saylanıwǵa yaki tayınlanıwına shekem iyelep turǵan aldıńǵı jumısı (lawazımı) beriledi, bunday jumıs (lawazım) bolmaǵan jaǵdayda, burınǵısına teń basqa jumıs (lawazım) beriledi. (QR 30.09.2014-j. 229/XVI-sanlı Nızamı tiykarında 91-statya menen tolıqtırılǵan)

 

  1. Puqaralardıń jumıs penen támiyinleniw huqıqları

 

10-statya. Jumısqa ornalasıw huqıqı

Ónimli hám dóretiwshilik miynet etiwge bolǵan óz qábiletine biylik etiw hám nızam hújjetleri menen qadaǵan etilmegen hár qanday jumıs penen shuǵıllanıw hár kimniń tolıq huqıqı bolıp tabıladı.

Hár kim jumıs beriwshige tikkeley múrájat etiw jolı menen yaki miynet uyımlarınıń biypul járdemi arqalı jumıs ornın erkin tańlaw huqıqına iye. (QR 30.09.2014-j. 229/XVI-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

 

11-statya. Kásipke baylanıslı másláhát alıw, kásipke tayarlaw, qayta tayarlaw, mamanlıǵın arttırıw hám málimlemeler alıw huqıqı

Jumıs izlestirip atırǵan hám miynet uyımına murajat etken puqaralar támiyin etiletuǵın jumıs túrin, jumıs ornı menen miynet rejimin erkin tańlaw maqsetinde kásipke tiyisli biypul másláhátler alıw, kásipke tayarlıqtan, qayta tayarlıqtan ótiw, mamanlıǵın arttırıw jáne tiyisli málimleme alıw huqıqına iye boladı.

 

12-statya. Jumıssızlıq dáwirinde sociallıq qollap-quwatlawǵa iye bolıw huqıqı

Belgilengen tártipte jumıssız dep tanılǵan adamlar jumıssızlıq napaqasın alıw huqıqına iye boladı.

 

13-statya. Ózbekstan respublikası puqaralarınıń mámleket tısqarısında jáne sırt el puqaralarınıń Ózbekstan Respublikasında hám Qaraqalpaqstan Respublikasında miynet etiwi

Ózbekstan Respublikasınıń (sonıń ishinde Qaraqalpaqstan Respublikasınıń) puqaraları Ózbekstan Respublikası aymaǵınan tısqarıda miynet etiw menen shuǵıllanıw, óz betinshe jumıs izlestiriw hám jumısqa ornalasıw huqıqına iye boladı.

Ózbekstan Respublikası puqaraların mámleket aymaǵınan tısqarıda jumısqa ornalastırıw Sırtqı miynet migraciyası agentligi tárepinen ámelge asırıladı (18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında alıp taslanǵan)

Sırt el puqaralarınıń Qaraqalpaqstan Respublikasında jumıs alıp barıwı nızam hújjetlerinde belgilengen tártipte ámelge asırıladı.
(QR 30.09.2014-j. 229/XVI-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

 

14-statya. Miynet uyımlarınıń hámde olardıń lawazımlı adamlardıń háreketleri (sheshimleri) ústinen shaǵım etiw huqıqı

Miynet uyımlarınıń hámde olardıń lawazımlı adamlarınıń orınsız háreketleri (sheshimleri) ústinen baǵınıshlılıǵı boyınsha joqarı lawazımǵa yamasa lawazımlı adamǵa yaki sudqa tikkeley shaǵım etiwi múmkin.

 

III. Xalıqtı jumıs penen támiyinlewdi tártiplestiriw

 

15-statya. Mámleketlik basqarıw uyımlarınıń xalıqtı jumıs penen támiyinlewdi tártiplestiriw tarawındaǵı wákillikleri

Mámleketlik basqarıw uyımları:

miynet bazarın qáliplestiriw hám rawajalndırıwdı támiyinlewshi strukturalıq, finanslıq, kreditlik, investiciyalıq jáne salıq siyasatın ámelge asırıw boyınsha ilajlardı islep shıǵadı;

ekonomikalıq dúzilislerge tallaw-izertlew, miynet bazarınıń jaǵdayı hám xalıqtı jumıs penen támiyinlew tarawındaǵı awhalǵa boljawlar júrgizedi, bul tarawda mámleketlik statistika esabın jáne esap beriwin ámelge asıradı;

xalıqtı jumıs penen támiyinlew baǵdarlamaların islep shıǵadı hám ámelge asıradı;

puqaralardıń jumıs penen támiyinleniw tarawındaǵı nızamlı huqıqları hám máplerine mámleket tárepinen tiyisli ráwishte kepillikler beriliwin, sonday-aq qorǵalıwın támiyinleydi;

qosımsha jumıs orınlarınıń dúziliwine, miynet sharayatlarınıń jaqsılanıwına járdem beredi;

nızam aktlerine muwapıq basqa da wákilliklerdi ámelge asıradı.

 

16-statya. Qaraqalpaqstan Respublikası Bántlik hám miynet qatnasıqları ministrligi hám onıń jergilikli uyımlarınıń xalıqtı jumıs penen támiyinlew salasındaǵı wákillikleri
(QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında ózgeris kirgizilgen)

Xalıqtı jumıs penen támiyinlew salasındaǵı mámleketlik siyasattı iske asırıw hámde puqaralardı tiyisli kepillikler menen támiyinlew Qaraqalpaqstan Respublikası Bántlik hám miynet qatnasıqları ministrligi hám onıń jergilikli uyımları tárepinen ámelge asırıladı. (QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

Qaraqalpaqstan Respublikası Bántlik hám  miynet qatnasıqları ministrligi:

miynet bazarı sharayatınıń monitoringin  shólkemlestiredi hámde sonıń tiykarında aymaqlar hám tarmaqlar kesiminde jańa jumıs orınların shólkemlestiriwge baylanıslı  buyrıtpalardı qáliplestiredi;

miynet bazarın tártipke salıw hám bántlik salasında bazar sharayatlarına say keletuǵın normativ-huquqıy hújjetlerdi islep shıǵıwǵa qatnasadı hámde ámelge asıradı;

xalıqtı jumıs penen támiyinlew máseleleri boyınsha jergilikli mámleketlik hákimiyat uyımlarına hám jergilikli miynet uyımlarına metodikalıq hámde ámeliy járdemler kórsetedi;

Ózbekstan Respublikası Bántlikke kómeklesiwshi mámleketlik qordıń (bunnan keyingi tekste Bántlikke kómeklesiwshi mámleketlik qorı dep júritiledi) qarjılarınan jumıssızlardı sociallıq qollap-quwatlaw, jańa jumıs orınların jaratıw, jumıs penen bánt bolmaǵan xalıqtı kásipke tayarlaw hám qayta tayarlaw, mamanlıǵın arttırıw ushın paydalanıwdıń baǵdarların belgilewde qatnasadı;

xalıqtı jumıs penen támiyinlew haqqındaǵı nızam aktleri talapları saqlanıwı ústinen tekseriw hám qadaǵalawdı támiyinleydi;

jumısqa jaylasıwǵa mútáj bolǵan shaxslardı ekonomikanıń hám miynet bazarınıń haqıyqıy mútájliklerine muwapıq kásipke tayarlaw, qayta tayarlaw hám olardıń mamanlıǵın asırıw sistemasın jetilistiriwge qatnasadı;

basqa ministrlikler, kárxanalar hám xojalıq basqarıw uyımları menen birgelikte joqarı hám orta arnawlı, kásiplik bilimlendiriw mákemeleriniń pitkeriwshilerin olar tańlaǵan qánigeliklerine muwapıq jumısqa jaylastırıwdı támiyinlew boyınsha is-ilajlardı ámelge asıradı;

aldınǵı málimleme texnologiyaların jumısqa jaylastırıw processine engiziwde, sonıń ishinde bos orınlardıń milliy bazasın jaratıw hám onı turaqlı túrde rawajlandırıp barıwǵa qatnasadı;

jumısqa jaylasıwǵa kómeklesiw boyınsha xızmet kórsetiw bazarında zamanǵa say infrastrukturanı hám básekilik ortalıǵın jaratıwda qatnasadı;

xalıq hám jumıs beriwshiler arasında miynet huqıqları hám miynetti qorǵaw máseleleri boyınsha málimleme-túsindiriw jumısların alıp baradı.

Qaraqalpaqstan Respublikası Bántlik hám miynet qatnasıqları ministrligi nızam aktlerine muwapıq basqa da wákilliklerdi ámelge asırıwı múmkin.

Jergilikli miynet uyımları:

miynet uyımlarına múrájat etken jumıssızlardıń jumısqa jaylastırılıwın támiyinleydi;

puqaralarǵa qolay keletuǵın jumıstı tańlawda, al kárxanalar, mákemeler, shólkemler hám basqa da jumıs beriwshilerge bolsa zárúr xızmetkerlerdi tańlawda járdem beredi;

miynet uyımlarına múrájat etken puqaralar hám jumıs beriwshilerge jumıs tabıw hámde jumısshı kúshi menen támiyinleniw múmkinshilikleri tuwralı, xızmetkerlerge qoyılatuǵın talaplar haqqında hám jumıs penen támiyinlewge baylanıslı basqa da máseleler boyınsha másláhátler beredi;

jumıs islemey atırǵan puqaralardı kásipke úyretiw, qayta tayarlaw hám mamanlıǵın arttırıw haqqında oqıw orınları, kárxanalar, mákemeler hám shólkemler menen shártnamalar dúzedi;

jumıssızlardıń dizimge alınıwın támiyinleydi hám olarǵa járdem kórsetedi, sonıń ishinde napaqalar tayınlaw hámde tólewdi ámelge asıradı;

miynet bazarınıń jaǵdayına hám usı bazardı rawajlandırıw keleshegine baha beredi, onıń monitoringin shólkemlestiredi hám júrgizedi hámde tiyisli málimlemeniń tarqatılıwın támiyinleydi;

jumıs izlep múrájat etken puqaralardıń, sonday-aq bos jumıs orınlarınıń (vakant lawazımlardıń) esabın júrgizedi;

xalıqtı jumıs penen támiyinlew baǵdarlamaların islep shıǵıw hám ámelge asırıwda qatnasadı;

jumıs orınların shólkemlestiriw hám xalıqtıń bántligin támiyinlew baǵdarlamalarınıń orınlanıwı monitoringin usı baǵdarlamalarǵa kirgizilgen kárxanalar, mákemeler hám shólkemler tárepinen usınılǵan málimleme, sonday-aq mámleketlik statistika uyımlarınıń maǵlıwmatları tiykarında ámelge asıradı;

kárxanalar, mákemeler hám shólkemlerden názerde tutılıp atırǵan strukturalıq ózgerisler hám ámelge asırılıwı nátiyjesinde xızmetkerler jumıstan bosatılıwı múmkin bolǵan basqa da ilajlar haqqında, sonday-aq bos jumıs orınlarınıń (vakant lawazımlardıń) barı-joqlıǵı, miynettiń  ózgesheligi hám sharayatları haqqında málimlemeler aladı;

mámleketlik hám mámleketlik emes bilimlendiriw mákemelerinen olardıń baǵdarı hám qánigelesiwi, pitkeriwshilerdiń kásiplik-mamanlıq strukturası menen sanı haqqında málimlemeler aladı;

miynet uyımlarına múrájat etken puqaralardı kásiplik tayarlıǵı hám mamanlıq dárejesine muwapıq kárxanalar, mákemeler menen shólkemlerge olarda bos orınları (vakant lawazımlar) bolǵan jaǵdayda jumısqa ornalastırıw ushın jiberedi;

kárxanalar, mákemeler hám shólkemler ushın sociallıq qorǵawǵa mútáj shaxslardı jumısqa qabıl etiw ushın jumıs orınlarınıń eń kem muǵdarın belgilew boyınsha usınıslar islep shıǵadı hámde jergilikli mámleketlik hákimiyat uyımlarınıń qarap shıǵıwı ushın kirgizedi, sonday-aq usı puqaralardı jumısqa ornalastırıw ushın kárxanalar, mákemeler hám shólkemlerge jiberedi;

kárxanalar, mákemeler hám shólkemlerdiń isenim xatı tiykarında olardıń atınan puqaralardı jumısqa jaylastırıw boyınsha olardı aldın ala (zárúr bolǵan jaǵdayda) kásipke tayarlaw hám qayta tayarlaw, mamanlıǵın arttırıw, jol haqı, kúndelikli qárejetler ushın haqı tólew shárti menen shártnamalar dúzedi, sonday-aq jasaytuǵın hám jumıs isleytuǵın jańa orınǵa kóship barıw waqtında tiyisli kárxanalar, mákemeler hám shólkemlerdiń qarjıları esabınan járdem pulın beredi;

jumıssızlardı haqı tólenetuǵın jámiyetlik jumıslarǵa belgilengen tártipte hám olardıń qálewine qaray jiberedi;

Bántlikke kómeklesiw mámleketlik qorınıń qarjıların belgilengen tártipte jumsaydı;

puqaralarǵa jumıssızlıq napaqasın belgilengen tártipte tayınlaydı.

Jergilikli miynet uyımları nızam hújjetlerine muwapıq basqa da wákilliklerdi ámelge asırıwı múmkin.

Miynet uyımları tárepinen xalıqqa, kárxanalarǵa, mákemelerge, shólkemlerge, basqa da jumıs beriwshilerge kórsetilip atırǵan xızmetler, sonıń ishinde miynet bazarınıń jaǵdayı haqqında málimleme beriw boyınsha xızmetler biypul ámelge asırıladı. (QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

 

17-statya. Jergilikli mámleketlik hákimiyat uyımlarınıń xalıqtı jumıs penen támiyinlew tarawında mámleketlik siyasattı ámelge asırıw boyınsha wákillikleri (QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

Jergilikli mámleketlik hákimiyat uyımlarınıń xalıqtı jumıs penen támiyinlew tarawında mámleketlik siyasattı ámelge asırıw boyınsha wákilliklerine tómendegiler kiredi: (QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

xalıqtı jumıs penen támiyinlew tarawında mámleketlik siyasattıń tiykarǵı baǵdarların ámelge asırıw;

xalıqtı jumıs penen támiyinlew tarawındaǵı mámleketlik siyasattıń ulıwma principleriniń ámelge asırılıwın támiyinlewshi normativlik-huqıqıy hújjetler qabıl etiw; (QR 30.09.2014-j. 229/XVI-sanlı Nıxamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

jumıs orınların shólkemlestiriw hám xalıqtıń bántligin támiyinlewdiń aymaqlıq baǵdarlamaların islep shıǵıw hámde ámelge asırıw; (QR 30.09.2014-j. 229/XVI-sanlı Nıxamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

kasanashılıq, ónermentishilik, shańaraq isbilermenligin rawajlandırıw; (QR 30.09.2014-j. 229/XVI-sanlı Nıxamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

orta arnawlı, kásiplik bilimlendiriw mákemeleriniń hám joqarı oqıw orınlarınıń pitkeriwshilerin jumıs penen támiyinlew;
(QR 30.09.2014-j. 229/XVI-sanlı Nıxamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

usı Nızamnıń 7-statyasında kórsetilgen puqaralardı jumısqa ornalastırıw ushın jumıs orınlarınıń eń az muǵdarın belgilew yamasa ayırım túrdegi jumıslardı (kásiplerdi) rezervke saqlap turıw;

miynet bazarındaǵı jaǵdaydıń turaqlasıwına járdem etetuǵın, sonıń ishinde miynet shártnamalarınıń ǵalabalıq túrde toqtatılıwınıń aldın alıwdı, háreket etip turǵan jumıs orınların saqlap qalıw hám jańa jumıs orınların dúziwdi, haqı tólenetuǵın waqıtsha hám jámiyetlik jumıslardı shólkemlestiriwdi, artıqmashlıqqa iye rawajlandırılatuǵın aymaqlardı anıqlawdı óz ishine alǵan ilajlar islep shıǵıw hám ámelge asırıw.

Jergilikli mámleketlik hákimiyat uyımları tárepinen, sonday-aq jámáátlik kelisimler tiykarında usı Nızamǵa qayshı bolmaǵan, puqaralardıń sociallıq qorǵalıwın kúsheytiwge beyim keletuǵın jumıstı usınıw, jumıssızlardı dizimge alıw jáne qayta dizimge alıwdıń basqa shártleri menen tártibi, sonıń ishinde jergilikli byudjet qarjıları esabınan jumıssızlıq napaqaların tólew múddetlerin sozıw hám olardıń muǵdarın arttırıw, jámiyetlik jumıslardaǵı miynetke haqı tólew, sonday-aq kásipke oqıtıw dáwirinde stipendiya tólew názerde tutılıwı múmkin.
(QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında ózgeris kirgizilgen)

Jergilikli mámleketlik hákimiyat uyımları xızmetkerlerdi ǵalaba túrde jumıstan bosatıw haqqındaǵı sheshimdi altı ayǵa deyingi múddetke toqtatıp qoyıwı múmkin, bunda olar usı keyinge qaldırıw sebepli kárxanalar, mákemeler, shólkemler kóretuǵın zıyannıń bir bólegin yamasa onı tolıǵı menen óteydi. (QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

 

18-statya. Jumıs beriwshilerdiń xalıqtı jumıs penen támiyinlew tarawındaǵı mámleketlik siyasattı ámelge asırıwǵa qatnasıwı

Jumıs beriwshiler jumıs penen támiyinlew tarawındaǵı mámleketlik siyasattı ámelge asırıwǵa tómendegi tártipler tiykarında járdemlesiledi: (QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında ózgeris kirgizilgen)

miynet qatnasıqların tártiplestiriwshi shártnamalar hám kelisimlerdiń shártlerin orınlaw;

xızmetkerlerdi kásipke tayarlaw, qayta tayarlaw hám olardıń mamanlıǵın arttırıw ushın sharayatlar jaratıw; (QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

bántlikke kómeklesiw qorǵa qarjı ajıratıw; (QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

jumıs orınların shólkemlestiriw hám aymaqlıq bántlikti támiyinlew baǵdarlamaların ámelge asırıwda qatnasıw; (QR 30.09.2014-j. 229/XVI-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

tiyisli wákillikli uyım tárepinen belgilenetuǵın tártipte muǵdarın jergilikli mámleketlik hákimiyat uyımları belgileytuǵın jumıs orınlarına usı Nızamnıń 7-statyasında kórsetilgen puqaralardı jumısqa ornalastırıw; (QR 30.09.2014-j. 229/XVI-sanlı, 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamları tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

bos jumıs orınları (vakant lawazımlar) bar-joqlıǵı haqqındaǵı maǵlıwmatlardı, aldın-ala (keminde eki ay aldın) jergilikli miynet uyımlarına rejelestirilip atırǵan jumıstan bosatıw haqqındaǵı málimlemelerdi bosap qalatuǵın hár bir xızmetkerdi kórsetken jaǵdayda usınıw. Bos jumıs orınları bar-joqlıǵı haqqındaǵı maǵlıwmatlardı hám de xızmetkerlerdiń jumıstan bosatılatuǵınlıǵı haqqındaǵı málimlemelerdi usınıw tártibi hám múddetleri nızam hújjetleri menen belgilenedi.

Málimlemeni óz waqtında usınbawda hám bos jumıs orınların (vakant lawazımlardı) jasırıwda ayıplı bolǵan hámde Bántlikke kómeklesiw mámleketlik qorǵa ajıratıwlardan bas tartqan lawazımla adamlar nızam aktlerine muwapıq juwapker boladı. (QR 11.08.2017-j. 153/XVII-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

Jergilikli mámleketlik hákimiyat uyımlarınıń sociallıq qorǵawǵa mútáj shaxslardı jumısqa ornalastırıw ushın jumıs orınlarınıń eń kem muǵdarın jaratıwǵa baylanıslı qararlardı orınlamaǵanı ushın, sonday-aq aldın talapnama berilgen, orta arnawlı kásiplik bilim hám joqarı bilim alǵan yaki kásipke tayarlawǵa, qayta tayarlawǵa hám mamanlıǵın asırıwǵa jiberilgen shaxslardı jumısqa qabıl etiwden bas tartılǵan jaǵdayda, kárxanalar, mákemeler hám shólkemlerdiń lawazımlı shaxsları hákimshilik juwapkershilikke tartıladı. (QR 30.09.2014-j. 229/XVI-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

Jumıs beriwshilerdiń sociallıq qorǵawǵa mútáj adamlar ushın belgilengen eń az muǵdardan artıǵıraq qosmısha jumıs orınların dúziw, sonday-aq bunday adamlardı kásipke tayarlaw hám qayta tayarlaw mamanlıǵın arttırıw maqsetinde jumsaǵan shıǵınları jergilikli byudjet qarjıları, Bántlikke kómeklesiw mámleketlik qordıń qarjıları hám basqa da qarjılar esabınan óteliwi múmkin. (QR 11.08.2017-j. 153/XVII-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

Sociallıq qorǵawǵa mútáj adamlardıń jumıs orınların qısqartıw yamasa saplastırıw, kásiplik awqam komitetleri yamasa xızmetkerlerdiń basqa da wákillikli uyımları menen kelisimi tiykarında ámelge asırıladı.
(QR 30.09.2014-j. 229/XVI-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

 

19-statya. Kásiplik awqamlar hám xızmetkerlerdiń basqa da wákillikli uyımlardıń xalıqtı jumıs penen támiyinlewge járdemlesiwge qatnasıwı

Kásiplik awqamlar hám xızmetkerlerdiń basqa da wákillikli uyımları tómendegi huqıqlarǵa iye:

xalıqtı jumıs penen támiyinlew tarawındaǵı mámleketlik siyasat máseleleri boyınsha Qaraqalpaqstan Respublikasınıń Nızamların hám jergilikli mámleketlik hákimiyat uyımlarınıń sheshimlerin islep shıǵıw hám ámelge asırıwǵa qatnasıw; (QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

jergilikli mámleketlik hákimiyat uyımlarına, jumıs beriwshilerge, xalıqtı jumıs penen támiyinlew hám xalıqtıń sociallıq kepillikleri máseleleri boyınsha óz-ara másláhátlesiwler ótkeriw haqqında usınıslar kirgiziw. (QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

 

20-statya. Xalıqtı jumıs penen támiyinlewge járdemlesiwshi muwapıqlastırıw komitetleri

Xalıqtı jumıs penen támiyinlew siyasatın belgilew hám ámelge asırıw boyınsha kelisilgen sheshimlerdi islep shıǵıw maqsetinde respublikalıq jáne jergilikli dárejelerde kásiplik awqamlardıń yamasa xızmetkerlerdiń basqa da wákillikli uyımlardıń jumıs beriwshiler associaciyalarınıń, mámleketlik basqarıw uyımlarınıń hám sociallıq qorǵawǵa mútáj puqaralardıń máplerin bildiriwshi basqa da mápler shólkemlerdiń wákillerinen ibarat xalıqtı jumıs penen támiyinlewge járdemlesiwshi muwapıqlastırıw komitetleri dúziledi.

 

21-statya. Bántlikke kómeklesiwshi mámleketlik fond

Xalıqtı jumıs penen támiyinlew salasındaǵı mámleketlik siyasattı ámelge asırıw ilajların qarjılandırıw hám miynet uyımlarınıń nátiyjeli jumıs islewi ushın Bántlikke kómeklesiwshi mámleketlik fond dúziledi.

Bántlikke kómeklesiwshi mámleketlik fondtıń dáramatları:

birden-bir sociallıq tólem túsimleriniń belgilengen muǵdarı;

waqıtsha bos qarjılardı jaylastırıwdan túsken dáramatlar;

nızam hújjetlerine muwapıq basqa derekler esabınan qáliplestiriledi.

Bántlikke kómeklesiwshi mámleketlik fond qarjılarınıń jetpis procenti keyin-ala rayonlar hám qalalar arasında qayta bólistirilgen halda Qaraqalpaqstan Respublikası miynet uyımları esabında qaladı, otız procenti respublika dárejesinde oraylastırıladı.

Bántlikke kómeklesiwshi mámleketlik fondtıń qarjıların sarıplaw baǵdarları xalıqtıń bántligine tiyisli respublikalıq hám basqa arnawlı baǵdarlamalarda belgilenedi. (QR 11.08.2017-j. 153/XVII-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

 

22-statya. Haqı tólenetuǵın jámiyetlik jumıslardı shólkemlestiriw

Jergilikli mámleketlik hákimiyat uyımları miynet uyımlarınıń usınısı boyınsha hám olardıń qatnasıwında xalıqtı jumıs penen támiyinlew maqsetinde óz menshigindegi kárxanalar, mákemeler menen shólkemlerde, sonday-aq shártnamalar tiykarında basqa da kárxanalar, mákemeler jáne shólkemlerde haqı tólenetuǵın jámiyetlik jumıslardıń ámelge asırılıwın shólkemlestiredi. (QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

Miynet uyımlarında dizimge alınǵan hám jumıssız dep tanılǵan puqaralar menen haqı tólenetuǵın jámiyetlik jumıslarda qatnasıw ushın keyinala uzayttırıw huqıqı menen eki ay múddetke shekem bolǵan múddetli miynet shártnamaları dúziledi. (QR 30.09.2014-j. 229/XVI-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

Jámiyetlik jumıslardı orınlaw waqtında puqaralarǵa orınlanıp atırǵan jumısına qarap, biraq on bes procentke kóbeytilip jumıssızlıq napaqasınan kem bolmaǵan muǵdarda haqı tólew, bul jumıslar múddetin ulıwma miynet stajına qosıw, pensiya menen támiyinleniw hám waqtınsha miynetke uqıpsızlıq boyınsha napaqalar alıw huqıqına kepillik beriledi.

Haqı tólenetuǵın jámiyetlik jumıslarǵa tartılǵan puqaralarǵa tólenetuǵın xızmet haqınıń keminde eliw procenti kárxanalar, mákemeler hám shólkemlerdiń qarjıları esabınan, al qalǵan bólegi bolsa jergilikli byudjetler  jáne xalıqtı jumıs penen támiyinlewge járdemlesiwshi mámleketlik qor qarjıları esabınan óteledi.

 

23-statya. Jumıssız adamlardı kásipke tayarlaw hám qayta tayarlaw, olardıń mamanlıǵın arttırıw

Miynet uyımlarında dizimge alınǵan hám jumıssız dep tanılǵan adamlardı kásipke tayarlaw jáne qayta tayarlaw, olardıń mamanlıǵın arttırıw tómendegi jaǵdaylarda:

eger, jumıssız adam tiyisli kásiplik mamanlıqqa iye bolmawı sebepli oǵan qolay keletuǵın jumıs tańlaw múmkin bolmasa;

jumıssız adamnıń kásiplik kónlikpelerine sáykes keletuǵın jumıs joqlıǵı sebepli onıń kásibin (qánigeligin, jumısınıń túrin) ózgertiw zárúr bolsa;

jumıssız adam dáslepki kásibi boyınsha jumıstı orınlaw qábiletin joǵaltqan bolsa.

Jumıssız adamlardı kásipke tayarlaw hám qayta tayarlaw, olardıń mamanlıǵın arttırıw oqıw orınlarında miynet uyımlarınıń jollamaları boyınsha Bántlikke kómeklesiwshi mámleketlik qordıń usı maqsetler ushın názerde tutılǵan qarjıları esabınan ámelge asırıladı. (QR 11.08.2017-j. 153/XVII-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

 

  1. Jumıstan ayırılǵan waqıttaǵı sociallıq kepillikler

 

24-statya. Jumıssız adamlardı materiallıq qollap-quwatlaw boyınsha kepillikler

Qaraqalpaqstan Respublikasınıń húkimeti jumıssız adamlarǵa tómendegiler boyınsha kepillikler beredi: (QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

jumıssızlıq boyınsha napaqa tólew;

miynet uyımlarınıń jollaması boyınsha kásipke tayarlaw, qayta tayarlaw yamasa mamanlıǵın arttırıw dáwirinde stipendiya tóleniwi hám de usı dáwirdi ulıwma miynet stajına qosıw;

jumıssız adamǵa qaramaǵındaǵılardı esapqa ala otırıp materiallıq járdemler beriw;

haqı tólenetuǵın jámiyetlik jumıslarda qatnasıw múmkinshiligi;

miynet uyımlarınıń usınısı boyınsha jumıs islew ushın ıqtıyarlı túrde basqa jerge kóshiw menen baylanıslı bolǵan qárejetlerdi ótew.

 

25-statya. Miynet shártnaması ayırım tiykarlarǵa bola toqtatılǵanda xızmetkerlerdi materiallıq qollap-quwatlaw boyınsha qosımsha kepillikler

Miynet shártnaması;

xızmetker jańa miynet shártleri tiykarında jumıs islewdi dawam ettiriwden bas tartqanı sebepli;

texnologiyadaǵı, óndiristegi hám miynetti shólkemlestiriwdegi ózgerisler, xızmetkerler sanı (shtatı) yamasa jumıs sıpatınıń ózgeriwine alıp kelgen jumıs kóleminiń qısqarǵanlıǵı yaki kárxananıń saplastırılıwı sebepli;

xızmetkerdiń mamanlıǵı jetkilikli bolmaǵanlıǵı yamasa densawlıq jaǵdayına baylanıslı orınlanıp atırǵan jumısqa sáykes kelmewi sebepli;

bul jumıstı burın orınlap kelgen xızmetkerdiń jumısqa qayta tikleniwi sebepli biykar etilgen jaǵdaylarda jumıs izlew dáwirinde eki aydan artıq bolmaǵan waqıt ishinde xızmetkerlerdiń ortasha aylıq xızmet haqısı saqlanıp qaladı, bunda xızmetkerge tólengen bir aylıq jumıstan bosatıw napaqası da qosa esapqa alınadı.

Usı statyanıń birinshi bóliminde názerde tutılǵan kepillikler menshik iyesiniń ózgeriwi sebepli kárxana basshısı menen dúzilgen miynet shártnaması toqtatılǵan jaǵdaylarǵa da tiyisli boladı.

Eger, usı statyanıń birinshi hám ekinshi bóliminde kórsetilgen xızmetkerler miynet shártnaması toqtatılǵan kúnnen baslap on kalendarlıq kún ishinde jergilikli miynet uyımında jumıs izlep atırǵan adam sıpatında dizimnen ótse, jergilikli miynet uyımı bergen maǵlıwmatnama boyınsha úsh ay ishinde burınǵı jumıs orınlarınan ortasha xızmet haqı alıw huqıqına iye boladı.

Usı statyanıń birinshi hám ekinshi bóliminde kórsetilgen xızmetkerlerge úsh ay dawamında qolay keletuǵın jumıs tawıp berilmegen jaǵdayda, olar jumıssız dep tanıladı.

Usı statyanıń birinshi hám ekinshi bóliminde kórsetilgen, miynet shártnaması toqtatılǵannan keyin on kún ishinde jergilikli miynet uyımında dizimge alınǵan hám kásibi boyınsha qayta oqıtılıp atırǵan xızmetkerlerge Nızamnıń usı statyasınıń segizinshi bóliminde hám de 26-statyasında názerde tutılǵan tártipte hám muǵdarlarda stipendiya tólenedi.

Eger jumıs beriwshi tólewge uqıpsız (bankrot) dep tabılsa, onıń menen miynet qatnasıqlarında bolǵan xızmetkerler xızmet haqı hám ózlerine tiyisli basqa da tólemler boyınsha basqa barlıq kreditorlardıń talaplarına qaraǵanda artıqmashlıq huqıqınan paydalanadı.

Saplastırılp atırǵan kárxanalardıń qarjıları bolmaǵan jaǵdayda. Usı statyanıń birinshi bóliminde kórsetilgen xızmetkerlerge ótew tólemleri usı kárxanalardıń huqıqıy miyrasxorlarınıń qarjılarınan tólenedi, huqıqıy miyrasxorlar bolmaǵan jaǵdayda Bántlikke kómeklesiwshi mámleketlik qor qarjıları esabınan tólenedi. (QR 11.08.2017-j. 153/XVII-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

Kárxanalar, mákemeler hám shólkemler saplastırılıwı, xızmetkerler sanı (shtatı) qısqartılıwına baylanıslı jumıstan azat etilgen, miynet shártnaması toqtatılǵannan keyin on kún ishinde miynet uyımlarında dizimge alınǵan hám de kásibi boyınsha qayta oqıtılıp atırǵan yamasa óndiristen qol úzgen halda mamanlıǵın arttırıp atırǵan xızmetkerlerge miynet qatnasıqları toqtatılǵan kúnnen baslap dáslepki úsh ay dawamında burınǵı jumısındaǵı ortasha xızmet haqıdan kem bolmaǵan muǵdarda stipendiya tólenedi.

Miynet uyımı kárxanalar, mákemeler hám shólkemlerdiń basqa kárxanalar, mákemeler menen shólkemlerden jumıstan bosatılıp atırǵan adamlardı jumısqa qabıl etiwde olardıń oqıwın shólkemlestiriw ushın ketken shıǵınların tolıq yamasa bir bólegin ótewi múmkin.

Óndiristegi baxıtsız hádiyse yamasa ózlerine baylanıslı bolmaǵan sebeplerge bola kásiplik kesellikke shatılıwı nátiyjesinde jumısınan ayırılǵan hám de jumısqa ornalasıwǵa hám kásipke tayarlawǵa jáne qayta tayarlawǵa, mamanlıǵın arttırıwǵa mútáj bolǵan adamlar jumıstan azat etilgen xızmetkerlerge teńlestiriledi.

Texnologiyadaǵı, óndiris hám miynetti shólkemlestiriwdegi ózgerisler, xızmetkerler sanı (shtatı) yamasa jumıs sıpatınıń ózgeriwine alıp kelgen jumıs kóleminiń qısqarıwı yaki kárxananıń saplastırılıwına baylanıslı jumıstan azat etilgen hám jumıssız dep tanılǵan, pensiya menen támiyinlew haqqındaǵı nızam aktlerine muwapıq pensiyaǵa shıǵıw ushın talap etiletuǵın ulıwma miynet stajına iye bolǵan adamlarǵa múddetinen burın (nızam aktlerinde belgilengen ulıwma tiykarlarda pensiya tayınlaw múddetinen eki jıl burın) pensiyaǵa shıǵıw huqıqı beriledi.

 

26-statya. Kásipke tayarlaw hám qayta tayarlaw, mamanlıǵın arttırıw dáwirinde puqaralarǵa tólenetuǵın stipendiyalardıń muǵdarı

Usı Nızamnıń 25-statyasında kórsetilip ótilgen adamlardan tısqarı jumısınan hám xızmet haqıdan (miynet dáramatınan) ayırılǵan, miynet uyımlarınada dizimge alınǵan, qaramaǵında er jetpegen balaları hám basqa adamlar bolǵanlarǵa kásipke tayarlaw jáne qayta tayarlaw, mamanlıǵın arttırıw dáwirinde burınǵı jumıs ornındaǵı ortasha aylıq xızmet haqınıń keminde jetpis bes procenti (qaramaǵında balaları hám basqa adamları bolmaǵanlarǵa-eliw procenti) muǵdarında, biraq nızam aktlerinde belgilengen eń az xızmet haqı muǵdarınan kem bolmaǵan hám Ózbekstan Respublikasında qáliplesken ortasha xızmet haqıdan artıq bolmaǵan muǵdarda stipendiya tólenedi.

Uzaq waqıt (bir jıldan kóbirek) jumıs islemey atırǵan, birinshi márte jumıs izlestirip atırǵan jáne kásipke tayarlawǵa hám qayta tayarlawǵa, mamanlıǵın arttırıwǵa mútáj bolǵan adamlarǵa xalıqtıń usı kategoriyası ushın názerde tutılǵan jumıssızlıq napaqasınan az bolmaǵan hám nızam aktlerinde belgilengen eń az xızmet haqıdan artıq bolmaǵan muǵdarda stipendiya tayınlanadı.

 

27-statya. Jumıssızlıq napaqaların tólew shártleri hám múddetleri

Jumıssızlıq napaqası usı Nızamnıń 3-statyasına muwapıq jumıssız dep tanılǵan adamlarǵa tayınlanadı.

Jumıssızlıq napaqası olarǵa jergilikli miynet uyımında dizimge alınǵan birinshi kúnnen jazıladı hám tólenedi.

Jumıssızlıq napaqası tómendegi múddetlerden kóp bolmaǵan waqıt ishinde tólenedi:

jumıstan hám xızmet haqıdan (miynet dáramatınan) ayırılǵan yamasa uzaq (bir jıldan artıq) úzilisten keyin miynet etiwin qayta baslawǵa umtılıp atırǵan adamlarǵa on eki aylıq dáwir ishinde jigirma altı kalendarlıq hápte;

burın jumıs islemegen hám birinshi márte jumıs izlestirip atırǵan adamlarǵa bolsa on eki aylıq dáwir ishinde on úsh kalendarlıq hápte tólenedi.

Jumıssızlar jumıssızlıq napaqasın alıw dáwirinde jumıs izlewi hám hár eki háptede keminde bir márte jergilikli miynet uyımına jumısqa yaki kásipke tayarlawǵa, qayta tayarlawǵa, qánigeligin asırıwǵa jollama alıw ushın múrájat etiwi shárt. (QR 30.09.2014-j. 229/XVI-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

 

28-statya. Jumıssızlıq napaqasınıń muǵdarların anıqlaw tártibi

Jumıstan hám xızmet haqıdan (miynet dáramatınan) ayırılǵan adamlar ushın jumıssızlıq napaqası burınǵı jumıs ornındaǵı sońǵı bir jıldaǵı birinshi ortasha xızmet haqıǵa procent esabında belgilenedi. Basqa jaǵdaylarda jumıssızlıq napaqası nızam aktlerinde belgilengen eń az xızmet haqı muǵdarına procent esabında belgilenedi.

Qaramaǵında on altı jasqa tolmaǵan balaları hám basqa adamlar bolǵan jumıssız adamlarǵa napaqa muǵdarı on procentke kóbeytiledi.

Xızmet haqıǵa koefficientler belgilengen jerlerde jasaytuǵın adamlarǵa tayınlanatuǵın jumıssızlıq napaqası muǵdarı olardıń usı orınlarda jasaǵan dáwiri ushın sol jerde óndirislik emes tarmaqlarınıń xızmetkerlerine belgilengen koefficientti qollanǵan ráwishte anıqlanadı. Jumıssızlıq napaqası muǵdarın esaplap shıǵıwda rayon koefficientlerin qollanıw tártibi Ózbekstan Respublikası Bántlik hám miynet qatnasıqları ministrligi tárepinen belgilenedi. (QR 11.08.2017-j. 153/XVII-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

 

29-statya. Jumıstan hám xızmet haqıdan ayırılǵan adamlarǵa arnalǵan jumıssızlıq napaqasınıń muǵdarı

Jumıstan hám xızmet haqıdan (miynet dáramatınan) ayırılǵan  jaǵdayda, jumıssızlıq napaqasın alıw huqıqına iye bolǵan adamlarǵa aldıńǵı jumıs ornındaǵı ortasha xızmet haqınıń eliw procenti muǵdarında, lekin nızam aktlerinde belgilengen eń az xızmet haqıdan tómen bolmaǵan hám napaqanı esaplaw waqtında Ózbekstan Respublikasında belgilengen ortasha xızmet haqıdan artıq bolmaǵan muǵdarda jumıssızlıq napaqasın tólewge kepillik beriledi.

 

30-statya. Áskeriy xızmetten, Ishki isler hám milliy qáwipsizlik xızmeti uyımlarınan bosatılǵan adamlarǵa jumıssızlıq napaqasınıń muǵdarı

Áskeriy xızmetten, Ishki isler hám milliy qáwipsizlik xızmeti uyımlarınan bosatılıwına baylanıslı xızmet haqıdan ayrılǵan adamlar usı Nızamnıń 29-statyasında názerde tutılǵan shártler tiykarında jumıssızlıq napaqasın alıw huqıqına iye.

Áskeriy xızmetten, Ishki isler hám Milliy  qáwipsizlik xızmeti uyımlarınan bosatılǵan hám jergilikli miynet uyımlarına murajat etiwden aldın islemegen adamlarǵa napaqa muǵdarı nızam aktlerinde belgilengen eń az xızmet haqı muǵdarı dárejesinde esaplap shıǵarıladı.

 

31-statya. Birinshi márte jumıs izlep atırǵan adamlarǵa arnalǵan jumıssızlıq napaqasınıń muǵdarı

Burın islemegen, birinshi márte jumıs izlep atırǵan hám jumıssızlıq napaqasın alıw huqıqına iye bolǵan adamlarǵa jergilikli miynet uyımı tárepinen kásipke tayarlaw yaki jumısqa ornalasıw imkaniyatı berilmegen jaǵdayda, olarǵa nızam aktlerinde belgilengen eń az xızmet haqınıń keminde 75 procenti muǵdarında napaqa tóleniwine kepillik beriledi.

 

32-statya. Uzaq tánepisten keyin jumıs izlep atırǵan adamlarǵa arnalǵan jumıssızlıq napaqasınıń muǵdarı

Uzaq (bir jıldan artıq) tánepisten keyin, miynet jolın qayta baslawǵa háreket etip atırǵan jumıssız adamlarǵa tómendegi muǵdarda napaqa tólew kepilligi beriledi.

Qánigeligi bolǵan adamlar ushın, sonday-aq, on eki ay dawamında haqı tólenetuǵın jumıs penen bántligi on eki kalendarlıq hápteden kem bolmaǵan adamlar ushın, eger olardıń jumısqa ornalasıwı ushın kásipke qayta úyretiwdi yaki qánigeligin arttırıwdı talap etpese, nızam aktlerinde belgilengen eń az xızmet haqıdan kem bolmaǵan muǵdarda.

Basqa jaǵdaylarda, sonıń ishinde, qánigeligi bolmaǵan adamlarǵa, jergilikli miynet uyımı tárepinen kásipke tayarlaw, qayta tayarlaw hám qánigeligin arttırıw imkaniyatı berilmegen jaǵdayda, nızam aktlerinde belgilengen eń az xızmet haqınıń 75 procenti muǵdarında.

 

33-statya. Kásipke tayarlaw hám qayta tayarlawdan ótken, qánigeligin arttırıwdı tamamlaǵan adamlarǵa arnalǵan jumıssızlıq napaqasınıń muǵdarı

Jumıssız dep moyınlanǵan adamlar óndiristen qol úzgen ráwishte kásipke tayarlawdan hám qayta tayarlawdan ótkennen, qánigeligin arttırıwdı tamamlaǵannan soń nızam aktlerinde belgilengen eń az xızmet haqıdan kem bolmaǵan muǵdarda jumıssızlıq napaqasın alıw huqıqına iye.

 

34-statya. Jumıssızlıq napaqasın tólewdi biykar etiw, toqtatıp qoyıw hám onıń muǵdarın kemeytiw

Tómendegi jaǵdaylarda jumıssızlıq napaqasın tólew biykar etiledi:

jumıssız adam jumısqa ornalasqanda;

jumıssız adam usınılǵan sáykes keletuǵın jumıstan eki márte bas tartqan jaǵdayda;

jumıssız adam nızam aktlerine muwapıq pensiya menen támiyinleniw huqıqına iye bolǵan jaǵdayda;

qaramaǵında úsh adamǵa shekem  bolǵan, otız bes jasqa tolmaǵan jumıssız erkek haqı tólenetuǵın jámiyetlik jumıslarda qatnasıwdan bas tartqan jaǵdayda; (QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

jumıssız adam sudtıń húkimi menen qamaq yaki erkinen ayırıw túrindegi jazaǵa húkim etilgen jaǵdayda;

jumıssızlıq napaqasın alıp turǵan dáwirde jergilikli miynet uyımın xabarlandırmay waqıtsha atqaratuǵın jumısqa ornalasqan jaǵdayda;

jumıssızlıq napaqasın alıw jolı menen alǵan jaǵdayda;

jumıssız adam qaytıs bolǵan jaǵdayda.

Tómendegi jaǵdaylarda jumıssızlıq napaqasın tólew toqtatıp qoyıladı:

jumıssız adam kásipke tayarlaw hám qayta tayarlaw yaki qánigeligin arttırıwǵa jiberilgen bolsa, stipendiya alatuǵın ráwishte kásipke tayarlaw yamasa qayta tayarlawdan ótiw ya qánigeligin arttırıw dáwirinde;

jumıssız adam arnawlı emlew-profilaktikalıq mákemede emlew kursın ótip atırǵan bolsa, bunday mákemede bolǵan dáwirinde;

jumıssız shaxs haqı tólenetuǵın jámiyetlik jumıslarda qatnasıp atırǵan bolsa, bunday jumıslarda qatnasqan  dáwirde; (QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

jumıssız adam sebepsiz belgilengen múddetke jergilikli miynet uyımına kelmegen jaǵdayda, jumıssızlıq napaqasın tólew úsh ayǵa deyingi múddetke toqtatıp qoyılıwı yaki napaqa muǵdarı kemeytiliwi múmkin.

 

35-statya. Jumıssız puqaralarǵa materiallıq járdem

Jumıssızlıq napaqasın tólewdiń belgilengen múddeti ótiwine baylanıslı jumıssızlıq napaqasın alıw huqıqınan ayırılǵan jumıssız puqaralarǵa Bántlikke kómeklesiwshi mámleketlik qordan yaki jergilikli byudjetlerden ajıratılatuǵın qarjılar esabınan materiallıq járdem kórsetiliwi múmkin.

Bántlikke kómeklesiwshi mámleketlik fond qarjılarınan yaki Qaraqalpaqstan Respublikası byudjeti qarjılarınan materiallıq járdem kórsetiw tártibi, muǵdarı hámde shártleri tiyisliligi boyınsha Ózbekstan Respublikası Bántlik hám miynet qatnasıqları ministrligi hám Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesi tárepinen belgilenedi.
(QR 11.08.2017-j. 153/XVII-sanlı Nızamı tiykarında ózgeris kirgizilgen)

 

 

 

 




 XALÍQ ARASÍNDA MIKRONUTRIENT JETISPEWShILIGI PROFILAKTIKASÍ HAQQÍNDA

QARAQALPAQSTAN RESPUBLIKASÍNÍŃ NÍZAMÍ

28.12.2010-j. №62/IV

 

 XALÍQ ARASÍNDA MIKRONUTRIENT JETISPEWShILIGI PROFILAKTIKASÍ HAQQÍNDA

 

Usı Nızamǵa tómendegige muwapıq ózgerisler kirgizilgen:

18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı QR Nızamı

 

I BAP. ULÍWMA  REJELER

 

1-statya. Usı Nızamnıń maqseti

Usı Nızamnıń maqseti xalıq arasında mikronutrient jetispewshiligi profilaktikası salasındaǵı qatnasıqlardı tártiplestiriwden ibarat.

 

2-statya. Xalıq arasında mikronutrient jetispewshiligi profilaktikası haqqındaǵı nızamshılıq                   

Xalıq arasında mikronutrient jetispewshiligi profilaktikası haqqındaǵı nızamshılıq usı Nızam hám basqa da nızam aktlerinen ibarat.

Eger Ózbekstan Respublikasınıń halıqaralıq shártnamasında Qaraqalpaqstan Respublikasınıń xalıq arasında mikronutrient jetispewshiligi profilaktikası haqqındaǵı nızam aktlerinde názerde tutılǵanınan basqasha rejeler belgilengen bolsa, xalıqaralıq shártnamanıń rejeleri qollanıladı.

 

3-statya. Tiykarǵı túsinikler

Usı Nızamda tómendegi tiykarǵı túsinikler qollanıladı:

mikronutrientler – adam organizminiń normal ósiwi hám rawajlanıwı ushın zárúr bolǵan, ornın basqa nárse basa almaytuǵın azıq-awqatlıq zatlar (vitaminler hám minerallar);

mikronutrient jetispewshiligi – adam organizminiń azıq-awqat penen kelip túsetuǵın mikronutrientler jeterli emesligi sebepli keselliklerdiń rawajlanıwına alıp keletuǵın jaǵdayı;

bayıtılǵan azıq-awqat ónimleri – islep shıǵarılıw processinde mikronutrientler menen bayıtılǵan (fortifikaciyalanǵan) azıq-awqat ónimi;

mikronutrientler saplementaciyası – xalıqtıń belgili bir toparları arasında mikronutrientlerdiń dárilik zatlar sıpatında profilaktikalıq dozalarda qollanılıwı;

xalıqtıń belgili bir toparları – mikronutrient jetispewshiligi profilaktikası ilajları ámelge asırılıp atırǵan xalıqtıń toparları.

 

II BAP. XALÍQ ARASÍNDA MIKRONUTRIENT JETISPEWShILIGI PROFILAKTIKASÍ MÁMLEKET TÁREPINEN TÁRTIPLESTIRILIWI

 

4-statya. Xalıq arasında mikronutrient jetispewshiligi        profilaktikası salasındaǵı mámleketlik siyasattıń tiykarǵı baǵdarları

Xalıq arasında mikronutrient jetispewshiligi profilaktikası salasındaǵı mámleketlik siyasattıń tiykarǵı baǵdarları tómendegilerden ibarat:

xalıqtı bayıtılǵan azıq-awqat ónimi menen támiyinlewge qaratılǵan sociallıq, ekonomikalıq, huqıqıy hám shólkemlestiriwshilik ilajlardı ámelge asırıw;

bayıtılǵan azıq-awqat óniminiń hám azıq-awqat ónimin bayıtıw ushın mólsherlengen vitamin-mineral aralaspalardıń sapası hámde qáwipsizligi ústinen qadaǵalawdı támiyinlew;

bayıtılǵan azıq-awqat ónimi islep shıǵarılıwın rawajlandırıw;

azıq-awqat ónimin bayıtıw ushın mólsherlengen vitamin-mineral aralaspalar islep shıǵarılıwın qollap-quwatlaw;

mikronutrientler saplementaciyası;

xalıq arasında mikronutrient jetispewshiligi profilaktikasına qaratılǵan baǵdarlar ámelge asırılıwın monitoring etiw hám bahalaw;

mikronutrient jetispewshiligin anıqlawshı zamanagóy texnologiyalardı hám onıń profilaktikası usılların rawajlandırıwda ilimiy izertlewlerdi qollap-quwatlaw;

xalıqaralıq birge islesiwdi rawajlandırıw.

 

5-statya. Xalıq arasında mikronutrient jetispewshiligi         profilaktikası salasındaǵı mámleketlik basqarıw

Xalıq arasında mikronutrient jetispewshiligi profilaktikası salasındaǵı mámleketlik basqarıwdı Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesi, Qaraqalpaqstan Respublikası Densawlıqtı saqlaw ministrligi, Qaraqalpaqstan Standartlastırıw hám metrologiya basqarması, Sınaw hám sertifikatlastırıw orayı ámelge asıradı.

Xalıq arasında mikronutrient jetispewshiligi profilaktikası salasındaǵı mámleketlik basqarıw:

mámleketlik basqarıw uyımlarınıń, sonday-aq bayıtılǵan azıq-awqat ónimi hám azıq-awqat ónimin bayıtıw ushın mólsherlengen vitamin-mineral aralaspalar islep shıǵarıwshılardıń jumısın muwapıqlastırıp barıwdı;

bayıtılǵan azıq-awqat óniminiń hám azıq-awqat ónimin bayıtıw ushın mólsherlengen vitamin-mineral aralaspalardıń sapası hámde qáwipsizligi ústinen qadaǵalawdı ámelge asırıwdı;

bayıtılǵan azıq-awqat óniminiń hám azıq-awqat ónimin bayıtıw ushın mólsherlengen vitamin-mineral aralaspalardıń qáwipsizligine baylanıslı májbúriy talaplarǵa tiyisli texnikalıq jaqtan tártipke salıw salasındaǵı normativlik hújjetler islep shıǵıwdı, jumıslardı shólkemlestiriwdi hám olardı orınlawdı támiyinlewdi;

profilaktika hám sanitariya-epidemiologiya ilajları ótkeriliwin shólkemlestiriwdi óz ishine aladı.

        

6-statya. Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesiniń xalıq arasında mikronutrient jetispewshiligi profilaktikası salasındaǵı wákillikleri

Qaraqalpaqstan Respublikası  Ministrler Keńesi:

xalıq arasında mikronutrient jetispewshiligi profilaktikası salasındaǵı mámleketlik hám aymaqlıq baǵdarlamalardıń islep shıǵılıwında qatnasadı hám ámelge asırılıwın támiyinleydi;
(QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında ózgeris kirgizilgen)

xalıq arasında mikronutrient jetispewshiligi profilaktikası máseleleri boyınsha mámleketlik basqarıw uyımlarınıń jumısın muwapıqlastırıwdı hámde oǵan basshılıqtı ámelge asıradı;

xalıq arasında mikronutrient jetispewshiligi profilaktikası salasındaǵı aymaqlıq baǵdarlamalardıń ámelge asırılıwın shólkemlestiredi; (QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında alıp taslanǵan)

xalıq arasında mikronutrient jetispewshiligi profilaktikası maqsetinde tiyisli mámleketlik basqarıw uyımları aymaqlıq bólimleriniń hámde bayıtılǵan azıq-awqat ónimi hám azıq-awqat ónimin bayıtıw ushın mólsherlengen vitamin-mineral aralaspalardı islep shıǵarıwshılardıń jumısın muwapıqlastırıp baradı;

bayıtılǵan azıq-awqat óniminiń hám azıq-awqat ónimin bayıtıw ushın mólsherlengen vitamin-mineral aralaspalardıń sapası hámde qáwipsizligin hám olardı saqlaw sharayatların támiyinlew boyınsha ilajlar kóredi.

Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesi nızam aktlerine muwapıq basqa da wákilliklerdi ámelge asırıwı múmkin.

 

7-statya. Qaraqalpaqstan Respublikası Densawlıqtı saqlaw ministrliginiń Xalıq arasında mikronutrient jetispewshiligi profilaktikası  salasındaǵı wákillikleri

Qaraqalpaqstan Respublikası  Densawlıqtı saqlaw ministrligi:

xalıq arasında mikronutrient jetispewshiligi profilaktikası salasında mámleketlik sanitariyalıq qadaǵalawdı ámelge asıradı;

xalıq arasında mikronutrient jetispewshiligi profilaktikası salasındaǵı mámleketlik baǵdarlamalardı islep shıǵılıwında qatnasadı hám ámelge asıradı;

bayıtılǵan azıq-awqat óniminiń hám azıq-awqat ónimin bayıtıw ushın mólsherlengen vitamin-mineral aralaspalardıń qáwipsizligi boyınsha májbúriy talaplarǵa tiyisli texnikalıq jaqtan tártipke salıw salasındaǵı jumıslardı shólkemlestiredi hám olardıń orınlanıwın támiyinleydi;

xalıqtıń mikronutrientler saplementaciyası ótkeriliwi tiyis bolǵan maqsetli toparların anıqlaydı; (QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında alıp taslanǵan)

mikronutrientler saplementaciyasın shólkemlestiredi;

xalıq arasında mikronutrient jetispewshiligi profilaktikası boyınsha sanitariya-gigiena hám túsindiriw jumısların alıp baradı;

xalıq arasında mikronutrient jetispewshiligi profilaktikasına qaratılǵan baǵdarlamalardıń ámelge asırılıwı monitoringin alıp baradı hám bahalaydı.

Qaraqalpaqstan Respublikası Densawlıqtı saqlaw ministrligi nızam aktlerine muwapıq basqa da wákilliklerdi hám ámelge asırıwı múmkin.

 

8-statya. Qaraqalpaqstan Standartlastırıw hám metrologiya basqarmasınıń, Sınaw hám sertifikatlastırıw orayınıń xalıq arasında mikronutrient jetispewshiligi profilaktikası salasındaǵı wákillikleri

Qaraqalpaqstan Standartlastırıw hám metrologiya basqarması, Sınaw hám sertifikatlastırıw orayı:

bayıtılǵan azıq-awqat ónimin hám azıq-awqat ónimin bayıtıw ushın mólsherlengen vitamin-mineral aralaspalardı islep shıǵarıwda texnikalıq jaqtan tártipke salıw salasındaǵı normativlik aktlerdiń májbúriy talaplarınıń yuridikalıq shaxslar tárepinen saqlanıwı ústinen mámleketlik qadaǵalawdı ámelge asıradı;

bayıtılǵan azıq-awqat ónimin hám azıq-awqat ónimin bayıtıw ushın mólsherlengen vitamin-mineral aralaspalardı májbúriy sertifikatlastırıw boyınsha jumıstı shólkemlestiredi.

Qaraqalpaqstan Standartlastırıw hám metrologiya basqarması, Sınaw hám sertifikatlastırıw orayı nızam aktlerine muwapıq basqa da wákilliklerdi ámelge asırıwı múmkin.

 

8¹-statya.  Jergilikli mámleketlik  xákimiyat uyımlarınıń halıq arasında mikronutrient jetispewshiligi profilaktikası tarawındaǵı wákillikleri

Jergilikli mámleketlik hákimiyat uyımları:

halıq arasında mikronutrient jetispewshiligi profilaktikası tarawındaǵı aymaqlıq baǵdarlamalarınıń ámelge asırılıwın shólekmlestiredi;

halıq arasında mikronutrient jetispewshiligi profilaktikası maqsetinde tiyisli mámleketlik basqarıw wyımları aymaqlıq bólimlerdiń hámde bayıtılǵan azıq-awqat ónimin hám azıq-awqat ónimin bayıtıw ushın mólsherlengen vitamin-mineral aralaspalardı islep shıǵarıw jumısın muwapıqlastırıp baradı;

bayıtılǵan azıq-awqat ónimin hám azıq-awqat ónimin bayıtıw ushın mólsherlengen vitamin-mineral aralaspalardıń sapası hámde qawipsizligin hám olardı saqlaw sharayatların támiyinlew boyınsha is-ilajlar kóredi.

Jergilikli mámleketlik hákimiyat uyımları nızam  hújjetlerine muwpıq basqa wákilliklerdi de ámelge asırıwı múmkin. (QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

 

III BAP. XALÍQ ARASÍNDA MIKRONUTRIENT JETISPEWShILIGI PROFILAKTIKASÍ ILAJLARÍ

 

 9-statya. Xalıq arasında mikronutrient jetispewshiligi         profilaktikasınıń túrleri

Xalıq arasında mikronutrient jetispewshiligi profilaktikasınıń tómendegi túrleri ámelge asırıladı:

bayıtılǵan azıq-awqat ónimine bolǵan mútájlikti anıqlaw hám onnan paydalanıwdı támiyinlew;

mikronutrientler saplementaciyası;

sanitariya-gigiena hám túsindiriw jumısları.

 

10-statya. Bayıtılǵan azıq-awqat ónimin hám azıq-awqat ónimin bayıtıw ushın mólsherlengen vitamin-mineral aralaspalardı islep shıǵarıw

Bayıtılǵan azıq-awqat ónimin hám azıq-awqat ónimin bayıtıw ushın mólsherlengen vitamin-mineral aralaspalardı islep shıǵarıw yuridikalıq shaxslar tárepinen ámelge asırıladı.

 

11-statya. Bayıtılǵan azıq-awqat ónimin hám azıq-awqat ónimin bayıtıw ushın mólsherlengen vitamin-mineral aralaspalardı sertifikatlastırıw

Bayıtılǵan azıq-awqat ónimi hám azıq-awqat ónimin bayıtıw ushın mólsherlengen vitamin-mineral aralaspalar nızam aktlerinde belgilengen tártipte májbúriy sertifikatlastırılıwı tiyis.

 

12-statya. Bayıtılǵan azıq-awqat ónimin hám azıq-awqat ónimin bayıtıw ushın mólsherlengen vitamin-mineral aralaspalardı oraw, tamǵalaw, tasıw, saqlaw, realizaciyalaw hám Ózbekstan Respublikası aymaǵına alıp kiriw

Bayıtılǵan azıq-awqat ónimin hám azıq-awqat ónimin bayıtıw ushın mólsherlengen vitamin-mineral aralaspalardı oraw, tamǵalaw, tasıw, saqlaw, realizaciyalaw hám Ózbekstan Respublikası aymaǵına alıp kiriw nızam aktlerinde belgilengen tártipte ámelge asırıladı.

 

13-statya. Xalıq arasında mikronutrient jetispewshiligi profilaktikası salasındaǵı reklama

Xalıq arasında mikronutrient jetispewshiligi profilaktikasına qaratılǵan kommerciyalıq emes túrdegi reklama sociallıq reklama málimlemesi bolıp tabıladı. Sociallıq reklama málimlemesin biypul tayarlawshılar hám tarqatıwshılar nızam aktlerinde názerde tutılǵan jeńilliklerden paydalanadı.

 Bayıtılǵan azıq-awqat óniminiń reklaması nızam aktlerine muwapıq ámelge asırıladı.

 

IV BAP. JUWMAQLAWShÍ REJELER

 

 

 

14-statya. Tartıslardı sheshiw

Xalıq arasında mikronutrient jetispewshiligi profilaktikası salasındaǵı tartıslar nızam aktlerinde belgilengen tártipte sheshiledi.

 

15-statya. Xalıq arasında mikronutrient jetispewshiligi profilaktikası haqqındaǵı nızam aktlerin buzǵanlıǵı ushın juwapkershilik

Xalıq arasında mikronutrient jetispewshiligi profilaktikası haqqındaǵı nızam aktlerin buzǵanlıqta ayıpker shaxslar belgilengen tártipte juwapker boladı.




REKLAMA HAQQÍNDA

QARAQALPAQSTAN RESPUBLIKASÍNÍŃ NÍZAMÍ

28.08.1999-j. №463/I

  

REKLAMA HAQQÍNDA

 

Usı Nızamǵa tómendegilerge muwapıq ózgerisler kirgizilgen:

12.11.2003-j.227/II-sanlı QR Nızamı

05.10.2007-j. 165/III-sanlı QR Nızamı

26.12.2007-j. 180/III-sanlı QR Nızamı

22.05.2010-j. 31/II-sanlı QR Nızamı

30.06.2011-j. 88/VI-sanlı QR Nızamı

30.09.2014-j.229/XVI-sanlı QR Nızamı

18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı QR Nızamı

26.12.2018-j. 225/XXIV-sanlı QR Nızamı

 

1-statya. Nızamnıń maqsetim wazıypaları

Nızamnıń maqseti reklamanı tayarlaw hám tarqatıw menen baylanıslı bolǵan qatnasıqlardı tártiplestiriwden ibarat.

Nızamnıń tiykarǵı wazıypaları tómendegilerden turadı:

yuridikalıq hám fizikalıq shaxslar yaki ónimler haqqında málimleme aǵımın qáliplestiriw; (QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

isbilermenlik hám tutınıw mádeniyatın jetilistiriw;

reklamanıń mámleketlik hám jámiyetlik máplerge, ádep-ikramlılıq jáne ruwxıylıqtıń ulıwma qabıl etilgen normalarına, yuridikalıq hám fizikalıq shaxslardıń issheńlik abırayına, qorshap turǵan ortalıqtıń jaǵdayına qaslıq etiwden qorǵanıw ilajların támiyinlew; (QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

ónimniń xarakteri, tayarlanıw usılı hám ornı, tutınıw qásiyetleri, sapası hám basqa da sıpatları, onı realizaciya etiw shártleri haqqında tutınıwshını aljastıratuǵın jalǵan yaki anıq emes maǵlıwmatlardıń reklama quralında tarqatılıwınıń aldın alıw.

 

2-statya. Nızamnıń qollanıw salası

Qaraqalpaqstan Respublikası aymaǵında reklama tayarlaw hám tarqatıw menen baylanıslı bolǵan qatnasıqlarda usı Nızam basshılıqqa alınadı.

Bul Nızam, sociallıq waqıyalardı, siyasiy partiyalardıń, diniy shólkemler hám jámiyetlik birlespelerdiń máplerin sálelendiriwshi jáne olardı qollap-quwatlawǵa arnalǵan málimleme menen baylanıslı bolǵan qatnasıqlarǵa tiyisli emes.

 

3-statya. Reklama haqqındaǵı nızam aktleri

Reklama haqqındaǵı nızam aktleri usı Nızam hám basqa nızam aktlerinen ibarat.

Eger Ózbekstan Respublikasınıń xalıqaralıq shártnamasında Qaraqalpaqstan Respublikasınıń reklama haqqındaǵı nızam aktlerindegiden basqasha qádeler belgilengen bolsa, xalıqaralıq shártnama rejeleri qollanıladı.

 

4-statya. Tiykarǵı túsinikler

Bul Nızamda tómendegi tiykarǵı túsinikler qollanıladı:

reklama – tikkeley yamasa dáldalshılıq baǵdarda dáramat alıw maqsetinde yuridikalıq hám fizikalıq tárepler yaki ónim haqqında tarqatılatuǵın arnawlı málimleme; (QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında alıp taslanǵan)

reklama – tikkeley yaki birewdiń járdemi arqalı payda (dáramat) alıw maqsetinde yuridikalıq yaki fizikalıq shaxslar, ónim, sonıń ishinde tovar belgisi, xızmet kórsetiw belgisi hám texnologiyalar haqqında hár qıylı formada hám hár qıylı qurallar járdeminde nızam hújjetlerine muwapıq tarqatılatuǵın arnawlı xabar; (QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

reklama beriwshi – reklamanı tayarlaw hám (yamasa) tarqatıw ushın oǵan  buyırtpashı bolǵan shaxs. (QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

reklama tayarlawshı – reklama tolıq yaki bir bólegin tayarlawdı ámelge asırıwshı tárep;

reklama tarqatıwshı – reklama quralları arqalı reklama tarqatıwdı ámelge asırıwshı tárep;

reklamadan paydalanıwshı – reklama baǵdarlanǵan tárep yamasa olardıń toparı;

reklama quralları – reklamanı onnan paydalanıwshıǵa jetkeriw ushın qollanılatuǵın qurallar;

ónim – tovarlar, jumıslar, xızmetler;

qarsı reklama – nadurıs (insapsız, kóz-kóreki jalǵan) reklama keltirip shıǵarǵan yaki keltirip shıǵarıwı múmkin bolǵan aqıbetlerdi saplastırıw maqsetinde tarqatılatuǵın biykarlaw.

 

5-statya. Reklamanıń tili

Qaraqalpaqstan Respublikası aymaǵında reklama Qaraqalpaqstan Respublikasınıń mámleketlik tillerinde yaki reklama beriwshiniń qálewine qaray basqa tillerde tarqatıladı. Belgilengen tártipte dizimge alınǵan tovar belgileri (xızmet kórsetiw nıshanları), baspa usılında terilgen buwınlı belgiler (logotipler) nusqası qaysı tilde bolsa, sol tilde keltiriliwi múmkin.

 

6-statya. Reklamaǵa tiyisli tiykarǵı talaplar

Nızamlılıq, anıqlıq, isenimlilik, reklamadan paydalanıwshıǵa ruwxıy hám materiallıq zıyan keltirmeytuǵın formalar hám qurallardan paydalanıw reklamaǵa qoyılatuǵın tiykarǵı talaplar bolıp tabıladı.

Reklamada tómendegiler qadaǵan etiledi:

islep shıǵarılıwı yaki realizaciya etiliwi nızam aktleri menen qadaǵan etilgen ónim haqqında málimleme tarqatıw;

jınısı, rasası, milleti, tili, dini, sociallıq shıǵısı, kózqarasları, jeke hám sociallıq awhalına jáne basqa da jaǵdaylarǵa qarap kemsitiw yaki ózge tárepler óniminiń abırayın túsiriw;

nızam aktleriniń buzılıwına alıp keliwi múmkin bolǵan, puqaralardıń densawlıǵı yaki ómirine hám qorshap turǵan ortalıqqa zálel keltiriwshi yamasa zıyan keltiriwi múmkin bolǵan, sonday-aq, qáwipsizlik quralların pisent etpewge iytermelewshi háreketlerge shaqırıw;

májbúriy sertifikatlastırılıwı zárúr bolǵan yaki islep shıǵarılıwı yamasa realizaciya etiliwi ushın arnawlı ruxsatnama (licenziya) bolıwı talap etiletuǵın ónimdi tiyisli sertifikatı, licenziyası bolmastan reklama etiw;

eger avtorlıq huqıqı yaki oǵan baylanıslı huqıqlar haqqındaǵı nızam aktlerinde basqasha reje názerde tutılǵan bolmasa, basqa ónim reklamasında qollanılatuǵın ulıwma sheshim, tekst, súwret, muzıkalı jáne hawazlı effektlerdi dál tákirarlaw (kóshirme islew yaki uqsatıw);

fizikalıq táreptiń atı yaki súwretinen onıń kelisimisiz paydalanıw;

pornografiyanı tarqatıw;

málimleme mazmunınıń buzılıwına alıp keliwi múmkin bolǵan shet el sózleri hám ibaralarına paydalanıw;

ónim mámleketlik uyımlar yamasa olardıń lawazımlı shaxsları tárepinen maqullanǵanlıǵın kórsetiw;

qatnasıw ushın belgili bir ónimdi alıw shárti qoyılǵan xoshametlewshi lotereya, tańlaw, oyın yamasa usıǵan usas basqada ilajlar ótkeriwdi ilajdıń shólkemlestiriwshisin, onı ótkeriw qaǵıydaları hám múddetlerin, bunday ilaj haqqındaǵı málimleme deregin, sıylıqlar yamasa utıslar muǵdarın, olardı alıw múddetleri, ornı hám tártibin kórsetpegen halda reklama etiw;

ónimlerdi tovar belgisi yamasa xızmet kórsetiw belgisi reklama etiw qadaǵan etilgen yaki reklama etiwge baylanıslı tiyisli sheklewler yamasa talaplar belgilengen ónimniń tovar belgisi yaki xızmet kórsetiw belgisi menen aljastırıp jiberetuǵın dárejede bir qıylı yamasa oǵan dál uqsas bolǵan basqada ónimniń reklaması kórinisinde reklama etiw.

 

7-statya. Jas óspirimlerge arnalǵan reklamaǵa tiyisli sheklewler

         Tómendegi reklama qadaǵan etiledi:

tek ǵana jas óspirimlerge arnalǵan yaki kámalat jasına tolmaǵanlardıń alıwı yamasa tutınıwı qadaǵan etilgen ónimdi jas óspirimlerdiń tutınıp yaki paydalanıp atırǵanı túsirilgen reklama;

jas óspirimlerdi ónim alıwǵa yaki reklamalanıp atırǵan ónimdi alıwdı ótinish etip úshinshi múrájat etiwge shaqırıwshı reklama;

haqıyqıy yaki oyınshıq quraldan paydalanılǵan reklama.

 

8-statya. Reklama beriwshiniń huqıq hám minnetleri

         Reklama beriwshi tómendegi huqıqlarǵa iye:

reklama boyınsha shártnama dúziw haqqında járiyalı usınıs (ǵalaba oferta) kirgiziw;

reklama tayarlawshı hám tarqatıwshı shártnamanı tiykarsız ráwishte biykarlaǵan jaǵdaylarda, keltirilgen záleldiń ornın jáne ruwxıy zıyandı ótew haqqında dawa arza menen sudqa múrájat etiw.

Reklama beriwshi:

reklama tayarlawshı yaki tarqatıwshınıń talabı boyınsha reklama málimlemesiniń isenimliligin tastıyıqlawshı hújjetlerdi usınıwı;

eger reklama beriwshiniń jumısı licenziyalanıwı zárúr bolsa, ónimdi yaki reklama beriwshiniń ózin reklamalap atırǵanda tiyisli ruxsatnamanı usınıwı shárt.

Reklama beriwshi nızam aktlerine muwapıq basqa huqıqlarǵa iye bolıwı hám basqa da minnetlerdi orınlawı múmkin.

 

9-statya. Reklama tayarlawshı hám tarqatıwshınıń huqıq hám wazıypaları

Reklama tayarlawshı hám tarqatıwshı tómendegi huqıqlarǵa iye:

ǵalaba oferta jiberilgen tárepten belgilengen tártipte akcent alǵannan keyin reklama beriwshi shártnama dúziwden bas tartqan jaǵdaylarda, bul tárepti shártnama dúziwge májbúrlew haqqında hám reklama beriwshiniń shártnama dúziwden tiykarsız ráwishte bas tartqanlıǵı sebepli keltirilgen záleldi ótew haqqındaǵı talabı boyınsha sudqa múrájat etiw;

nızam aktlerinde belgilengen jaǵdaylarda reklama beriwshiden tiyisli licenziyanı talap etiw.

Reklama tayarlawshı hám tarqatıwshı:

usı Nızamda belgilengen reklama jumısı hám qáwenderlik etiw qádelerin orınlawı;

málimleme yaki basqa materialdı bergen tárep haqqındaǵı maǵlıwmatlardı onıń kelisimisiz járiya etpewi;

reklama beriwshi nızam aktleriniń buzılıwına alıp keliwi múmkin bolǵan maǵlıwmat bergen jaǵdayda reklama beriwshini bul haqqında waqtında xabardar etiwi tiyis.

Reklama tayarlawshı hám tarqatıwshı nızam aktlerine muwapıq basqa huqıqlarǵa iye bolıwı jáne basqa minnetlerdi orınlawı múmkin.

 

10-statya. Reklamaǵa tiyisli avtorlıq huqıq

         Reklamaǵa bolǵan avtorlıq huqıq hám oǵan baylanıslı huqıqlardı tártiplestiriw nızam aktlerine muwapıq ámelge asırıladı.

 

11-statya. Reklamanı identifikaciyalaw

Reklama, onı tarqatıw túrleri yaki qurallarınan ǵárezsiz, basqa málimlemeden reklama dep esaplaw múmkin bolatuǵın dárejede ajıratılǵan bolıwı kerek.

Televidenie hám radiodaǵı reklama basqa baǵdarlamalardan onıń baslanıwı hám tamamlanıwında audio-, video-, aralas qurallar yaki alıp barıwshınıń túsinikleri járdeminde ajıratıp qoyılıwı tiyis.

Ónimge qızıǵıwdı qáliplestiriw menen ónim realizaciyasına járdemlesiw ushın ónimniń belgili markasına (modeline, artikulına) yaki onıń óndiriwshisine tutınıwshınıń dıqqatın arnawlı tartıwshı, sonday-aq, usı ónimdi óndiriwshi yamasa tarqatıwshı tárepke tiyisli maǵlıwmatlardan (rekvizitlerden) ibarat málimleme materialı, avtorlıq jáne redakciya materialı – reklama bolıp esaplanadı hám ol «Reklama» yaki «Reklama ornına» rubrikası menen jaylastırılıwı tiyis.

 

12-statya. Qáwenderlik

Tele hám radio kórsetiwlerdi dóretiwde, basqa ǵalaba xabar quralları ushın materiallar tayarlawda, teatr – koncert baǵdarlamaları hám usı baǵdardaǵı hár qıylı ilajlardı uyımlastırıwda qáwenderler qatnasıwı múmkin.

Reklama televidenie hám radio, audiovizual ónim menen baylanıslı bolǵan jáne qáwenderler xızmetlerinen paydalanılatuǵın jaǵdayda, qáwenderler haqqındaǵı málimleme baǵdarlamasınıń baslanıwında, aqırında qısqa hám anıq belgileniwi tiyis. Qáwenderdiń atı janında yaki qáwenderdiń ornına onıń tovar belgisi (xızmet kórsetiw belgisi) kórsetiliwi múmkin.

Jańalıqlar haqqındaǵı teleradio baǵdarlamalarda qáwenderlerdiń xızmetlerinen paydalanıwǵa jol qoyılmaydı.

Qáwenderlik etiwshi ózi qáwenderlik etip atırǵan táreptiń jumısına aralasıwǵa haqılı emes.

 

13-statya. Nadurıs reklama

Anıq emesligi, eki túrli mánisti ańlatıwı, bórttirip jiberiwi, jasırıp ketiwi aqıbetinde, reklamanı tarqatıw waqtı, ornı hám usılına qoyılǵan talaplardı jáne nızam aktlerinde názerde tutılǵan basqa da qádelerdi buzıwı saldarınan reklamadan paydalanıwshılardı aljastırıwshı yaki aljastırıwı múmkin bolǵan táreplerge, sonday-aq mámleketke múlkiy zálel menen ruwxıy zıyan keltiriwi múmkin bolǵan reklama nadurıs reklama bolıp esaplanadı.

Nadurıs reklama qadaǵan etiledi.

Reklamanı nadurıs dep tabıw haqqındaǵı sheshimdi Qaraqalpaqstan Respublikasınıń Menshiklestirilgen kárxanalarǵa kómeklesiw hám básekilikti rawajlandırıw komiteti yaki onıń aymaqlıq uyımları (bunnan bılay tekste wákillikke iye mámleketlik uyım dep júrgiziledi) qabıl etedi. (QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

 

14-statya. Jasırın reklama

Jasırın reklama tutınıwshınıń uǵımına onı ózi ańlamaǵan ráwishte tásir etetuǵın, sonıń ishinde arnawlı videoqosımshalardan (qos hawazlı jazıwdan) paydalanıw jolı menen hám basqa usıllar menen tásir etetuǵın reklama bolıp tabıladı.

Jasırın reklamadan radio-, tele-, video-, audio- hám kino ónimlerinde, sonday-aq, basqa ónimlerde paydalanıwǵa hám onı basqasha usıllar menen tarqatıwǵa jol qoyılmaydı.

Reklamanı jasırın dep tabıw haqqındaǵı sheshimdi mámleketlik wákillikli uyım nızam hújjetlerinde belgilengen tártipte qabıl etedi.

 

15-statya. Salıstırmalı reklama

         Salıstırmalı reklama – básekileske yaki ol usınǵan anıq bir túrdegi ónimge tikkeley yamasa tikkeley emes identifikaciyalanatuǵın reklama bolıp tabıladı.

Eger reklamada ónimniń materiallıq áhmiyeti, isenimli kórsetkishleri biytárep hám haqıyqıy salıstırılsa, eger bunda reklama onnan paydalanıwshını aljastırmasa jáne aljastırıwı múmkin bolmasa, reklama beriwshi menen básekilestiń tovar belgileri (xızmet kórsetiw belgileri), firmalıq atı, ónimi aralasıp ketpese hám básekilestiń issheńlik dárejesin yaki onıń tovar belgisiniń (xızmet kórsetiw belgisiniń), firmalıq atınıń, óniminiń yamasa jumısınıń abırayın túsirmese, salıstırmalı reklamaǵa jol qoyıladı.

 

16-statya. Sociallıq reklamalı málimleme

Sociallıq reklamalı málimleme densawlıqtı saqlaw, qorshap turǵan ortalıqtı qorǵaw, energiya resursların saqlap qalıw, huqıq buzıwlardıń aldın alıw, xalıqtı sociallıq qorǵaw hám qáwipsizligin támiyinlew, ruwxıylıq jáne aǵartıwshılıq máselelerine tiyisli málimleme, sonday-aq, kommerciyalıq emes túrdegi basqa málimleme bolıp tabıladı.

Táreplerdiń sociallıq reklamalı málimlemeni teginge tayarlaw hám tarqatıwǵa tiyisli jumıstı, óz múlkin (sonıń ishinde aqsha qarjıların) sociallıq reklamalı málimleme tayarlaw jáne tarqatıw ushın basqa táreplerge beriwi qayırxomlıq jumısı dep tabıladı. Bunday tárepler  nızam aktlerinde názerde tutılǵan jeńilliklerden paydalanadı.

Reklama tarqatıwshılar reklama ushın ajıratılǵan efir waqtı, basılım yamasa reklama maydanınıń ulıwma jıllıq kóleminiń 5 procentinen kem bolmaǵan kólemde sociallıq reklamalı málimlemeni jaylastırıw shárt. Bunda jumısı Qaraqalpaqstan Respublikası mámleketlik byudjeti esabınan tolıq yamasa bir bóleginde qarjılandırılatuǵın reklama tarqatıwshılar sociallıq reklamalı málimlemeni biypul jaylastıradı.

 

17-statya. Televidenie hám radiodaǵı reklama

         Tele hám radio shólkemler ushın reklamaǵa ajıratılǵan kórsetiw (esittiriw) waqtı kórsetiwdiń (esittiriwdiń) hár bir saatınıń 5 payızınan asıp ketpewi kerek. Bul talap kórsetiwdiń (esittiriwdiń) arnawlı reklama kanallarına qoyılmaydı.

45 minuttan artıq dawam etetuǵın koncert-tamasha jáne sport baǵdarlamaları kino hám telefilmler reklama ushın tolıq 45 minutlıq waqıt aralıǵında eń kóbi bir márte úzip qoyılıwı múmkin. Reklama bul kórsetiwlerdiń (esittiriwlerdiń) baslanıwınan aldın hám onıń tamamlanıwınan soń jaylastırılıwı da múmkin. 10 minuttan kem dawam etetuǵın telekórsetiwlerge (radioesittiriwlerge) ulıwma, 10 minuttan artıq dawam etetuǵın telekórsetiwlerge (radioesittiriwlerge) bolsa bul telekórsetiwlerdiń (radioesittiriwlerdiń) avtorlıq huqıqınıń iyesi menen kelispesten reklama jaylastırılıwı múmkin emes.

Mámleketlik ánjúmanlar hám máresimler alıp kórsetilip atırǵan (esittirilip atırǵan) waqıtta onı úzip qoyıp reklamanı kórsetiw (esittiriw) qadaǵan etiledi.

Balalarǵa (on tórt jasqa deyingi) arnalǵan kórsetiwlerde (esittiriwlerde) reklama qadaǵan etiledi. Bul qadaǵan etiw sociallıq reklamalı málimlemege tiyisli bolmaydı.

Baǵdarlamalardıń reklama bólimleri sestin teleradio baǵdarlamanıń sestine qaraǵanda bálentirek qoyıw qadaǵan etiledi.

Telekórsetiwler berilip atırǵanda reklama maqsetlerinde háreketshiń sóz qatarlarınan paydalanıw qadaǵan etiledi, reklama berilap atırǵan waqıttaǵı háreket etiwshi sóz qatarları oǵan kirmeydi.

Telekórsetiwlerdiń alıp barıwshıları, diktorları hám basqa qatnasıwshıları reklama ushın ajıratılǵan waqıttan tıs payıtta ónimdi bile turıp kórgizbe islew yaki onıń tutınıw qásiyetlerin tikkeley yamasa dáldalshılıq baǵıtta sıpatlaw huqıqına iye emes.

Televidenie hám radio xızmetkerleriniń málimleme bánesi menen reklama menen aylanısıwına, yaǵnıy ónim islep shıǵarıwshınıń rekvizitlerin, jaylasqan ornın, telefon nomerin, ónimniń kommerciyalıq belgilerin kórsetiwine tıyım salınadı.

 

18-statya. Basılma ǵalaba xabar qurallarındaǵı reklama

Basılma ǵalaba xabar qurallarındaǵı reklamanıń kólemin, tematikasın usı ǵalaba xabar quralları óz betinshe belgileydi. Jazılıw boyınsha tarqatılatuǵın basılma qurallar jazılıw shártlerinde basılımnıń ulıwma kólemindegi reklama muǵdarın kórsetiwi shárt.

Reklamalıq baǵdardaǵı xabarlar hám materiallardı berip barıwǵa qánigelespegen waqıtlı basılımda reklama waqıtlı basılımnıń bir sanı kóleminiń 40 payızına asıp ketpewi shárt, qalǵan reklama biypul qosımsha tárizde beriliwi kerek.

 

19-statya. Telefon hám hújjetli elektr baylanısınan paydalanılatuǵın reklama

Teleks hám faksimil baylanıs járdeminde reklama islew, eger alıwshınıń arnawlı sorawı bolmasa, bir mánzilge bir betten artıq bolmaǵan kólemde bir márte jóneltiwge jol qoyıladı.

Jergilikli qalaaralıq yaki xalıqaralıq telefon baylanısınan paydalanılatuǵın ráwishte kórsetiletuǵın xızmetler reklaması reklama qurallarında tarqatılatuǵın jaǵdayda tómendegi anıq maǵlıwmatlardan turıwı tiyis:

xızmettiń tólemli yaki tegin ekenligi hám onıń bahası haqqında maǵlıwmat;

usınılǵan xızmettiń mazmunı haqqındaǵı maǵlıwmat;

xızmet tutınıwshılarına nızam aktlerinde belgilengen hám xızmettiń islep shıǵarıwshısı tárepinen belgilengen jas boyınsha, sonday-aq basqa da sheklewler haqqındaǵı maǵlıwmat;

telefon baylanısı kanalınan tólemli paydalanıw hám tiyisli regionda xızmetten 1 minut paydalanıwdıń bahası haqqında maǵlıwmat.

Usı statyanıń ekinshi bóliminde názerde tutılǵan maǵlıwmat reklama xızmetin usınıw ushın paydalanılatuǵın telefon nomeri terilgen shrift kóleminiń keminde yarımına teń kólemi shrift penen basılıwı shárt.

Miliciya, tez medicinalıq járdem, órtten saqlaw hám soǵan uqsas xızmetlerdiń biypul xızmet kórsetetuǵın telefon nomerlerinen reklama tarqatıw ushın paydalanıwǵa tıyım salınadı.

 

20-statya. Sırtqı reklama

Sırtqı reklamaǵa ayrıqsha arnawlı konstrukciyalarda, taxta betlerinde, ekranlarda, binalarda, imaratlarda, jol shetlerinde, kóshe jaqtılandırıwshılarınıń reklama kiredi.

Sırtqı reklamanı jaylastırıw tártibi jergilikli mámleketlik hákimiyat uyımları tárepinen óz wákillikleri sheklerinde belgilenedi.

Belgili bir tárep iyelep turǵan imarattıń sırtqı tárepinde, imaratqa kirer jerde usı tárep haqqında jaylastırılǵan yaki usı táreptiń ónimi tuwralı usı imarat vitrinasındaǵı maǵlıwmat-reklama dep esaplanbaydı hám bunıń ushın jergilikli mámleketlik hákimiyat uyımlarınıń ruxsatın alıw talap etilmeydi.

Sırtqı reklamanı kóshe jaqtılandırǵıshlarınıń tirewishlerine hám kóshe jáne jollardıń qatnaw bólegin boylap jaylastırıw qáwipsizlik texnikası talaplarına boysınǵan ráwishte hám jol belgileri, svetoforlar, kesispeler, piyadalardıń ótiw orınları, ulıwma paydalanıwdaǵı transport quralları bándirgilerin beklep qoymaǵan jaǵdayda, sonday-aq, bunday reklama jol belgileri súwretin tákirarlamaytuǵın jaǵdayda ámelge asıraladı.

Tábiyattı qorǵaw obektleri sheklerinde sırtqı reklama jaylastırıwǵa jergilikli mámleketlik hákimiyat uyımları yaki tiyisli mámleketlik basqarıw uyımlarınıń wákillikleri sheginde olar menen kelisilgen ráwishte ruxsat beriledi.

Sırtqı reklamanı materiallıq mádeniy miyras obektlerinde, jol belgilerinde hám svetoforlarda, olardıń tireklerinde yaki háreketti tártipke salıp turıwshı basqa hár qanday qurılmalarda, sonday-aq, terekzarlardı joq etiw hám aymaqtaǵı abadanlastırıw islerin buzıw jolı menen ornalastırıw qadaǵan etiledi. (QR 26.12.2018-j. 225/XXIV-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

 

21-statya. Transporttaǵı hám pochta jóneltpelerindegi reklama

Reklama transport qurallarında, tek ǵana olardıń iyeleri yaki múlk iyeleri menen kelisilgen ráwishte hám de qáwipsizlik talapları jáne jol háreketi qádelerine muwapıq jaylastırılıwı múmkin.

Reklamanı ulıwma paydalanılatuǵın transport qurallarında, vokzallarda hám aeroportlarda jolawshılarǵa xabar beriwshi hawazlı tarmaqlar arqalı tarqatıw qadaǵan etiledi, sociallıq reklamalı maǵlıwmat buǵan kirmeydi.

Reklamanı pochta jóneltpeleri arqalı tarqatıw belgilengen tártipte shártnama tiykarında ámelge asırıladı. (QR 26.12.2007-j. 180/III-sanlı-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

 

22-statya. Dári-dármaqlar, kosmetika hám turmıslıq ximiya quralları reklaması (QR 27.06.2014-j. 209/XV-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

Dári-dármaqlar reklamasında tómendegiler bolıwı shárt:

dáriniń tolıq atı (sonıń ishinde xalıqaralıq farmakologiyalıq atı) hám islep shıǵarıwshınıń atı;

dáriden paydalanıw yaki onı qollanıw haqqında maǵlıwmat.

Tómendegilerdi reklamalaw qadaǵan etiledi:

tek ǵana shıpakerdiń kórsetpesi (recepti) boyınsha beriletuǵın dáriler;

quramında giyabentlik hám psixotrop zatları bolǵan dáriler;

Ózbekstan Respublikasında medicinada qollanıwǵa ruxsat berilmegen dáriler.

Qaraqalpaqstan Respublikası Densawlıqtı saqlaw ministrliginiń ruxsatısız jas óspirimler ushın arnalǵan dári-dármaqlardı reklama qılıwǵa jol qoyılmaydı. (QR 27.06.2014-j. 209/XV-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

Qollanıwı hám realizaciya etiliwi boyınsha tiyisli mámleketlik uyımlar arnawlı ruxsatnama bermey turıp kosmetika, turmıs ximiyası, azıq-awqat ónimleri, vitaminli hám biologiyalıq jaqtan tásirli azıq-awqat qosımshaların reklama etiw qadaǵan etiledi.

Usı statyanıń rejeleri medicina mákemeleri hám medicina xızmetkerleri ushın arnalǵan reklamaǵa paydalanılmaydı. Medicina mákemeleri hám medicina xızmetkerleri ushın arnalǵan dári-dármaqlardı reklamalaw tártibi Ózbekstan Respublikası Densawlıqtı saqlaw ministrligi tárepinen belgilenedi. (QR 27.06.2014-j. 209/XV-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

 

23-statya. Temeki, temeki ónimleri hám alkogolli ishimlikler reklaması

Temeki, temeki ónimleri hám hár qanday quwatlıqtaǵı alkogolli ishimlikler reklaması qadaǵan etiledi, sonıń ishinde:

temeki, temeki ónimleri hám alkogolli ishimlikler úlgilerin tegin tarqatıw;

temeki, temeki ónimleri hám alkogolli ishimliklerdiń ataması, tovar belgisi yamasa súwretinen paydalanılatuǵın ilajlarǵa qáwenderlik etiw;

temeki, temeki ónimleri hám alkogolli ishimliklerdiń ataması, tovar belgisi túsirilgen tovarlardı (futbol maykaları, bas kiyimler, oyınlar hám basqalardı) tarqatıw, sonıń ishinde satıw;

sawda obektleriniń aldıńǵı tárepinde, kiriw (transportta kiriw) orınlarında, vitrinalarında, tısqarıǵa alıp shıǵılatuǵın predmetlerinde hám basqada orınlarında temeki, temeki ónimleri hám alkogolli ishimliklerdiń súwretlerin, atamaların hám olar haqqındaǵı basqa da málimlemeni ornatıw qadaǵan etiledi.

 

24-statya. Qural-jaraq reklaması

Qural-jaraqtı reklama etiw tek ǵana arnawlı basılımlarda, sonday-aq, tikkeley ańshılıq quralların realizaciyalawshı sawda shólkemleriniń imaratlarında yaki tiyisli kórgizbelerde (ilajlarda) ámelge asırıladı.

 

25-statya. Bahalı qaǵazlar hám xalıqtıń qarjıların tartıw menen baylanıslı xızmetler reklaması

         Bahalı qaǵazlardı hám xalıqtıń qarjıların (banklerdegi qarjıları, qamsızlandırıw qarjıları hám t.b.) tartıw menen baylanıslı xızmetlerdi yaki usınday xızmet kórsetiwshi táreplerdi reklamalawdı bunday jumıs túri menen shuǵıllanıw huqıqı barlıǵın tastıyıqlaytuǵın tiyisli licenziya bolǵan jaǵdayda ǵana ámelge asırılıwı múmkin. Bunday xızmetler yaki usınday xızmet kórsetiwshi tárepler reklamasında kútilip atırǵan dáramatlar muǵdarın, sonday-aq, bolajaq dáramat haqqında basqa maǵlıwmattı xabarlaw qadaǵan etiledi, keminde bir jıllıq juwmaqlar boyınsha haqıyqatında tólengen dáramat buǵan kirmeydi.

Bahalı qaǵazlar hám xalıqtıń qarjıların tartıw menen baylanıslı xızmetler reklamasına tiyisli múnásibetlerdi tártipke salıw nızam aktlerinde názerde tutılǵan tártipte ámelge asırıladı.

 

26-statya. Reklama materialların saqlaw múddetleri

Reklama beriwshi, reklama tayarlawshı hám tarqatıwshı reklama materialların sońǵı márte reklama járiyalanǵan (kórsetilgen) kúnnen baslap bir jıl dawamında saqlawı shárt.

 

27-statya. Reklama málimlemesine baylanıslı aktler hám materiallar alıw

Reklama beriwshi, reklama tayarlawshı hám tarqatıwshı wákillikke iye uyımnıń talabı boyınsha ol belgilengen múddetke reklama málimlemesine tiyisli aktler hám materiallardı usınıwı tiyis.

Reklama beriwshiler, reklama tayarlawshılar hám tarqatıwshılardıń reklamaǵa tiyisli aktleri menen materialların irkinishsiz alıw huqıqı wákillikke iye mámleketlik uyımnıń lawazımlı táreplerine beriledi.

Kommerciyalıq sır bolıp esaplanatuǵın hám usı statyanıń ekinshi bóliminde kórsetilgen lawazımlı tárepler tárepinen alınǵan maǵlıwmatlar járiya etilmewi tiyis.

Wákillikke iye mámleketlik uyımnıń lawazımlı tárepleri kommerciyalıq sır bolıp esaplanatuǵın maǵlıwmatlardı járiya etken jaǵdayda, reklama beriwshige, reklama tayarlawshı hám tarqatıwshıǵa keltirilgen zálel, sonıń ishinde ruwxıy zıyan nızam aktlerinde belgilengen tártipte óteledi.

 

28-statya. Qarsı reklama

Wákillikli mámleket uyımları reklama haqqındaǵı nızam aktleri buzılǵanlıǵı anıqlanǵan jaǵdayda, huqıq buzıwshı usı uyımlardıń sheshimine muwapıq hám olar kórsetken múddetke qarsı reklama beriwi tiyis. Qarsı reklama beriw ıqtıyarlı ráwishte yaki sudtıń sheshimine muwapıq ámelge asırılıwı múmkin. Qarsı reklama beriwdi ámelge asırıw menen baylanıslı barlıq qárejetler huqıq buzıwshı tárepinen óteledi.

Eger huqıq buzıwshı qarsı reklamanı reklama haqqındaǵı nızam aktleriniń orınlanıwın qadaǵalawdı ámelge asırıwshı uyım belgilegen múddette bermese, usı uyım huqıq buzıwshınıń reklamasın ol qarsı reklama bergenge deyin tolıq yaki bir bólegin toqtatıp qoyıw haqqında sheshim qabıl etiwge hám reklama haqqındaǵı nızam aktlerin buzǵan tárep penen shártnama dúzgen táreplerdi bunnan xabardar etiwge haqılı.

Qarsı reklama biykarlawǵa berilip atırǵan reklama járiyalanǵan sol ǵalaba xabar qurallarında, sol múddet, mákan jay, orın hám tártipten paydalanıp beriledi.

Qarsı reklamanıń mazmunı huqıq buzıw jaǵdayın anıqlaǵan hám onı dúzetiw haqqında sheshim qabıl etken tiyisli mámleketlik uyım menen kelisiledi. Ayırım jaǵdaylarda bul uyımnıń sheshimine muwapıq qarsı reklama beriletuǵın ǵalaba xabar quralı, múddeti, ornı hám tártibi ózgertiliwine jol qoyılıwı múmkin.

 

29-statya. Reklama haqqındaǵı nızam hújjetlerin buzǵanlıǵı ushın juwapkerlik.

Reklama haqqındaǵı nızam hújjetlerin buzǵanlıqta ayıpker shaxslar belgilengen tártipte juwapker boladı.

Reklama beriwshi reklama haqqındaǵı nızam hújjetleriniń reklama tayarlaw ushın usınılatuǵın maǵlıwmattıń mazmunına baylanıslı bólimi buzılǵanlıǵı ushın, eger usı nızam buzıwshılıq reklama tayarlawshınıń yamasa reklama tarqatıwshınıń ayıbı menen júz bergenligi dáliyllenbese, juwapker boladı.

Reklama tayarlawshı reklama haqqındaǵı nızam hújjetleriniń reklama tayarlawǵa baylanıslı bólimi buzılǵanlıǵı ushın juwapker boladı.

Reklama tarqatıwshı reklama haqqındaǵı nızam hújjetleriniń reklamanı tarqatıw waqtı, ornı hám qurallarına baylanıslı bólimi buzılǵanlıǵı ushın juwapker boladı.

Reklama beriwshi, reklama tayarlawshı hám tarqatıwshı – yuridikalıq shaxslardıń lawazımlı shaxsları, reklama beriwshi, reklama tayarlawshı hám tarqatıwshı – fizikalıq shaxslar nadurıs reklama bergenligi, antireklama beriwden bas tartqanlıǵı, reklama etiliwi nızam hújjetleri menen qadaǵan etilgen ónimdi reklama qılǵanlıǵı, reklama haqqındaǵı nızam hújjetleriniń buzılıwın saplastırıw haqqındaǵı kórsetpeni óz waqtında orınlamaǵanlıǵı, sırtqı reklamanı jaylastırıw tártibine boysınbaǵanlıǵı, reklama maǵlıwmatına baylanıslı hújjetler hám materiallardı wákillikli mámleketlik uyımǵa belgilengen múddette usınbaǵanlıǵı yamasa bilqastan nadurıs maǵlıwmatlar usınǵanlıǵı ushın hákimshilik juwapkershilikke tartıladı.

Hákimshilik jaza sharası qollanılǵanlıǵı reklama beriwshiler, reklama tayarlawshılar hám tarqatıwshılardı wákillikli mámleketlik uyımnıń sheshimin yamasa kórsetpesin orınlaw yaki reklama haqqındaǵı nızam hújjetlerinde názerde tutılǵan basqada háreketlerdi islew minnetinen azat etpeydi.        (QR 27.06.2014-j. 209/XV-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

 

3­0-statya. Tartıslardı sheshiw

Reklama tayarlaw hám tarqatıw processinde kelip shıǵatuǵın tartıslar sud tártibinde sheshiledi.




PUQARALARDÍŃ DENSAWLÍǴÍN SAQLAW HAQQÍNDA

QARAQALPAQSTAN RESPUBLIKASÍNÍŃ NÍZAMÍ

25.06.1997-j. №259/I

  

PUQARALARDÍŃ DENSAWLÍǴÍN SAQLAW HAQQÍNDA

 

Usı Nızamǵa tómendegilerge muwapıq ózgerisler kirgizilgen:

28.12.2001-j. 144/II-sanlı QR Nızamı

12.11.2008-j. 201/III-sanlı QR Nızamı

28.12.2010-j. 64/IV-sanlı QR Nızamı

11.08.2017-j. 153/XVII-sanlı QR Nızamı

18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı QR Nızamı

 

  1. ULÍWMA REJELER

 

1-statya. Puqaralardıń densawlıǵın saqlaw haqqındaǵı nızam aktleri

Puqaralardıń densawlıǵın saqlaw haqqındaǵı nızam aktleri usı nızam hám basqa da nızam aktlerinen ibarat.

Eger xalıq aralıq shártnamada puqaralardıń densawlıǵın saqlaw haqqındaǵı nızam aktlerinen ózgeshe rejeler belgilengen bolsa, bul jaǵdayda xalıq aralıq shártnama rejeleri qollanıladı.

 

2-statya. Puqaralardıń densawlıǵın saqlaw haqqındaǵı nızam aktleriniń tiykarǵı wazıypaları

Puqaralardıń densawlıǵın saqlaw haqqındaǵı nızam aktleriniń tiykarǵı wazıypaları tómendegilerden ibarat:

puqaralardıń densawlıqtı saqlawǵa baylanıslı huqıqlarına mámleket tárepinen kepillik beriliwin támiyinlew;

puqaralardıń salamat turmısın qáliplestiriw;

mámleketlik uyımlar, kárxanalar, mákemeler, shólkemler, jámiyetlik birlespelerdiń puqaralardıń densawlıǵın saqlaw tarawındaǵı jumısın huqıqıy jaqtan tártipke salıw.

 

3-statya. Puqaralardıń densawlıǵın saqlawdıń tiykarǵı principleri

Puqaralardıń densawlıǵın saqlawdıń tiykarǵı principleri tómendegilerden ibarat:

densawlıqtı saqlaw tarawında adam huqıqlarına boysınıw;

xalıqtıń barlıq qatlamlarınıń medicinalıq járdemnen paydalana alıwı;

profilaktika ilajlarınıń ústemligi;

densawlıqtı joǵaltqan jaǵdayda puqaralardıń sociallıq jaqtan qorǵalıwı;

medicina iliminiń tájiriybe menen birligi.

 

4-statya. Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesiniń puqaralardıń densawlıǵın saqlaw tarawındaǵı wákillikleri

Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesi:

densawlıqtı saqlaw tarawında insan huqıqlarınıń qorǵalıwın támiyinlew;

puqaralardıń densawlıǵın saqlaw tarawındaǵı mámleketlik siyasattı ámelge asırıw;

densawlıqtı saqlaw hám medicina ilimin rawajlandırıw salasındaǵı aymaqlıq baǵdarlamalardıń islep shıǵılıwın hám ámelge asırılıwın támiyinlew;

densawlıqtı saqlaw sistemasınıń basqarıw uyımların qáliplestiriw, onıń tarmaqların rawajlandırıw;

dáslepki medicinalıq-sanitariyalıq hám medicinalıq-sociallıq járdemlerdi shólkemlestiriw, olardan hámmeniń paydalana alıwın támiyinlew, medicinalıq járdem sapasınıń klinikalıq-statistikalıq standartlarına boysınılıwın qadaǵalaw, ózlerine qaraslı aymaqta puqaralardı dárilik zatlar hám medicinalıq ónimler menen támiyinlew;

densawlıqtı saqlaw shıǵınların qarjılay támiyinlewdiń óz dereklerin qáliplestiriw;

puqaralardıń sanitariyalıq-epidemiologiyalıq jaqtan tınıshlıǵın támiyinlew, profilaktikalıq, sanitariyalıq-gigienalıq, epidemiyaǵa qarsı hám tábiyattı qorǵaw ilajların ámelge asırıw;

qorshap turǵan ortalıqtı qorǵaw hám ekologiyalıq qáwipsizlikti támiyinlew;

ayrıqsha jaǵdaylarda adamlardıń ómirin saqlap qalıw hám olardıń densawlıǵın qorǵaw ilajların kóriw, puqaralardı ayrıqsha jaǵdaylar zonasındaǵı awhal hám kórilip atırǵan ilajlar haqqında xabardar etiw;

densawlıqtı saqlaw sisteması uyımları, mákemeleri, kárxanalardıń jumısların óz-ara muwapıqlastırıw hám qadaǵalaw, densawlıqtı saqlaw mákemelerindegi kórsetilip atırǵan medicinalıq-sociallıq járdemniń sapasın qadaǵalap barıw;

mayıplar hám medicinalıq-sociallıq qorǵawǵa mútáj adamlardıń kúsh-quwatın tikleytuǵın mákemelerdi shólkemlestiriw hám olardıń jumısın támiyinlew;

shańaraqta, analıq hám balalıqtı qorǵaw ilajların ámelge asırıw;

puqaralarǵa sanitariyalıq-gigienalıq hám ekologiyalıq bilim beriwdi shólkemlestiriw;

farmacevtika jumısınıń baǵdarın – dárilik zatlardı hám medicinalıq buyımlardı usaqlap realizaciya etiwdi licenziyalawdı belgilengen tártipte ámelge asırıw;

densawlıqtı saqlawdıń jeke hám basqa túrdegi sistemaların rawajlandırıwdı xoshametlewshi shárt-shárayatlar jaratıw;

nızam hújjetlerine muwapıq basqa da wákilliklerdi ámelge asırıw.
(QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında ózgeris kirgizilgen)

 

 

5-statya. Qaraqalpaqstan Respublikası Densawlıqtı saqlaw ministrliginiń wákillikleri

Qaraqalpaqstan Respublikası Densawlıqtı saqlaw ministrligi:

densawlıqtı saqlaw hám medicinalıq qamsızlandırıwdıń normativlik bazasın, medicinalıq járdem sapası hám kóleminiń mámleketlik standartların islep shıǵıwda qatnasadı;

barlıq medicina mákemeleriniń puqaralardıń densawlıǵın saqlaw haqqındaǵı nızam hújjetlerine boysınıwı ústinen qadaǵalawdı ámelge asıradı;

puqaralardıń densawlıǵın saqlaw tarawında maqsetli mámleketlik baǵdarlamalardı ámelge asıradı;

mámleket tárepinen kepillengen kólem sheklerinde xalıqqa birlemshi medicianlıq-sanitariyalıq járdem kórsetiliwin shólkemlestiredi;

nızam hújjetlerine muwapıq basqa da wákilliklerdi ámelge asıradı.

Qaraqalpaqstan Respublikası Den sawlıqtı saqlaw ministrliginiń óz wákillikleri sheklerinde emlew-profilaktika, sanitariya, epidemiyaǵa qarsı, radiaciya, ekologiya máseleleri boyınsha shıǵaratuǵın normativlik huqıqıy aktlerdi respublika aymaǵındaǵı barlıq mámleketlik uyımlar, kárxanalar, mákemeler, shólkemler, jámiyetlik birlespeler hám fizikalıq shaxslar tárepinen orınlanıwı shárt.

 

6-statya. Jergilikli mámleketlik hákimiyat uyımlarınıń puqaralardıń densawlıǵın saqlaw tarawındaǵı wákillikleri

Jergilikli mámleketlik hákimiyat uyımlarınıń biyligine tómendegiler kiredi:

densawlıqtı saqlaw tarawında adam huqıqların qorǵaw;

puqaralardıń den sawlıǵın saqlaw tarawındaǵı nızam aktleriniń orınlanıwın támiyinlew;

densawlıqtı saqlaw sistemasınıń basqarıw uyımların qáliplestiriw, onıń tarmaqların rawajlandırıw;

dáslepki medicinalıq-sanitariyalıq hám medicinalıq-sociallıq járdemlerdi shólkemlestiriw, olardan hámmeniń paydalana alıwın támiyinlew, medicinalıq járdem sistemasınıń klinikalıq-statistikalıq standartlarǵa boysınıwın qadaǵalaw, ózlerine qaraslı aymaqta puqaralardı dárilik zatlar hám medicinalıq buyımlar menen támiyinlew;

densawlıqtı saqlawdıń jeke hám basqa túrdegi sistemaların rawajlandırıwdı xoshametlewshi shárt-shárayatlar jaratıw;

densawlıqtı saqlaw shıǵınların qarjılay támiyinlewdiń óz dereklerin qáliplestiriw;

puqaralardıń sanitariyalıq-epidemiologiyalıq jaqtan tınıshlıǵın támiyinlew, profilaktika, sanitariya-gigiena, epidemiyaǵa qarsı hám tábiyattı qorǵaw ilajların ámelge asırıw;

qorshap turǵan ortalıqtı qorǵaw hám ekologiyalıq qáwipsizlikti támiyinlew;

ayrıqsha apatshılıq júz bergen jaǵdaylarda adamlardıń ómirin saqlap qalıw hám olardıń den sawlıǵın qorǵawdıń ilajların kóriw, puqaralardı ayrıqsha apatshılıq jaǵdaylar zonasındaǵı awhallar hám kórilip atırǵan sharalar haqqında xabardar etiw;

densawlıqtı saqlaw sisteması uyımları, mákemeleri, kárxanaları jumısların óz-ara muwapıqlastırıw hám qadaǵalaw, densawlıqtı saqlaw mákemelerindegi kórsetilip atırǵan medicinalıq-sociallıq járdemniń sapasın qadaǵalap barıw;

mayıplar hám medicinalıq-sociallıq qorǵawǵa mútáj adamlardıń kúsh-quwatın tikleytuǵın mákemelerdi shólkemlestiriw hám olardıń jumısın támiyinlew;

semyanı, analıq hám balalıqtı qorǵaw ilajların ámelge asırıw;

puqaralarǵa sanitariyalıq-gigienalıq hám ekologiyalıq bilim beriwdi shólkemlestiriw;

nızam aktlerine muwapıq basqa da wákilliklerdi ámelge asırıw bolıp tabıladı.

 

7-statya. Densawlıqtı saqlaw sisteması

Qaraqalpaqstan Respublikasında densawlıqtı saqlawdıń mámleketlik, jeke hám basqa da sistemaları jıyındısınan ibarat birden-bir densawlıqtı saqlaw sisteması háreket etedi.

 

8-statya. Mámleketlik densawlıqtı saqlaw sisteması

Mámleketlik densawlıqtı saqlaw sistemasına Qaraqalpaqstan Respublikası Densawlıqtı saqlaw ministrligi, onıń qalalıq hám rayonlıq shaqapshaları kiredi.

Mámleketlik densawlıqtı saqlaw sistemasına mámleket múlki bolǵan hám mámleketlik densawlıqtı saqlaw sistemasınıń basqarıw uyımlarına qaraslı emlew-profilaktikalıq, sonday-aq ilim-izertlew mákemelerine, medicina hám farmacevtika xızmetkerlerin tayarlaytuǵın, olardı qayta tayarlawdan ótkeretuǵın oqıw orınları, farmacevtika kárxanaları hám shólkemleri, sanitariya-profilaktika mákemeleri, sudmedicinalıq ekspertiza mákemeleri, dárilik zatlar, medicinalıq buyımlar hám medicinalıq texnikanı islep shıǵarıwshı kárxanalar menen tiykarǵı jumısı puqaralardıń densawlıǵın saqlawǵa baylanıslı bolǵan basqa da kárxana, mákeme, shólkemler kiredi.

Ilim-izertlew institutlarınıń klinikaları, ministrlikler, vedomstvolar, mámleketlik kárxanalar, mákemeler hám shólkemler dúzetuǵın emlew-profilaktikalıq mákemeleri hám dárixanalar mámleketlik densawlıqtı saqlaw sistemasına kiredi.

Mámleketlik byudjet esabınan támiyinlenetuǵın mámleketlik densawlıqtı saqlaw sistemasınıń emlew-profilaktikalıq mákemeleri xalıqqa pulsız xızmet etedi.

Mámleketlik densawlıqtı saqlaw sistemasınıń emlew-profilaktika mákemeleri xalıqqa mámleket tárepinen kepillengen biypul medicinalıq járdem kórsetedi. Pulsız medicinalıq járdem kórsetiw kólemi hám tártibi nızam hújjetleri menen belgilenedi.

Mámleket tárepinen kepillengen medicinalıq járdem  kóleminiń belgilengeninen artıqsha medicinalıq hám basqa túrdegi xızmetler kórsetiw qosımsha xızmetler bolıp, emleniwshi tárepinen belgilengen tártipte haqı tólenedi.

 

9-statya. Mámleketlik densawlıqtı saqlaw sistemasın qarjı menen támiyinlew

Mámleketlik densawlıqtı saqlaw sistemasın qarjı menen támiyinlew derekleri tómendegilerden ibarat:

Mámleketlik byudjet qárejetleri;

medicinalıq qamsızlandırıw qárejetleri;

puqaralardıń densawlıǵın saqlawǵa belgilengen maqsetli qorlardıń qárejetleri;

kárxanalar, mákemeler, shólkemler, jámiyetlik birlespeler hám fizikalıq shaxslardıń densawlıqtı saqlaw mákemelerine ıqtıyarlı hám qayırqomlıq tólemleri; (QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

banklerdiń kreditleri;

nızam aktlerinde qadaǵan etilmegen basqa da derekler.

 

10-statya. Densawlıqtı saqlawdıń jeke hám basqa túrdegi sistemaları

Densawlıqtı saqlawdıń jeke hám basqa da túrdegi sistemaları qatarına óz qarjıları, tartılǵan qarjılar hám nızam hújjetlerine muwapıq basqa da derekler esabınan qarjılandırılatuǵın emlew-profilaktika mákemeleri, dárixanalar, dárilik zatlar, medicinalıq buyımlar hám medicinalıq texnikanı islep shıǵaratuǵın kárxanalar, sonday-aq farmacevtika jumısı menen shuǵıllanıwshı fizikalıq shaxslar kiredi.

Densawlıqtı saqlawdıń jeke hám basqa da sistemalarına qaraslı emlew-profilaktikalıq mákemeler puqaralardıń ayırım toparlarına biypul medicinalıq xızmet kórsetedi. Bunday xızmetlerdiń kólemi, dizimi, olardı kórsetiw tártibi hám kompensaciyası tiyisli wákillikli uyım tárepinen belgilenedi.

Densawlıqtı saqlawdıń jeke hám basqa da túrdegi sistemalarında tek ǵana nızam xújjetlerinde belgilengen tártipte qollanıwǵa ruxsat etilgen profilaktikalıq, diagnostikalıq hám emlew qurallarınan paydalanıladı.

Densawlıqtı saqlawdıń jeke hám basqa da sistemaları belgilengen tártipte medicinalıq xújjetti júrgiziwi hám statistikalıq maǵlıwmatlardı usınıwı shárt.

 

11-statya. Medicina hám farmacevtika jumısın licenziyalaw

Medicinalıq jumıs tiyisli licenziyaǵa iye bolǵan yuridikalıq shaxslar tárepinen, farmacevtika jumısı bolsa tiyisli licenziyaǵa iye bolǵan yuridikalıq hám fizikalıq shaxslar tárepinen ámelge asırılıwı múmkin. (QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

 

13-statya. Xalıqtıń sanitariyalıq-epidemiologiyalıq jaqtan tınıshlıǵı

Xalıqtıń sanitariyalıq-epidemiologiyalıq jaqtan tınısh-lıǵı nızam aktlerine muwapıq mámleketlik uyımlar, kárxanalar, mákemeler, shólkemler, jámiyetlik birlespeler hám puqaralar tárepinen sanitariya-gigiena tártibinde epidemiyaǵa qarsı ilajlar ótkeriw arqalı támiyinlenedi.

 

  1. II. PUQARALARDÍŃ DENSAWLÍǴÍN HUQÍQÍY

JAQTAN QORǴAW

 

13-statya. Puqaralardıń densawlıǵın saqlaw huqıqı

Qaraqalpaqstan Respublikası puqaraları densawlıqtı saqlawda qol qatılmas huqıqqa iye.

Mámleket jası, jınısı, rasası, milleti, tili, dinge múnásibeti, sociallıq shıǵısı, kóz qarası, jeke hám sociallıq jaǵdayınan biyǵárez puxaralardıń den sawlıǵınıń saqlanıwın támiyinleydi.

Mámleket puqaralarda keselliklerdiń hárqanday túrleri barlıǵınan biyǵárez, olardıń kemsitiwlerden qorǵalıwına kepillik beredi. Usı rejeni buzıwda ayıpker bolǵan adamlar nızamda belgilengen tártipte juwapker boladı.

 

14-statya. Sırt el puqaralarınıń, puqaralıǵı bolmaǵan adamlardıń densawlıǵın saqlaw huqıqı

Qaraqalpaqstan Respublikası aymaǵındaǵı sırt el puqaralarınıń densawlıqtı saqlaw huqıqına Ózbekstan Respublikasınıń xalıq aralıq shártnamalarına muwapıq kepillik beriledi. (QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

Qaraqalpaqstan Respublikasında turaqlı jasawshı, biraq puqaralıǵı bolmaǵan adamlar, densawlıqtı saqlawda Qaraqalpaqstan Respublikasınıń puqaraları menen teń huqıqtan paydalanadı.

Usı statyanıń birinshi hám ekinshi bólimlerinde kórsetip ótilgen puqaralıǵı bolmaǵan adamlarǵa medicinalıq járdem kórsetiw tártibi tiyisli wákillikli uyım tárepinen belgilenedi. (QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

 

15-statya. Puqaralardıń densawlıqqa tásir etiwshi faktorlar haqqında málimleme alıw huqıqı

Puqaralar densawlıqqa tásir etiwshi faktorlar haqqında, sonıń ishinde jasaw aymaǵınıń sanitariyalıq-epidemiologiyalıq jaqtan tınıshlıǵı haqqında, awqatlanıwdıń aqılǵa uǵras normaları boyınsha, tovarlar, jumıslar, xızmetler, olardıń qáwipsizligi, sanitariyalıq normaları hám qádelerge muwapıqlıǵı haqqındaǵı anıq málimlemeni óz waqtında alıw huqıqına iye.

 

16-statya. Puqaralardıń medicinalıq-sociallıq járdem alıw huqıqı

  Nawqaslanıp qalǵanda, miynetke jaramlılıǵın joǵaltqanda hám basqa da jaǵdaylarda puqaralar profilaktikalıq, diagnoz qoyıw, emlew, salamatlandırıw, sanatoriy-kurort, protezortopediya járdemi hám basqa túrdegi járdemlerdi, sonday-aq nawqaslardı, miynetke jaramsız hám mayıp adamlardı baǵıw-kútiw boyınsha sociallıq ilajlardı, sonıń ishinde waqıtsha miynetke jaramsızlıq napaqasın tólewdi óz ishine alatuǵın medicinalıq-sociallıq járdem alıw huqıqına iye.

Medicinalıq-sociallıq járdem medicina xızmetkerleri hám basqa qánigeler tárepinen kórsetiledi.

Puqaralar ózlerin ıqtıyarlı túrde medicinalıq qamsızlandırıwı tiykarında, sonday-aq kárxanalar, mákemeler hám shólkemlerdiń qárejetleri, ózleriniń jeke qárejetleri hám nızam aktlerinde názerde tutılmaǵan basqa da derekler esabınan qosımsha medicinalıq hám ózge túrdegi xızmetlerden paydalanıw huqıqına iye.

Puqaralardıń ayırım toparları protezler, ortopediyalıq, basqa da buyımlar, esitiw quralları, háreket etiw quralları hám basqa da arnawlı qurallar menen jeńillik berilgen túrde támiyinleniw huqıqına iye. Bunday huqıqqa iye bolǵan puqaralardıń toparların, sonday-aq olardı támiyinlew shártleri hám tártibi tiyisli wákillikli uyım tárepinen belgilenedi.
(QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında ózgeris kirgizilgen)

Puqaralar qánigelestirilgen densawlıqtı saqlaw mákemelerinde medicinalıq ekspertizadan ótiw huqıqına iye. (QR 11.08.2017-j. 153/XVII-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

 

17-statya. Ayırım túrdegi kásipler menen shuǵıllanıwshı puqaralardıń densawlıǵın saqlaw

Puqaralardıń densawlıǵın saqlaw, juqpalı hám kásiplik keselliklerdiń aldın alıw maqsetinde dizimi tiyisli tártipte tastıyıqlanatuǵın islep shıǵarılıwlar hám ayırım kásiplerdiń xızmetleri jumısqa kiriw waqtında dáslepki májbúriy medicinalıq tekseriwden hám keyin waqtı-waqtı medicinalıq tekseriwden ótkeriledi.
(QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

Densawlıǵınıń jaǵdayına qaray puqara ayırım túrdegi kásipler hám joqarı dárejeli qáwip deregi bolǵan jumıs penen shuǵıllanıwǵa waqıtsha yamasa turaqlı jaramsız dep tabılıwı múmkin. Bunday sheshim medicinalıq kóz-qarastan shuǵıllanıwı nadurıs dep tabılǵan jumıslar dizimine muwapıqlastırıp medicinalıq komissiyalar shıǵarǵan juwmaq tiykarında qabıl etiledi hám onıń ústinen sudqa arza beriliwi múmkin.

Medicinalıq kóz-qarastan shuǵıllanıwı nadurıs dep tabılǵan ayırım túrdegi kásipler hám joqarı dárejede qáwipli derek penen baylanıslı jumıslar dizimi Qaraqalpaqstan Respublikası Den sawlıqtı saqlaw ministrligi tárepinen, Qaraqalpaqstan Respublikası Bántlik hám miynet qatnasıqları ministrligi hám Qaraqalpaqstan Respublikalıq kásiplik awqamı shólkemi menen birlikte belgilenedi hám hár bes jılda keminde bir márte qaytadan qarap shıǵıladı. (QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında alıp taslanǵan)

Jumıs beriwshiler óz xızmetkerleriniń shártli túrde medicinalıq tekseriwden ótkeriwden óz waqtında ótiwi ushın hám shártli túrde medicinalıq tekseriwden ótpegen adamlardı jumısqa alıw nátiyjesinde puqaralardıń densawlıǵına keltirilgen zıyanlı aqıbetler ushın nızamǵa muwapıq juwapker boladı.

 

18-statya. Semyanıń densawlıǵın saqlaw

Hár bir puqara mámleketlik densawlıqtı saqlaw mákemelerinde semyaǵa qatnaslı máseleler, ózinde sociallıq áhmiyetli kesellikler hám átirapındaǵılar ushın qáwipli bolǵan keselliklerdiń barı-joqlıǵı boyınsha, neke hám semya qatnasıqlarınıń medicinalıq-ruwxıy tárepleri boyınsha biypul másláhátler alıw, sonday-aq medicinalıq-násillik hám basqa máseleler boyınsha másláhátler alıw hám tekseriwden ótiw huqıqına iye.

Hár bir semya ózine semyalıq shıpaker tańlaw huqıqına iye.

Balalı semyalar puqaralardıń densawlıǵın saqlaw tarawında nızam aktlerinde belgilengen jeńilliklerden paydalanıw huqıqına iye.

Úsh jasqa tolmaǵan balalar, sonday-aq shıpakerlerdiń juwmaǵı boyınsha qosımsha qarawǵa mútáj bolǵan úlken jastaǵı keseli awır balalar stacionar emlewxanada emlenip atırǵanda olardıń ákesi yamasa anasına yaki semyanıń balanı tikkeley baǵıp atırǵan basqa aǵzasına emlew mákemesinde onıń onıń janında birge bolıwı ushın imkaniyat jaratıladı hám miynetke jaramsızlıq qaǵazı beriledi.

 

19-statya. Er jetpegenlerdiń  huqıqları

Mámleket er jetpegenlerdiń densawlıǵın saqlaw huqıqların olardıń fizikalıq, ruwxıy rawajlanıwı ushın, keselliklerdiń aldın alıw ushın eń qolaylı sharayat jaratıw, sonday-aq mektepke shekemgi tárbiya mákemeleri, mektepler hám basqa mákemelerde medicinalıq xızmetti jolǵa qoyıw arqalı támiyinleydi.

Er jetpegenler tómendegi huqıqlarǵa iye:

Densawlıqtı saqlaw ministrligi tárepinen belgilenetuǵın tártipte dispanserlik baqlawda bolıw hámde balalar hám jas óspirimlerdiń emlew-profilaktikalıq mákemelerinde emleniw;

sanitariyalıq-gigienalıq bilim alıw, oqıw hám ózleriniń fiziologiyalıq ózgeshelikleri hám densawlıǵına say sharayatlarda miynet etiw;

kásipke jaramlılıǵın anıqlaw payıtında byudjet qarjıları esabınan biypul medicinalıq másláhátler alıw;

densawlıǵı haqqında ózleri ushın qolaylı túrde zárúr málimlemeler alıw.

On tórt jastan ótken er jetpegenler ózleri haqqındaǵı maǵlıwmatlardı bilgen halda medicinalıq aralasıwǵa ıqtıyarlı túrde kelisim beriw yamasa onnan bas tartıw huqıqına iye.

Fizikalıq yaki ruwxıy rawajlanıwında kemisi bar er jetpegenler ata-analarınıń yamasa olardıń ornın basıwshı shaxslardıń arzası boyınsha byudjet qárejetleri, qayırqomlıq qorları hám basqa qorlardıń qárejetleri, sonday-aq ata-analar yamasa olardıń ornın basıwshı shaxslardıń qárejetleri esabınan sociallıq qorǵaw sisteması mákemelerinde jasawı múmkin.

Ata-analar yamasa basqa shaxslardıń óz tárbiyasındaǵı er jetpegenlerdiń huqıqların hám máplerin buzıwı, olardı tárbiyalawdan bas tartıwı, er jetpegenler menen olardıń densawlıǵına zıyan keltiretuǵın dárejede reyimsiz qatnasta bolıwı nızamda belgilengen tártipte juwapkershilikke tartıwǵa sebep boladı. (QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

 

20-statya. Áskeriy xızmetkerler, áskeriy hám alternativalıq xızmetke shaqırılatuǵın hám áskeriy xızmetke kontrakt boyınsha alınatuǵın puqaralardıń huqıqları

Áskeriy xızmetkerler áskeriy xızmetke jaramlı yamasa jaramsız ekenligin anıqlaw ushın medicinalıq tekseriwden ótiw hám áskeriy-medicinalıq komissiyanıń sheshimi tiykarında áskeriy xızmetten múddetinen burın bosatılıw huqıqına iye.

Áskeriy hám alternativalıq xızmetke shaqırılatuǵın yamasa áskeriy xızmetke kontrakt boyınsha alınatuǵın puqaralar medicinalıq tekseriwden ótedi hám densawlıǵı boyınsha áskeriy xızmetke shaqırıwdı keshiktiriw yamasa shaqırılıwdan azat etiliw huqıqın beretuǵın medicinalıq maǵlıwmatlar haqqında tolıq málimleme alıw huqıqına iye.

 

21-statya. Pensiya jasındaǵı puqaralardıń huqıqları

Pensiya menen támiyinleniw huqıqı beriletuǵın jasqa jetken puqaralarǵa mámleket tárepinen densawlıqtı saqlaw sisteması mákemelerinde medicinalıq-sociallıq járdem kórsetiledi.(QR 11.08.2017-j. 153/XVII-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

Medicinalıq-sociallıq járdem kórsetiw óz ishine stacionarlıq-ambulatoriyalıq jol menen dawalawdı, sanatoriy hám dem alıw úylerinde salamatlandırıwdı, jeke baslı adamlarǵa olardıń óz úyinde hám internat úylerde xızmet etiwdi qamtıydı.

Pensiya jasındaǵı puqaralar medicinalıq juwmaq tiykarında nızam aktlerine muwapıq sociallıq qamsızlandırıw qárejetleri, densawlıqtı saqlaw uyımlarınıń qárejetleri hám kárxanalar, mákemeler menen shólkemlerdiń qárejetleri esabınan den sawlıqtı tiklew huqıqına iye.
(QR 11.08.2017-j. 153/
XVII-sanlı Nızamı tiykarında ózgeris kirgizilgen)

 

22-statya. Mayıplardıń huqıqları

Mayıplar, sonıń ishinde mayıp balalar hám balalıqtan mayıplar medicinalıq-sociallıq járdem alıw, densawlıqtı tiklewdiń barlıq túrlerinen paydalanıw, dárilik zatlar, protez-ortopediya buyımları, háreket etiw quralları menen jeńillik berilgen tiykarlarda támiyinleniw, sonday-aq kásip iyelew hám qayta tayarlıqtan ótiw huqıqına iye.

Mayıplar mámleketlik densawlıqtı saqlaw sisteması mákemelerinde biypul medicinalıq-sanitariyalıq járdem alıw, úyinde kútim qılınıw, basqalardıń kútimine mútáj bolǵan jalǵız baslı mayıplar, sozılmalı ruwxıy keselliklerge shalınǵan mayıplar bolsa mayıplar hám qariyalar ushın arnalǵan internat úylerinde jasaw huqıqına iye. (QR 11.08.2017-j. 153/XVII-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

Mayıplarǵa medicinalıq-sociallıq járdem kórsetiw tártibi hám olarǵa beriletuǵın jeńillikler dizimi nızam aktlerinde belgilenedi.

 

23-statya. Ayrıqsha apatshılıq jaǵdaylar aqıbetinen jábir kórgen puqaralardıń huqıqları

Ayrıqsha apatshılıq jaǵdaylar aqıbetinen jábir kórgen puqaralar biypul medicinalıq járdem alıw hám densawlıqtı tiklew túrinde emleniw, ayrıqsha apatshılıq jaǵday zıyanların saplastırıw hám ómiri jáne den sawlıǵına tuwılıp turǵan qáwipti azaytıwǵa qaratılǵan gigienalıq ilajlardı hám epidemiyaǵa qarsı ilajlardı ótkeriw huqıqına iye.

Ayrıqsha apatshılıq jaǵdaylar sharayatında adamlardı qutqarıw hám medicinalıq járdem kórsetiw waqtında jábir kórgen puqaralarǵa biypul emleniw, sonıń ishinde sanatoriy-kurortlarda emleniw, den sawlıqtı tiklewdiń barlıq túrlerinen paydalanıw, sonday-aq nızam aktlerinde belgilengen tártipte materiallıq kompensaciya alıw kepilligi beriledi.

 

24-statya. Nawqastıń huqıqları

Nawqas medicinalıq járdem sorap múráját etken hám medicinalıq járdem alıp atırǵan waqıtta tómendegi huqıqlarǵa iye;

medicina xızmetkerleri hám xızmet kórsetiwshi xızmetkerlerdiń húrmet-izzet, qayırxomlıq kórsetiwi;

shıpakerdi hám emlew-profilaktikalıq mákemeni tańlaw;

sanitariya-gigiena talaplarına juwap beretuǵın sharayatta tekseriwden ótiw, emleniw hám kútiliw;

belgilengen tártipte óz ótinishine qaray basqa qánigelerdiń konsiliumın ótkeriw hám olardan másláhátler alıw; (QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

medicinalıq járdem sorap múráját etkenligi, densawlıǵınıń jaǵdayı, qoyılǵan diagnoz haqqında maǵlıwmatlar hám onı tekseriw jáne emlew waqtında alınǵan basqa maǵlıwmatlardıń sır saqlanıwı;

medicinalıq aralasıwǵa óz ıqtıyarı menen razılıq beriw yamasa onnan bas tartıw;

óz huqıq, minnetleri boyınsha hám densawlıǵınıń jaǵdayı haqqında maǵlıwmat alıw, sonday-aq densawlıǵınıń jaǵdayına baylanıslı onıń máplerin jaqlaytuǵın adamlardı tańlaw;

ıqtıyarlı medicinalıq qamsızlandırıwda medicinalıq hám basqa túrdegi xızmetlerden paydalanıw;

medicinalıq járdem kórsetiw waqtında densawlıǵına zıyan keltirilse, onıń ornı nızam aktlerinde belgilengen tártipte óteledi;

huqıqtı qorǵaw ushın janına advokat yamasa basqa nızamlı wákil qoyıladı.

Huqıqları buzılǵan jaǵdayda nawqas yamasa onıń nızamlı wákili tikkeley emlew-profilaktikalıq mákemelerdiń basshısına yamasa basqa mápdar adamına, joqarı basqarıw uyımına yaki sudqa shaǵım menen múráját etiwi múmkin.

 

25-statya. Puqaralardıń ózlerinń jeke densawlıq jaǵdayları haqqında maǵlıwmat alıw huqıqı

Hár bir puqara óziniń densawlıq jaǵdayı haqqında, sonıń ishinde tekseriw nátiyjeleri, qanday keseli barlıǵı, qanday diagnoz qoyılǵanlıǵı, keselliktiń bunnan bılay qanday ótiwine baylanıslı boljawlar, emlew usılları hám usı usıllarǵa baylanıslı qáwip-qáter, medicinalıq aralasıwdıń itimal bolǵan túrleri hám olardıń aqıbetleri, ámelge asırılǵan emlew nátiyjeleri haqqında maǵlıwmatlar alıw huqıqına iye.

Puqaranıń densawlıǵı haqqındaǵı maǵlıwmat onıń ózine, on tórt jasqa tolmaǵan shaxslar hám nızamda belgilengen tártipte mámilege uqıpsız dep tabılǵan puqaralardıń densawlıǵı haqqındaǵı maǵlıwmatlar bolsa olardıń nızamlı wákillerine emlew-profilaktikalıq mákemeniń emlewshi shıpakeri, bólim baslıǵı yamasa tekseriwge hám emlewge tikkeley qatnasıp atırǵan basqa qánigeler tárepinen beriledi. (QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

Keselliktiń rawajlanıw barısı qolaysız dep boljaw etilgen jaǵdaylarda bunı biytap puqaraǵa bildiriwi lazım. Eger, ol óziniń semya aǵzalarına bul haqqında aytıwdı qadaǵan etpegen bolsa, usınday maǵlıwmat beriwi ushın qanday da bir adamdı tayınlamaǵan bolsa, onda olarǵa da medicinalıq-ádeplilik qádelerin saqlaw menen xabar etiliwi tiyis.

Puqaranıń talabına muwapıq oǵan onıń densawlıq jaǵdayın kórsetetuǵın medicinalıq hújjetlerden kóshirmeler beriledi.

Puqaranıń medicinalıq hújjetlerinde kórsetilgen maǵlıwmatlar shıpakerlik sır bolıp, ol tek usı nızamnıń 45-statyasınıń úshinshi bóliminde názerde tutılǵan tiykarlarda ǵana puxaranıń kelisimisiz beriliwi múmkin.

 

26-statya. Medicinalıq aralasıwǵa kelisim beriw

Puqaranıń óz keseline baylanıslı maǵlıwmatlardı bilip óz ıqtıyarı menen kelisim beriwi medicinalıq aralasıwdıń dáslepki zárúrli shárti bolıp tabıladı.

Puqaranıń densawlıq jaǵdayı óz erkin bildiriwge múmkinshilik bermeytuǵınday awhalǵa túskende, al medicinalıq aralasıwdı keshiktiriwge bolmaytuǵın halatlarda puqaranıń máplerinde medicinalıq aralasıwdı ámelge asırıw máselesin konsilium sheshedi, eger konsiliumǵa jıynaw múmkinshiligi bolmaǵan jaǵdayda, sońǵılıǵında emlew-profilaktika mákemesiniń lawazımlı adamların xabardar etiw shárti menen tikkeley emlewshi (náwbetshi) shıpaker sheshedi.

On tórt jasqa tolmaǵan shaxslarǵa hám nızamda belgilengen tártipte mámilege uqıpsız dep tabılǵan puqaralarǵa qatnaslı medicinalıq aralasıwǵa olardıń nızamlı wákilleri kelisim beredi. Ata-ana yamasa basqa nızamlı wákiller joqlıǵındı medicinalıq aralasıw haqqında sheshimdi konsilium qabıl etedi, al konsiliumǵa jıynalıwdıń múmkinshiligi bolmaǵan jaǵdayda, keyin-ala emlew-profilaktikalıq mákemeniń lawazımlı shaxsları hám nawqastıń nızamlı wákillerin xabardar etiw shárti menen tikkeley emlewshi (náwbetshi) shıpaker qabıl etedi. (QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

 

27-statya. Medicinalıq aralasıwdan bas tartıw

Usı nızamnıń 28-statyasında názerde tutılǵan jaǵdaylardan basqa waqıtta puqara yamasa onıń nızamlı wákili medicinalıq aralasıwdan bas tartıw yaki onıń toqtalıwın talap etiw huqıqına iye boladı. Bunday jaǵdayda shıpaker jazba túrde tastıyıqlama alıwǵa, eger tastıyıqlama alıwdıń múmkinshiligi bolmasa medicinalıq aralasıwdan bas tartıwdı gúwalardıń qatnasıwında tiyisli akt penen tastıyıqlap alıwǵa haqlı.

Eger medicinalıq aralasıwdan nawqastıń nızamlı wákili bas tartsa hám bul jaǵday nawqas ushın awır aqıbetlerge alıp keliwi múmkin bolsa, shıpaker bul haqqında qáwenderlik hám ǵamxorlıq etiwshi uyımlarǵa xabarlawı shárt.

 

28-statya. Puqaralardıń kelisimisiz medicinalıq járdem kórsetiw

Átiraptaǵılar ushın qáwipli keselliklerge shatılǵan adamlarǵa puqaralar yamasa olardıń nızamlı wákilleriniń kelisimisiz medicinalıq járdem kórsetiliwine (medicinalıq kózden ótkeriw, emlewxanaǵa jatqarıw, baqlaw hám basqalardan bóleklew) nızamlar menen belgilengen tiykarlarda hám tártipte jol qoyıladı.

 

III. PUQARALARǴA MEDICINALÍQ-SOCIALLÍQ

JÁRDEM KÓRSETIW

 

29-statya. Baslanǵısh medicinalıq-sanitariyalıq járdem

Mámleketlik densawlıqtı saqlaw sistemasınıń, jámiyetlik birlespelerdiń mákemeleri kórsetetuǵın baslanǵısh medicinalıq-sanitariyalıq járdemi medicinalıq xızmet kórsetiwdiń tiykarǵı, qolay hám biypul túri bolıp, tómendegilerdi óz ishine aladı: (QR 11.08.2017-j. 153/XVII-sanlı, 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamları tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

eń kóp tarqalǵan keselliklerdi, zaqımlanıw, záhárleniw hám basqa da tez járdem talap etetuǵın nawqaslardı emlew;

sanitariyalıq-gigienalıq hám epidemiyaǵa qarsı ilajlardı, eń áhmiyetli keselliklerdiń medicinalıq profilaktikasın ótkeriw;

semyanı, analıq hám balalıqtı qorǵaw boyınsha ilajlardı, jasaytuǵın ornı boyınsha puqaralarǵa medicinalıq-sanitariyalıq járdem kórsetiwge baylanıslı basqa da ilajlardı ótkeriw;

jeke túrdegi yamasa densawlıqtı saqlawdıń basqa da sistemaları tárepinen kórsetiletuǵın baslanǵısh medicinalıq-sanitariyalıq járdem kórsetiw shártnama tiykarında ámelge asırıladı.

Baslanǵısh medicinalıq-sanitariyalıq járdem kórsetiwdiń kólemi hám tártibi Qaraqalpaqstan Respublikası Densawlıqtı saqlaw ministrligi tárepinen belgilenedi. (QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında alıp taslanǵan)

 

30-statya. Qıstawlı hám tez medicinalıq járdem

Puqaralar densawlıqtı saqlaw sistemasınıń qálegen emlew-profilaktikalıq mákemesinde qıstawlı medicinalıq járdem alıw huqıqına iye.

Medicina hám farmacevtika xızmetkerleri puqaralarǵa qıstawlı medicinalıq járdem kórsetiwge minnetli. Olar qıstawlı medicinalıq járdem kórsetiwden bas tartqanı, sonday-aq puqaralardıń densawlıǵına keltirgen záleli ushın nızamǵa muwapıq juwapker boladı.

Tez medicinalıq járdem densawlıqtı saqlaw sistemasınıń arnawlı tez medicinalıq járdem xızmeti tárepinen Qaraqalpaqstan Respublikası Den sawlıqtı saqlaw ministrligi belgilegen tártipte (QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında alıp taslanǵan) kórsetiledi.

Puqaranıń ómiri qáwip astında bolǵan jaǵdayda medicina xızmetkerleri onıń emlew-profilaktika mákemesine alıp barıw ushın hár qanday transport túrinen paydalanıw huqıqına iye. (QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

Hádiyse júz bergen jerde medicina xızmetkerleri jetip kelgenshe baslanǵısh qıstawlı járdemdi miliciya, órtten qorǵaw, avariyalıq xızmetleri hám transport shólkemleriniń xızmetkerleri, sonday-aq nızamshılıq penen usınday wazıypa júklengen basqa da qásiplerdiń wákilleri   kórsetiwi shárt. (QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

 

31-statya. Qánigelestirilgen medicinalıq járdem

Qánigelestirilgen medicinalıq járdem profilaktika, diagnoz qoyıw, emlewdiń hám quramalı medicina texnologiyaların paydalanıwdıń arnawlı usılların talap etetuǵın keselliklerge shatılǵan puqaralarǵa kórsetiledi.

Qánigelestirilgen medicinalıq járdem emlew-profilaktika mákemelerinde shıpaker qánigeler tárepinen kórsetiledi.

Densawlıqtı saqlaw mákemelerinde kórsetiletuǵın arnawlı medicinalıq járdemniń túrleri, kólemi hám sapa standartları tiyisli wákillikli uyım tárepinen belgilenedi. (QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

 

32-statya. Sociallıq áhmiyetke iye keselliklerge shatılǵan puqaralarǵa medicinalıq-sociallıq járdem kórsetiw 

Sociallıq áhmiyetke iye keselliklerge shatılǵan puqaralarǵa mámleketlik densawlıqtı saqlaw sistemasınıń tiyisli emlew-profilaktikalıq mákemelerinde medicinalıq-sociallıq járdem kórsetiledi hám turaqlı medicinalıq baqlaw arqalı támiyinlenedi.

Sociallıq áhmiyetke iye kesellikler dizimi hám usınday keselliklerge shatılǵan adamlar ushın jeńillikler, sonday-aq olarǵa kórsetiletuǵın medicinalıq-sociallıq járdem túrleri hám kólemi tiyisli wákillikli uyım tárepinen belgilenedi. (QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

Sociallıq áhmiyetke iye keselliklerge shatılǵan puqaralarǵa kórsetiletuǵın medicinalıq-sociallıq járdem túrlerin hám kólemin Qaraqalpaqstan Respublikası Den sawlıqtı saqlaw ministrligi mápdar ministrlikler hám vedomstvolar menen birlikte belgileydi. (QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında alıp taslanǵan)

 

33-statya. Átiraptaǵılar ushın qáwipli bolǵan keselliklerge shatılǵan puqaralarǵa medicinalıq-sociallıq járdem kórsetiw

Átiraptaǵılar ushın qáwipli bolǵan keselliklerge shatılǵan puqaralarǵa medicinalıq-sociallıq járdem kórsetiw mámleketlik densawlıqtı saqlaw sistemasınıń usınday maqsetke arnalǵan mákemelerinde biypul ámelge asırıladı.

Átiraptaǵılar ushın qáwipli bolǵan keselliklerdiń dizimi, sonday-aq, olarǵa shatılǵan puqaralarǵa kórsetiletuǵın medicinalıq-sociallıq járdemniń túrleri hám kólemi tiyisli wákillikli uyım tárepinen belgilenedi. (QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

 

34-statya. Profilaktika, diagnoz qoyıw, emlewdiń jańa usılların, dárilik zatlardı, dezinfekciya quralların qollanıw hám biomedicinalıq izertlewler ótkeriw tártibi

Densawlıqtı saqlaw praktikasında tek nızamlar menen belgilengen tártipte qollanıwǵa ruqsat etilgen profilaktika, diagnoz qoyıw, emlew usıllarınan, medicina texnologiyaları, dárilik zatlar hám dezinfekciya qurallarınan paydalanıladı.

Qollanıwǵa ruxsat etilmegen, biraq belgilengen tártipte kórip shıǵılıp atırǵan diagnoz qoyıw, emlew usılları hám dárilik zatlardan nawqastı emlew mápin gózlegen xalda tek ǵana onıń ıqtıyarlı ráwishtegi jazba kelisimi alınǵannan keyin, on tórt jasqa tolmaǵan shaxslardı emlegende bolsa tek ǵana olardıń ómirine tikkeley qáwip tuwılǵan jaǵdayda hám nızamlı wákilleriniń jazba kelisimi menen ǵana paydalanıw múmkin. (QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

Usı statyanıń ekinshi bóliminde názerde tutılǵan diagnoz qoyıw, emlew usılları hám dárilik zatlardı dezinfekciya quralların, sonıń ishinde sırt ellerde paydalanatuǵın túrlerin qollanıw tártibi tiyisli wákillikli uyım tárepinen belgilenedi.

Adamdı obekt sıpatında qarap biomedicinalıq izertlewler ótkeriwge tartıw tek laboratoriya tájiriybeleri ótkerilgennen soń hám puqaranıń jazba túrdegi kelisimi alınǵannan keyin ǵana mámleketlik den sawlıqtı saqlaw sisteması mákemelerinde iske asırıladı. Puqaranı biomedicinalıq izertlewlerge qatnasıwǵa májbúrlew múmkin emes.

Biomedicinalıq izertlew ótkeriwge puqaradan kelisim alınıp atırǵanda oǵan izertlewdiń maqsetleri, usılları, qosımsha aqıbetleri, itimal bolǵan qáwpi, qansha dawam etetuǵını hám kútiletuǵın nátiyjeleri haqqında maǵlıwmatlar beriliwi tiyis. Puqara izertlewdiń qálegen basqıshında oǵan qatnasıwdan bas tartıw huqıqına iye boladı.

Belgilengen tártipte tekseriw sınawlarınan ótpegen profilaktika, diagnoz qoyıw, emlew usılları hám dárilik zatlardı úgit-násiyatlaw, sonıń ishinde ǵalaba xabar qurallarında úgit-násiyatlaw qadaǵan etiledi. Usı normanı buzıw nızam menen belgilengen tártipte juwapkershilikke alıp keledi.

 

35-statya. Puqaralardı dárilik zatlar hám medicinalıq buyımlar menen támiyinlew 

Receptsiz beriletuǵın dárilik zatlardıń dizimi Ózbekstan Respublikası Densawlıqtı saqlaw ministrligi tárepinen tastıyıqlanadı.

Dárilik zatlar hám jeke tártipte paydalanılatuǵın medicinalıq buyımlar menen jeńillik berilgen tiykarlarda támiyinlenetuǵın puqaralar kategoriyaları tiyisli tártipte belgilenedi. Mámleketlik densawlıqtı saqlaw sistemasınıń emlewshi shıpakerleri puqaralardıń dárilik zatlar  menen jeńillik berilgen tiykarlarda támiyinleniwi ushın recept jazıp beriw huqıqına iye.

 

  1. IV. MEDICINALÍQ EKSPERTIZA

 

36-statya. Miynetke waqıtsha jaramsızlıq ekspertizası

Puqaralardıń kesellik, zaqımlanıw, hámiledarlıq, tuwıw hám tuwıwdan keyingi dáwiri, shańaraqtıń nawqas aǵzasınıń kútimi, protez qoydırıw, sanatoriyalıq-kurortlıq emleniw hám basqa da jaǵdaylardaǵı miynetke waqıtsha jaramsızlıǵı boyınsha ekspertizası nızamshılıqta belgilengen tártipte ótkeriledi.

Miynetke waqıtsha jaramsızlıqtı ekspertizadan ótkeriw mámleketlik densawlıqtı saqlaw sistemasınıń emlewshi shıpakerleri tárepinen ámelge asırıladı hám olar puqaralarǵa miynetke jaramsızlıq qaǵazın beredi. Jeke hám basqa túrdegi densawlıqtı saqlaw sistemasında emlengen puqaralarǵa miynetke jaramsızlıq qaǵazı tiyisli wákillikli uyım tárepinen belgilengen tártipte beriledi.

Miynetke waqıtsha jaramsızlıq ekspertizası ótkerilgende xızmetkerdi densawlıǵınıń jaǵdayına bola waqıtsha yamasa turaqlı túrde basqa jumısqa ótkeriw zárúrligi hám múddeti anıqlanadı, sonday-aq puqaranı belgilengen tártipte, sonıń ishinde onda mayıplıq belgileri bolǵan jaǵdayda shıpakerlik-miynet ekspertlik komissiyasına jiberiw haqqında sheshim qabıl etiledi. (QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

 

37-statya. Medicinalıq-miynet ekspertizası

Medicinalıq-miynet ekspertizası puqaralardıń mayıplıǵınıń sebeplerin hám toparın, olardıń miynetke jaramlılıqtı joǵaltıw dárejesin, sonday-aq densawlıǵın tiklewdiń múmkinshilikleri menen múddetlerin, sociallıq qorǵaw ilajların belgileydi, tiyisli juwmaqlar beredi. Bul juwmaqlar kárxanalar, mákemeler, shólkemler, jámiyetlik birlespeler hákimshilikleri ushın minnetli bolıp tabıladı.

Medicinalıq-miynet ekspertizasın shólkemlestiriw hám ótkeriw tártibi nızamlar menen belgilenedi. Medicinalıq-miynet ekspertizasın ótkergen mákemeniń juwmaǵı ústinen puqaranıń ózi yamasa onıń nızamlı wákili sudqa shaǵım etiwi múmkin.

 

38-statya. Áskeriy-medicinalıq ekspertiza

Áskeriy-medicinalıq ekspertiza áskeriy yamasa alternativlik xızmetke shaqırılatuǵın, áskeriy xızmetke kontrakt boyınsha alınatuǵın, Ózbekstan Respublikası qurallı kúshleriniń ishki isler hám milliy qáwipsizlik xızmeti uyımlarınıń zapasında turǵan puqaralardıń hám áskeriy xızmetkerlerdiń densawlıq jaǵdayı boyınsha áskeriy xızmetke jaramlı yamasa jaramsız ekenligin, kesellik, jaraqatlanıwshılıq, zaqımlanıwshılıq áskeriy xızmet (áskeriy jıyınlardı ótiw) menen baylanıslıǵın analizleydi, áskeriy xızmetkerlerge medicinalıq-sociallıq járdem kórsetiw hám olardıń densawlıǵın tiklewdiń túrlerin, kólemin hám múddetlerin belgileydi.

Áskeriy medicinalıq ekspertizanı shólkemlestiriw hám ótkeriw tártibin, sonday-aq áskeriy yamasa alternativalıq xızmetke shaqırılatuǵın, áskeriy xızmetke kontrakt boyınsha alınatuǵın puqaralar menen áskeriy xızmetkerlerdiń densawlıǵına baylanıslı qoyılatuǵın talaplar tiyisli wákillikli uyım tárepinen belgilenedi. (QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

Áskeriy-medicinalıq ekspertizanıń juwmaqları lawazımlı adamlardıń orınlawı ushın minnetli bolıp tabıladı. Áskeriy-medicinalıq ekspertizanı ótkergen mákemeniń juwmaǵı ústinen puqaranıń ózi yamasa onıń nızamlı wákili sudqa shaǵım etiw huqıqına iye.

 

39-statya. Sud-medicinalıq hám sud-psixiatriyalıq ekspertizalar

Sud-medicinalıq ekspertiza mámleketlik densawlıqtı saqlaw sitemasınıń medicinalıq mákemelerinde ekspert tárepinen, ol bolmaǵan jaǵdayda ekspertiza ótkeriwge tartılǵan shıpaker tárepinen soraw júrgizip atırǵan adamnıń, tergewshiniń, prokurordıń qararı yamasa sudtıń uyǵarıwı tiykarında ótkeriledi.

Sud-psixiatriyalıq ekspertiza mámleketlik densawlıqtı saqlaw sistemasınıń usı maqsetke arnalǵan mákemelerinde ótkeriledi.

Sud-medicinalıq hám sud-psixiatriyalıq ekspertizalardı shólkemlestiriw hám ótkeriw tártibi nızam aktlerinde belgilenedi.

Sud-medicinalıq hám sud-psixiatriyalıq ekspertizalardı ótkergen mákemelerdiń juwmaqları ústinen puqaranıń ózi yamasa onıń nızamlı wákili sudqa shaǵım etiwi múmkin.

 

40-statya. Patologiyalıq-anatomiyalıq izertlewler ótkeriw hám adamnıń ólgen waqtın anıqlıw

Patologiyalıq-anatomiyalıq izertlewler densawlıqtı saqlaw mákemelerinde adam tiri waqıtta hám ólgennen soń diagnoz qoyıw (biopsiya hám autopsiya), sonday-aq klinikalıq sharayatta diagnoz qoyıw hám kesellikti emlew jumıslarınıń durıs alıp barılǵanlıǵın qadaǵalaw, ólim sebepleri haqqında anıq maǵlıwmatlar alıw maqsetinde ótkeriledi.

Patologiyalıq-anatomiyalıq izertlewler ótkeriw hám adamnıń ólgen waqtın anıqlaw tártibi tiyisli wákillikli uyım tárepinen belgilenedi. (QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında ózgeris kirgizilgen)

 

  1. V. MEDICINA HÁM FARMACEVTIKA XÍZMETKERLERI

 

41-statya. Medicina hám farmacevtika jumısları menen shuǵıllanıw huqıqı

Qaraqalpaqstan Respublikasında medicina hám farmacevtika jumısları menen shuǵıllanıw huqıqına joqarı yamasa orta arnawlı medicina oqıw orınların tamamlaǵanlıǵı haqqında diplomdı alǵan shaxslar iye boladı.

Medicinalıq hám farmacevtikalıq maǵlıwmatı haqqındaǵı diplomdı sırt el mámleketlerinde alǵan shaxslardıń medicina yamasa farmacevtika jumısı menen shuǵıllanıwına tiyisli wákillikli uyım tárepinen belgilenetuǵın tártipte jol qoyıladı.

Iyelegen kásibi boyınsha úsh jıldan kóp islemegen medicina hám farmacevtika xızmetkerleriniń óz jumısı menen shuǵıllanıwına tiyisli oqıw orınlarında qayta tayarlıqtan ótkennen soń yamasa tiyisli wákillikli uyımınıń attestaciyalıq komissiyası ótkeretuǵın attestaciya tiykarında jol qoyıladı.

Medicina yamasa farmacevtika salasında tamamlanbaǵan joqarı maǵlıwmatqa iye bolǵan shaxslardıń medicina salasında orta maǵlıwmatı bolǵan xızmetkerler isleytuǵın lawazımlarda medicinalıq yamasa farmacevtikalıq jumıs penen shuǵıllanıwına tiyisli wákillikli uyım tárepinen belgilenetuǵın tártipte jol qoyıladı.

Joqarı hám orta arnawlı medicina oqıw orınları studentleriniń puqaralarǵa medicinalıq járdem kórsetiwde oqıw baǵdarlamalarına muwapıq qatnasıwına medicina xızmetkerleri qadaǵalawı astında tiyisli wákillikli uyım tárepinen belgilenetuǵın tártipte jol qoyıladı.
(QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında ózgeris kirgizilgen)

Nızamsız túrde medicinalıq hám farmacevtikalıq jumıs penen shuǵıllanıwshı adamlar nızamǵa muwapıq juwapker boladı.

 

42-statya. Jeke medicinalıq praktika menen shuǵıllanıw huqıqı

(Bul statya QR JK 12.11.2008-jıl XI sessiyasında qabıl etilgen nızam tiykarında alıp taslanǵan)

 

43-statya. Kásiplik medicina hám farmacevtika associaciyaları 

Medicina hám farmacevtika xızmetkerleri óz huqıqların qorǵaw, medicina hám farmacevtika praktikasın rawajlandırıw, ilim-izertlew jumıslarına járdem etiw, medicina hám farmacevtika xızmetkerleriniń kásiplik jumısı menen baylanıslı basqa da máselelerdi sheshiw maqsetinde ıqtıyarlı tiykarda qáliplesetuǵın kásiplik associaciyalar hám basqa da jámiyetlik associaciyalardı dúziw huqıqına iye.

Kásiplik medicina, farmacevtika associaciyaları hám basqa da jámiyetlik associaciyalar óz jumısların ustavlar tiykarında hám nızam aktlerine muwapıq ámelge asırıladı.

 

  1. VI. JUWMAQLAWShÍ REJELER

 

44-statya. Qaraqalpaqstan Respublikası shıpakerleriniń antı

Shıpakerlik diplom alıp atırǵan adamlar tómendegi mazmunda ant beredi:

«Shıpaker degen joqarı ataqtı alıp, medicina jumısına kirisedi ekenmen;

ózimniń bar bilimim menen sheberligimdi nawqastı dawalawǵa hám insan den sawlıǵın saqlawǵa baǵıshlawǵa;

jası, jınısı, rasası, milleti, tili, dini, kóz-qarasları, sociallıq kelip shıǵıwı hám jámiyetlik jaǵdayınan biyǵárez hár bir nawqasqa kúsh-ǵayratım menen waqtımdı ayamay medicinalıq járdem kórsetiwge;

nawqastıń densawlıǵın jeke máplerimnen joqarı qoyıwǵa, kishi peyil hám haq niyetli bolıwǵa, óz bilimim menen sheberligimdi turaqlı túrde jetilistirip barıwǵa;

shıpakerlik sırdı saqlawǵa;

adamlar aldında mudamı miyrim-shápáátli bolıwǵa hám olardıń shıpa tabıwına isenim tuwdırıwǵa;

Gippokrat, Ábiw Áliy ibn Sina usaǵan ullı táwiplerdiń dańqlı dástúrlerin dawam ettiriwge saltanatlı ant etemen.

Usı antqa ómirimniń aqırına shekem sadıq bolıp qalıwǵa shárt etemen».

Shıpakerler anttı buzǵanlıǵı ushın nızamda belgilengen juwapkershilikke tartıladı.

 

45-statya. Shıpakerlik sır

Puqaranıń medicinalıq járdem sorap múrájat etkenligi, onıń densawlıǵınıń jaǵdayı, keselligine qoyılǵan diagnoz haqqında hám onı tekseriw jáne dawalaw dawamında alınǵan basqa da maǵlıwmatlar shıpakerlik sırdı quraydı.

Shıpakerlik sır bolıp esaplanǵan maǵlıwmatlardan oqıw, sonday-aq kásipke, xızmetke baylanıslı hám basqa da wazıypalardı atqarıw waqtında xabardar bolıp qalǵan adamlardıń bul maǵlıwmatlardı puqara yamasa onıń nızamlı wákiliniń razılıǵısız járiya etiwge jol qoyılmaydı, usı statyanıń úshinshi bóliminde belgilengen jaǵdaylar buǵan kirmeydi.

Shıpakerlik sırı bolıp esaplanǵan maǵlıwmatlardı puqara yamasa onıń nızamlı wákiliniń kelisimisiz beriwge tómendegilerge muwpıq jol qoyıladı; (QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

awhalınıń awırlıǵına sebepli óz tilek-ıqtıyarın bildire almaytuǵın puqaranı tekseriw hám dawalaw maqsetinde;

juqpalı kesellikler tarqalıwı, jalpı záhárleniw hám zıyanlanıw qáwpi tuwılǵanda;

tergew yamasa sud tekseriwiniń ótkeriliwine baylanıslı sorastırıw hám tergew uyımlarınıń, prokuratura hám sudtıń sorawı boyınsha;

on tórt jasqa tolmaǵan er jetpegen shaxsqa járdem kórsetilip atırǵanda onıń ata-anası yamasa nızamlı wákillerin xabardar etiw ushın;
(QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında ózgeris kirgizilgen)

puqaranıń densawlıǵına nızamsız háreketler yamasa baxıtsız hádiyse aqıbetinde zıyan keltirilgen dep gúman etiwge tiykarlar bolsa.

Shıpakerlik sır dep esaplanǵan maǵlıwmatlardı nızamda belgilengen tártipke boysınbay járiya etkenligi ushın tiyisli adamlar nızam aktlerine muwapıq medicina hám farmacevtika xızmetkerleri menen teńdey juwapker boladı.

 

46-statya. Puqaralardıń densawlıǵına keltirgen zıyandı ótew

Puqaralardıń densawlıǵına zıyan keltirilgen jaǵdaylarda ayıpkerler jábirlengenler kórgen zıyan ornın nızam aktlerinde belgilengen kólem hám tártipte qaplawı shárt. (QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

Nızamsız háreketlerden jábir kórgen puqaralarǵa medicinalıq járdem kórsetiwge sarplanǵan qárejetler olardıń densawlıǵına keltirilgen zıyan ushın juwapker bolǵan fizikalıq hám yuridikalıq shaxslardan óndiriledi. (QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında ózgeris kirgizilgen)

Medicina hám farmacevtika xızmetkerleri óz kásiplik wazıypaların qánigeli orınlamawı aqıbetinde puqaralardıń ómiri, densawlıǵına zıyan kelgen jaǵdaylarda keltirilgen zıyannıń ornı nızam aktlerinde belgilengen tártipte qaplanadı.

Zıyannıń ornın ótew hárekettegi nızamǵa muwapıq medicina hám farmacevtika xızmetkerlerin intizamlıq, hákimshilik yamasa jınayat juwapkershilikten azat etpeydi.

 

47-statya. Densawlıqtı saqlaw tarawında puqaralardıń huqıq erkinliklerin kemsitiwshi mámleketlik uyımlar hám lawazımlı adamlardıń háreketleri ústinen puqaralardıń shaǵım etiw huqıqı

Mámleketlik uyımlar hám lawazımlı adamlardıń usı nızamda belgilengen puqaralardıń huqıq hám erkinliklerin kemsitiwshi háreketleri ústinen joqarı mámleketlie uyımlarǵa yamasa sudqa shaǵım etiwi múmkin.

 

 

 




MUZEYLER HAQQÍNDA

QARAQALPAQSTAN RESPUBLIKASÍNÍŃ NÍZAMÍ

08.10.2009-j. №249/III

  

MUZEYLER HAQQÍNDA

 

Usı Nızamǵa tómendegilerge muwapıq ózgerisler kirgizilgen:

27.06.2014-j. 209/XV-sanlı QR Nızamı

18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı QR Nızamı

 

I BAP. ULÍWMA REJELER

 

1-statya. Usı Nızamnıń maqseti

Usı Nızamnıń maqseti muzeylerdiń shólkemlestiriliwi hám jumısı salasındaǵı qatnasıqlardı tártiplestiriwden ibarat.

 

2-statya. Muzeyler haqqındaǵı nızam hújjetleri                   

Muzeyler haqqındaǵı nızam hújjetleri usı Nızamnan hám basqa da nızam hújjetlerinen ibarat.

Eger Ózbekstan Respublikasınıń halıqaralıq shártnamasında Qaraqalpaqstan Respublikasınıń muzeyler haqqındaǵı nızam hújjetlerinde názerde tutılǵanınan basqasha rejeler belgilengen bolsa, xalıqaralıq shártnamanıń rejeleri qollanıladı.

 

3-statya. Tiykarǵı túsinikler

         Usı Nızamda tómendegi tiykarǵı túsinikler qollanıladı:

Milliy muzey qorı – Qaraqalpaqstan Respublikası aymaǵında turaqlı turǵan muzey predmetleri hám muzey kollekciyaları qosındısı;

Milliy muzey qorınıń Mámleketlik katalogı – milliy muzey qorı quramına kirgizilgen hár bir muzey predmeti hám hár bir muzey kollekciyası haqqındaǵı tiykarǵı maǵlıwmatlar orın alǵan esapqa alıw hújjeti;

muzey – muzey predmetleri hám muzey kollekciyaların saqlaw, úyreniw hám kópshilikke kórsetiw ushın menshik iyesi tárepinen shólkemlestirilgen turaqlı jumıs júrgiziwshi kommerciyalıq emes mádeniyat mákemesi;

muzey predmeti – sapası yamasa ayrıqsha belgileri jámiyet mápleri ushın saqlaw, úyreniw hám kópshilikke kórsetiw zárúrligin talap etiwshi mádeniy baylıq;

muzey kollekciyası – óziniń kelip shıǵıw ózgesheligi yamasa forması jaǵınan jaqınlıǵı sebepli yaki basqa belgileri boyınsha birlestirilgende ǵana muzey predmeti ózgesheligine iye bolatuǵın mádeniy baylıqlar kompleksi;

saqlaw – muzeydiń muzey predmeti hám muzey kollekciyası pútin saqlanıwın támiyinlew ushın materiallıq hám huqıqıy sharayatlar jaratılıwın názerde tutıwshı jumıs túri;

járiyalaw – muzeydiń muzey predmetleri hám muzey kollekciyaların kópshilik aldında kórsetiw, baspa basılımlarda, elektron hám basqa tárizde tákirarlaw arqalı jámiyetke usınıwdıń barlıq formaların názerde tutıwshı jumıs túri.         

 

II BAP. Muzeylerdi basqarıw

 

4-statya. Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesiniń muzeylerdi basqarıw salasındaǵı wákillikleri

Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesi:

muzeyler jumısın qollap-quwatlaw, jetilistiriwge baylanıslı baǵdarlamalar hám sheshimler qabıl etedi;

muzeylerdi shólkemlestiriw, qayta shólkemlestiriw hám saplastırıw boyınsha qarar qabıl etedi;

mámleketlik muzeylerdi qarjılandırıw muǵdarın óz wákillikleri sheńberinde belgileydi;

Milliy muzey qorınıń mámleketke tiyisli bólegi quramına kirgizilgen hám óz aymaǵında jaylasqan muzeylerdegi muzey predmetleri hám muzey kollekciyaları belgilengen tártipte saqlanıwın támiyinleydi;

nızam hújjetlerine muwapıq basqa da wákilliklerdi ámelge asıradı. (QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında ózgeris kirgizilgen)

 

5-statya. Qaraqalpaqstan Respublikası Mádeniyat ministrliginiń muzeylerdi basqarıw salasındaǵı wákillikleri

         Qaraqalpaqstan Respublikası Mádeniyat ministrligi:

Milliy muzey qorınıń Mámleketlik katalogın júrgizedi;

muzey predmetleri hám muzey kollekciyaların belgilengen tártipte Milliy muzey qorına kirgiziw hám onıń quramınan shıǵarıw boyınsha tiyisli tártipte usınıs beredi;

Milliy muzey qorı quramına kirgizilgen muzey predmetleri hám muzey kollekciyaların iyelikten shıǵarıw yamasa universal huqıqıy miyrasxorlıq tártibinde yaki basqa usılda bir shaxstan ekinshi shaxsqa ótkeriw ushın arnawlı ruxsatnama beriwge tiyisli tártipte usınıs beredi;

Milliy muzey qorı quramına kirgizilgen muzey predmetleri hám muzey kollekciyaların kirip kóriw shártleri ústinen qadaǵalawdı ámelge asıradı;

muzey xızmetkerleriniń mamanlıǵın asırıw hám olardı qayta tayarlawdı shólkemlestiredi;

nızam hújjetlerine muwapıq basqa da wákilliklerdi ámelge asıradı. (QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında ózgeris kirgizilgen)

 

6-statya. Jergilikli mámleketlik hákimiyat uyımlarınıń muzeylerdi basqarıw salasındaǵı wákillikleri

Jergilikli mámleketlik hákimiyat uyımları:

Milliy muzey qorı quramına kirgizilgen hám óz aymaǵında jaylasqan muzeylerde turǵan muzey predmetleri hám muzey kollekciyalarınıń pútin saqlanıwın támiyinleydi;

óz aymaǵındaǵı mámleketlik muzeylerdi qarjılandırıw muǵdarın óz wákillikleri sheklerinde belgileydi;

nızam hújjetlerine muwapıq basqa da wákilliklerdi ámelge asıradı.

 

III BAP. Milliy muzey qorı

 

7-statya. Milliy muzey qorınıń quramı

Milliy muzey qorı quramına kirgizilgen muzey predmetleri hám muzey kollekciyaları Qaraqalpaqstan xalqı mádeniy miyrasınıń ajıralmas bólegi bolıp tabıladı.

Milliy muzey qorı Milliy muzey qorınıń mámleketke tiyisli bóleginen hám mámleketke tiyisli bolmaǵan bóleginen ibarat.

Milliy muzey qorı quramına kirgizilgen muzey predmetleri hám muzey kollekciyalarınıń puqaralıq aylanısına tek ǵana usı Nızamda belgilengen sheklewlerge boysınǵan halda jol qoyıladı.

 

8-statya. Muzey predmetleri hám muzey kollekciyaların milliy muzey qorı quramına kirgiziw

Muzey predmetlerin hám muzey kollekciyaların Milliy muzey qorı quramına kirgiziw belgilengen tártipte ámelge asırıladı.

Muzey predmetleri hám muzey kollekciyaları Milliy muzey qorınıń Mámleketlik katalogında dizimnen ótkerilgen kúnnen baslap Milliy muzey qorı quramına kirgizilgen bolıp esaplanadı.

Milliy muzey qorı quramına kirgizilgen muzey predmetleri hám muzey kollekciyalarınıń menshik iyesine dizimnen ótkerilgenligi haqqında gúwalıq beriledi.

 

9-statya. Muzey predmetleri hám muzey kollekciyaların Milliy muzey qorı quramınan shıǵarıw

Muzey predmetlerin hám muzey kollekciyaların Milliy muzey qorı quramınan shıǵarıw belgilengen tártipte ámelge asırıladı.

Tiyisli fakt Milliy muzey qorınıń Mámleketlik katalogında dizimnen ótkerilgen kúnnen baslap muzey predmetleri hám muzey kollekciyaları Milliy muzey qorı quramınan shıǵarılǵan bolıp esaplanadı.

 

10-statya. Milliy muzey qorınıń Mámleketlik katalogın júrgiziw

Milliy muzey qorınıń Mámleketlik katalogın júrgiziw belgilengen tártipte ámelge asırıladı.

Yuridikalıq hám fizikalıq shaxslardıń Milliy muzey qorı quramına kirgizilgen muzey predmetleri hám muzey kollekciyalarına bolǵan puqaralıq huqıq hám minnetlemelerdi belgilew, ózgertiw yamasa biykarlawǵa qaratılǵan háreketleri, sonıń ishinde menshik huqıqın basqa shaxsqa ótkeriw usı  Milliy muzey qorınıń Mámleketlik katalogında dizimnen ótkerilgennen keyin ǵana ámelge asırıladı.

 

11-statya. Muzey predmetleri hám muzey kollekciyaların Ózbekstan Respublikasınan alıp shıǵıw

Milliy muzey qorı quramına kirgizilgen muzey predmetleri hám muzey kollekciyaları Ózbekstan Respublikasınan alıp shıǵılıwı múmkin emes, usı statyanıń ekinshi bóliminde názerde tutılǵan jaǵday buǵan kirmeydi.

Milliy muzey qorı quramına kirgizilgen muzey predmetleri hám muzey kollekciyaların Ózbekstan Respublikası aymaǵınan tısqarıǵa waqıtsha alıp shıǵıw nızam hújjetlerinde belgilengen tártipte ámelge asırıladı.

 

12-statya. Milliy muzey qorı quramına kirgizilgen muzey predmetleri hám muzey kollekciyalarınıń puqaralıq aylanısı ózgeshelikleri

Milliy muzey qorı quramına kirgizilgen muzey predmetleri hám muzey kollekciyaları tek ǵana Qaraqalpaqstan Respublikası Mádeniyat ministrliginiń usınısına muwapıq Ózbekistan Respublikası Mádeniyat ministrligi tárepinen berilgen arnawlı ruxsatnamasına muwapıq iyelikten shıǵarılıwı yamasa universal huqıqıy miyrasxorlıq tártibinde yaki basqasha usılda bir shaxstan ekinshi shaxsqa ótiwi múmkin.

Milliy muzey qorı quramına kirgizilgen muzey kollekciyası bólinbeydi.

 

13-statya. Milliy muzey qorı quramına kirgizilgen muzey predmetleri hám muzey kollekciyalarına bolǵan menshik túrleri

Milliy muzey qorı quramına kirgizilgen muzey predmetleri hám muzey kollekciyaları jeke hám ǵalaba menshik túrlerinde bolıwı múmkin.

 

IV BAP. Milliy muzey qorınıń mámleketke tiyisli bólegi

 

14-statya. Milliy muzey qorınıń mámleketke tiyisli bóleginiń quramı

Milliy muzey qorınıń mámleketke tiyisli bóleginiń quramına kimniń iyeliginde turǵanlıǵınan biyǵárez mámleket múlki bolǵan muzey predmetleri hám muzey kollekciyaları kiredi.

Mámleketlik muzeyler, basqa mámleketlik mákemeler tárepinen shólkemlestiriwshiler qarjıları yamasa óz qarjıları yaki basqa qarjılar esabınan alınatuǵın, sonday-aq nızam hújjetlerinde qadaǵan etilmegen basqa da usılda alınatuǵın muzey predmetleri hám muzey kollekciyaları Milliy muzey qorınıń mámleketke tiyisli bólegi quramına kiredi.

 

15-statya. Milliy muzey qorınıń mámleketke tiyisli bólegi quramına kirgizilgen muzey predmetleri hám muzey kollekciyaların iyelikten shıǵarıw

Milliy muzey qorınıń mámleketke tiyisli bólegi quramına kirgizilgen muzey predmetleri hám muzey kollekciyaların iyelikten shıǵarıw múmkin emes, olardıń joǵalıwı, jemiriliwi yamasa basqa muzey predmetleri hám muzey kollekciyalarına almastırılıwı jaǵdayları buǵan kirmeydi.

Milliy muzey qorınıń mámleketke tiyisli bólegi quramına kirgizilgen muzey predmetleri hám muzey kollekciyaların usı statyanıń birinshi bóliminde názerde tutılǵan jaǵdaylarda iyelikten shıǵarıw haqqındaǵı sheshim Ózbekstan Respublikası Mádeniyat hám sport isleri ministrligi tárepinen qabıl etiledi. (QR 27.06.2014-j. 209/XV-sanlı Nızamına muwapıq ekinshi bólimi alıp taslanǵan)

 

16-statya. Milliy muzey qorınıń mámleketke tiyisli bólegi quramına kirgizilgen muzey predmetleri hám muzey kollekciyaların basqarıw

Milliy muzey qorınıń mámleketke tiyisli bólegi quramına kirgizilgen muzey predmetleri hám muzey kollekciyaları operativ basqarıw huqıqı tiykarında mámleketlik muzeylerge, basqa da mámleketlik mákemelerge bekitip qoyıladı.

Milliy muzey qorınıń mámleketke tiyisli bólegi quramına kirgizilgen muzey predmetleri hám muzey kollekciyaların operativ basqarıw tapsırılǵan mámleketlik muzeyler, basqa da mámleketlik mákemeler:

muzey predmetleri hám muzey kollekciyalarınıń fizikalıq pútin saqlanıwı hámde qáwipsizligin;

muzey predmetleri hám muzey kollekciyaları menen baylanıslı esapqa alıw hújjetleriniń júrgiziliwi hám pútin saqlanıwın;

muzey predmetleri hám muzey kollekciyalarınan ilimiy, mádeniy, aǵartıwshılıq hám bilimlendiriw maqsetlerinde paydalanılıwın támiyinlewi shárt.

 

17-statya. Milliy muzey qorınıń mámleketke tiyisli bóleginiń jaǵdayı ústinen mámleketlik qadaǵalaw

Milliy muzey qorınıń mámleketke tiyisli bóleginiń jaǵdayı ústinen mámleketlik qadaǵalaw tómendegi formalarda ámelge asırıladı:

muzey predmetleri hám muzey kollekciyalarınıń pútin saqlanıwı jaǵdayın hám olardı saqlaw sharayatların tekseriw;

muzey predmetleri hám muzey kollekciyaları haqqında Milliy muzey qorı quramına kirgizilgen muzey predmetleri hám muzey kollekciyaları esabın júrgiziw ushın zárúr bolǵan sorawnamalar jollaw hám málimleme alıw.

 

V BAP. Milliy muzey qorınıń mámleketke tiyisli bolmaǵan bólegi

 

18-statya. Milliy muzey qorınıń mámleketke tiyisli bolmaǵan bóleginiń quramı

Milliy muzey qorınıń mámleketke tiyisli bolmaǵan bóleginiń quramına Milliy muzey qorı quramına kirgizilgen jeke menshik bolǵan muzey predmetleri hám muzey kollekciyaları kiredi.

 

19-statya. Muzey predmetleri hám muzey kollekciyaların Milliy muzey qorınıń mámleketke tiyisli bólegi quramına kirgiziw

Muzey predmetleri hám muzey kollekciyaların Milliy muzey qorınıń mámleketke tiyisli bolmaǵan bólegi quramına kirgiziw belgilengen tártipte olardıń menshik iyesiniń arzası tiykarında ámelge asırıladı.

 

20-statya. Muzey predmetleri hám muzey kollekciyaların Milliy muzey qorınıń mámleketke tiyisli bolmaǵan bólegi quramınan shıǵarıw

Muzey predmetleri hám muzey kollekciyaları joǵalǵan yamasa jemirilgen jaǵdaylarda, olardı Milliy muzey qorınıń mámleketke tiyisli bolmaǵan bólegi quramınan shıǵarıw belgilengen tártipte ámelge asırıladı.

 

21-statya. Milliy muzey qorınıń mámleketke tiyisli bolmaǵan bólegi quramına kirgizilgen muzey predmetleri hám muzey kollekciyaların esapqa alıw hám saqlaw

Milliy muzey qorınıń mámleketke tiyisli bolmaǵan bólegi quramına kirgizilgen muzey predmetleri hám muzey kollekciyaların esapqa alıw hám saqlaw belgilengen tártipte ámelge asırıladı.

 

22-statya. Milliy muzey qorınıń mámleketke tiyisli bolmaǵan bóleginiń jaǵdayı ústinen mámleketlik qadaǵalaw

Milliy muzey qorınıń mámleketke tiyisli bolmaǵan bóleginiń jaǵdayı ústinen mámleketlik qadaǵalaw tómendegi formalarda ámelge asırıladı:

muzey predmetleri hám muzey kollekciyalarınıń pútin saqlanıwı jaǵdayın hám olardı saqlaw sharayatların tekseriw;

mámleketlik emes muzeylerge bekitip qoyılǵan muzey predmetleri hám muzey kollekciyalarınıń menshik iyesi aldına olardı saqlaw orınların ózgertiw yamasa olardı iyelikten shıǵarıw haqqındaǵı máseleni qoyıw;

muzey predmetleri hám muzey kollekciyaları haqqında Milliy muzey qorı quramına kirgizilgen muzey predmetleri hám muzey kollekciyaları esabın júrgiziw ushın zárúr bolǵan sorawnamalar jollaw hám málimleme alıw.

 

23-statya. Milliy muzey qorınıń mámleketke tiyisli bolmaǵan bólegi quramına kirgizilgen muzey predmetleri hám muzey kollekciyalarına baylanıslı kelisimler

Milliy muzey qorınıń mámleketke tiyisli bolmaǵan bólegi quramına kirgizilgen muzey predmetleri hám muzey kollekciyaları boyınsha aldı-sattı yamasa sawǵa etiw kelisimleri dúzilgende, satıp alıwshı yamasa sawǵa alıwshı usı predmetler hám kollekciyalarǵa bolǵan satıwshı yamasa sawǵa etiwshiniń barlıq minnetlemelerin óz moynına alıwı shárt. Usı predmetler hám kollekciyalardıń alıp-satılıwında mámleket jeńillikli satıp alıw huqıqına iye boladı.

Milliy muzey qorınıń mámleketke tiyisli bolmaǵan bólegi quramına kirgizilgen muzey predmetleri hám muzey kollekciyaları wásiyat yamasa nızamǵa muwapıq miyras etip alınǵanda, miyrasxor usı predmetler hám kollekciyalarǵa miyras qaldırıwshıda bolǵan barlıq minnetlemelerdi óz moynına alıwı shárt. Bul minnetlemelerden bas tartqan jaǵdayda miyrasxor usı muzey predmetleri hám muzey kollekciyaların usı statyanıń birinshi bóleginde názerde tutılǵan shártlerde satıwı yamasa basqa kelisim dúziwi múmkin. Bul jaǵdayda mámleket jeńillikli satıp alıw huqıqına iye boladı.

Eger satıp alıwshı, sawǵa alıwshı yamasa miyrasxor Milliy muzey qorınıń mámleketke tiyisli bolmaǵan bólegi quramına kirgizilgen muzey predmetleri hám muzey kollekciyalarına baylanıslı óz minnetleri orınlanıwın támiyinlemese, mámleket usı predmetler hám kollekciyalardı nızam hújjetlerine muwapıq haqısın tólep alıwdı ámelge asırıw huqıqına iye.

Muzey predmetleri hám muzey kollekciyalarına baylanıslı usı statyada názerde tutılǵan kelisimler Milliy muzey qorınıń Mámleketlik katalogında mámleketlik dizimnen ótkerilgen kúnnen baslap dúzilgen bolıp esaplanadı.

Usı statyanıń birinshi-úshinshi bólimlerinde názerde tutılǵan muzey predmetleri hám muzey kollekciyaların mámleket tárepinen jeńillikli satıp alıw huqıqı yamasa haqısın tólep alıw huqıqın ámelge asırıw Qaraqalpaqstan Respublikası Mádeniyat ministrligi tárepinen ámelge asırıladı.

 

VI BAP. Muzeylerdi shólkemlestiriw

 

24-statya. Muzeylerdi shólkemlestiriw maqsetleri

Muzeyler tómendegi maqsetlerde shólkemlestiriledi:

muzey predmetleri hám muzey kollekciyaların saqlaw;

muzey predmetlerin hám muzey kollekciyaların anıqlaw hám toplaw;

mádeniy, aǵartıwshılıq hám bilimlendiriw jumısın ámelge asırıw;

muzey predmetlerin hám muzey kollekciyaların úyreniw;

muzey predmetlerin hám muzey kollekciyaların járiyalaw;

muzeylerdi usı statyanıń birinshi bóliminde názerde tutılǵanınan tısqarı basqa maqsetler ushın shólkemlestiriwge jol qoyılmaydı.

 

25-statya. Muzeylerdi shólkemlestiriw shártleri

Muzeylerdi shólkemlestiriw ushın tómendegi shártler májbúriy bolıp tabıladı:

muzey tematikasına muwapıq muzey predmetleri hám muzey kollekciyalarınıń bolıwı;

muzey predmetleri hám muzey kollekciyaların saqlaw hám kópshilikke kórsetiw talaplarına juwap beretuǵın materiallıq-texnikalıq bazanıń, sonıń ishinde imarat (xana yamasa xanalar), zárúrli kórgizbe úskeneleri, qorǵaw quralları hám órtke qarsı qurallardıń bolıwı;

muzey jumısın támiyinlew ushın zárúrli finanslıq qarjılardıń bolıwı;

muzey-qorıqxanalardı shólkemlestiriw ushın nızam hújjetlerine muwapıq qosımsha shártler belgilenedi.

 

26-statya. Muzeylerdiń túrleri hám kategoriyaları

Menshik túrine qaray mámleketlik hám mámleketlik emes muzeyler shólkemlestiriliwi múmkin.

Qánigelesiwine qaray muzeyler:

tiykarǵı jumısı muzey predmetleri hám muzey kollekciyaların saqlaw, úyreniw hám kópshilikke kórsetiwden ibarat bolǵan muzeylerge;

tiykarǵı jumısı tariyxıy-mádeniy qorıqxana hám onıń menen baylanıslı tábiyǵıy landshaft quramına kiretuǵın mádeniy miyras obektlerin, sonday-aq muzey predmetleri hám muzey kollekciyaların saqlaw, úyreniw hám kópshilikke kórsetiwden ibarat bolǵan muzey-qorıqxanalarǵa bólinedi.

Mámleketlik muzeyler áhmiyetine qaray Ózbekstan Respublikası Ministrler Kabineti tárepinen belgilenetuǵın kategoriyalarǵa bólinedi.

 

27-statya. Muzeylerdi shólkemlestiriw, qayta shólkemlestiriw hám saplastırıw tártibi

Muzeyler nızam hújjetlerinde belgilengen tártipte shólkemlestiriledi, qayta shólkemlestiriledi hám saplastırıladı.

 

28-statya. Muzeylerdi qarjılandırıw

Mámleketlik muzeylerdi qarjılandırıw Ózbekstan Respublikası Mámleketlik byudjeti qarjıları hám nızam hújjetlerinde qadaǵan etilmegen basqa da derekler esabınan ámelge asırıladı.

Mámleketlik emes muzeylerdi qarjılandırıw olardıń menshik iyesi qarjıları hám nızam hújjetlerinde qadaǵan etilmegen basqa da qarjılar esabınan ámelge asırıladı.

Mámleketlik muzey jaylasqan imarat basqa shólkemlerge berilgen jaǵdayda, usı másele boyınsha sheshim qabıl etken mámleketlik uyım mámleketlik muzeydi teń bahadaǵı imarat penen támiyinlewdi hám usı muzeydiń muzey predmetleri hám muzey kollekciyaların, sonday-aq kórgizbe úskenelerin kóshiriw menen baylanıslı shıǵınlardı qaplawı shárt.

29-statya. Muzeylerge beriletuǵın jeńillikler

Muzeyler ushın jeńillikler nızam hújjetlerine muwapıq beriledi.

 

30-statya. Muzeylerdiń xalıqaralıq birge islesiwi

Muzeylerdiń xalıqaralıq birge islesiw salasındaǵı jumısı nızam hújjetleri hám Ózbekstan Respublikasınıń xalıqaralıq shártnamalarına muwapıq ámelge asırıladı.

 

 

VII BAP. Milliy muzey qorınıń ashıqlıǵın támiyinlew

 

31-statya. Muzey predmetleri hám muzey kollekciyaların kirip kóriw

Milliy muzey qorı quramına kirgizilgen hámde muzeylerde turǵan muzey predmetleri hám muzey kollekciyaları puqaralar kirip kóriwi ushın ashıq. (QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)

Milliy muzey qorı quramına kirgizilgen hám muzeylerde turǵan muzey predmetleri hám muzey kollekciyaların  kirip kóriw tómendegi tiykarlarǵa muwapıq shekleniwi múmkin:

muzey predmetleri hám muzey kollekciyalarınıń pútin saqlanıwı jaǵdayı qanaatlandırarsız bolsa;

restavraciya jumısları ámelge asırılıp atırǵanda;

muzey predmetleri hám muzey kollekciyaları muzey zapasniginde bolǵanda.

Milliy muzey qorı quramına kirgizilgen hám muzeylerde, sonıń ishinde muzey zapasniginde turǵan muzey predmetleri hám muzey kollekciyaların kirip kóriw tártibi hám shártleri nızam hújjetlerinde belgilenedi.

 

32-statya. Muzey predmetleri hám muzey kollekciyaların járiyalaw

Milliy muzey qorı quramına kirgizilgen hám muzeylerde turǵan muzey predmetleri hám muzey kollekciyaların birinshi márte járiyalaw huqıqı menshik iyesi tárepinen usı muzey predmetleri hám muzey kollekciyaları bekitip qoyılǵan muzeyge tiyisli.

Milliy muzey qorı quramına kirgizilgen hám muzeylerde turǵan muzey predmetleri hám muzey kollekciyaların tákirarlawdan kommerciyalıq maqsetlerde paydalanıw huqıqlarınıń basqa shaxsqa ótkeriliwi muzey predmetleri hám muzey kollekciyalarınıń menshik iyesi belgilegen tártipte muzeyler tárepinen ámelge asırıladı.

Muzey predmetleri hám muzey kollekciyaları, muzeylerdiń imaratları, muzeyler aymaǵında jaylasqan obektler súwretinen paydalanǵan halda súwretlew, baspa estelik hám basqa da tirajlı ónimlerdi hám xalıq tutınıw tovarların islep shıǵarıw, muzeylerdiń atamaları hám simvolikalıq belgilerinen paydalanıw nızam hújjetlerine muwapıq muzeylerdiń hákimshiliginiń ruxsatı menen ámelge asırıladı.

 

VIII BAP. Juwmaqlawshı rejeler

 

33-statya. Tartıslardı sheshiw

Muzeylerdiń shólkemlestiriliwi hám jumısı salasındaǵı tartıslar nızam hújjetlerinde belgilengen tártipte sheshiledi.

 

34-statya. Muzeyler haqqındaǵı nızam hújjetlerin buzǵanlıǵı ushın juwapkerlik

Muzeyler haqqındaǵı nızam hújjetlerin buzǵanlıqta ayıpker bolǵan shaxslar belgilengen tártipte juwapker boladı.