1

ХАЛЫҚЛАР ДОСЛЫҒЫ КҮНИ БЕЛГИЛЕНДИ

30-июль – Халықлар дослығы күни мүнәсибети менен салтанатлы илаж өткерилди.

Видеоконференц байланыс тәризинде өткерилген илажда Нөкис қаласында шөлкемлестирилген студияда Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңесиниң Баслығы М.Камалов, Өзбекстан Республикасы Олий Мажлиси Сенаты ағзалары, Жоқарғы Кеңес депутатлары, ҳүкимет ағзалары, елимизде жасап атырған түрли миллет ўәкиллери, миллий-мәдений орайлардың хызметкерлери қатнасты.

 

Өзбекстан Республикасы Президентиниң Халықлар дослығы күни мүнәсибети менен байрам қутлықлаўын Өзбекстан Республикасы Олий Мажлиси Сенатының Баслығы Т.Нарбаева оқып еситтирди.

Атап өтилгениндей, Өзбекстан – үлкен имканият ҳәм ресурсларға ийе болған мәмлекет. Бирақ бизиң ең үлкен байлығымыз – түрли миллет ҳәм конфессиялар ўәкиллери арасындағы тынышлық ҳәм турақлылық, өз-ара ҳүрмет ҳәм аўызбиршилик болып есапланады.

Конституциямыз ҳәм нызамларымызда Өзбекстан Республикасының бәрше пуқаралары, миллети, тили ҳәм динине қарамастан тең ҳуқық ҳәм еркинликлерге ийе екени белгилеп қойылған. Оларға өз мәдениятын, дәстүрин ҳәм үрп-әдетлерин раўажландырыў ушын бәрше шараятлар жаратылған.

Бүгинги күнде елимизде 130 дан аслам миллет ҳәм елат ўәкиллери татыў ҳәм аўызбиршиликли шаңарақ болып жасап, барлық тараўда пидайылық пенен мийнет етип, елимиздиң раўажланыўы ҳәм гүллеп-жаснаўы ушын мүнәсип үлес қосып келмекте.

Қутлы байрам – Халықлар дослығы күни мүнәсибети менен әне сондай ўатанласларымыз  мәмлекетлик сыйлықлар менен сыйлықланды.

Қарақалпақстан Республикасынан Қарақалпақстан дийқаншылық илимий-изертлеў институты гөрек селекциясы ҳәм туқымшылығы бөлими баслығы Узақбай Айтжанов, Қарақалпақстан Республикасы кәсиплик аўқамлары шөлкемлери бирлеспеси Кеңеси баслығы, Өзбекстан Республикасы Олий Мажлиси Сенаты ағзасы Улықбек Жалменов «Меҳнат шуҳрати» ордени менен, Нөкис қаласындағы «Мүриўбет» майыплығы болған шахслар ушын ҳаяллар интернат үйи директоры Лидия Ким I дәрежели «Соғлом авлод учун» ордени менен, Қоңырат районы медицина бирлеспесиниң Жаслық емлеў профилактика мәкемеси мийирбийкеси Жанар Жүгинисова II дәрежели «Саломатлик» ордени менен, «Ўзбекгеофизика» акционерлик жәмийетиниң «Устюрт геофизика экспедицияси» филиалы Үстирт кән геофизика партиясы топар баслығы Зарипбай Батбаев «Дўстлик» ордени менен, Мойнақ районындағы «Тик өзек» аўыл пуқаралар жыйыны баслығының шаңарақ, ҳаял-қызларды қоллап-қуўатлаў, социаллық мәселелер бойынша орынбасары Дәригүл Аметова «Шуҳрат» медалы менен сыйлықланды.

 

 

Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңесиниң баспасөз хызмети




Таңлаў женимпазы анықланды

27-июль күни Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңеси жанындағы Социаллық шериклик бойынша жәмийетлик комиссиясының мәжилиси болып өтти.

Мәжилисти Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңесиниң Социаллық-мәдений раўажланыў ҳәм жәмийетлик бирлеспелер мәселелери комитетиниӊ баслығы, Жоқарғы Кеңес жанындағы Социаллық шериклик бойынша жәмийетлик комиссияның баслығы Д.Қурбаниязов ашты ҳәм алып барды.

Мәжилисте Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңеси жанындағы мǝмлекетлик емес коммерциялық емес шөлкемлер ҳǝм пуқаралық жǝмийетиниң басқа да институтларын қоллап-қуўатлаў жǝмийетлик фонды тəрепинен мәмлекетлик социаллық буйырпа бойынша жәрияланған 4-таңлаўдың жеңимпазын анықлаў маселеси көрип шығылды.

Күн тәртибиндеги мәселе бойынша жəмийетлик комиссия ағзасы, Мәмлекетлик емес коммерциялық емес шөлкемлер, ғалаба хабар қураллары  ҳәм пуқаралық жәмийетиниӊ басқа да институтларының бағдарламасы ҳәм жойбарларының социаллық ҳәмде улыўма әҳмийетин анықлаў бойынша исши топар баслығы У.Жалменов шығып сөйледи.

Мәжилисте Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңеси жанындағы мǝмлекетлик емес коммерциялық емес шөлкемлер ҳǝм пуқаралық жǝмийетиниң басқа да институтларын қоллап-қуўатлаў жǝмийетлик фонды тəрепинен мәмлекетлик социаллық буйыртпа бойынша жәрияланған 4-таңлаўға келип түскен жойбарлар қаралып, олардыӊ мазмуны, тийкарғы мақсетлери, әмелге асырыў механизмлери ҳәм күтилип атырған нәтийжелери додаланды.

Мәжилис күн тəртибинде көрилген мәселе бойынша жәмийетлик комиссия ағзаларынан Э.Дурдиев, О.Қазақбаев, Г.Жоллыбекова, Т.Атамуратов, Н.Елибаева, Қ.Бекбаулиев сөзге шығып, өзлериниӊ пикир ҳəм усынысларын билдирди.

“Арал алтын мийрасы” жәмийетлик бирлеспесиниӊ “Қарақалпақстан Республикасыныӊ аўыллық аймақларында социаллық машқалаларды шешиў ҳәмде кем тәмийинленген халық, әсиресе жаслар ҳәм ҳаял-қызларда исбилерменлик көнликпелерин қәлиплестириў  ҳәм олардыӊ бәнтлигин тәмийинлеўдеги социллық бирге ислесиўдиӊ инновациялық механизмлери” атамасындағы жойбары комиссия ағзалары тәрепинен берилген даўыслар тийкарында жеӊимпаз деп табылды.

Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңесиниң баспасөз хызмети




Халықтың мүрәжатлары менен ислесиў мәселеси додаланды

28-июль күни Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кенесинде Өзбекстан Республикасы Олий Мажлиси Сенатының Аралбойы регионын раўажландырыў мәселелери комитети менен биргеликте Президент Шавкат Мирзиёевтиң басшылығында 23-июль күни халық мүрәжатлары менен ислесиў системасын жаңаша шөлкемлестириў илажлары бойынша өткерилген видеоселектор мәжилисинде белгилеп берилген ўазыйпалардың орынланыўын тәмийинлеў мәселелерине бағышланған мәжилис өткерилди.

Мәжилисти Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңеси Баслығының орынбасары А.Давлетов ашты ҳәм басқарып барды.

Атап өтилгениндей, Президент Шавкат Мирзиёевтиң басшылығында 23-июль күни халық мүрәжатлары менен ислесиў системасын жаңаша шөлкемлестириў илажлары бойынша өткерилген видеоселектор мәжилисинде халықтың мүрәжатлары менен ислесиўдиң бүгинги жағдайы министрлик ҳәм аймақлар кесиминде додаланып, бул бойынша бир қатар әҳмийетли ўазыйпалар белгилеп берилди.

Усы ўазыйпалардан келип шықкан ҳалда бүгинги күнде халықтың мүрәжатлары менен ислесиў бойынша барлық жуўапкер министрлик, мәкеме ҳәм шөлкемлер, сектор басшыларынан ибарат исши топар дүзилди. Исши топар қала ҳәм районларға, әсиресе, шетки мәҳәлле ҳәм аўылларға 15 күнлик мобилизацияланып, мүрәжатларды орнында унамлы шешиў илажларын көриў белгиленди. Тастыйықланған графиклер тийкарында ҳәптесине кеминде 2 күн алыс, шетки, аўыр ҳәм машқалалы аймақларда көшпели қабыллаўлар шөлкемлестириў жолға қойылды, белгили бир мүддет талап етилетуғын ҳәм қаржыландырыў зәрүр болған мүрәжатларды шешиў бойынша Район, Қарақалпақстан Республикасы ҳәм Республика дәрежесине қарап, “Жол карталары”н ислеп шығыў ҳәм орынланыўын айрықша қадағалаўға алыў белгилеп алынды.

Мәжилисте Өзбекстан Республикасы Олий Мажлиси Сенатының Аралбойы регионын раўажландырыў мәселелери комитети баслығы Б.Алихонов, Өзбекстан Республикасы Президентиниң Қарақалпақстан Республикасындағы халық қабыллаўханасы баслығы С.Худайбергенов, Қарақалпақстан Республикасындағы Өзбекстан Республикасы Бас министриниң Исбилерменлер мүрәжатларын көрип шығыў қабыллаўханасы баслығы Р.Айтмуратов ҳәм басқалар бүгинги күнде халықтан келип түскен мүрәжатлардың шешилиў жағдайы, бул бойынша әмелге асырылатуғын жумыслар ҳәм әҳмийетли ўазыйпалар ҳақкында тоқталып өтти.

Халық ҳәм Виртуал қабыллаўханаларға пуқаралар тәрепинен усы жылдың январь-июнь айларында жәми 33 мың 934 мүрәжатлар келип түсип, өткен жылдың усы дәўирине салыстырғанда 2 есеге көбейген. Соннан 7276 мүрәжат, яғный 21 проценти унамлы шешилген. Келип түскен мүрәжатлар тараўлар кесиминде талланғанда пуқаралар көбирек халықтың бәнтлигин тәмийинлеў, кредит ажыратыў, материаллық жәрдем ҳәм напақа, электр ҳәм газ, денсаўлықты сақлаў мәселелеринде  мүрәжатлар еткенлиги анықланған.

Сондай-ақ, Қарақалпақстан Республикасындағы Өзбекстан Республикасы Бас министриниң Исбилерменлер мүрәжатларын көрип шығыў қабыллаўханаларына 2021-жылдың январь-июнь айларында 1640 мәселе бойынша 1534 мүрәжат келип түскен. Соннан, 1607 (98,0%) мүражат шешилген.

Мәжилисте билдирилген пикир ҳәм усыныслар кеңнен додаланды, халықтың мүрәжатлары менен ислесиўде депутатлардың орны ҳәм жуўапкершилигин арттырыў, олардың өзлери сайланған аймақтағы машқалалар тийисли министрлик ҳәм ҳәкимликлер тәрепинен қай дәрежеде шешилип атырғанлығын турақлы түрде үйренип, қадағалап барыў, халықтың мүрәжатлары менен ислесиў, машқалаларды унамлы шешиў, әсиресе, шетки аймақлардағы халықтың жасаў шараятын үйрениў ҳәм жақсылаў мәселесине итибар қаратыўы зәрүрлиги айрықша атап өтилди.

Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңесиниң баспасөз хызмети
М.Ҳабибуллаев алған сүўретлер




Сайлаў нызамшылығына киргизилген өзгерис ҳәм қосымшалардың мазмуны ҳәм әҳмийети талқыланды

Көпшиликке мәлим, 2021-жыл 24-октябрь Өзбекстан Республикасы Президентин сайлаў күни, деп белгиленди. Сайлаў кампаниясына усы жылдың 23-июлинен старт берилди.

Бул сиясий мапазды сиясий-ҳуқықый ҳәм шөлкемлестириўшилик жақтан жоқары дәрежеде өткериў мақсетинде Орайлық сайлаў комиссиясы тәрепинен усы жылдың 14-апрелинде тастыйықланған Өзбекстан Республикасы Президенти сайлаўына таярлық көриў бойынша тийкарғы илажлар бағдарламасына муўапық, бирге ислесиўши шөлкемлер менен биргеликте кең көлемли жумыслар әмелге асырылмақта. Оған бола, Президент сайлаўының әҳмийети, өзине тән тәреплери, Сайлаў кодекси, сайлаў нызамшылығына киргизилген өзгерислер ҳәм қосымшалардың мазмун-мәнисин сайлаўшыларға ҳәм сайлаўды шөлкемлестириўшилерге жеткериў әҳмийетли ўазыйпа сыпатында белгиленген.

Мине усы тийкарда Қарақалпақстан Республикасы суды имәратында Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңесиниң нызамлылық, суд-ҳуқық ҳәм коррупцияға қарсы гүресиў мәселелери комитети ҳәм Қарақалпақстан Республикасы судлары судьялары, сондай-ақ, Нөкис қаласында жайласқан сайлаў участкаларының сайлаў комиссиясы баслықларына талабанлардың қатнасыўында конференция болып өтти.

Конференцияны Қарақалпақстан Республикасы суды баслығы Г.Базарбаева кирис сөзи менен ашты басқарып барды.

Конференцияға Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңеси депутаты Ш.Өтемисов қатнасып, бул сиясий мапаздың әҳмийети ҳәм сайлаўды жоқары шөлкемлескенлик пенен өткериў бойынша орынларда әмелге асырылатуғын үгит-нәсият, түсиндириў жумысларының нәтийжелилигин арттырыў бойынша айтып өтти.

Иләж барысында, Өзбекстан Республикасы Президенти сайлаўының өзине тән өзгешеликлери, сайлаў нызамшылығына киргизилген өзгерис ҳәм қосымшалардың мазмуны ҳәм әҳмийети, сайлаў өткерилетуғын сайлаў комиссияларының искерлиги, сайлаўда сырт ел мәмлекетлери ҳәм халық аралық шөлкемлер менен жергиликли бақлаўшылардың, сондай-ақ ғалаба хабар куралларының қатнасыўы, сайлаў күни даўыс бериўди шөлкемлестириў, сайлаў нәтийжелерин анықлаў ҳәм жәриялаў тәртиби, сайлаў нызамшлығының бузылыўы бойынша мүрәжатлерди көрип шығыў тәртиби, сайлаў ҳаққындағы нызамшылық ҳүжжетлерин бузғанлығы ушын жуўапкершилик темаларында судьялар тәрепинен баянатлар оқылды. Баянатлар тийкарында арнаўлы слайдлы презентациялар исленди.

Бул конференция сайлаў мапазын нызам тийкарында әдил шөлкемлестирип өткериўде тийисли тараў қәнигелериниң билим ҳәм көнликпелерин арттырыўда әҳмийетли болды.

Қарақалпақстан Республикасы суды

 




Зайнаб Дайыбекова Токио Олимпиадасын тарийхый нәтийже менен жуўмақлады

Токио Олимпиадасында қылышпазлық спорт түри бойынша қатнасқан жерлесимиз Зайнаб Дайыбекова сабля бағдарында өткерилген беллесиўлерде япониялы Аоки Чиканы 15:9, қытайлы Яци Шаоны 15:10, кореялы Жисун Юнды 15:12 есабында жеңип, Олимпиаданың шерек финал басқышына дейин жетип барды.

Жас спортшымыздың ерискен нәтийжеси мәмлекетимиз ушын жазғы Олимпия ойынларындағы тарийхый нәтийже, деп айта аламыз.

Өзбекстанлы спортшылар жазғы Олимпия ойынларында 1996-жылдан баслап ғәрезсиз мәмлекет спортшылары сыпатында қатнасып келмекте. Википедиядан алынған мағлыўматлар бойынша, 2000-жылғы Сидней Олимпиадасында Аниса Петрова (29 жасында), ҳәм 2012-жылғы Лондон Олимпиадасында Руслан Кудаев (32 жасында) қылышпазлық бойынша қатнасқан. Қылышпазлықтың шпага беллесиўлеринде А.Петрова 1/32 финалда, Р.Кудаев 1/8 финалда жеңилиске ушыраған.

Токио Оимпиадасында қылышпазлық спорт түри бойынша Шерзад Мамутов (19 жас), Малика Ҳакимова (25 жас) ҳәм Зайнаб Дайыбекова (18 жас) өз қәбилетин көрсетти.

Зайнаб Дайыбекова мәмлекетимиз спорты тарийхында Олимпиадада қылышпазлық спорт түри бойынша қатнасқан ең жас спортшы, сабля бағдарында қатнасқан ҳәм шерек финалға дейин жетип барған ең биринши спортшы қыз ретинде орын алды.

18 жаслы Зайнаб Дайыбекова үлкен нәтийжелерге ерисип киятырған қәбилетли спортшылардан бири. Оның келешекте көплеген жеңислерди, Олимпиада медалларын қолға киргизиўине беккем исенемиз.

Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңесиниң баспасөз хызмети




100 студент ҳаял-қызлардың бир жыллық шәртнама төлемлери төлеп бериледи

Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңеси Президиумының 2021-жыл 19-июль күни қабыл етилген арнаўлы қарары тийкарында жоқары оқыў орынларында шәртнама тийкарында билим алып атырған ата-анасынан ямаса олардыӊ биринен айырылған социаллық қорғаўға мүтәж қызлар ҳәм бағыўшысынан айырылған жалғыз баслы ҳаял-қызларға бир жыллық шәртнама төлемлери төлеп берилиўи белгиленди.

Ҳүрметли Президентимиздиң басшылығында кем тәмийинленген шаңарақларды, социаллық жәрдемге мүтәж пуқараларды қоллап-қуўатлаў бойынша ийгиликли жумыслар әмелге асырылмақта, әсиресе, ҳаял-қызлардың машқалаларын сапластырыў, оларды ҳәр тәреплеме қоллап-қуўатлаўға айрықша итибар қаратылмақта.

Өзбекстан Республикасы Президентиниӊ басшылығында 2021-жыл 26-февраль күни болып өткен ҳаял-қызлар машқалаларын сапластырыў, оларды социаллық қоллап-қуўатлаўда мәмлекетлик уйымлардыӊ жуўапкершилигин арттырыў мәселелерине бағышланған  видеоселектор мәжлисинде ата-анасынан ямаса олардыӊ биринен айырылған социаллық қорғаўға мүтәж, бағыўшысынан айырылған жалғыз баслы ҳаял-қызлардыӊ базалық төлемли – контракт муғдарын төлеп бериў ўазыйпасы белгилеп берилген еди.

Усы тапсырманың орынланыўын тәмийинлеў мақсетинде Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңеси Президиумының қарары қабыл етилди.

Қарарға муўапық, қала ҳәм районлардан жоқары оқыў орынларында шәртнама тийкарында билим алып атырған 100 студент – ата-анасынан ямаса олардыӊ биринен айырылған социаллық қорғаўға мүтәж қызлар ҳәм бағыўшысынан айырылған жалғыз баслы ҳаял-қызларға 2021/2022-оқыў жылы ушын бир жыллық шәртнама төлемлери төлеп бериледи. Буның ушын  зәрүр болған 640 миллион сўмнан аслам қаржы ажыратылып, шәртнама төлемлериниң толық төлеп берилиўин тәмийинлеў ҳәмде ажыратылған қаржылардың мақсетли жумсалыўын қадағалаў бойынша тийисли министрлик ҳәм жоқары оқыў орынларына ўазыйпалар берилди.

Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңесиниң баспасөз хызмети




ЖОҚАРҒЫ КЕҢЕСТЕ ҚАБЫЛЛАЎ

Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңесиниң Баслығы Мурат Камалов 19-июль күни “Diplomatic World” журналы атқарыўшы директоры Барбара Дитрих ҳәм “Diplomatic World Institute” орайы менеджери Альберто Туркстраны қабыллады.

Ушырасыўда Жоқарғы Кеңес Баслығы М.Камалов мийманларды республикамызға сапары менен қутлықлап, ҳүрметли Президентимиз тәрепинен елимизде әмелге асырылып атырған социаллық-экономикалық реформалар ҳақкында мағлыўмат берди.

Атап өтилгениндей, Қарақалпақстан Республикасында соңғы жылларда барлық тараўларда үлкен өзгерис ҳәм жаңаланыўлар жүз бермекте. Әсиресе, қала ҳәм районларымызды ҳәр тәреплеме раўажландырыў, халықтың турмыс шараятын жақсылаў, аўыл хожалығы, киши бизнес ҳәм исбилерменлик, туризм тараўларын жәнеде қоллап-қуўатлаў, Аралбойындағы экологиялық машқалаларды шешиў бойынша бир қатар ҳүжжелер қабыл етилип, анық илажлар әмелге асырылмақта.

Президентимиздиң 2020-жыл 2-октябрьдеги Қарақалпақстан Республикасына сапары даўамында республиканы раўажландырыў бойынша бир қатар ўазыйпаларды белгилеп бергени ҳәмде 11-ноябрь күнги “Қарақалпақстан Республикасын комплексли социаллық-экономикалық раўажландырыў илажлары ҳаққында”ғы қарарының қабыл етилгени Қарақалпақстан Республикасының социаллық-экономикалық, соның ишинде, өндирислик ҳәм инвестициялық потенциалынан нәтийжели пайдаланыў, аймақта инженерлик-коммуникация, социаллық ҳәм өндирислик инфраструктураларды жақсылаў, экономика тармақларын турақлы раўажландырыў, сол тийкарда халықтың бәнтлигин тәмийинлеў ҳәм турмыс дәрежесин арттырыўға хызмет етпекте.

2021-жыл 18-май күни Бирлескен Миллетлер Шөлкеми Бас Ассамблеясының 75-сессиясы жалпы мәжилисинде Өзбекстан Республикасы  Президенти Шавкат Мирзиёев тәрепинен усынылған Аралбойы регионын экологиялық инновациялар ҳәм технологиялар аймағы, деп жәриялаў ҳаққындағы арнаўлы резолюцияның қабыл етилиўи Аралбойы регионындағы экологиялық, социаллық, экономикалық ҳәм демографиялық жағдайды жақсылаўға қаратылған регионаллық илажларды әмелге асырыў, аймағымыздың тәбиятын тиклеў ҳәм жақсылаў, тәбийғый ресурсларды сақлаў ҳәм халықтың турмыс сапасын арттырыў бағдарындағы жумысларды және де жоқары басқышта даўам еттириўде үлкен әҳмийетке ийе тарийхый ўақыя болды.

Мийманлар жыллы жүзлилик пенен қабыл еткени ушын өз миннетдаршылығын билдирип, көп жыллар даўамында Арал теңизиниң қурыўының унамсыз ақыбетлери менен гүресип киятырған республикада бүгинги күнде әмелге асырылып атырған жумысларға жоқары баҳа берди. Соның менен бирге, Өзбекстанның Бельгиядағы елшиханасы басшылары менен ерисилген келисим бойынша 2021-жыл сентябрьде Өзбекстан Республикасы Ғәрезсизлигиниң 30 жыллығына бағышланған журналдың арнаўлы саны басып шығарылатуғыны, онда Қарақалпақстан Республикасында Арал теңизиниң қурыўы менен байланыслы тәбийий апаттың ақыбетлерин сапластырыў, аймақты экологиялық инновациялар ҳәм технологиялар зонасына айландырыў, туризмди раўажландырыў, республикаға сырт ел инвестицияларын тартыў, энергетика саласын раўажландырыў  бойынша алып барылып атырған жумыслар ҳаққында материал таярлаўды режелестирип атырғанлығын атап өтти.

“Diplomatic World” журналы сиясат, дипломатия, бизнес, финанс, көркем өнер ҳәм мәденият тараўларын кеңнен жарытып келмекте. Журнал Европаның парламент ағзалары, Европа Аўқамы басшылары, исбилерменлер, дипломатик корпус ҳәм Брюсселде аккредитациядан өткен халықаралық шөлкемлерге тарқатылады.

Қабыллаўда келешекте бирге ислесиўди буннан былай раўажландырыў бойынша өз-ара пикир алмасыўлар болды.

Бельгиялы мийманлар Қарақалпақстанға сапары даўамында И.В.Савицкий атындағы Қарақалпақ мәмлекетлик көркем өнер музейине саяхат етиўи ҳәм Мойнақ районы менен танысыўы режелестирилген.

Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңесиниң баспасөз хызмети

М.Ҳабибуллаев түсирген сүўретлер

 




Қарақалпақ тилин жəне де раўажландырыў ҳәм тил сиясатын жетилистириў бойынша әҳмийетли қарар

2021-жыл 16-июль күни Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңеси Президиумының «Қарақалпақ тилин жəне де раўажландырыў ҳәм тил сиясатын жетилистириў илажлары ҳаққында»ғы қарары қабыл етилди.

Бәршеге мәлим, Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңеси Президиумының 2020-жыл 3-ноябрьдеги «Қарақалпақ тилиниң мәмлекетлик тил сыпатындағы абырайын ҳәм орнын және де арттырыў илажлары ҳаққында»ғы қарары тийкарында Қарақалпақстан Республикасы Министрлер Кеңеси жанында Мәмлекетлик тилди раўажландырыў департаменти шөлкемлестирилип, мәмлекетлик тилди раўажландырыў, мәмлекетлик тилдиң ҳәрекет етиўи менен байланыслы машқалаларды анықлаў ҳәм сапластырыў бағдарында бир қанша унамлы жумыслар əмелге асырылмақта. Сондай-ақ, қарақалпақ тилиниң жазыў нормалары ҳәм қағыйдаларын жетилистириў, заманагөй атамалардың қарақалпақша сыңарларын жаратыў ҳәм бир түрде қолланылыўын тәмийинлеў, географиялық ҳәм басқа да топонимикалық объектлерге нызам ҳүжжетлерине муўапық атамалар бериў илажлары алып барылмақта.

Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңеси Президиумының «Қарақалпақ тилин жəне де раўажландырыў ҳәм тил сиясатын жетилистириў илажлары ҳаққында»ғы қарары бул бағдарда әмелге асырылып атырған жумысларды және де жоқарғы басқышқа алып шығыў, мәмлекетлик тилди және де раўажландырыўда үлкен әҳмийетке ийе.

Қарарға муўапық, 2021-2030-жылларда қарақалпақ тилин раўажландырыў ҳәм тил сиясатын жетилистириў концепциясы тастыйықланды.

Концепцияда елимиздиң жəмийетлик-сиясий турмысының барлық тараўларында мәмлекетлик тил имканиятларынан толық ҳәм дурыс пайдаланыўға ерисиў, билимлендириў мәкемелеринде мәмлекетлик тилди оқытыў системасын жəне де жетилистириў, оныӊ илим-пән тили сыпатындағы абырайын арттырыў, қарақалпақ тилиниң тазалығын сақлаў, оны байытып барыў ҳәм халықтыӊ сөйлеў мәдениятын арттырыў, қарақалпақ тилиниӊ заманагөй мəлимлеме технологиялары ҳәм коммуникацияларына жедел интеграцияласыўын тәмийинлеў, қарақалпақ тилиниң халықаралық көлемдеги орны ҳәм абырайын арттырыў, бул бағдарда шет еллер менен бирге ислесиўлерди раўажландырыў, елимизде жасайтуғын барлық миллет ҳәм елатлардың тиллерин раўажландырыў мақсетинде кең ҳәм тең имканиятлар, сондай-ақ оларға мәмлекетлик тилди үйрениў ушын қолайлы шараятлар жаратыў сыяқлы мәмлекетлик тилди раўажландырыўдың баслы бағдарлары белгилеп берилди.

2021-2030-жылларда қарақалпақ тилин раўажландырыў ҳәм тил сиясатын жетилистириўдиң тийкарғы бағдарларында төмендегилер нәзерде тутылады:

а) билимлендириў мәкемелеринде мәмлекетлик тилди оқытыў системасын жəне де жетилистириў, оның илим-пән тили сыпатындағы абырайын арттырыў тараўында:

2025-жылға мектепке шекемги билимлендириў тараўында мәмлекетлик ҳәм мәмлекетлик емес мектепке шекемги билимлендириў тармақларын  кеңейтиў, яғный жаңадан мəмлекетлик мектепке шекемги билимлендириў шөлкемлерин қурыў, мəмлекетлик-жеке шериклик тийкарындағы ҳəм шаңарақлық мəмлекетлик емес мектепке шекемги билимлендириў шөлкемлерин шөлкемлестириў, мектепке шекемги билимлендириўдиң альтернатив түрлерин раўажландырыў есабынан қарақалпақ тили топарларына қамтыўды 75,7 процентке, 2030-жылға шекем 79,1 процентке жеткериў;

2030-жылға шекем улыўма билим бериў мектеплеринде оқыў жыллары ушын таяныш оқыў жобаларында қарақалпақ тили пәниниң оқытыў көлемин әмелдеги ҳәптеде 73 сааттан 90 саатқа шекем көбейтиў;

жоқары оқыў орынларында қарақалпақ тили кафедраларының санын 2025-жылға шекем 8 ге, 2030-жылға шекем 12 ге жеткериў;

б) қарақалпақ тилиниң тазалығын сақлаў, оны байытып барыў ҳәм халықтың сөйлеў мәдениятын арттырыў тараўында:

латын жазыўына тийкарланған қарақалпақ әлипбесинде «Қарақалпақстан миллий энциклопедиясы» томларын басқышпа-басқыш таярлаў ҳəм баспадан шығарыў;

2021-жылда қарақалпақ тилиниң сөзлик байлығын арттырыўшы 9 лингвистикалық, тараўлық-терминологиялық, түсиндирме сөзликлер жаратыў;

телерадиоканалларда баслаўшы-журналистлердиң қарақалпақ әдебий тилинде сөйлеў мәдениятын жетилистириўге бағдарланған курсларда оқытыў системасын жолға қойыў ҳәм қамтыўды 2030-жылға шекем 100 процентке жеткериў;

қарақалпақ тилинде жумыс алып баратуғын аймақлық телерадиоканаллар ашыў;

в) қарақалпақ тилиниң заманагөй мəлимлеме технологиялары ҳәм коммуникацияларына жедел интеграцияласыўын тәмийинлеў тараўында:

2025-жылға шекем қарақалпақ тилинде тараўлар бойынша ис жүргизиў ҳүжжетлериниң бирден-бир электрон үлгилерин ислеп шығыў ҳәм олардан пайдаланыў ушын 6 онлайн-бағдарлама жаратыў, 2030-жылға шекем бул көрсеткишти 15 ке жеткериў;

электрон бағдарламалардың қарақалпақша қосымшаларын ҳәм электрон сөзликлер жаратыў;

шет ел пуқаралары ушын қарақалпақ тилин үйретиў бағдарламаларын жаратыў;

г) қарақалпақ тилиниң халықаралық көлемдеги орны ҳәм абырайын арттырыў, бул бағдарда шет еллер менен бирге ислесиўди раўажландырыў тараўында:

шет ел жоқары оқыў орынларында қарақалпақ тили курсларын зәрүр илимий, оқыў-методикалық, көркем әдебиятлар менен тәмийинлеў, қарақалпақ тилин үйретиўге байланыслы илимий-изертлеў жумысларының көлемин кеңейтиў.

Сондай-ақ, қарар тийкарында 2021-2030-жылларда қарақалпақ тилин раўажландырыў ҳәм тил сиясатын жетилистириў концепциясын 2021-2023-жылларда әмелге асырыў бағдарламасы, латын жазыўына тийкарланған қарақалпақ əлипбесине басқышпа-басқыш толық өтиўди тəмийинлеў бойынша «Жол картасы» тастыйықланды.

Латын жазыўына тийкарланған қарақалпақ əлипбесине басқышпа-басқыш толық өтиўди тəмийинлеў бойынша «Жол картасы»нда Нормативлик-ҳуқықый базаны жетилистириў, Әлипбе ҳәм имланы оқытыў, үгит-нәсиятлаўды шөлкемлестириў, Оқыў-методикалық әдебиятлар, қолланбалар ҳәм олардың электрон бағдарламаларын таярлаў ҳәм тарқатыў, Жаңа әлипбедеги жазыўда ис жүргизиўге толық өтиў бойынша бир қатар ўазыйпалар белгилеп берилген.

Оған муўапық, 2022-жыл декабрьге дейин:

– ис қағазлары, түрли бланкалардың толық латын жазыўына тийкарланған өзбек ҳәм қарақалпақ әлипбесинде жазылыўын тәмийинлеў;

– көше ҳəм орын атамалары, шөлкемлердиң атлары, тахташалар, ғалаба хабар қураллары, реклама ҳәм дағазалардың толық латын жазыўына тийкарланған қарақалпақ ҳәм өзбек әлипбесинде жазылыўын тәмийинлеў;

– жергиликли баспа ҳәм электрон ғалаба хабар қураллары, интернет сайтлары, баспалар, полиграфия кәрханалары жумысын толық латын жазыўына тийкарланған қарақалпақ әлипбесине өткериў;

2023-жыл 1-январьдан баслап шөлкемлестириў-ҳуқықый түрине қарамастан барлық шөлкемлерде ис жүргизиў ҳүжжетлери ҳәм басқа да ҳүжжетлерди латын жазыўына тийкарланған қарақалпақ ҳәм өзбек әлипбесинде ислеп шығыў, қабыллаў ҳәм жəриялаў әмелиятын толық енгизиў, бунда мәмлекетлик уйымлар ҳәм басқа да шөлкемлердиң латын жазыўына тийкарланған қарақалпақ ҳәм өзбек әлипбесинде ис жүргизиўге толық өтиўин тәмийинлеў белгилеп қойылған.

Президиум қарарына муўапық, 2022-жыл 1-апрельден баслап қарақалпақ тили ҳәм әдебияты бойынша билимди баҳалаўдың тест системасы тийкарында басшы кадрлардың мәмлекетлик тилде рәсмий ис жүргизиў дәрежеси анықланыўы ҳәм жуўапкер лаўазымларға тайынланатуғын шахслар ушын қарақалпақ тилин билиў бойынша дәреже сертификатлары енгизилиўи, Қарақалпақ мәмлекетлик университети жанындағы «Мәмлекетлик тилде ис жүргизиў тийкарларын оқытыў ҳәм қәнигелигин арттырыў орайы»нда қарақалпақ әдебий тили нормалары ҳәм мәмлекетлик тилде ис жүргизиў бойынша қысқа мүддетли (1-2 айға шекем) оқыў курслары турақлы түрде шөлкемлестирилиўи белгиленди.

Сондай-ақ, Қарақалпақстан Республикасы Министрлер Кеңесиниң жанында Қарақалпақ тилин раўажландырыў фонды шөлкемлестирилип, оның Қəўендерлик Кеңесиниң қурамы, структурасы, Режеси тастыйықланды.

Қарақалпақ тилин раўажландырыў бойынша басламаларды қоллап-қуўатлаў ҳәм қарақалпақ тилин раўажландырыў жойбарларына грантлар ажыратыў, қарақалпақ тилин раўажландырыў бойынша китаплар, қолланбалар, сөзликлер ҳәм басқа да китапларды шығарыўды финанслық қоллап-қуўатлаў, қарақалпақ тилин раўажландырыўға байланыслы илимий-изертлеў жумысларын қоллап-қуўатлаў, Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңеси ҳәм Министрлер Кеңесиниң қарақалпақ тилин раўажландырыўға тийисли ҳүжжетлери, мəжилис протоколлары ҳәм тапсырмалары бойынша илажларды қаржыландырыўға көмеклесиў, қарақалпақ тилин раўажландырыў бойынша бағдарламалар ҳәм “жол карталары”ын әмелге асырыўда қатнасыў, қарақалпақ тилин раўажландырыўға байланыслы медиа өнимлер, компьютер бағдарламалары, мобил қосымшалар ҳәм басқа да электрон материалларды таярлаў жумысларын қоллап-қуўатлаў Қарақалпақстан Республикасы Министрлер Кеңеси жанындағы Қарақалпақ тилин раўажландырыў фондының тийкарғы ўазыйпалары етип белгиленди.

Қарарға муўапық,  Қарақалпақстан Республикасы Министрлер Кеңесине:

2021-2030-жылларда қарақалпақ тилин раўажландырыў ҳәм тил сиясатын жетилистириў концепциясы ҳəмде оның 2021-2023-жылларда әмелге асырыў бағдарламасында ҳəм Латын жазыўына тийкарланған қарақалпақ əлипбесине басқышпа-басқыш өтиўди тəмийинлеў бойынша «Жол картасы»нда белгиленген ўазыйпалардың өз мүддетинде сапалы орынланыўын тəмийинлеў бойынша ҳəр шеректе жуўапкерлердиң есабатын тыңлап барыў;

Халық билимлендириў министрлиги, Өзбекстан Илимлер академиясының Қарақалпақстан бөлими, Инновациялық раўажланыў басқармасы, Мәлимлеме ҳәм ғалаба коммуникациялар басқармасы, жоқары оқыў орынлары, тийисли министрликлер ҳәм мәкемелер менен биргеликте қарақалпақ тилиниң лексикография тараўын раўажландырыў, жаңа әўлад оқыў ҳәм атамалар сөзликлерин жаратыў, олардың электрон вариантларын иске түсириў;

жоқары оқыў орынлары менен биргеликте филология тәлим бағдарларында «Компьютер лингвистикасы», «Әмелий филология» қəнигеликлерин шөлкемлестириў;

Мәлимлеме технологиялары ҳәм коммуникацияларды раўажландырыў басқармасы, Инновациялық раўажланыў басқармасы, Ташкент информациялық технологиялары университети Нөкис филиалы менен биргеликте қарақалпақ тилинен шет тиллерге ҳәм шет тиллерден қарақалпақ тилине аўдарма ислеўши компьютер бағдарламасын жаратыў;

Қарақалпақстан Телерадиокомпаниясы менен биргеликте тийисли шөлкемлердиң қатнасыўында балалар ушын өз алдына қарақалпақ тилиндеги телеканал шөлкемлестириў, «Тилге итибар», «Ана тилинде сөйлесемиз», «Шешенлик шеберлиги», «Тил – миллеттиң айнасы», «Китап – билим булағы», «Билимли жаслар – келешек қурыўшысы» ҳəм басқа да көрсетиў ҳәм еситтириўлерди шөлкемлестириў;

Қарақалпақстан Телерадиокомпаниясы, миллий-мәдений орайлар менен биргеликте миллетлер аралық қатнасықларды, татыўлықты беккемлеў ҳәм олардың турмысын, үрп-әдет ҳəм дәстүрлерин, тилин, тарийхын ҳәм мәдениятын үгит-нәсиятлаўшы арнаўлы көрсетиўлерди шөлкемлестириў;

Финанс министрлиги менен биргеликте Қарақалпақ тилин раўажландырыў фондын қаржыландырыў ушын 2021-жыл даўамында Қарақалпақстан Республикасы республика бюджетиниң қосымша дереклери есабынан 1,0 миллиард сўм ҳәм 2022-жылдан баслап ҳәр жылы зәрүр бюджет қаржыларын ажыратыў ўазыйпалары жүкленди.

Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңесиниң баспасөз хызмети




Қарақалпақстанда «Жаслар оркестри» шөлкемлестирилди

Жасларымыздың көркем өнер ҳәм мәденият тараўына болған қызығыўшылығын еле де арттырыў және қоллап-қуўатлаў мақсетинде Қарақалпақстан Республикасы Мәденият министрлиги ҳәм Өзбекстан Жаслар ислери агентлиги Қарақалпақстан Республикасы бөлими менен биргеликте жаңа баслама – елимиздеги талантлы жәмлеспеген жаслар арасынан «Жаслар оркестри» шөлкемлестирилди.

Қарақалпақстан Республикасы Мәденият министриниң орынбасары Икрам Абдикаликов «Жаслар оркестри»ниң тийкарғы ўазыйпасы нелерден ибарат екенлиги ҳәм бул оркестр өз жумысын қашан баслайтуғынлығы ҳаққында айтып берди.

— Қарақалпақстан Республикасы Мәденият министрлиги жасларымызды мудамы қоллап-қуўатлаўға таяр. Билемиз, халқымыз арасында туўма талант ийелери, қәбилетли жасларымыз көп. Усындай талантлыларды қоллап-қуўатлаў мақсетинде биз Өзбекстан Жаслар ислери агентлиги Қарақалпақстан Республикасы бөлими менен биргеликте тәжирийбели жасларымыз бенен халық арасындағы талантлы, жәмлеспеген жасларымыздан ибарат «Жаслар оркестри»н шөлкемлестирдик. Бүгинги күни оркестрге қырыққа жақын жасларымыз ағза болған болса, солардан 10 ы жәмлеспеген жас есапланады. Ҳәзирде бул оркестрге жас, талантлы дирижёр Мийрас Ҳабипов басшылық етпекте. Жаслардың шуғылланыўы ушын барлық шараятлар жаратылды. Усы жылдың август айында оркестрдиң ашылыў мәресимин концерт бағдарламасы формасында өткериў жобаластырылған.

Әлбетте, бул жаңа баслама талантлы жасларымызды бир жерге жәмлеп, жаңа дөретиўшилик шеклерге баслары анық.

Дерек: https://kknews.uz/kk/84572.html




БИЛИМЛЕНДИРИЎ ҲАҚҚЫНДА

ҚАРАҚАЛПАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ НЫЗАМЫ

 

БИЛИМЛЕНДИРИЎ ҲАҚҚЫНДА

 

1-бап. Улыўма режелер

1-статья. Усы Нызамның мақсети

Усы Нызамның мақсети билимлендириў тараўындағы қатнасықларды тәртипке салыўдан ибарат. 

2-статья. Билимлендириў ҳаққындағы нызамшылық

Билимлендириў ҳаққындағы нызамшылық усы Нызам ҳәм басқа да нызамшылық ҳүжжетлеринен ибарат.

Егер Өзбекстан Республикасының халықаралық шәртнамасында Қарақалпақстан Республикасының билимлендириў ҳаққындағы нызамшылығында нәзерде тутылғанынан басқаша қағыйдалар белгиленген болса, халықаралық шәртнама қағыйдалары қолланылады.

3-статья. Тийкарғы түсиниклер

Усы Нызамда төмендеги тийкарғы түсиниклер қолланылады:

мәмлекетлик аккредитация – мәмлекетлик билимлендириў мәкемелери ҳәм шөлкемлери, сондай-ақ мәмлекетлик емес билимлендириў шөлкемлери (буннан кейин текстте билимлендириў мәкемелери деп жүргизиледи) жумысының мәмлекетлик билимлендириў стандартлары ҳәм мәмлекетлик билимлендириў талапларына ҳәмде оқыў бағдарламаларына муўапықлығының мәмлекет тәрепинен белгилениўи ҳәмде олардың питкериўшилерине мағлыўматы ҳаққындағы ҳүжжетлерди тапсырыў ҳуқықының берилиўинен ибарат процесс;

мәмлекетлик билимлендириў мәкемеси – мәмлекетлик ҳәкимият ҳәм басқарыў уйымлары тәрепинен мәмлекетлик мүлк болған мүлк негизинде шөлкемлестирилген, мәмлекетлик билимлендириў стандартларына ҳәм мәмлекетлик билимлендириў талапларына муўапық билим беретуғын мәкеме;

мәмлекетлик билимлендириў стандартлары – мәмлекет тәрепинен билимлендириўдиң мазмуны ҳәм сапасына қарап белгиленетуғын талаплар жыйнағы;

мәмлекетлик билимлендириў талаплары – билимлендириўдиң қурамы, мазмуны ҳәм оны әмелге асырыў шараятларына, сондай-ақ билим алыўшылардың физикалық, жеке, интеллектуаллық, илимий ҳәмде кәсиплик сапаларына қойылатуғын мәжбүрий талаплар;

маманлық – шахстың кәсиплик жумыстың белгили бир түрин орынлаўға таярлығын сәўлелендиретуғын, мағлыўматы ҳаққындағы тийисли ҳүжжет пенен тастыйықланатуғын билим, қәбилет, шеберлик ҳәм көнликпелер дәрежеси;

қәнигелик – маманлық бериў менен жуўмақланатуғын белгили бир кәсиплик таярлық түриниң атамасы;

мәмлекетлик емес билимлендириў шөлкеми – мәмлекетлик билимлендириў стандартлары, мәмлекетлик билимлендириў талаплары ҳәм оқыў бағдарламаларына муўапық билимлендириў хызметлерин көрсетиў жумысын әмелге асырыў ҳуқықын беретуғын лицензия тийкарында билимлендириў хызметлерин көрсетиўши юридикалық шахс;

тәрбия – анық мақсетли ҳәмде социаллық-тарийхый тәжирийбе тийкарында жас әўладты ҳәр тәреплеме камалға келтириўге, олардың санасын, мәнаўий-тәрбиялық қәдириятлар ҳәм дүньяқарасын қәлиплестириўге қаратылған системалы процесс;

билимлендириў – билим алыўшыларға терең теориялық билим, маманлық ҳәм әмелий көнликпелер бериўге, сондай-ақ олардың улыўма билим ҳәм кәсиплик билим, уқыплылық ҳәмде көнликпелерин қәлиплестириўге, қәбилетин раўажландырыўға қаратылған системалы процесс;

билимлендириў кампусы – бир аймақта бирлестирилген оқыў имаратларын, илимий-изертлеў институтларын (орайларын), өндирис комплекслери ҳәм технопарклерди, тәлим-тәрбия процеси қатнасыўшыларының ўақытша жасаў орынларын, лабораторияларды, мәлимлеме-ресурс орайларын (китапханаларды), спорт қурылмаларын, жәмийетлик аўқатланыў объектлерин өз ишине алған имаратлар ҳәмде қурылмалар комплексинен ибарат болған, оқыў процеси, мәнаўий тәрбияның жоқары нәтийжелилигин тәмийинлейтуғын тәлим-тәрбия орталығы;

тәлим-тәрбия процеси қатнасыўшылары – билим алыўшылар, ер жетпеген билим алыўшылардың ата-аналары ямаса басқа да нызамлы ўәкиллери, педагог хызметкерлер ҳәм олардың ўәкиллери;

билимлендириў мәкемелери аттестациясы – билимлендириў мәкемелериниң жумысын баҳалаў, мәмлекетлик билимлендириў стандартлары, мәмлекетлик билимлендириў талаплары ҳәмде оқыў бағдарламаларына муўапық кадрлар таярлаўдың мазмуны, дәрежеси ҳәм сапасын анықлаў бойынша мәмлекетлик қадағалаўдың тийкарғы формасы.

4-статья. Билимлендириў тараўындағы тийкарғы принциплер

Билимлендириў тараўындағы тийкарғы принциплер төмендегилерден ибарат:

билимлендириўдиӊ үстинлигиниӊ тән алыныўы;

билим алыў формасын таңлаў еркинлиги;

билимлендириў тараўында кемситиўлерге жол қойылмаўы;

билим алыўға байланыслы тең имканиятлардың тәмийинлениўи;

тәлим ҳәм тәрбияға миллий ҳәмде улыўмаинсаныйлық қәдириятлардың сиңдирилгенлиги;

тәлим ҳәм тәрбияның инсаныйлық, демократиялық өзгешелиги;

билимлендириўдиң үзликсизлиги ҳәм избе-излиги;

он бир жыллық билимлендириўдиң ҳәм алты жастан жети жасқа шекемги балаларды бир жыл даўамында улыўма орта билимлендириўге таярлаўдың мәжбүрийлиги;

мәмлекетлик билимлендириў стандартлары ҳәм мәмлекетлик билимлендириў талаплары шеңберинде билим алыўдың ҳәмме ушын ашық-айдынлығы;

оқыў бағдарламаларын таңлаўға байланыслы көзқарастың бирден-бирлиги ҳәм квалификацияланғанлығы;

инсанның пүткил өмири даўамында билим алыўы;

жәмийетте педагогларды социаллық қорғаўдың кепилленгенлиги;

билимлендириў системасының дүньялық өзгешеликке ийе екенлиги;

билимлилик, қәбилетлилик ҳәм таланттың хошаметлениўи;

билимлендириў системасында мәмлекетлик ҳәм жәмийетлик басқарыўдың үйлесимлилиги;

билимлендириў жумысы тараўындағы ашық-айдынлық ҳәм жәриялылық.

5-статья. Билим алыў ҳуқықы

Жынысы, расасы, миллети, тили, дини, социаллық келип шығыўы, исеними, жеке ҳәм социаллық дәрежесине қарамастан, ҳәр бир шахсқа билим алыў ушын тең ҳуқықлар кепилленеди.

Билим алыў ҳуқықы:

билимлендириў мəкемелерин раўажландырыў;

билимлендириў мəкемелеринде инновациялық жумысты қоллап-қуўатлаў ҳәм оқыў бағдарламаларын инновациялық технологияларды пайдаланған ҳалда әмелге асырыў;

өндиристен ажыралған (күндизги) ҳәм ажыралмаған ҳалда (сыртқы, кешки, аралықтан) билим алыўды шөлкемлестириў;

кадрларды таярлаў, қайта таярлаў ҳәм олардың маманлығын арттырыў;

улыўма орта, орта арнаўлы билимлендириўди ҳәм баслаўыш профессионал билимлендириўди бийпул алыў;

шаңарақта ямаса өз бетинше оқыў арқалы билим алған пуқараларға, сондай-ақ улыўма орта билим алмаған шахсларға аккредитациядан өткен мәмлекетлик билимлендириў мәкемелеринде экстернат тәртибинде аттестациядан өтиў ҳуқықын бериў арқалы тәмийинленеди.

Сырт елли пуқаралар Өзбекстан Республикасының халықаралық шәртнамаларына ҳәм нызамшылығына муўапық Қарақалпақстан Республикасында билим алыўға ҳақылы.

Өзбекстан Республикасында турақлы жасап атырған пуқаралығы болмаған шахслар билим алыў ушын Өзбекстан Республикасы пуқаралары менен тең ҳуқықларға ийе.

 

2-бап. Билимлендириў системасы, түрлери ҳәм формалары

6-статья. Билимлендириў системасы

Билимлендириў системасы:

мәмлекетлик билимлендириў стандартларын, мәмлекетлик билимлендириў талапларын, оқыў режелери ҳәм оқыў бағдарламаларын;

мәмлекетлик билимлендириў стандартларын, мәмлекетлик билимлендириў талаплары ҳәм оқыў бағдарламаларын әмелге асырыўшы билимлендириў мәкемелерин;

билимлендириўдиң сапасын баҳалаўды әмелге асырыўшы мәкемелерди;

билимлендириў системасының жумыс алып барыўы ҳәм раўажланыўын тәмийинлеў ушын зәрүр болған изертлеў жумысларын орынлаўшы илимий-педагогикалық мәкемелерди;

билимлендириў тараўындағы мәмлекетлик басқарыў уйымларын, сондай-ақ олардың қарамағындағы мәкемелерди өз ишине алады.

Билимлендириў системасы бирден-бир ҳәм үзликсиз есапланады.

7-статья. Билимлендириўдиң түрлери

Билимлендириўдиң түрлери төмендегилерден ибарат:

мектепке шекемги билимлендириў ҳәм тәрбия;

улыўма орта ҳәм орта арнаўлы билимлендириў;

профессионал билимлендириў;

жоқары билимлендириў;

жоқары билимлендириўден кейинги билимлендириў;

кадрларды қайта таярлаў ҳәм олардың маманлығын арттырыў;

мектептен тысқары билимлендириў.

8-статья. Мектепке шекемги билимлендириў ҳәм тәрбия

Мектепке шекемги билимлендириў ҳәм тәрбия балаларды оқытыў ҳәм тәрбиялаўға, оларды интеллектуаллық, мәнаўий-тәрбиялық, этикалық, эстетикалық ҳәм физикалық жақтан раўажландырыўға, сондай-ақ балаларды улыўма орта билимлендириўге таярлаўға қаратылған билимлендириўдиң түри есапланады.

Мектепке шекемги билимлендириў ҳәм тәрбия алты жастан жети жасқа шекемги болған балаларды баслаўыш билимлендириўге бир жыллық мәжбүрий таярлаўды да нәзерде тутады.

Мектепке шекемги билимлендириў ҳәм тәрбияны шөлкемлестириў тәртиби усы Нызам, сондай-ақ «Мектепке шекемги билимлендириў ҳәм тәрбия ҳаққында»ғы Өзбекстан Республикасы Нызамы менен белгиленеди.

9-статья. Улыўма орта ҳәм орта арнаўлы билимлендириў

Улыўма орта ҳәм орта арнаўлы билимлендириў улыўма билимлендириў оқыў бағдарламаларын, зәрүрли билим, уқыплылық ҳәм көнликпелерди өзлестириўге қаратылған.

Улыўма орта билимлендириў (I – XI класслар) басқышлары төмендегилерден ибарат:

баслаўыш билимлендириў (I – IV класслар);

таяныш орта билимлендириў (V – IX класслар);

орта билимлендириў (X – XI класслар).

Балалар улыўма орта билимлендириў мәкемесиниң биринши класына олар жети жасқа толатуғын жылы қабыл етиледи.

Баслаўыш билимлендириў билим алыўшыларда улыўма орта билимлендириўди даўам еттириў ушын зәрүрли болған саўатлылық, билим, уқыплылық ҳәм көнликпелердиң тийкарларын қәлиплестириўге қаратылған.

Таяныш орта билимлендириў оқыў бағдарламасына муўапық билим алыўшыларға билим, уқыплылық ҳәм көнликпелердиң зәрүрли көлемин береди, оларда еркин пикирлеў ҳәм анализлеў қәбилетин раўажландырады.

Таяныш орта билимлендириў шеңберинде (VII класстан соң) билим алыўшыларда кәсиплер бойынша бирлемши билим ҳәм көнликпелерди қәлиплестириў ушын оларды профессионал қызығыўшылығын анықлаў ҳәм кәсип-өнерге бағдарлаў бойынша илажлар әмелге асырылады.

Орта билимлендириў оқыў бағдарламасына муўапық билим алыўшылар тәрепинен зәрүрли билим, уқыплылық ҳәм көнликпелердиң өзлестирилиўин, сондай-ақ билимлендириўдиң кейинги түрин таңлаўын ҳәмде жоқары маманлық талап етилмейтуғын кәсиплер ийелеўин тәмийинлейди.

Профессионал қызығыўшылығын анықлаў ҳәм кәсип-өнерге бағдарлаў, сондай-ақ билим алыўшыларды жоқары маманлық талап етилмейтуғын кәсиплерге таярлаў тәртиби нызамшылықта белгиленеди.

Улыўма орта билимлендириў улыўма орта билимлендириў мәкемелеринде үзликсиз түрде, мәжбүрий болған он бир жыл даўамында әмелге асырылады.

Орта арнаўлы билимлендириў академиялық лицейлерде тоғыз жыллық таяныш орта билимлендириў тийкарында еки жыл даўамында әмелге асырылады ҳәм билим алыўшылардың интеллектуаллық қәбилетлериниң жедел раўажланыўын, сондай-ақ терең, квалификацияланған, кәсип-өнерге ҳәм шахсқа бағдарланған билим алыўды тәмийинлейди.

Мәмлекетлик емес билимлендириў шөлкемлеринде улыўма орта ҳәм орта арнаўлы билимлендириў төлемли шәртнама тийкарында әмелге асырылыўы мүмкин.

Талантлы ҳәм қәбилетли балалардың қәбилетин раўажландырыў ушын Президент, дөретиўшилик ҳәм басқа да қәнигелестирилген мектеплер, сондай-ақ мектеп-интернатлар шөлкемлестирилиўи мүмкин.

Физикалық, ақылый, сенсор (сезиў) ямаса руўхый нуқсанлары болған балалар, сондай-ақ узақ ўақыт емлениўге мүтәж болған балалар мәмлекетлик қәнигелестирилген билимлендириў мәкемелеринде, улыўма орта ҳәм орта арнаўлы билимлендириў мәкемелеринде инклюзив түрде ямаса үй шараятларында жеке тәртипте билим алады.

Улыўма орта билимлендириў мәкемелериниң классларында (топарларында) билим алыўшылар саны отыз бестен артып кетпеўи керек.

10-статья. Профессионал билимлендириў

Профессионал билимлендириў ийеленетуғын кәсип ҳәм қәнигелик бойынша төмендеги дәрежелерди өз ишине алады:

баслаўыш профессионал билимлендириў;

орта профессионал билимлендириў;

орта арнаўлы профессионал билимлендириў.

Баслаўыш профессионал билимлендириў кәсип-өнер мектеплеринде
IX класс питкериўшилери негизинде бийпул тийкарда күндизги билимлендириў формасы бойынша улыўма билимлендириў пәнлериниң ҳәм қәнигелик пәнлердиң еки жыллық интеграцияласқан бағдарламалары тийкарында әмелге асырылады.

Орта профессионал билимлендириў колледжлерде мәмлекетлик буйыртпа ямаса төлемли шәртнама тийкарында кәсиплер ҳәмде қәнигеликлердиң қурамалылығынан келип шыққан ҳалда, даўамлылығы еки жылға шекем болған күндизги, кешки ҳәм сыртқы билимлендириў формалары бойынша улыўма орта, орта арнаўлы билимлендириў ҳәм баслаўыш профессионал билимлендириў негизинде әмелге асырылады.

Орта арнаўлы профессионал билимлендириў техникумларда улыўма орта, орта арнаўлы, баслаўыш профессионал ҳәм орта профессионал билимлендириў негизинде мәмлекетлик буйыртпа ямаса төлемли шәртнама тийкарында кәсиплер ҳәм қәнигеликлердиң қурамалылығынан келип шыққан ҳалда, даўамлығы кеминде еки жыл болған күндизги, кешки ҳәм сыртқы билимлендириў формалары бойынша әмелге асырылады.

Усы Нызам күшке киремен дегенше орта арнаўлы, кәсип-өнер билимлендириўди (тоғыз жыллық улыўма орта ҳәм үш жыллық орта арнаўлы, кәсип-өнер билимлендириў) алған пуқаралар орта профессионал ҳәм орта арнаўлы профессионал билим алыў ҳуқықына ийе.

Кәсип-өнер мектеплери, колледжлер ҳәм техникумлар билим алыўшылардыӊ өзи таӊлаған кәсипке ҳәм қәнигеликке ийе болыўын тәмийинлейди.

Пуқаралар шәртнама тийкарында екинши ҳәм оннан кейинги профессионал билим алыў ҳуқықына ийе.

11-статья. Жоқары билимлендириў

Жоқары билимлендириў бакалавриат билимлендириў бағдарлары ҳәм магистратура қәнигеликлери бойынша жоқары маманлықтағы кадрлар таярланыўын тәмийинлейди.

Жоқары мағлыўматлы кадрларды таярлаў жоқары билимлендириў мәкемелеринде (университетлер, академиялар, институтлар, жоқары мектеплер) әмелге асырылады. Улыўма орта (он бир жыллық билимлендириў), орта арнаўлы (тоғыз жыллық таяныш орта ҳәм еки жыллық орта арнаўлы билимленлендириў), баслаўыш профессионал билимлендириў (тоғыз жыллық таяныш орта ҳәм еки жыллық баслаўыш профессионал билимлендириў) алған шахслар, сондай-ақ усы Нызам күшке киремен дегенше орта арнаўлы, кәсип-өнер билимлендириўди (тоғыз жыллық улыўма орта ҳәм үш жыллық орта арнаўлы, кәсип-өнер билимлендириў) алған шахслар жоқары мағлыўмат алыў ҳуқықына ийе.

Жоқары билимлендириў еки басқышқа – бакалавриат ҳәм магистратура басқышына ийе.

Бакалавриат жоқары билимлендириў бағдарларынан бири бойынша тереӊлестирилген билим, уқыплылық ҳәм көнликпелер беретуғын, оқыў даўамлылығы кеминде үш жыл болған таяныш жоқары билимлендириў есапланады.

Магистратура тийисли бакалавриат негизинде анық қәнигелик бойынша оқыў даўамлылығы кеминде бир жыл болған жоқары билимлендириў есапланады.

Магистратура қәнигеликлериниӊ ҳәм оларға муўапық болған бакалавриат билимлендириў бағдарларыныӊ дизими билимлендириў тараўындағы ўәкилликли мәмлекетлик басқарыў уйымы тәрепинен белгиленеди.

Пуқаралар шәртнама тийкарында екинши ҳәм оннан кейинги жоқары мағлыўматты алыў ҳуқықына ийе.

12-статья. Жоқары билимлендириўден кейинги билимлендириў

Жоқары билимлендириўден кейинги билимлендириўди жоқары оқыў орынларында ҳәм илимий шөлкемлерде алыў мүмкин.

Жоқары билимлендириўден кейинги билимлендириў докторлық диссертациясын таярлаў ҳәм қорғаў мақсетинде қәнигеликти тереӊ үйрениўди ҳәм илимий излениўлер алып барыўды нәзерде тутатуғын таяныш докторантура, докторантура ҳәм еркин излениўши тийкарында илимий дәрежеге ийе илимий ҳәм илимий-педагогикалық кадрлар таярлаўды тәмийинлейди.

Таяныш докторантура философия докторы (Doctor of Philosophy (PhD) илимий дәрежесине талабан излениўшилер ушын өндиристен ажыралған ҳалда шөлкемлестирилетуғын жоқары тәжирийбели илимий ҳәм илимий-педагог кадрлар қәнигелиги бойынша жоқары билимлендириўден кейинги билимлендириў формасы болып есапланады.

Докторантура илим докторы (Doctor of Science (DSc) илимий дәрежесине талабан излениўшилер ушын өндиристен ажыралған ҳалда шөлкемлестирилетуғын жоқары тәжирийбели илимий ҳәм илимий-педагог кадрлар қәнигелиги бойынша жоқары билимлендириўден кейинги билимлендириў формасы болып есапланады.

Еркин излениўши философия докторы (Doctor of Philosophy (PhD) ямаса илим докторы (Doctor of Science (DSc) илимий дәрежелерине талабан излениўшилер ушын өндиристен ажыралмаған ҳалда шөлкемлестирилетуғын жоқары тәжирийбели илимий ҳәм илимий-педагог кадрлар қәнигелиги бойынша жоқары билимлендириўден кейинги билимлендириў формасы болып есапланады.

Илимий ҳәм илимий-педагогикалық кадрларды таярлаў, илимий дәрежелер ҳәм илимий атақлар бериў тәртиби, сондай-ақ әскерий, медицина ҳәм басқа да билимлендириў мәкемелеринде жоқары билимлендириўден кейинги билим алыўдың өзгешелиги нызамшылықта белгиленеди.

Жоқары билимлендириўден кейинги билимлендириўдиӊ даўам етиў мүддети нызамшылықта белгиленеди.

13-статья. Кадрларды қайта таярлаў ҳәм олардыӊ маманлығын арттырыў

Кадрларды қайта таярлаў таяныш қәнигеликлер ҳәм кәсиплерге муўапық болған бағдарлар бойынша жумысты әмелге асырыў ушын қосымша кәсиплик билим, уқыплылық ҳәм көнликпелердиӊ зәрүр көлеминиң ийелениўин тәмийинлейди.

Кадрлардың маманлығын арттырыў кәсиплик билим, уқыплылық ҳәм көнликпелердиӊ тереӊлестирилиўи ҳәмде жаӊалап барылыўын тәмийинлейди, кадрлардыӊ категориясы, дәрежеси, разряды ҳәм лаўазымыныӊ көтерилиўине хызмет етеди.

Кадрларды қайта таярлаў ҳәм олардыӊ маманлығын арттырыў формалары ҳәм мүддетлери тийисли мәмлекетлик билимлендириў талаплары менен белгиленеди.

14-статья. Мектептен тысқары билимлендириў

Балалардыӊ мүтәжликлерин қанаатландырыў, бос ўақтын ҳәм дем алысын шөлкемлестириў ушын мәмлекетлик уйымлар, мәмлекетлик емес коммерциялық емес шөлкемлер, сондай-ақ коммерциялық шөлкемлер мәдений-эстетикалық, илимий, техникалық, спорт бағдарындағы мектептен тысқары билимлендириў мәкемелерин шөлкемлестириўи мүмкин.

Мектептен тысқары билимлендириў балаларға үзликсиз билим бериўдиӊ қурамындағы бөлим сыпатында олардыӊ таланты ҳәм қәбилетин раўажландырыўға, мәнаўий мүтәжликлерин қанаатландырыўға қаратылған.

Мектептен тысқары билимлендириў мәкемелерине балалар, жас өспиримлер дөретиўшилиги сарайлары, үйлери, клублары ҳәм орайлары, «Бәркамал әўлад» балалар мектеплери, балалар-жас өспиримлер спорт мектеплери, балалар музыка ҳәм көркем-өнер мектеплери, студиялар, мәлимлеме-китапхана ҳәмде саўалландырыў мәкемелери киреди.

Мектептен тысқары билим бериў тәртиби билимлендириў тараўындағы ўәкилликли мәмлекетлик басқарыў уйымы тәрепинен белгиленеди.

15-статья. Билим алыў формалары

Билим алыў формалары төмендегилерден ибарат:

өндиристен ажыралған ҳалда билим алыў (күндизги);

өндиристен ажыралмаған ҳалда билим алыў (сыртқы, кешки, аралықтан);

дуал билимлендириў;

шаӊарақта билим алыў ҳәм еркин билим алыў;

үлкен жастағыларды оқытыў ҳәм оларға билим бериў;

инклюзив билимлендириў;

экстернат тәртибиндеги билимлендириў;

қорғаныў, қәўипсизлик ҳәм ҳуқықты қорғаў жумысы тараўында кадрларды таярлаў.

16-статья. Аралықтан билимлендириў

Аралықтан билимлендириў оқыў режелери ҳәм оқыў бағдарламаларына муўапық билим алыўшылар тәрепинен зәрүрли билим, уқыплылық ҳәм көнликпелерди мәлимлеме-коммуникация технологияларынан ҳәмде Интернет жәҳән мәлимлеме тармағынан пайдаланған ҳалда аралықтан турып алыўға қаратылған.

Аралықтан билимлендириўди шөлкемлестириў тәртиби Өзбекстан Республикасы Министрлер Кабинети тәрепинен белгиленеди.

17-статья. Дуал билимлендириў

Дуал билимлендириў билим алыўшылар тәрепинен зәрүрли билим, уқыплылық ҳәм көнликпелерди алыўға қаратылған болып, олардыӊ теориялық бөлими билимлендириў мәкемеси негизинде, әмелий бөлими болса билим алыўшыныӊ жумыс орнында әмелге асырылады.

Дуал билимлендириўди шөлкемлестириў тәртиби Өзбекстан Республикасы Министрлер Кабинети тәрепинен белгиленеди.

18-статья. Шаӊарақта билим алыў ҳәм еркин билим алыў

Мәмлекет шаӊарақта билим алыўға ҳәм еркин билим алыўға көмеклеседи. Балалардыӊ шаӊарақта билим алыўы ҳәм еркин билим алыў методикалық ҳәм мәсләҳәт жәрдеми көрсетилген ҳалда тийисли оқыў бағдарламалары бойынша әмелге асырылады.

Шаӊарақта билим алыў ҳәм еркин билим алыў тәртиби, сондай-ақ билим алыўшылардыӊ категориялары билимлендириў тараўындағы ўәкилликли мәмлекетлик басқарыў уйымлары тәрепинен белгиленеди.

Шаӊарақта билим алыў балалар, шаӊарақ, мәмлекет ҳәм жәмийет мәплерин есапқа алған ҳалда мәмлекетлик билимлендириў мәкемеси ҳәмде билим алыўшылардыӊ ата-анасы ямаса басқа нызамлы ўәкиллери арасындағы шәртнама тийкарында әмелге асырылады.

Еркин билим алыў жеке тәртипте әмелге асырылады ҳәмде билим алыўшыларды кәсиплик, интеллектуаллық, мәнаўий ҳәм мәдений раўажландырыўға хызмет етеди.

Шаӊарақта билим алған ҳәм еркин билим алған шахсларға мәмлекет тәрепинен тастыйықланған үлгидеги билимлендириў ҳаққындағы ҳүжжетти бериў мәмлекетлик билимлендириў мәкемелериниӊ тастыйықланған оқыў бағдарламасына муўапық экстернат тәртибинде әмелге асырылады.

19-статья. Үлкен жастағыларды оқытыў ҳәм оларға билим бериў

Үлкен жастағыларды оқытыў ҳәм оларға билим бериў шахсты өмири даўамында оқытыўдыӊ тийкарғы қурам бөлеги болып, билим бериў ҳәм оқытыўдыӊ жәмийетлик турмыста ҳәм мийнет етиўде үлкен жастағылардыӊ қатнасыўын тәмийинлеўге қаратылған барлық формаларын өз ишине алады, сондай-ақ рәсмий, рәсмий емес ҳәм информал оқытыў процесслериниӊ барлық комплексин қамтып алады.

Рәсмий билимлендириў мәмлекетлик билимлендириў мәкемелери ҳәмде мәмлекет тәрепинен тән алынған аккредитациядан өткен
мәмлекетлик емес билимлендириў шөлкемлери қатнасыўындағы институционалластырылған (белгили бир қағыйдалар ҳәм нормаларды жәмлеўши), анық мақсетке бағдарланған ҳәм режелестирилген билимлендириў болып табылады.

Рәсмий емес билимлендириў билимлендириў хызметлериниң усынылыўын тәмийинлеўши шахс ямаса шөлкем тәрепинен институционалластырылған (белгили бир қағыйдалар ҳәм нормаларды жәмлеўши), анық мақсетке бағдарланған ҳәм режелестирилген болып, шахсты өмири даўамында оқытыўдағы рәсмий билимлендириўге қосымша ҳәм (ямаса) оныӊ уқсас формасы болып табылады.

Информал билимлендириў анық мақсетке бағдарланған, бирақ институционалластырылмаған (белгили бир қағыйдалар ҳәм нормаларды жәмлестирмеген), рәсмий ямаса рәсмий емес билимлендириўден кемирек шөлкемлестирилген ҳәм қурамына бириктирилген ҳәмде шаӊарақтағы, жумыс орнындағы, жасаў орнындағы ҳәм күнделикли турмыстағы оқыў барысын өз ишине алыўы мүмкин.

20-статья. Инклюзив билимлендириў

Инклюзив билимлендириў өз алдына билимлендириў мүтәжликлери ҳәм индивидуал имканиятлардыӊ ҳәр қыйлылығын есапқа алған ҳалда барлық билим алыўшылар ушын билимлендириў мәкемелеринде билим алыўға болған теӊ имканиятларды тәмийинлеўге қаратылған.

Физикалық, ақылый, сенсор (сезиў) ямаса руўхый нуқсанлары болған балалар (шахслар) ушын билимлендириў мәкемелеринде инклюзив билимлендириў шөлкемлестириледи.

Инклюзив билимлендириўди шөлкемлестириў тәртиби Өзбекстан Республикасы Министрлер Кабинети тәрепинен белгиленеди.

21-статья. Экстернат тәртибиндеги билимлендириў

Экстернат тәртибиндеги билимлендириў оқыў бағдарламаларын еркин түрде өзлестириўди өз ишине алып, оныӊ жуўмақлары бойынша билим алыўшылардан мәмлекетлик билимлендириў мәкемелеринде жуўмақлаўшы ҳәм мәмлекетлик аттестациялардан өтиўди талап етеди.

Экстернат тәртибиндеги билимлендириўди шөлкемлестириў тәртиби Өзбекстан Республикасы Министрлер Кабинети тәрепинен белгиленеди.

22-статья. Қорғаныў, қәўипсизлик ҳәм ҳуқықты қорғаў жумысы тараўында кадрларды таярлаў

Қорғаныў, қәўипсизлик ҳәм ҳуқықты қорғаў жумысы тараўында кадрларды таярлаў олардыӊ өзине тән өзгешеликлеринен келип шыққан ҳалда нызамшылыққа муўапық әмелге асырылады.

 

3-бап. Билимлендириў тараўын басқарыў

23-статья. Қарақалпақстан Республикасы Министрлер Кеңесиниң билимлендириў тараўындағы ўәкилликлери

Қарақалпақстан Республикасы Министрлер Кеңеси:

билимлендириў тараўындағы ўәкилликли мәмлекетлик басқарыў уйымлары менен келисилген ҳалда мәмлекетлик билимлендириў мәкемелерин шөлкемлестиреди, қайта шөлкемлестиреди ҳәм сапластырады, буған Өзбекстан Республикасы бойсыныўындағы билимлендириў мәкемелери кирмейди;

өз ўәкилликлери шеӊберинде аймақта мәмлекетлик билимлендириў мәкемелери ушын қаржыландырыў көлемин белгилейди;

пуқаралардыӊ өзин-өзи басқарыў уйымлары, мәмлекетлик емес коммерциялық емес шөлкемлер ҳәм пуқаралық жәмийетиниӊ басқа да институтлары менен билимлендириў мәкемелерин раўажландырыў мәселелери бойынша бирге ислеседи;

мәмлекетлик улыўма билимлендириў мәкемелерине бириктирилген аймақларды (микроучасткаларды) белгилейди;

билимлендириў тараўында халықаралық бирге ислесиўди әмелге асырыўда билимлендириў мәкемелерине көмеклеседи;

билим алыўшылар ушын сапалы билимлендириўди, тәрбияны тәмийинлеў, олардыӊ талантын қәлиплестириў ҳәм жүзеге шығарыў мақсетинде орынларда оларға зәрүрли шараятлар жаратыў бойынша бағдарламалар ислеп шығады;

өз ўәкилликлери шеӊберинде билимлендириў тараўындағы мәмлекетлик-жеке шерикликти раўажландырады ҳәм мәмлекетлик емес билимлендириў шөлкемлери тармағын кеӊейтиўге көмеклеседи;

улыўма орта билимлендириў мәкемелери питкериўшилериниӊ бәнтлигин тәмийинлеўге көмеклеседи;

мәмлекетлик жоқары билимлендириў, орта арнаўлы, профессионал билимлендириў мәкемелери ҳәм олардыӊ филиаллары, сондай-ақ мәмлекет қатнасыўындағы жоқары, орта арнаўлы, профессионал билимлендириў мәкемелери ҳәм олардыӊ филиалларын Қарақалпақстан Республикасы аймағында шөлкемлестириў бойынша ўəкилликли уйымларға усыныслар береди.

Қарақалпақстан Республикасы Министрлер Кеңеси нызамшылыққа муўапық басқа да ўәкилликлерди әмелге асырыўы мүмкин.

24-статья. Өзбекстан Республикасы Министрлер Кабинети жанындағы Билимлендириўдиң сапасын қадағалаў мәмлекетлик инспекциясы Қарақалпақстан Республикасы аймақлық бөлиминиң билимлендириў тараўындағы ўәкилликлери

Өзбекстан Республикасы Министрлер Кабинети жанындағы Билимлендириўдиң сапасын қадағалаў мәмлекетлик инспекциясы (буннан кейин текстте арнаўлы ўәкилликли мәмлекетлик басқарыў уйымы деп жүргизиледи) билимлендириў тараўында оқыў-тәрбия процеси, профессор-оқытыўшылардың қурамы, кадрларды таярлаў, қайта таярлаў ҳәм олардыӊ маманлығын арттырыўдың сапасы үстинен қадағалаў тараўында мәмлекетлик сиясатты әмелге асыратуғын, билимлендириў тараўындағы арнаўлы ўәкилликли мәмлекетлик басқарыў уйымы есапланады.

Өзбекстан Республикасы Министрлер Кабинети жанындағы Билимлендириўдиң сапасын қадағалаў мәмлекетлик инспекциясы ўәкилликлериниң Қарақалпақстан Республикасы аймағында орынланыўын Өзбекстан Республикасы Министрлер Кабинети жанындағы Билимлендириўдиң сапасын қадағалаў мәмлекетлик инспекциясының Қарақалпақстан Республикасы аймақлық бөлими (буннан кейин текстте Билимлендириў инспекциясының аймақлық бөлими деп жүргизиледи) тәмийинлейди.

Билимлендириў инспекциясының аймақлық бөлими:

билимлендириў мәкемелерин аттестациядан ҳәм мәмлекетлик аккредитациядан, сондай-ақ билимлендириў мәкемелериниӊ педагог хызметкерлерин аттестациядан өткериўди тәмийинлейди;

билимлендириў мәкемелеринде тәлим-тәрбия процеси сапасының мониторингин әмелге асырыўда қатнасады;

мектепке шекемги, улыўма орта, орта арнаўлы, профессионал ҳәм мектептен тысқары билимлендириў мәкемелериниӊ педагог хызметкерлерине лаўазымлар ҳәм маманлық категорияларын бериў процесинде қатнасады;

мәмлекетлик емес билимлендириў шөлкемлерине лицензиялар берилиўинде экспертиза жуўмағын береди;

билимлендириў мәкемелериниӊ рейтингин анықлаўда қатнасады;

анықланған билимлендириў ҳаққындағы нызамшылықтың бузылыўы бойынша тийисли мәмлекетлик басқарыў уйымларына ҳәм билимлендириў мәкемелерине усыныслар киргизеди.

Билимлендириў инспекциясының аймақлық бөлими нызамшылыққа муўапық басқа да ўәкилликлерди әмелге асырыўы мүмкин.

25-статья. Өзбекстан Республикасы Министрлер Кабинети жанындағы Президент, дөретиўшилик ҳәм қәнигелестирилген мектеплерди раўажландырыў агентлигиниӊ билимлендириў тараўындағы ўәкилликлери

Өзбекстан Республикасы Министрлер Кабинети жанындағы Президент, дөретиўшилик ҳәм қәнигелестирилген мектеплерди раўажландырыў агентлиги:

Президент, дөретиўшилик ҳәм қәнигелестирилген мектеплерде жасларды анықлаў, таӊлаў, оқытыў ҳәм тәрбиялаў тараўында мәмлекетлик сиясатты ислеп шығады ҳәм оны әмелге асырады;

Президент, дөретиўшилик ҳәм қәнигелестирилген мектеплер ушын мәмлекетлик билимлендириў стандартларын тастыйықлайды;

мәмлекетлик билимлендириў стандартларына муўапық Президент, дөретиўшилик ҳәм қәнигелестирилген мектеплердиң жумысын жеке тәризде муўапықластырыўды ҳәмде оған методикалық басшылық етиўди әмелге асырады;

Президент, дөретиўшилик ҳәм қәнигелестирилген мектеплердиӊ материаллық-техникалық базасын беккемлейди, усы мектеплердиӊ имараталарын эксплуатациялаў жумысларын мониторинг етеди ҳәм муўапықластырады.

Өзбекстан Республикасы Министрлер Кабинети жанындағы Президент, дөретиўшилик ҳәм қәнигелестирилген мектеплерди раўажландырыў агентлиги нызамшылыққа муўапық басқа да ўәкилликлерди әмелге асырыўы мүмкин.

26-статья. Билимлендириў тараўындағы ўәкилликли мәмлекетлик басқарыў уйымлары ўәкилликлериниң Қарақалпақстан Республикасы аймағында орынланыўын тәмийинлеў

Өзбекстан Республикасы Мектепке шекемги билимлендириў министрлиги, Өзбекстан Республикасы Халық билимлендириў министрлиги, Өзбекстан Республикасы Жоқары ҳәм орта арнаўлы билимлендириў министрлиги (буннан кейин текстте ўәкилликли мәмлекетлик басқарыў уйымлары деп жүргизиледи) билимлендириў тараўындағы ўәкилликли мәмлекетлик басқарыў уйымлары есапланады.

Ўәкилликли мәмлекетлик басқарыў уйымлары ўәкилликлериниң Қарақалпақстан Республикасы аймағында орынланыўын Қарақалпақстан Республикасы Мектепке шекемги билимлендириў министрлиги, Қарақалпақстан Республикасы Халық билимлендириў министрлиги, Қарақалпақстан Республикасы Кәсиплик билимлендириўди раўажландырыў ҳәм муўапықластырыў басқармасы ҳәмде жоқары оқыў орынлары тәмийинлейди.

Қарақалпақстан Республикасы Мектепке шекемги билимлендириў министрлиги, Қарақалпақстан Республикасы Халық билимлендириў министрлиги, Қарақалпақстан Республикасы Кәсиплик билимлендириўди раўажландырыў ҳәм муўапықластырыў басқармасы ҳәмде жоқары оқыў орынлары өз ўәкилликлери шеӊберинде:

билимлендириў тараўындағы бирден-бир мәмлекетлик сиясаттың әмелге асырылыўын тәмийинлейди;

билимлендириў тараўындағы тармақлық мәмлекетлик бағдарламаларды ислеп шығыўда қатнасады ҳәм әмелге асырылыўын тәмийинлейди;

билимлендириў мәкемелериниӊ жумысын муўапықластырады ҳәм оларға методикалық басшылық етиўди әмелге асырады;

мәмлекетлик билимлендириў стандартларында (соныӊ ишинде мектепке шекемги билимлендириў ҳәм тәрбия мәмлекетлик стандарты) ҳәм мәмлекетлик билимлендириў талапларында кадрлардыӊ мағлыўматы дәрежесине ҳәм кәсиплик таярлығының сапасына қойылған талаплардыӊ билимлендириў мәкемелери тәрепинен орынланыўы үстинен қадағалаўды әмелге асырады;

мәмлекетлик билимлендириў стандартларының (соныӊ ишинде мектепке шекемги билимлендириў ҳәм тәрбия мәмлекетлик стандарты) ҳәм мәмлекетлик билимлендириў талапларының ислеп шығылыўында қатнасады ҳәм олардың әмелге асырылыўын тәмийинлейди;

билим алыўшылардыӊ билиминиң, уқыплылық ҳәм көнликпелериниң белгиленген тәртипте баҳаланыўы үстинен қадағалаўды әмелге асырады;

профессионал билимлендириўдиӊ кәсиплер ҳәм қәнигеликлерин, жоқары билимлендириўдиӊ бакалавриат билимлендириў бағдарларын ҳәм магистратура қәнигеликлерин, сондай-ақ билимлендириў тараўларын ҳәм билимлендириў тараўларының дизимин белгилеўде қатнасады;

тәлим-тәрбия процесине оқытыўдыӊ алдынғы усыллары, жаӊа педагогикалық технологиялар, оқытыўдыӊ техникалық ҳәм мәлимлеме қуралларының енгизилиўин тәмийинлейди;

билимлендириў мәкемелеринде кадрлардыӊ кәсиплик таярлығының сапасын арттырыўға қаратылған илажларды ислеп шығыў ҳәм оқыў бағдарламаларын жетилистириўде қатнасады;

оқыў әдебиятларын таярлаў ҳәм баспадан шығарыўды шөлкемлестиреди;

өзлестириўди баҳалаўға, оқыў процесин, билим алыўшылардыӊ жуўмақлаўшы мәмлекетлик аттестациясын шөлкемлестириўге байланыслы нормативлик-ҳуқықый ҳүжжетлерди ислеп шығыўда қатнасады ҳәм әмелге асырылыўын тәмийинлейди;

билимлендириў мәкемелериниӊ басшы ҳәм педагог кадрларын таярлаўды, қайта таярлаўды ҳәм олардыӊ маманлығын арттырыўды әмелге асырады;

билимлендириў мәкемелеринде материаллық-техникалық ресурсларға болған талаплар бойынша усыныслар береди;

билимлендириў тараўындағы нормативлик-ҳуқықый ҳүжжетлерди ислеп шығыўда қатнасады;

билимлендириў тараўында халықаралық бирге ислесиўди әмелге асырады.

Қарақалпақстан Республикасы Мектепке шекемги билимлендириў министрлиги, Қарақалпақстан Республикасы Халық билимлендириў министрлиги, Қарақалпақстан Республикасы Кәсиплик билимлендириўди раўажландырыў ҳәм муўапықластырыў басқармасы ҳәмде жоқары оқыў орынлары нызамшылыққа муўапық басқа да ўәкилликлерди әмелге асырыўы мүмкин.

27-статья. Жергиликли мәмлекетлик ҳәкимият уйымларыныӊ билимлендириў тараўындағы ўәкилликлери

Жергиликли мәмлекетлик ҳәкимият уйымлары:

тийисли аймақта билимлендириў тараўындағы ўәкилликли мәмлекетлик басқарыў уйымлары менен келисилген ҳалда мәмлекетлик билимлендириў мәкемелерин шөлкемлестиреди, қайта шөлкемлестиреди ҳәм сапластырады, буған Өзбекстан Республикасы ҳәм Қарақалпақстан Республикасы бойсыныўындағы билимлендириў мәкемелери кирмейди;

өз ўәкилликлери шеӊберинде тийисли аймақта мәмлекетлик билимлендириў мәкемелери ушын қаржыландырыў көлемин белгилейди;

пуқаралардыӊ өзин-өзи басқарыў уйымлары, мәмлекетлик емес коммерциялық емес шөлкемлер ҳәм пуқаралық жәмийетиниӊ басқа да институтлары менен билимлендириў мәкемелерин раўажландырыў мәселелери бойынша бирге ислеседи;

тийисли аймақта мәмлекетлик улыўма билим бериў мәкемелерине бириктирилген аймақларды (микроучасткаларды) белгилейди;

тийисли аймақта билимлендириў тараўында халықаралық бирге ислесиўди әмелге асырыўда билимлендириў мәкемелерине көмеклеседи;

билим алыўшылар ушын сапалы билимлендириўди, тәрбияны тәмийинлеў, олардыӊ талантын қәлиплестириў ҳәм жүзеге шығарыў мақсетинде тийисли аймақта оларға зәрүрли шараятлар жаратыў бойынша бағдарламалар ислеп шығады;

тийисли аймақта өз ўәкилликлери шеӊберинде билимлендириў тараўындағы мәмлекетлик-жеке шерикликти раўажландырады ҳәм мәмлекетлик емес билимлендириў шөлкемлери тармағын кеӊейтиўге көмеклеседи;

тийисли аймақта улыўма орта билимлендириў мәкемелери питкериўшилериниӊ бәнтлигин тәмийинлеўге көмеклеседи.

Жергиликли мәмлекетлик ҳәкимият уйымлары нызамшылыққа муўапық басқа да ўәкилликлерди әмелге асырыўы мүмкин.

28-статья. Билимлендириў мәкемесин басқарыў

Билимлендириў мәкемесин басқарыўды тийислилигине қарап төмендегилер әмелге асырады:

педагогикалық кеӊес;

бақлаў (қәўендерлик) кеӊеси;

жоқары оқыў орнының кеӊеси;

билимлендириў мәкемесиниӊ басшысы.

Билимлендириў мәкемелеринде жәмийетлик басқарыў уйымлары шөлкемлестирилиўи мүмкин.

Билимлендириў мәкемелерин басқарыўда ҳәм кадрлар таярлаўда кадрлар буйыртпашылары қатнасады.

 

4-бап. Билимлендириў жумысын шөлкемлестириў ҳәм оны қадағалаўды әмелге асырыў

29-статья. Билимлендириў мәкемелериниӊ ҳуқықый статусы

Қарақалпақстан Республикасыныӊ билимлендириў мәкемелери ҳәм олардыӊ филиаллары, сондай-ақ сырт ел билимлендириў мәкемелериниӊ филиаллары юридикалық шахс статусы менен шөлкемлестириледи.

Шаӊарақлық мәмлекетлик емес мектепке шекемги билимлендириў шөлкеми түриндеги билимлендириў хызметлери жеке тәртиптеги исбилерменлер сыпатында дизимге алынған физикалық шахслар тәрепинен әмелге асырылады.

Мәмлекетлик емес билимлендириў шөлкемлери лицензия алынған күннен баслап билимлендириў жумысы менен шуғылланыўға ҳақылы.

Билимлендириў мәкемелери өз жумысын устав ҳәм (ямаса) басқа шөлкемлестириў ҳүжжетлери тийкарында жүргизеди.

Билимлендириў мәкемелери оқыў-тәрбия ҳәм оқыў-илимий-өндирислик комплекслерине бирлесиўге ҳақылы.

Билимлендириў мәкемелеринде сиясий партиялардыӊ шөлкемлестириў структураларын шөлкемлестириўге жол қойылмайды.

30-статья. Билимлендириў мәкемелерин шөлкемлестириў, қайта шөлкемлестириў ҳәм сапластырыў

Мәмлекетлик жоқары билимлендириў, орта арнаўлы, профессионал билимлендириў мәкемелери ҳәм олардыӊ филиаллары, сондай-ақ мәмлекет қатнасыўындағы жоқары, орта арнаўлы, профессионал билимлендириў мәкемелери ҳәм олардыӊ филиаллары Өзбекстан Республикасы Президентиниӊ ямаса Өзбекстан Республикасы Министрлер Кабинетиниӊ қарарлары менен шөлкемлестириледи.

Экономиканыӊ ҳәм социаллық тараўдыӊ жоқары мағлыўматлы тәжирийбели кадрларға болған мүтәжликлерин, сондай-ақ халықтыӊ жоқары билим алыўға болған талабын қанаатландырыў мақсетинде аймақта сырт еллердиң жоқары билимлендириў мәкемелериниӊ филиаллары (орайлары, билимлендириў кампуслары) ҳәм басқа да бөлимлери шөлкемлестирилиўи мүмкин.

Сырт еллердиң жоқары билимлендириў мәкемелериниӊ бөлимлери Қарақалпақстан Республикасында юридикалық шахс статусы менен шөлкемлестириледи.

Сырт еллердиң жоқары билимлендириў мәкемелериниӊ, сондай-ақ халықаралық шөлкемлердиң билимлендириў мәкемелериниң филиаллары (орайлары, билимлендириў кампуслары) ҳәм басқа да бөлимлери жумысын шөлкемлестириў мәселелери бойынша Өзбекстан Республикасыныӊ халықаралық шәртнамаларына муўапық Өзбекстан Республикасы Президентиниӊ ямаса Министрлер Кабинетиниӊ қарарлары қабыл етилиўи мүмкин.

Кадрларды қайта таярлаў ҳәм олардыӊ маманлығын арттырыў бойынша мәмлекетлик билимлендириў мәкемелери:

Өзбекстан Республикасы Министрлер Кабинети тәрепинен институтлар ҳәм орайлар түринде;

тийисли министрликлер, мәмлекетлик комитетлер ҳәм мәкемелер тәрепинен Өзбекстан Республикасы Жоқары ҳәм орта арнаўлы билимлендириў министрлиги менен келисилген ҳалда жоқары билимлендириў мәкемелериниӊ факультетлери ҳәм курслары формасында шөлкемлестириледи.

Мәмлекетлик улыўма орта ҳәм мектептен тысқары билимлендириў мәкемелери:

Өзбекстан Республикасы бойсыныўында Қарақалпақстан Республикасы Министрлер Кеӊеси менен келисилген ҳалда Өзбекстан Республикасы бойсыныўындағы министрликлер, мәмлекетлик комитетлери ҳәм мәкемелери тәрепинен;

Қарақалпақстан Республикасы бойсыныўында Қарақалпақстан Республикасы Министрлер Кеӊеси тәрепинен Өзбекстан Республикасы Халық билимлендириў министрлиги менен келисилген ҳалда;

қала ҳәм район бойсыныўында қала ҳәм район ҳәкимликлери тәрепинен Қарақалпақстан Республикасы Халық билимлендириў министрлиги менен келисилген ҳалда шөлкемлестириледи.

Мәмлекетлик емес билимлендириў шөлкемлерин шөлкемлестириў олардыӊ шөлкемлестириўшиси тәрепинен әмелге асырылады.

Билимлендириў мәкемелерин қайта шөлкемлестириў ҳәм сапластырыў нызамшылықта белгиленген тәртипте әмелге асырылады.

Билимлендириў мәкемелерин шөлкемлестириў, қайта шөлкемлестириў ҳәм сапластырыў ҳаққындағы мағлыўматлар мәмлекетлик статистика уйымларына, арнаўлы ўәкилликли мәмлекетлик басқарыў уйымына ҳәмде Қарақалпақстан Республикасы Бәнтлик ҳәм мийнет қатнасықлары министрлигине усынылады.

31-статья. Мәмлекетлик емес билимлендириў шөлкемлери

Мәмлекетлик емес билимлендириў шөлкемлери өз жумысын лицензия тийкарында әмелге асырады.

Мәмлекетлик емес билимлендириў шөлкемлери лицензия талапларына ҳәм шәртлерине муўапық билимлендириў хызметлерин көрсетеди.

Мәмлекетлик билимлендириў стандартлары ҳәм мәмлекетлик билимлендириў талапларына муўапық билимлендириў хызметлерин көрсетиўши мәмлекетлик емес билимлендириў шөлкемлериниң питкериўшилерине мәмлекет тәрепинен тастыйықланған үлгидеги билимлендириў ҳаққындағы ҳүжжетлерди береди.

Бийғәрез ислеп шығылған ҳәм лицензияда көрсетилген оқыў бағдарламалары бойынша билимлендириў хызметлерин көрсететуғын мәмлекетлик емес билимлендириў шөлкемлериниң питкериўшилерине Өзбекстан Республикасында тән алынатуғын билимлендириў ҳаққындағы ҳүжжетлерди береди.

Мәмлекетлик емес билимлендириў шөлкемлери нормативлик-ҳуқықый ҳүжжетлердиң талапларына муўапық тәлим-тәрбия процесин шөлкемлестириў ушын зәрүрли шараятлар жаратыў ҳәм жоқары кәсиплик маманлыққа ийе болған педагог кадрларды ҳәм басқа да кадрларды тартыў бойынша илажлар көреди.

Мәмлекетлик емес билимлендириў шөлкемлери тәрепинен ислеп шығылған оқыў бағдарламалары бойынша оқытыў билим алыўшы яки оныӊ ата-анаcы ямаса басқа да нызамлы ўәкиллери ҳәм мәмлекетлик емес билимлендириў шөлкеми арасында дүзилетуғын, оқытыў мүддетлери, шәртлери ҳәм төлемлери, тәреплердиӊ ҳуқық ҳәм миннетлери ҳәмде басқа да шәртлер белгиленетуғын шәртнама тийкарында әмелге асырылады.

32-статья. Билимлендириў мәкемесиниӊ уставы

Билимлендириў мәкемесиниӊ уставы билимлендириў түрлериниӊ өзине тән өзгешеликлерин инабатқа алған ҳалда ислеп шығылады.

Билимлендириў мәкемесиниӊ уставында, әдетте төмендегилер көрсетиледи:

билимдириўдиң түри ҳәм формасы;

билимлендириў мәкемесиниӊ мақсети ҳәм ўазыйпалары;

оқыў-тәрбиялық ҳәм илимий-методикалық жумысларды шөлкемлестириў ҳәмде мазмуны;

билимлендириў мәкемесине қабыл етиў тәртиби;

билимлендириў мәкемесиниӊ структурасы, басқарыў уйымлары ҳәм жәмийетлик структуралары;

билим алыўшылар, педагог кадрлар, оқыў-тәрбия жумыслары бойынша хызметкерлер, ҳәкимшилик-басқарыў хызметкерлериниӊ статусы, ҳуқықлары ҳәм миннетлери;

билимлендириў мәкемесиниӊ мүлки ҳәм әсбап-үскенелери;

билимлендириў мәкемесин шөлкемлестириў, қайта шөлкемлестириў ҳәм сапластырыў тәртиби.

Билимлендириў мәкемесиниӊ үлгили уставы:

улыўма орта билимлендириў мәкемелери, қәнигелестирилген мектеплер ҳәм мектептен тысқары билимлендириў мәкемелери ушын – Өзбекстан Республикасы Халық билимлендириў министрлиги тәрепинен;

Президент, дөретиўшилик ҳәм қәнигелестирилген мектеплер ушын – Өзбекстан Республикасы Министрлер Кабинети жанындағы Президент, дөретиўшилик ҳәм қәнигелестирилген мектеплерди раўажландырыў агентлиги тәрепинен;

жоқары билимлендириў мәкемелери жанындағы қәнигелестирилген мектеплер, орта арнаўлы, профессионал ҳәм жоқары билимлендириў мәкемелери ушын – Өзбекстан Республикасы Жоқары ҳәм орта арнаўлы билимлендириў министрлиги тәрепинен;

кадрларды қайта таярлаў ҳәм олардыӊ маманлығын арттырыў бойынша билимлендириў мәкемелери ушын – тийисли министрликлер, мәмлекетлик комитетлер ҳәм мәкемелер тәрепинен ислеп шығылады.

Билимлендириў мәкемесиниӊ уставы билимлендириў мәкемесиниӊ шөлкемлестириўшилери тәрепинен тастыйықланады ҳәм аймақлық Мәмлекетлик хызметлер орайы тәрепинен дизимге алынады.

33-статья. Билим бериў тили

Билимлендириў мәкемелеринде оқытыў тилинен пайдаланыў тәртиби «Мәмлекетлик тил ҳаққында»ғы Қарақалпақстан Республикасы Нызамы менен тәртипке салынады.

34-статья. Мәмлекетлик билимлендириў стандартлары ҳәм мәмлекетлик билимлендириў талаплары

Мәмлекетлик билимлендириў стандартлары улыўма орта, орта арнаўлы, профессионал ҳәмде жоқары билимлендириўдиң мазмуны ҳәм сапасына байланыслы талапларды белгилейди.

Мәмлекетлик билимлендириў талаплары:

мектептен тысқары билимлендириўдиң, жоқары билимлендириўден кейинги билимлендириўдиң, сондай-ақ кадрларды қайта таярлаў ҳәм олардыӊ маманлығын арттырыўдың мазмунын;

билимлендириўдиң структурасын ҳәм билимлендириўди әмелге асырыў шәртлерин;

билим алыўшылардыӊ физикалық, жеке, интеллектуаллық, илимий ҳәм кәсипке байланыслы сапалары ҳаққындағы нормаларды белгилейди.

Мектепке шекемги билимлендириў шөлкемлеринде мектепке шекемги билимлендириў ҳәм тәрбияныӊ мәмлекетлик стандарты қолланылады.

Мәмлекетлик билимлендириў стандартларын ҳәм (ямаса) мәмлекетлик билимлендириў талапларын орынлаў барлық билимлендириў мәкемелери ушын мәжбүрий есапланады, буған усы статьяныӊ бесинши бөлиминде нәзерде тутылған жағдайлар кирмейди.

Мәмлекетлик емес билимлендириў шөлкемлери бийғәрез ислеп шығылған ҳәм лицензияда көрсетилген оқыў бағдарламалары тийкарында билимлендириў жумысын әмелге асырыўы мүмкин.

Өзбекстан Республикасы Жоқары ҳәм орта арнаўлы билимлендириў министрлиги мәмлекетлик билимлендириў стандартлары, маманлық талаплары, жоқары билимлендириў, орта арнаўлы билимлендириў ҳәмде профессионал билимлендириўдиӊ оқыў режелери ҳәм оқыў бағдарламалары ислеп шығылыўын тәмийинлейди. Усы мақсетлер ушын Өзбекстан Республикасы Жоқары ҳәм орта арнаўлы билимлендириў министрлиги таяныш мәмлекетлик жоқары билимлендириў ҳәм профессионаллық билимлендириў мәкемелерин белгилейди.

Таяныш мәмлекетлик жоқары билимлендириў ҳәм профессионаллық билимлендириў мәкемелери кадрлардыӊ буйыртпашылары қатнасыўында мәмлекетлик билимлендириў стандартларын, маманлық талапларын, оқыў режелери ҳәм оқыў бағдарламаларын таярлаўды әмелге асырады. Мәмлекетлик билимлендириў стандартлары кәсиплик стандартлар тийкарында ислеп шығылады.

Өзбекстан Республикасы Халық билимлендириў министрлиги улыўма орта билимлендириўдиӊ мәмлекетлик билимлендириў стандартлары ислеп шығылыўын тәмийинлейди.

Қарақалпақстан Республикасы Халық билимлендириў министрлиги Өзбекстан Республикасы Халық билимлендириў министрлиги тәрепинен ислеп шығылған мәмлекетлик билимлендириў стандартлары тийкарында Қарақалпақ тили ҳәм әдебияты, Қарақалпақ тили (мәмлекетлик тил), Қарақалпақстан тарийхы, Қарақалпақстан географиясы пәнлеринен мәмлекетлик билимлендириў стандартларының ислеп шығылыўын тәмийинлейди.

Жоқары, профессионаллық, орта арнаўлы ҳәм улыўма орта билимлендириўдиӊ мәмлекетлик билимлендириў стандартлары, маманлық талаплары, оқыў режелери ҳәм оқыў бағдарламалары тийислилиги бойынша Өзбекстан Республикасы Жоқары ҳәм орта арнаўлы билимлендириў министрлиги, Халық билимлендириў министрлиги ҳәмде Өзбекстан Республикасы Министрлер Кабинети жанындағы Президент, дөретиўшилик ҳәм қәнигелестирилген мектеплерди раўажландырыў агентлиги тәрепинен тастыйықланады. Тийисли ўәкилликлер берилген басқа да министрликлер, мәмлекетлик комитетлер ҳәм мәкемелер мәмлекетлик билимлендириў стандартларын Өзбекстан Республикасы Жоқары ҳәм орта арнаўлы билимлендириў министрлиги менен келисилген ҳалда ислеп шығады ҳәмде тастыйықлайды.

Мәмлекетлик билимлендириў талаплары билимлендириў тараўындағы тийисли ўәкилликли мәмлекетлик басқарыў уйымлары тәрепинен ислеп шығылады ҳәм тастыйықланады.

Физикалық, ақылый, сенсор (сезиў) ямаса руўхый нуқсанлары болған шахсларды оқытыў арнаўлы оқыў бағдарламалары тийкарында әмелге асырылады.

Өзбекстан Республикасы Жоқары ҳәм орта арнаўлы билимлендириў министрлиги мәмлекетлик жоқары билимлендириў мәкемелерине бийғәрез ислеп шығылған ҳәм тастыйықланған оқыў бағдарламалары, маманлық талаплары ҳәмде оқыў режелери тийкарында билимлендириў хызметлерин көрсетиў бойынша ўәкилликлерди бериўи мүмкин.

35-статья. Билимлендириў процесине оқыў режелери ҳәм оқыў бағдарламаларын енгизиў

Оқыў режелери ҳәм оқыў бағдарламалары тийисли билимлендириў басқышларыныӊ мақсети ҳәмде ўазыйпалары тийкарында ислеп шығылады.

Тийисли мәмлекетлик билимлендириў мәкемелериндеги оқыў режелери ҳәм оқыў бағдарламаларыныӊ мазмуны, оларды ислеп шығыў ҳәмде енгизиў тәртиби Өзбекстан Республикасы Мектепке шекемги билимлендириў министрлиги, Өзбекстан Республикасы Халық билимлендириў министрлиги, Өзбекстан Республикасы Министрлер Кабинети жанындағы Президент, дөретиўшилик ҳәм қәнигелестирилген мектеплерди раўажландырыў агентлиги ҳәмде Өзбекстан Республикасы Жоқары ҳәм орта арнаўлы билимлендириў министрлиги тәрепинен белгиленеди.

Улыўма билимлендириў пәнлериниӊ оқыў бағдарламалары шахсты ҳәр тәреплеме камал таптырыўға, билим алыўшыларда билим, уқыплылық, көнликпелерди, дәрежени қәлиплестириўге ҳәм олардыӊ қәбилетин раўажландырыўға қаратылған болыўы керек.

Кәсипке байланыслы пәнлердиӊ оқыў бағдарламалары билим алыўшылар тәрепинен тийисли кәсиплер ҳәм қәнигеликлерди ийелеўге қаратылған.

Билимлендириў процесине оқыў режелери ҳәм оқыў бағдарламаларын енгизиў билимлендириў мәкемелери тәрепинен әмелге асырылады.

Оқыў режелери ҳәм оқыў бағдарламаларын енгизиў процесинде заманагөй педагогикалық технологиялар, оқытыўдыӊ инновациялық формалары ҳәм усыллары, мәлимлеме-коммуникация технологиялары қолланылады.

Билимлендириў процесине оқыў режелери ҳәм оқыў бағдарламаларын енгизиў барысында билимлендириў мәкемелери кредит-модуль системасына тийкарланған оқытыў технологияларынан пайдаланыўы мүмкин.

Оқыў режесинде, әдетте билимлендириў процесиниӊ кестеси, оқытыўдыӊ басланыўы, мүддети ҳәм даўамлылығы, оқыў жыллары, шереклер, семестрлер, әмелият, дем алыслар ҳәмде аттестация, ажыратылған ҳәптелер саны, үйренилетуғын пәнлер (модуллер) ҳәм оларға ажыратылған саатлар (кредитлер) ҳәмде басқа да зәрүр параметрлер сәўлелендириледи.

Профессионал ҳәм жоқары билимлендириўге, кадрларды қайта таярлаў ҳәм олардыӊ маманлығын арттырыўға байланыслы оқыў режелерде билим алыўшылар ушын әмелият өтеў нәзерде тутылады.

Билим алыўшылардыӊ әмелиятын өтеў тәртиби ҳәм оны шөлкемлестириў билимлендириў тараўындағы ўәкилликли мәмлекетлик басқарыў уйымлары тәрепинен белгиленеди.

Профессионал ҳәм жоқары билимлендириўге байланыслы оқыў режелери мәмлекетлик билимлендириў стандартларына муўапық қәнигелик пәнлеринен, сондай-ақ улыўма кәсиплик, математика, тәбийий-илимий, гуманитар ҳәм қосымша пәнлерден қәлиплестириледи.

Қарақалпақстан Республикасында жайласқан улыўма орта билим бериў мектеплериниң таяныш оқыў режесине Қарақалпақ тили ҳәм әдебияты, Қарақалпақ тили (мәмлекетлик тил), Қарақалпақстан тарийхы, Қарақалпақстан географиясы пәнлери Қарақалпақстан Республикасы Халық билимлендириў министрлиги тәрепинен Өзбекстан Республикасы Халық билимлендириў министрлиги менен келисилген тəртипте тастыйықланған саатлар муғдарынан шықпаған ҳалда киргизиледи ҳәм оқытылады.

Оқыў режелерине мәмлекетлик басқарыў уйымларыныӊ тапсырмалары тийкарында ҳәм усы Нызамда нәзерде тутылмаған басқа да жол менен қосымша пәнлерди киргизиўге жол қойылмайды.

36-статья. Билимлендириў тараўындағы эксперименталлық ҳәм инновациялық жумыс

Билимлендириў тараўындағы эксперименталлық ҳәм инновациялық жумыс билимлендириўди модернизациялаў мақсетинде әмелге асырылады ҳәмде жаӊа билимлендириў технологиялары ҳәм ресурсларын ислеп шығыўға, оларды сынаўдан өткериўге ҳәмде билимлендириў процесине енгизиўге қаратылған. Эксперименталлық ҳәм инновациялық жумысты әмелге асырыў тәртиби ҳәм шәртлери Өзбекстан Республикасы Министрлер Кабинети тәрепинен белгиленеди.

Билимлендириў тараўындағы ўәкилликли мәмлекетлик басқарыў уйымлары ҳәм Қарақалпақстан Республикасы Министрлер Кеңеси инновациялық оқыў бағдарламалары ҳәмде жойбарларды әмелге асырыў ҳәм олардыӊ нәтийжелерин әмелиятқа енгизиў ушын өз ўәкилликлери шеӊберинде шараятлар жаратады.

Экономикалық раўажланыў ҳәм инновациялық жумыс зәрүрлигинен келип шыққан ҳалда, мәмлекет тәрепинен жоқары билимлендириў мәкемелери илимпазларыныӊ илимий-изертлеў жумыслары нәтийжелерин өндирис процесине енгизиў ушын тийисли шараятлар, сондай-ақ жоқары билимлендириў мәкемелериниң билимлендириў процесиниӊ және де жетилистирилген формаларына басқышпа-басқыш өтиўи ушын имканиятлар жаратылады.

Билимлендириў мәкемелери эксперименталлық ҳәм инновациялық жумыста аралықтан оқытыў билимлендириў технологияларынан пайдаланыўы мүмкин.

37-статья. Билимлендириў мәкемелери жумысыныӊ ашық-айдынлығы ҳәм жәриялылығы

Билимлендириў мәкемелери жумысыныӊ ашық-айдынлығы ҳәм жәриялылығы олардыӊ рәсмий веб-сайтларында Интернет жәҳән тармағында жайластырылатуғын билимлендириў мәкемелери жумысы ҳаққындағы ашық мәлимлеме ресурслары менен тәмийинленеди.

Билимлендириў мәкемелери рәсмий веб-сайтларында төмендегилерди жайластырады:

билимлендириў мәкемесиниӊ уставы;

билим бериў тиллери ҳаққында мағлыўмат;

мәмлекетлик билимлендириў стандартлары, мәмлекетлик билимлендириў талаплары;

билимлендириў жумысыныӊ материаллық-техникалық тәмийинлениўи ҳаққында мағлыўмат;

лицензия (мәмлекетлик емес билимлендириў мәкемелери ушын);

билимлендириў мәкемесиниӊ рейтинги;

билимлендириў жумысын әмелге асырыў ушын мәмлекетлик аккредитация ҳаққындағы сертификат;

илимий изертлеўлер бағдарлары ҳәм нәтийжелери, сондай-ақ оларды әмелге асырыў ушын илимий-изертлеў базасы ҳаққындағы мағлыўмат (жоқары билимлендириў ушын);

билим алыўшыларға стипендиялар бериў тәртиби, оларға социаллық жәрдем көрсетиў ҳәм олардың шәртлери ҳаққындағы мағлыўмат;

ўақытша жасаў орынлары ҳәм олардыӊ саны, сондай-ақ төлем муғдары ҳаққындағы мағлыўмат;

педагоглар ҳәм билим алыўшылардыӊ саны, сондай-ақ педагоглардыӊ илимий потенциалы ҳаққындағы мағлыўмат.

Билимлендириў мәкемелериниӊ рәсмий веб-сайтларына жайластырылатуғын мәлимлемениӊ исенимлилигин тәмийинлеў ушын билимлендириў мәкемелериниӊ басшылары жеке жуўапкер есапланады.

Айырым билимлендириў мәкемелериниӊ жумысы ҳаққындағы мәлимлемеден пайдаланыў нызамшылықта белгиленген жағдайларда ҳәм тәртипте шеклениўи мүмкин.

38-статья. Билимлендириў мәкемелерине оқыўға қабыллаў

Билимлендириў мәкемелерине оқыўға қабыллаў барлық талабанлар ушын билим алыўға байланыслы теӊ имканиятлардыӊ тәмийинлениўи принципи тийкарында әмелге асырылады, шахслардыӊ айырым категориялары буған кирмейди, оларға нызамшылыққа муўапық жеӊилликлер берилиўи мүмкин.

Билимлендириў мәкемелери талабанларды ҳәм (ямаса) олардыӊ ата-анасын ямаса басқа да нызамлы ўәкиллерин устав, лицензия (мәмлекетлик емес билимлендириў шөлкемлери ушын), мәмлекетлик аккредитация ҳаққындағы сертификат, оқыў бағдарламасы ҳәмде билимлендириў жумысын тәртипке салыўшы басқа да ҳүжжетлер, билим алыўшылардыӊ ҳуқықлары ҳәм миннетлери менен таныстырыўы шәрт.

Физикалық, ақылый, сенсор (сезиў) ямаса руўхый нуқсанлары болған балалар оқыўға өз ата-анасыныӊ ямаса басқа да нызамлы ўәкиллериниӊ келисимине ҳәм медициналық-психологиялық-педагогикалық комиссияныӊ жуўмағына муўапық қабыл етиледи.

Айырым билимлендириў мәкемелерине (жоқары билимлендириў мәкемелерине, академиялық лицейлерге, Президент, дөретиўшилик, қәнигелестирилген мектеплер ҳәм басқаларға) оқыўға қабыллаў таӊлаў тийкарында әмелге асырылады. Билимлендириў мәкемелерине таӊлаў тийкарында оқыўға қабыллаў ўақтында таӊлаў қатнасыўшыларына таӊлаўды өткериў тәртиби ҳаққындағы мәлимлеме усынылады.

Мәмлекетлик жоқары билимлендириў ҳәм профессионал билимлендириў мәкемелерине оқыўға қабыллаў мәмлекетлик грант ҳәм (ямаса) төлемли шәртнама тийкарында әмелге асырылады.

Мәмлекетлик билимлендириў мәкемелерине оқыўға қабыллаў тәртиби Өзбекстан Республикасы Министрлер Кабинети тәрепинен белгиленеди.

Мәмлекетлик емес билимлендириў шөлкемлерине қабыллаў тәртиби усы билимлендириў шөлкемлери тәрепинен белгиленеди.

Сырт ел пуқараларын Қарақалпақстан Республикасыныӊ мәмлекетлик билимлендириў мәкемелерине қабыллаў төлемли шәртнама тийкарында (буған мәмлекетлик грант ажыратылған жағдайлар кирмейди) әмелге асырылады.

Жоқары билимлендириў мәкемелерине мәмлекетлик грант тийкарында оқыўға қабыллаў параметрлери Өзбекстан Республикасы Президенти тәрепинен белгиленеди.

Жоқары билимлендириў мәкемелерине оқыўға қабыллаў ўақтында жеӊиллетилген контингент ушын қосымша қабыллаў параметрлери белгиленеди.

39-статья. Мәмлекетлик билимлендириў мәкемелерине оқыўға мақсетли қабыллаў

Мәмлекетлик билимлендириў мәкемелерине оқыўға мақсетли қабыллаў тийисли аймақлардыӊ, тараўлар ҳәм тармақлардыӊ кадрларға болған талапларынан келип шыққан ҳалда олар ушын белгиленген билим алыўшыларды қабыллаў параметрлери шеӊберинде әмелге асырылады.

Мәмлекетлик билимлендириў мәкемелерине оқыўға мақсетли қабыллаў кадрлар буйыртпашылары, мәмлекетлик билимлендириў мәкемелери ҳәм пуқаралар арасында дүзилетуғын шәртнамалар тийкарында әмелге асырылады.

Мәмлекетлик билимлендириў мәкемелерине мақсетли қабыллаў тәртибинде оқыўға кириў улыўмалық тийкарларда таӊлаў нәтийжелерине муўапық әмелге асырылады.

40-статья. Билимлендириў ҳаққындағы ҳүжжет

Аккредитация етилген билимлендириў мәкемелериниӊ мәмлекетлик билимлендириў стандартлары ҳәм мәмлекетлик билимлендириў талапларына муўапық билим алған питкериўшилерге мәмлекет тәрепинен тастыйықланған үлгидеги билимлендириў ҳаққындағы ҳүжжет (аттестат, диплом, сертификат, гүўалық) бериледи. Мәмлекет тәрепинен тастыйықланған үлгидеги билимлендириў ҳаққындағы ҳүжжет шаӊарақта билим алған ямаса өз бетинше билим алған ҳәмде аккредитация етилген мәмлекетлик билимлендириў мәкемелериниӊ тийисли оқыў бағдарламалары бойынша экстернат тәртибинде жуўмақлаўшы ҳәм мәмлекетлик аттестациядан өткен шахсларға да бериледи.

Орта арнаўлы билимлендириў, профессионал билимлендириў ҳәмде жоқары билимлендириў ҳаққындағы дипломға өзлестирилген пәнлердиң дизими, олардыӊ көлеми ҳәм пәнлер бойынша баҳалары жазылған бет қосымша етиледи.

Тийисли илимий дәрежени алыў ушын диссертация жақлап шыққан шахсларға философия докторы (Doctor of Philosophy (PhD) ямаса илим докторы (Doctor of Science (DSc) илимий дәрежеси бериледи ҳәм мәмлекет тәрепинен тастыйықланған үлгидеги диплом тапсырылады.

Өзбекстан Республикасыныӊ ҳәм сырт еллердиӊ ҳүкиметлери арасындағы еки тәреплеме шәртнамалар тийкарында билимлендириў ҳаққындағы ҳүжжетлерди өз-ара тән алыў әмелге асырылыўы мүмкин.

Үзликсиз билимлендириўдиӊ тийисли түрин тамамлаған шахсларға белгиленген үлгидеги мағлыўматнама бериледи.

Мәмлекет тәрепинен тастыйықланған үлгидеги билимлендириў ҳаққындағы ҳүжжет, сондай-ақ мәмлекетлик емес билимлендириў шөлкемлери тәрепинен берилетуғын Өзбекстан Республикасында тән алынатуғын билимлендириў ҳаққындағы ҳүжжет үзликсиз билимлендириўдиӊ кейинги түри (дәрежеси) бойынша оқыўды даўам еттириўи ямаса тийисли қәнигелик ҳәм кәсип бойынша ислеў ҳуқықын береди.

Сырт еллердиӊ ҳәм Өзбекстан Республикасыныӊ жоқары билимлендириў мәкемелери арасында дүзилген шәртнама тийкарында олардыӊ питкериўшилерине Өзбекстан Республикасы аймағында жоқары мағлыўмат ҳаққындағы ҳүжжет сыпатында тән алынатуғын еки тәреплеме диплом (Double Diploma) берилиўи мүмкин.

41-статья. Билимлендириў мәкемелериниӊ рейтинги

Билимлендириў мәкемелериниӊ рейтинги:

билимлендириў мәкемелери арасында саламат бәсеки орталығын қәлиплестириў;

илимий-педагогикалық жумыс дәрежесиниӊ өсиўин ҳәм сапасыныӊ артыўын хошаметлеў;

педагог хызметкерлердиӊ илимий потенциалынан нәтийжели пайдаланыў;

оқытыў сапасыныӊ жоқары көрсеткишлерине ерисиў;

мийнет базарында талап жоқары болған тәжирийбели кадрлар таярлаў мақсетлеринде белгиленеди.

Рейтингти белгилеў ушын билимлендириў мәкемеси тәрепинен усынылған мағлыўматлардыӊ исенимлилиги ушын билимлендириў мәкемесиниӊ басшысы жеке жуўапкер болады.

42-статья. Билимлендириў системасындағы мониторинг

Билимлендириў системасындағы мониторинг билимлендириўдиӊ жағдайын, билимлендириў нәтийжелериниӊ өзгериўи пәтлерин, билимлендириў жумысын әмелге асырыў ушын жаратылған шараятларды үйрениў ҳәм бақлап барыўды, сондай-ақ билим алыўшылардыӊ контингенти ҳаққындағы мағлыўматларды ҳәм басқарыў қарарлары қабыл етилиўин анализлеўди өз ишине алады.

Билимлендириў мәкемелериниӊ мониторинги арнаўлы ўәкилликли мәмлекетлик басқарыў уйымы, билимлендириў тараўындағы ўәкилликли мәмлекетлик басқарыў уйымлары ҳәм олардың аймақлық бөлимлери тәрепинен әмелге асырылады.

Билимлендириў жағдайыныӊ анализи ҳәм оны раўажландырыў перспективалары ҳаққындағы мәлимлеме арнаўлы ўәкилликли мәмлекетлик басқарыў уйымы, билимлендириў тараўындағы ўәкилликли мәмлекетлик басқарыў уйымларының ҳәм олардыӊ аймақлық бөлимлериниӊ, сондай-ақ билимлендириў мәкемелериниӊ рәсмий веб-сайтларына жайластырылады.

Билимлендириў системасындағы мағлыўматларға рәсмий статистика мағлыўматлары, билимлендириў системасыныӊ мониторинги нәтийжелери, билимлендириў тараўындағы ўәкилликли мәмлекетлик басқарыў уйымларыныӊ ҳәм олардың аймақлық бөлимлериниӊ, жергиликли мәмлекетлик ҳәкимият уйымларыныӊ ҳәмде билимлендириў мәкемелериниӊ мағлыўматлары киреди.

43-статья. Билимлендириў тараўындағы мәмлекетлик қадағалаў

Билимлендириў тараўындағы мәмлекетлик қадағалаў берилип атырған билимниӊ мазмунын ҳәм сапасын мәмлекетлик билимлендириў стандартларына, мәмлекетлик билимлендириў талапларына ҳәм оқыў бағдарламаларына, сондай-ақ усы Нызам талапларына муўапықлығын анықлаў жолы менен әмелге асырылады.

Билимлендириў мәкемелери билимлендириўдиң сапасы үстинен қадағалаўды әмелге асырыўда арнаўлы ўәкилликли мәмлекетлик басқарыў уйымына, билимлендириў тараўындағы ўәкилликли мәмлекетлик басқарыў уйымларына ҳәм олардың аймақлық бөлимлерине көмеклеседи.

Билимлендириў мәкемелери тәрепинен берилип атырған билимниӊ мазмуны ҳәм сапасының билимлендириў ҳаққындағы нызамшылыққа муўапық емеслиги анықланған жағдайда арнаўлы ўәкилликли мәмлекетлик басқарыў уйымы тәрепинен муўапық емесликти сапластырыў бойынша оларға усыныс киргизеди. Анықланған муўапық емеслик сапластырылмаған жағдайда арнаўлы ўәкилликли мәмлекетлик басқарыў уйымы билимлендириў мәкемесиниӊ мәмлекетлик аккредитациясы ҳаққындағы сертификатын нызам ҳүжжетлерине муўапық бийкар етиўге ҳақылы.

Билимлендириўдиң сапасы үстинен қадағалаў ўәкиллигине ийе болмаған уйымлар тәрепинен билимлендириў мәкемелериниӊ билим сапасын, билимлендириў процесин шөлкемлестириўди, педагог хызметкерлердиӊ жумысын, билим алыўшылардыӊ өзлестириўин тексериўге жол қойылмайды.

Арнаўлы ўәкилликли мәмлекетлик басқарыў уйымы Өзбекстан Республикасы Президенти жанындағы Исбилерменлик субъектлериниӊ ҳуқықлары ҳәм нызамлы мәплерин қорғаў бойынша ўәкилин хабардар еткен ҳалда мәмлекетлик емес билимлендириў шөлкемлеринде билимлендириўдиң сапасы үстинен қадағалаў ҳәм мониторингти әмелге асырады.

 

5-бап. Билимлендириў мәкемелери педагог хызметкерлериниӊ ҳуқықый статусы

44-статья. Педагогикалық жумыс пенен шуғылланыў ҳуқықы

Тийисли мағлыўматы, кәсиплик таярлығы болған ҳәм мәнәўий-тәрбиялық пазийлетлерге ийе шахслар педагогикалық жумыс пенен шуғылланыў ҳуқықына ийе. Магистратураны тамамлаған шахслар ҳәм дипломлы қәнигелер өз қәнигелиги бойынша педагогикалық жумыс пенен шуғылланыў ҳуқықына ийе.

Егер нызамшылықта басқаша қағыйда нәзерде тутылмаған болса, педагогикалық жоқары мағлыўматқа ийе болмаған шахсларға қайта таярлаў курсларынан өткенинен кейин билимлендириў мәкемелеринде (буған жоқары билимлендириў мәкемелери кирмейди) педагогикалық жумыс пенен шуғылланыў ҳуқықы бериледи.

Өндирислик билимлендириў усталары қайта таярлаў курсларынан өтпей профессионал билимлендириў мәкемелеринде педагогикалық жумыс пенен шуғылланыўға ҳақылы.

Зәрүрлик болғанда профессионал билимлендириў мәкемелери өндирислик билимлендириў усталарын, сондай-ақ тийисли билим ҳәмде әмелий көнликпелерге ийе болған, жоқары мағлыўматы болмаған басқа да қәнигелерди әмелий ҳәм қосымша шынығыўларды алып барыў ушын тартыўы мүмкин.

45-статья. Педагог хызметкерлердиӊ статусы ҳәм олардыӊ жумысыныӊ кепилликлери

Педагог хызметкерлердиӊ статусы жәмийет ҳәм мәмлекет тәрепинен тән алынады. Педагог хызметкерлер социаллық қоллап-қуўатланады, өзиниӊ кәсиплик жумысын әмелге асырыўы, олардыӊ социаллық статусы ҳәм абырайын арттырыў ушын шөлкемлестириў-ҳуқықый шараятлар жаратылады, сондай-ақ өз ҳуқық ҳәм нызамлы мәплерин әмелге асырыў ушын кепилликлер бериледи.

Билимлендириў мәкемелериндеги педагог хызметкерлердиӊ ҳуқықлары, ар-намысы, қәдир-қымбаты ҳәм исшеңлик абырайы мәмлекет қорғаўында болады.

Билимлендириў мәкемелериндеги педагог хызметкерлердиӊ кәсиплик жумысына араласыўға, билим алыўшылардыӊ билимлерин дурыс ҳәм қалыс баҳалаўға тәсир көрсетиўге, сондай-ақ усы педагог хызметкерлердиӊ хызмет миннетлерин орынлаўға тосқынлық етиўге жол қойылмайды.

Педагог хызметкерлер төмендеги ҳуқықларға ийе:

өз ар-намысы, қәдир-қымбаты ҳәм исшеңлик абырайын қорғаў;

оқыў бағдарламалары шеӊберинде авторлық бағдарламаларды ислеп шығыў ҳәм енгизиў, оқытыў методикасын ислеп шығыў, сондай-ақ тийисли оқыў пәнлери, курслары, модуллеринен пайдаланыў, дөретиўшилик белсендилигин көрсетиў;

заманагөй педагогиканың формаларын, оқытыў ҳәм тәрбия қуралларын, усылларын еркин таӊлаў ҳәмде олардан пайдаланыў;

кәсиплик жумысын әмелге асырыў ушын оларға зәрүрли шараятлар жаратылыўын талап етиў;

оқыў, илимий ҳәм методикалық бағдарлардағы мәлимлеме-ресурс орайларыныӊ хызметлеринен бийпул пайдаланыў;

мәмлекетлик билимлендириў стандартларын, мәмлекетлик билимлендириў талапларын, маманлық талапларын, оқыў режелери ҳәм оқыў бағдарламаларын ислеп шығыўда қатнасыў;

илимий, илимий-изертлеў ҳәм дөретиўшилик жумысын әмелге асырыў, экспериментал жумыста қатнасыў, инновацияларды ислеп шығыў ҳәм енгизиў;

билимлендириў мәкемесин басқарыўда, сондай-ақ билимлендириў мәкемесиниӊ жумысы менен байланыслы мәселелерди додалаўға қатнасыў;

кәсиплик аўқамлар ҳәм мәмлекетлик емес коммерциялық емес шөлкемлердиӊ ағзасы болыў, хызметкерлердиӊ ўәкиллери болыў, пуқаралық жәмийетиниӊ басқа да институтларының жумысында қатнасыў;

өз кәсиплик ҳуқықларын ҳәм улыўмалық мәплерин сәўлелендириў ҳәмде қорғаў ушын педагог хызметкерлердиӊ жәмийетлик бирлеспелерине қосылыў;

өз кәсиплик жумысына араласыўдан қорғаныў;

мәмлекетлик денсаўлықты сақлаў мәкемелеринде бийпул медициналық көриктен өтиў (мәмлекетлик билимлендириў мәкемелери ҳəм шөлкемлери ушын);

билим алыўшылардыӊ ҳуқықлары ҳәм нызамлы мәплерин қорғаўда қатнасыў.

Педагог хызметкерлер нызамшылыққа муўапық басқа да ҳуқықларға ийе болыўы мүмкин.

Педагог хызметкерлерди олардыӊ лаўазымлық миннетлери менен байланыслы болмаған ҳәр қандай басқа жумысқа тартыў қадаған етиледи.

46-статья. Педагог хызметкерлердиӊ миннетлери

Педагог хызметкерлер:

тәлим-тәрбия процеси қатнасыўшыларыныӊ ар-намысы, қәдир-қымбаты ҳәм исшеңлик абырайын ҳүрмет етиўи;

оқыў шынығыўларын сапалы өткериўи;

мәмлимлеме-коммуникация технологияларынан, оқытыў ҳәм тәрбияныӊ алдынғы инновациялық түрлери ҳәмде усылларынан пайдаланыўы;

билим алыўшылардыӊ психологиялық ҳәм өзине тән өзгешеликлерин, физикалық ҳәм руўхый саламатлығын, физиологиялық раўажланыўын есапқа алыўы, физикалық, ақылый, сенсор (сезиў) ямаса руўхый нуқсанлары болған шахсларды оқытыў ушын шараятлар жаратылыўына итибар қаратыўы;

ер жетпеген билим алыўшылар менен тәлим-тәрбия жумысларын олардыӊ ата-анасы ямаса басқа да нызамлы ўәкиллери менен биргеликте алып барыўы;

билимлендириў мәкемесиниӊ уставына ҳәм (ямаса) басқа да шөлкемлестириў ҳүжжетлерине, ишки мийнет тәртиби қағыйдаларына әмел етиўи;

өз маманлығын турақлы түрде арттырып барыўы, ийелеп турған лаўазымына муўапықлығы жағынан мүддетли аттестациядан өтиўи;

медициналық көриктен өз ўақтында өтиўи шәрт.

Педагог хызметкерлердиӊ жуўапкершилигинде нызамшылыққа, сондай-ақ билим алыўшы ҳәм билимлендириў мәкемеси арасында дүзилетуғын шәртнамаға муўапық басқа да миннетлер болыўы мүмкин.

Педагог хызметкерлерге педагогикалық жумысын әмелге асырыўда әдеп-икрамлылық ҳәм этика нормаларына қарсы ҳәрекетлер ислеўи қадаған етиледи.

Педагог хызметкерлердиӊ кийиниўине байланыслы талаплар билимлендириў мәкемелери тәрепинен белгиленеди.

 

6-бап. Билим алыўшылардыӊ, олардыӊ ата-анасыныӊ ҳәмде басқа да нызамлы ўәкиллериниӊ ҳуқық ҳәм миннетлери

47-статья. Билим алыўшылардыӊ ҳуқықлары

Билим алыўшылар төмендеги ҳуқықларға ийе:

бийпул тийкарда улыўма орта, орта арнаўлы билимлендириў ҳәм баслаўыш профессионал билим алыў;

жасаў орнындағы (микроаймақтағы) мәмлекетлик улыўма орта билимлендириў мәкемесине қабыл етилиўи;

билим алыў түрлерин еркин таӊлаў;

мәмлекетлик билимлендириў стандартлары, мәмлекетлик билимлендириў талаплары ҳәм оқыў бағдарламаларына муўапық сапалы билим алыўы;

билим алыў ушын өзиниӊ руўхый өзгешеликлери ҳәм физиологиялық раўажланыўы инабатқа алынған ҳалда зәрүрли шараятларға ийе болыў, сондай-ақ бийпул психологиялық-медициналық хызметлерден пайдаланыў;

мәмлекетлик билимлендириў мәкемеси тәрепинен белгиленген тәртипке муўапық, профессионал билимлендириў ҳәм жоқары билимлендириўдиң мәмлекетлик билимлендириў стандартлары талапларына муўапық ислеп шығылған, өзи алатуғын билимниӊ мазмунын қәлиплестириўде қатнасыў;

педагог хызметкерлер ҳәм тәлим-тәрбия процесиниӊ басқа да қатнасыўшылары тәрепинен өмири ҳәм денсаўлығына тәсир ететуғын ҳәр қандай физикалық ҳәмде руўхый зорлық-зомбыллықтан, шахсты кемситиўден қорғаныў;

билим алыў дәўиринде дем алыў ҳәм басқа да социаллық зәрүрликлер ушын дем алыслар алыў;

академиялық дем алыс ҳәм стипендиялар алыў, оқыўын тиклеў ҳәм оқыўын басқа билимлендириў мәкемелерине, бир билимлендириў формасынан, кәсиптен, билим бағдарынан, қәнигелигинен басқасына көшириў;

билимлендириў мәкемесин басқарыўға байланыслы мәселелерди додалаўға қатнасыў;

билим алыў процесинде билимлендириў мәкемесиниӊ оқыў, методикалық, илимий-өндирислик, мәдений, спорт ҳәм турмыслық объектлери хызметлеринен бийпул пайдаланыў;

билимлендириў мәкемесиниӊ илимий-изертлеў, тәжирийбе-конструкторлық, илимий-техникалық, экспериментал ҳәм инновациялық жумысында қатнасыў.

Билим алыўшылар нызамшылыққа муўапық басқа да ҳуқықларға ийе болыўы мүмкин.

Билимлендириў мәкемелеринде билим алыўшыларды билим алыў менен байланыслы болмаған жумысларға тартыў қадаған етиледи.

48-статья. Билим алыўшылардыӊ миннетлери

Билим алыўшылар:

оқыў бағдарламалары тийкарында билим, уқыплылық ҳәм көнликпелерди өзлестириўи, шынығыўларға катнасыўы, оларға еркин таярлық көриўи, педагог хызметкерлердиӊ тапсырмаларын орынлаўы;

тәлим-тәрбия процесиниӊ басқа қатнасыўшыларына физикалық ҳәм (ямаса) руўхый зорлық ислетпеўи ҳәм олардыӊ өз миннетлерин орынлаўына тосқынлық етпеўи;

устав (шөлкемлестириў ҳүжжети) талапларына, ишки тәртип-қағыйдаларға, ўақытша жасаў орынларының қағыйдаларына ҳәм билимлендириў жумысын шөлкемлестириў ҳәмде әмелге асырыўға байланыслы басқа да ишки ҳүжжетлердиң талапларына әмел етиўи;

тәрбиялық, мәнаўий ҳәм физикалық камал табыўына ҳәмде өз дүньяқарасын кеӊейтиўге умтылыўы;

тәлим-тәрбия процеси қатнасыўшыларыныӊ ар-намысы, қәдир-қымбаты ҳәм исшеңлик абырайын ҳүрмет етиўи;

билимлендириў мәкемелериниӊ мүлкин, материаллық ҳәм мәдений байлықларын сақлаўы шәрт.

Билим алыўшылардыӊ жуўапкершилигинде нызамшылыққа муўапық басқа да миннетлер болыўы мүмкин.

49-статья. Билим алыўшылардыӊ кийиниўине қойылатуғын талаплар

Билимлендириў мәкемелеринде билим алыўшылардыӊ кийиниўине байланыслы талаплар Өзбекстан Республикасы Министрлер Кабинети тәрепинен белгиленеди.

Билим алыўшылардыӊ айырым категориялары Өзбекстан Республикасы Мәмлекетлик бюджети қаржылары есабынан кийим-кеншек пенен тәмийинленеди.

50-статья. Билимлендириў мәкемелеринде билим алыўшыларды ўақытша жасаў орны менен тәмийинлеў

Күндизги билимлендириў формасында билимлендириў мәкемесинде билим алыўшыларға, сондай-ақ сыртқы билимлендириў формасында жуўмақлаўшы ҳәм аралық аттестация дәўиринде ўақытша жасаў орынлары, олар бар болған жағдайда бериледи.

Ўақытша жасаў орынлары билим алыўшыларға билимлендириў мәкемелери тәрепинен белгиленген тәртипке муўапық бериледи.

Ўақытша жасаў орынларына мүтәжлер болған жағдайларда, усы орынлардан басқа мақсетлерге пайдаланыўға жол қойылмайды.

Ўақытша жасаў орынларынан пайдаланыў ушын билимлендириў мәкемеси менен дүзилген шәртнамаға муўапық ҳақы төленеди.

Ўақытша жасаў орнынан пайдаланғаны ушын төлем муғдары билимлендириў мәкемеси тәрепинен белгиленеди.

Мәмлекетлик билимлендириў мәкемелери айырым түрдеги билим алыўшылар ушын ўақытша жасаў орнынан пайдаланғаны ушын төлем муғдарын кемейтиўге ямаса оларды төлемнен толық азат етиўге ҳақылы. Жетим балалар ҳәм ата-анасы қарамағынан айырылған балалар, сондай-ақ оқытыў дәўиринде жетим болып қалған балалар, физикалық, ақылый, сенсор (сезиў) ямаса руўхый нуқсанлары болған балалар (шахслар) ўақытша жасаў орнынан пайдаланғаны ушын ҳақы төлеўден азат етиледи.

51-статья. Ер жетпеген билим алыўшылардың ата-анасыныӊ ҳәмде басқа да нызамлы ўәкиллериниӊ ҳуқық ҳәм миннетлери

Ер жетпеген билим алыўшылардыӊ ата-анасы ҳәм басқа да нызамлы ўәкиллери баланыӊ оқыўы, тәрбияланыўы, физикалық, мәнаўий ҳәм интеллектуаллық раўажланыўы ушын жуўапкер есапланды.

Жергиликли мәмлекетлик ҳәкимият уйымлары, пуқаралардыӊ өзин-өзи басқарыў уйымлары ҳәм билимлендириў мәкемелери ер жетпеген билим алыўшыларды тәрбиялаўда, олардыӊ физикалық ҳәмде руўхый саламатлығын қорғаў ҳәм беккемлеўде, сондай-ақ индивидуал қәбилетлерин раўажландырыўда олардыӊ ата-анасына ҳәмде басқа да нызамлы ўәкиллерине көмеклеседи.

Ер жетпеген билим алыўшылардыӊ ата-анасы ҳәм басқа да нызамлы ўәкиллери төмендеги ҳуқықларға ийе:

физикалық, ақылый, сенсор (сезиў) ямаса руўхый нуқсанлары болған балаларға, сондай-ақ узақ ўақыт емлениўге мүтәж болған балаларға шаӊарақта билим алыў имканиятын бериў;

шаӊарақта билим алып атырған баланыӊ пикирин инабатқа алған ҳалда оныӊ оқыўын билимлендириўдиӊ ҳәр қандай басқышында билимлендириў мәкемесинде даўам еттириў ҳаққында қарар қабыл етиў;

билимлендириў мәкемелери менен бирге ислесиў, тәлим-тәрбия процесин жетилистириў, материаллық-техникалық базасын раўажландырыў, билимлендириў мәкемелерине қайырқомлық жәрдем көрсетиў бойынша усыныслар киргизиў;

билимлендириў мәкемесиниӊ уставы ҳәм (ямаса) басқа да шөлкемлестириў ҳүжжети, лицензиясы, мәмлекетлик аккредитациясы ҳаққындағы сертификаты, мәмлекетлик билимлендириў стандартлары, мәмлекетлик билимлендириў талаплары, маманлық талаплары, оқыў режелери ҳәм оқыў бағдарламалары менен танысыў;

билимлендириўдиӊ мазмуны, қолланылып атырған билим ҳәм тәрбия усыллары, билимлендириў технологиялары менен, сондай-ақ өз балаларыныӊ оқыў пәнлерин өзлестириў нәтийжелери менен танысыў;

билим алыўшылардыӊ ҳуқықлары ҳәм нызамлы мәплерин қорғаў;

билимлендириў мәкемесин басқарыўға байланыслы мәселелерди додалаўға қатнасыў.

Ер жетпеген билим алыўшылардыӊ ата-анасы ҳәм басқа да нызамлы ўәкиллери нызамшылыққа муўапық басқа да ҳуқықларға ийе болыўы мүмкин.

Ер жетпеген билим алыўшылардыӊ ата-анасы ҳәм басқа да нызамлы ўәкиллери:

өз балаларын инсаныйлық, ўатандысүйиўшилик, мийнетсүйгишлик, мәнаўий, миллий ҳәм улыўмаинсаный қәдириятларды ҳүрмет етиў руўхында тәрбиялаўы;

балаларыныӊ улыўма орта, орта арнаўлы ямаса баслаўыш профессионал билим алыўын тәмийинлеўи;

балаларыныӊ оқыў шынығыўларына қатнасыўын тәмийинлеўи ҳәм өзлестириўи үстинен қадағалаўды әмелге асырыўы;

өз балаларыныӊ интеллектуаллық, мәнаўий ҳәм физикалық раўажланыўы ушын шараятлар жаратыўы;

билимлендириў мәкемесиниӊ тәлим-тәрбия процесин тәртипке салыўшы ишки тәртип-қағыйдаларға әмел етиўи;

физикалық ҳәм юридикалық шахслар менен қатнасықларда, соның ишинде судта арнаўлы ўәкилликлерсиз өз балаларыныӊ билимлендириў тараўындағы ҳуқықлары ҳәм нызамлы мәплерин қорғаўы;

тәлим-тәрбия процеси қатнасыўшыларыныӊ ар-намысы ҳәм қәдир-қымбатын ҳүрмет етиўи шәрт.

Ер жетпеген билим алыўшылардыӊ ата-анасы ҳәм басқа да нызамлы ўәкиллериниң жуўапкершилигинде нызамшылыққа муўапық басқа да миннетлер болыўы мүмкин.

 

7-бап. Тәлим-тәрбия процеси қатнасыўшыларын социаллық қорғаў

52-статья. Билим алыўшыларды социаллық қорғаў

Билимлендириў мәкемелеринде билим алыўшылар нызамшылыққа муўапық жеӊилликлер, стипендиялар ҳәм ўақытша жасаў орынлары менен тәмийинленеди.

Төлемли шәртнама тийкарында билим алыўшыларға жеӊиллетилген банк кредитлери берилиўи мүмкин.

Мәмлекетлик емес билимлендириў шөлкемлери билим алыўшыларды социаллық қорғаўды нызамшылыққа, өз уставына ҳәм (ямаса) басқа да шөлкемлестириў ҳүжжетине муўапық әмелге асырады.

Мәмлекет социаллық қорғаўды тәмийинлеў мақсетинде кем тәмийинленген шаӊарақлардағы балалар, физикалық, ақылый, сенсор (сезиў) ямаса руўхый нуқсанлары болған балалар (шахслар) ушын, сондай-ақ усы категориядағы билим алыўшылардыӊ кәсиплик өсиўи ушын шараятлар жаратады.

53-статья. Билимлендириў мәкемелериниӊ хызметкерлерин социаллық қорғаў

Билимлендириў мәкемелериниӊ хызметкерлерин социаллық қорғаў мәмлекет тәрепинен кепилленеди.

Билимлендириў мәкемелериниӊ педагог хызметкерлерине қысқартылған жумыс ўақты даўамлылығы белгиленеди, ҳақы төленетуғын ҳәр жылғы узайтылған дем алыс ҳәм басқа да жеӊилликлер ҳәм кепилликлер бериледи.

Билимлендириў мәкемелериниӊ педагог ҳәм басқа да хызметкерлерине санитария-гигиенаға байланыслы, эпидемияға қарсы ҳәмде профилактикалық илажлар менен әмелге асырылатуғын денсаўлықты сақлаў кепилленеди.

Билимлендириў мәкемелери мийнетке ҳақы төлеў ушын бар болған қаржылар шеӊберинде еркин түрде ис ҳақыға, лаўазымлық ис ҳақыларына квалификацияланған үстемелер белгилеўге ҳәм мийнетке ҳақы төлеў ҳәмде оны хошаметлеўдиӊ ҳәр қыйлы формаларын қолланыўға ҳақылы.

54-статья. Жетим балаларды ҳәм ата-анасыныӊ ямаса басқа да нызамлы ўәкиллериниӊ қарамағынан айырылған балаларды оқытыў ҳәм олардыӊ толық тәмийнаты

Жетим балаларды ҳәм ата-анасыныӊ ямаса басқа да нызамлы ўәкиллериниӊ қарамағынан айрылған балаларды оқытыў ҳәм олардыӊ толық тәмийнаты Өзбекстан Республикасы Мәмлекетлик бюджети қаржылары есабынан әмелге асырылады.

55-статья. Физикалық, ақылый, сенсор (сезиў) ямаса руўхый нуқсанлары болған балаларды (шахсларды) оқытыў ҳәмде тәрбиялаў

Мәмлекет физикалық, ақылый, сенсор (сезиў) ямаса руўхый нуқсанлары болған балалардыӊ (шахслардыӊ) мәмлекетлик қәнигелестирилген билимлендириў мәкемелеринде, улыўма орта, орта арнаўлы, профессионал билимлендириў мәкемелеринде инклюзив түрде бийпул улыўма орта, орта арнаўлы, профессионал ҳәм мектептен тысқары билим алыўын тәмийинлейди.

Физикалық, ақылый, сенсор (сезиў) ямаса руўхый нуқсанлары болған, сондай-ақ узақ ўақыт емлениўге мүтәж болған балаларды оқытыў ҳәмде тәрбиялаў ушын мәмлекетлик қәнигелестирилген билимлендириў мәкемелери шөлкемлестириледи. Билим алыўшыларды усы билимлендириў мәкемелерине жибериў ҳәм олардан шетлетиў ата-анасыныӊ ямаса басқа да нызамлы ўәкиллериниӊ келисими менен медициналық-психологиялық-педагогикалық комиссияныӊ жуўмағына муўапық әмелге асырылады.

Мәмлекетлик қәнигелестирилген билимлендириў мәкемелеринде билим алыўшылар мәмлекет тәмийинлеўинде болады.

56-статья. Социаллық реабилитацияға мүтәж болған балаларды (шахсларды) оқытыў ҳәм тәрбиялаў

Өз алдына шараятларда оқытыў ҳәм тәрбияланыўға мүтәж болған балалар (шахслар) ушын олардыӊ билим алыўын, кәсиплик таярлығын ҳәм социаллық реабилитация етилиўин тәмийинлейтуғын қәнигелестирилген оқыў-тәрбия мәкемелери шөлкемлестириледи.

Еркинен айырыў түринде жазаны өтеў мәкемелеринде сақланып атырған балалардыӊ (шахслардыӊ) билим алыўы, тәрбияланыўы ҳәм өз бетинше билим алыўы ушын шараятлар жаратылады.

 

8-бап. Мәмлекетлик емес билимлендириў шөлкемлериниң жумысын лицензиялаў, билимлендириў мәкемелерин аттестациядан ҳәм мәмлекетлик аккредитациядан өткериў. Сырт елде алынған билимлендириў ҳаққындағы ҳүжжетти тән алыў, билимлендириў тараўындағы ҳүжжетлерге апостиль қойыў

57-статья. Мәмлекетлик емес билимлендириў шөлкемлериниӊ жумысын лицензиялаў

Мәмлекетлик емес билимлендириў шөлкемлериниӊ жумысын лицензиялаў «Жумыстың айырым түрлерин лицензиялаў ҳаққында»ғы Өзбекстан Республикасы Нызамы менен тәртипке салынады.

Мәмлекетлик емес билимлендириў шөлкемлерине лицензия бериў, лицензияныӊ әмел етиўин тоқтатып турыў ямаса тоқтатыў, сондай-ақ оны бийкарлаў ҳәм қайта рәсмийлестириў арнаўлы ўәкилликли мәмлекетлик басқарыў уйымы тәрепинен әмелге асырылады.

Лицензиялар шекленбеген мүддетке, билимлендириўдиӊ ҳәр бир түри ушын өз алдына бериледи.

58-статья. Билимлендириў мәкемелерин аттестациядан ҳәм мәмлекетлик аккредитациядан өткериў

Қарақалпақстан Республикасы аймағында жумыс алып барып атырған мектепке шекемги, улыўма орта, орта арнаўлы, профессионал ҳәм жоқары билимлендириў мәкемелери, сондай-ақ мектептен тысқары билимлендириўди, жоқары билимлендириўден кейинги билимлендириўди, кадрларды қайта таярлаў ҳәм олардыӊ маманлығын арттырыўды әмелге асырыўшы билимлендириў мәкемелери мәмлекетлик билимлендириў стандартларына, мәмлекетлик билимлендириў талапларына ҳәмде оқыў бағдарламаларына муўапықлығы жағынан аттестациядан ҳәм мәмлекетлик аккредитациядан өткериледи.

Билимлендириў мәкемелерин аттестациядан ҳәм мәмлекетлик аккредитациядан өткериў бес жыл мүддетке әмелге асырылады.

Билимлендириў мәкемелерин аттестациядан ҳәм мәмлекетлик аккредитациядан өткериў билимлендириў мәкемелериниӊ арзасына муўапық арнаўлы ўәкилликли мәмлекетлик басқарыў уйымы тәрепинен әмелге асырылады. Арза аккредитация мүддети тамамланыўынан үш ай алдын бериледи.

Аттестация еки басқышта – билимлендириў мәкемелериниң жумысын ишки баҳалаў ҳәм сыртқы баҳалаў басқышларында әмелге асырылады.

Ишки баҳалаў билимлендириў мәкемесиниӊ өзин өзи баҳалаўы болып табылады.

Сыртқы баҳалаў ишки баҳалаў өткерилгеннен кейин арнаўлы ўәкилликли мәмлекетлик басқарыў уйымы тәрепинен әмелге асырылатуғын баҳалаў болып табылады.

Өзбекстан Республикасы Президенти ямаса Өзбекстан Республикасы Министрлер Кабинетиниӊ қарарлары тийкарында шөлкемлестирилген, сондай-ақ министрликлер, мәмлекетлик комитетлер, мәкемелер ҳәм жергиликли мәмлекетлик ҳәкимият уйымлары тәрепинен шөлкемлестирилген билимлендириў мәкемелери шөлкемлестирилген күннен баслап бес жыл даўамында аккредитация етилген есапланады.

Мәмлекетлик емес билимлендириў шөлкемлери лицензия алынған күннен баслап бес жыл даўамында аккредитациядан өткен деп есапланады, бул мүддет тамамланғаннан соӊ, усы Нызамда белгиленген тәртипте аттестация ҳәм аккредитациядан өткериледи.

Билимлендириў мәкемелерин мәмлекетлик аккредитациядан өткериў мақсетинде арнаўлы ўәкилликли мәмлекетлик басқарыў уйымы жанында турақлы жумыс алып баратуғын мәмлекетлик аккредитация комиссиясы дүзиледи.

Мәмлекетлик аккредитация билимлендириў мәкемесиниӊ аттестациясы тийкарында әмелге асырылады. Турақлы жумыс алып барыўшы мәмлекетлик аккредитация комиссиясы билимлендириў мәкемесиниӊ статусы ҳәм оныӊ жумысының мәмлекетлик билимлендириў стандартларына, мәмлекетлик билимлендириў талапларына ҳәм оқыў бағдарламаларына муўапықлығын анықлайды.

Билимлендириў мәкемесиниӊ мәмлекетлик аккредитациясы ҳаққында унамлы қарары қабыл етилген жағдайда, оған мәмлекетлик аккредитацияныӊ әмел етиў мүддети көрсетилген ҳалда белгиленген үлгидеги сертификат бериледи.

Билимлендириў мәкемеси қайта шөлкемлестирилген ямаса сапластырылған жағдайларда мәмлекетлик аккредитация ҳаққындағы сертификаттыӊ әмел етиўи арнаўлы ўәкилликли мәмлекетлик басқарыў уйымының қарары менен тоқтатылады.

Билимлендириў ҳаққындағы нызамшылықтың талаплары ямаса сертификатта көрсетилген шәртлер бузылғанлығы анықланған ҳәм анықланған қағыйдабузарлықлар билимлендириў мәкемеси тәрепинен сапластырылмаған жағдайларда арнаўлы ўәкилликли мәмлекетлик басқарыў уйымы тәрепинен мәмлекетлик аккредитация ҳаққындағы сертификаттыӊ әмел етиўин бийкарлаў хаққында қарар қабыл етиледи.

Мәмлекетлик аккредитациядан өткен билимлендириў мәкемелери Билимлендириў мәкемелериниӊ реестрине киргизиледи ҳәм бул ҳаққындағы мағлыўматлар арнаўлы ўәкилликли мәмлекетлик басқарыў уйымының рәсмий веб-сайтына жайластырылады.

59-статья. Билимлендириў мәкемелериниӊ жумысын ишки ҳәм сыртқы баҳалаўдан өткериў

Билимлендириў мәкемелериниӊ жумысы сыртқы баҳалаўдан өткерилиўден алдын олар арнаўлы ўәкилликли мәмлекетлик басқарыў уйымы тәрепинен ислеп шығылған аттестациядан өткериў критериялары ҳәм көрсеткишлери тийкарында өз жумысын бийғәрез түрде ишки баҳалаўдан өткереди.

Билимлендириў мәкемелери өз жумысы сыртқы баҳалаўдан өткерилиўинен еки ай алдын ишки баҳалаў нәтийжелерин арнаўлы ўәкилликли мәмлекетлик басқарыў уйымына усынады.

Арнаўлы ўәкилликли мәмлекетлик басқарыў уйымы билимлендириў мәкемесиниӊ жумысын ишки баҳалаў жуўмақларын үйренеди ҳәм олардан билимлендириў мәкемесиниӊ жумысын сыртқы баҳалаў процесинде пайдаланады.

Билимлендириў мәкемеси басшысы ишки баҳалаў нәтийжелериниӊ исенимлилиги ушын жуўапкер болады.

60-статья. Сырт елде алынған билимлендириў ҳаққындағы ҳүжжетти тән алыў

Сырт елде 1992-жыл 1-январьдан кейин алынған билимлендириў ҳаққындағы ҳүжжет тән алыў процесинен өткерилгеннен кейин Қарақалпақстан Республикасыныӊ аймағында нызамлы күшке ийе ҳүжжет сыпатында тән алынады.

Сырт елде алынған билимлендириў ҳаққындағы ҳүжжетти тән алыў арнаўлы ўәкилликли мәмлекетлик басқарыў уйымы тәрепинен әмелге асырылады.

Сырт елде алынған билимлендириў ҳаққындағы ҳүжжетти тән алыў тәртиби Өзбекстан Республикасы Министрлер Кабинети тәрепинен белгиленеди.

61-статья. Билимлендириў тараўындағы рәсмий ҳүжжетлерге апостиль қойыў

Билимлендириў тараўындағы рәсмий ҳүжжетлерге апостиль ҳүжжетти тастыйықлаған шахстың қолыныӊ ҳақықыйлығын, сондай-ақ мөр ямаса штамптыӊ баспа изи ҳақыйқыйлығына муўапықлығын тастыйықлаў мақсетинде қойылады.

Апостильге қойылған қол, мөр ямаса штамп қосымша түрде тастыйықлаўды талап етпейди.

Билимлендириў мәкемелери тәрепинен берилген рәсмий ҳүжжетлерге апостиль қойыў арнаўлы ўәкилликли мәмлекетлик басқарыў уйымы тәрепинен әмелге асырылады.

 

9-бап. Билимлендириўди қаржыландырыў ҳәм мәмлекет тәрепинен қоллап-қуўатлаў

62-статья. Билимлендириў мәкемелерин қаржыландырыў

Мәмлекетлик билимлендириў мәкемелерин қаржыландырыў Өзбекстан Республикасыныӊ республика бюджетинен, Қарақалпақстан Республикасы бюджетинен, районлар ҳәм қалалар бюджетлеринен, кадрлар буйыртпашыларыныӊ қаржылары есабынан, сондай-ақ бюджеттен тысқары қаржылар ҳәмде нызамшылықта қадаған етилмеген басқа да дереклер есабынан әмелге асырылады.

Мәмлекетлик емес билимлендириў шөлкемлерин қаржыландырыў шөлкемлестириўшилердиӊ, кадрлар буйыртпашыларыныӊ пул ҳәм материаллық қаржылары ҳәмде нызамшылықта қадаған етилмеген басқа да дереклер есабынан әмелге асырылады.

Мәмлекетлик билимлендириў мәкемелери уставында белгиленген ўазыйпаларға муўапық төлемли билимлендириў хызметлери ҳәм басқа да хызметлерди көрсетиў, сондай-ақ исбилерменлик жумысы менен шуғылланыў ҳуқықына ийе.

Төлемли билимлендириў хызметлерин көрсетиў мәмлекетлик билимлендириў мәкемелериниӊ тийкарғы жумысына тосқынлық етпеўи керек.

Мәмлекетлик билимлендириў мәкемелеринде қосымша билимлендириў хызметлерин көрсеткени ушын ҳақы өндириў тәртиби олар тәрепинен ғәрезсиз түрде белгиленеди.

Мәмлекетлик билимлендириў мәкемелери төлемли билимлендириў хызметлерин ҳәм басқа да хызметлерди көрсетиў ҳәмде исбилерменлик жумысы менен шуғылланыў есабынан алынған пул қаржыларын ғәрезсиз түрде жумсаўға ҳақылы.

Билимлендириў мәкемелерин қаржыландырыўдыӊ қосымша дереклери төмендегилерден ибарат:

шәртнамалар тийкарында, соныӊ ишинде сырт елли физикалық ямаса юридикалық шахслар менен дүзилген шәртнамалар тийкарында кадрларды таярлаў, қайта таярлаў ҳәм олардыӊ маманлығын арттырыў есабынан түскен қаржылар;

физикалық ҳәм юридикалық шахслардыӊ буйыртпалары тийкарында илимий-изертлеў, оқыў-методикалық ҳәм нызамда қадаған етилмеген басқа да жумысларды орынлаў есабынан түскен қаржылар;

билимлендириў мәкемелери тәрепинен ислеп шығылған өнимди, орынланған жумысларды ҳәм көрсетилген хызметлерди реализация етиўден алынған дәраматлар;

имаратлар, қурылмалар ҳәм әсбап-үскенелерди арендаға бериў есабынан түскен қаржылар;

билимлендириў мәкемелериниӊ бос турған пул қаржыларын банк мәкемелерине депозитлерге қойыў есабынан алынған пул қаржылары (процентлер);

мәмлекетлик ҳәм хожалық басқарыў уйымлары, сондай-ақ жергиликли мәмлекетлик ҳәкимият уйымлары тәрепинен ажыратылатуғын қаржылар;

банк кредитлери ҳәм ссудалары;

физикалық ҳәм юридикалық шахслардыӊ қайырқомлық қаржылары.

Мектепке шекемги, улыўма орта, орта арнаўлы билимлендириўге ҳәм баслаўыш профессионал билимлендириўге ажыратылатуғын қаржылар суммалары Өзбекстан Республикасы Финанс министрлиги тәрепинен белгиленеди ҳәмде усы қаржылар тәрбияланыўшылар ҳәм билим алыўшылардыӊ оқыў орнындағы билимлендириў мәкемелерине жибериледи.

63-статья. Билимлендириўди раўажландырыў фондлары

Билимлендириўди раўажландырыў фондлары нызам ҳүжжетлеринде белгиленген тәртипте мәмлекетлик мәкемелер ҳәмде шөлкемлердиӊ, юридикалық ҳәм физикалық шахслардыӊ, соныӊ ишинде сырт елли юридикалық ҳәм физикалық шахслардыӊ төлемлери ҳәмде ажыратпалары, сондай-ақ нызамшылықта қадаған етилмеген басқа да дереклер есабынан шөлкемлестирилиўи мүмкин.

64-статья. Билимлендириў тараўындағы мәмлекетлик-жеке шериклик

Билимлендириў тараўындағы мәмлекетлик-жеке шериклик мәмлекетлик ҳәм жеке шериклердиӊ белгили бир мүддетке юридикалық жақтан рәсмийлестирилген, мәмлекетлик-жеке шериклик жойбарын әмелге асырыў ушын өз ресурсларын бирлестириўине тийкарланған бирге ислесиў болып табылады.

Мәмлекетлик емес билимлендириў шөлкемлери билимлендириў тараўындағы мәмлекетлик-жеке шериклик тийкарында шөлкемлестирилиўи мүмкин.

Билимлендириў тараўындағы мәмлекетлик-жеке шериклик «Мәмлекетлик-жеке шериклик ҳаққында»ғы Өзбекстан Республикасы Нызамы принциплери, нормалары ҳәм қағыйдаларына муўапық әмелге асырылады.

65-статья. Билимлендириў тараўына инвестицияларды тартыў

Мәмлекетлик билимлендириў тараўын, билимлендириў мәкемелериниң жумысын раўажландырыўға, сондай-ақ инвесторлардыӊ, соныӊ ишинде сырт елли инвесторлардыӊ усы тараўдағы ҳуқықлары ҳәм нызамлы мәплерин қорғаўға қаратылған инвестицияларды тартыў ушын қолайлы социаллық-экономикалық, шөлкемлестириў-ҳуқықый шараятлар жаратылыўын тәмийинлейди.

66-статья. Билимлендириў мәкемелериниӊ мүлки

Билимлендириў мәкемелери өз мүлкине, хожалық жүргизиўиндеги ямаса оперативлик басқарыўындағы мүлкке ийе болыўы керек.

Мәмлекетлик билимлендириў мәкемелериниӊ оперативлик басқарыўында ямаса хожалық жүргизиўинде болған объектлердиӊ (имаратлар, қурылмалар, қурылып атырған имаратлар ҳәм қурылмалардыӊ, оқыў, өндирислик ҳәм социаллық инфраструктуралардыӊ, билим алыўшылардың ўақытша жасаў имаратларыныӊ, клиникалық базалар ҳәм басқа да көшпес мүлк объектлериниӊ, соныӊ ишинде билимлендириў кампусларына киретуғын мүлк объектлериниӊ) меншиклестирилиўине жол қойылмайды.

Билимлендириў мәкемелери қайта шөлкемлестирилген жағдайларда олардыӊ мүлки жаӊадан шөлкемлестирилген билимлендириў мәкемесине ҳуқықый мийрасхорлық тийкарында өткериледи.

Билимлендириў мәкемелери сапластырылғанда оларға тийисли мүлк кредиторлардыӊ талаплары қанаатландырылғаннан соӊ, егер нызамшылықта басқаша қағыйда нәзерде тутылмаған болса, шөлкемлестириўшилерге (қатнасыўшыларға) қайтарылады.

 

10-бап. Билимлендириў тараўындағы халықаралық бирге ислесиў

67-статья. Билимлендириў мәкемелериниӊ халықаралық бирге ислесиўи

Билимлендириў мәкемелери төмендегилерге муўапық тийисли сырт еллердиң билимлендириў мәкемелери ҳәм шөлкемлери менен халықаралық бирге ислесиўди әмелге асырады:

билимлендириў машқалалары бойынша илимий-техникалық бирге ислесиўди раўажландырыў;

қоспа факультетлер, оқыў орайлары ҳәм илимий лабораториялар шөлкемлестириў;

халықаралық дәрежедеги биргеликтеги билимлендириў ҳәмде илимий-изертлеў жойбарлары ҳәм бағдарламаларын таярлаў;

биргеликте фундаментал ҳәмде әмелий илимий-изертлеў жойбарларын әмелге асырыў;

илимий-әмелий семинарлар, конференциялар ҳәм симпозиумлар өткериў;

студентлер, магистрлар, докторантлар, оқытыўшылар ҳәм илимий хызметкерлердиң тәжирийбе алмасыўын әмелге асырыў;

еки тәреплеме дипломлар (Double Diploma) бағдарламаларын енгизиў;

нызамшылыққа муўапық басқа да илажлар.

Билимлендириў мәкемелери нызамшылыққа муўапық сырт еллердиӊ билимлендириў мәкемелери ҳәм шөлкемлери менен биргеликте кадрлар таярлаўды әмелге асырыўы мүмкин.

68-статья. Билимлендириў тараўындағы халықаралық бирге ислесиў

Билимлендириў тараўындағы халықаралық бирге ислесиў Өзбекстан Республикасыныӊ халықаралық шәртнамалары ҳәм нызамшылыққа муўапық әмелге асырылады.

Билимлендириў тараўындағы ўәкилликли мәмлекетлик басқарыў уйымлары:

сырт еллердиӊ тийисли ўәкилликли уйымлары, билимлендириў мәкемелери менен бирге ислеседи;

Өзбекстан Республикасында турақлы жасаўшы пуқараларды сырт еллердиӊ билимлендириў мәкемелерине оқыў ушын жибереди;

педагог хызметкерлер ҳәм билим алыўшылардың тәжирийбе алмасыўын әмелге асырады;

басшы ҳәм педагог хызметкерлерди сырт еллерде таярлаў, қайта таярлаў ҳәм маманлығын арттырыўды шөлкемлестиреди;

өз хызметкерлери ҳәмде қәнигелерин халықаралық конференцияларға ҳәм стажировкаларға жибериў, олардыӊ халықаралық жойбарлар ҳәмде илимий изертлеўлерде қатнасыўын қоллап-қуўатлайды.

Билимлендириў тараўындағы ўәкилликли мәмлекетлик басқарыў уйымлары нызамшылыққа муўапық билимлендириў тараўындағы халықаралық бирге ислесиўди раўажландырыў бойынша басқа да илажларды әмелге асырыўы мүмкин.

69-статья. Сырт елде билим алыў

Өзбекстан Республикасында турақлы жасаўшы пуқаралар Өзбекстан Республикасыныӊ халықаралық шәртнамаларына муўапық ямаса жеке тәртипте сырт елде билим алыў ҳуқықына ийе.

 

11-бап. Жуўмақлаўшы режелер

70-статья. Тартысларды шешиў

Билимлендириў тараўындағы тартыслар нызамшылықта белгиленген тәртипте шешиледи.

71-статья. Билимлендириў ҳаққындағы нызамшылықты бузғанлығы ушын жуўапкершилик

Билимлендириў ҳаққындағы нызамшылықты бузғанлықта айыплы шахслар белгиленген тәртипте жуўапкер болады.

72-статья. Қарақалпақстан Республикасыныӊ айырым нызам ҳүжжетлерин өз күшин жойытқан деп табыў

Төмендегилер өз күшин жойытқан деп есаплансын:

1) Қарақалпақстан Республикасыныӊ 1997-жыл 15-декабрьде қабыл етилген «Билимлендириў ҳаққында»ғы 295/I-санлы Нызамы;

2) Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңесиниң 1997-жыл 15-декабрьде қабыл етилген «Билимлендириў ҳаққында»ғы Қарақалпақстан Республикасы Нызамын ҳәрекетке енгизиў ҳаққында»ғы 296/I-санлы қарары;

3) Қарақалпақстан Республикасының 2014-жыл 30-сентябрьде қабыл етилген «Қарақалпақстан Республикасының айырым нызам ҳүжжетлерине өзгерис ҳәм қосымшалар киргизиў ҳаққында»ғы 229/XVI-санлы Нызамының 5-статьясы;

4) Қарақалпақстан Республикасының 2018-жыл 18-августта қабыл етилген «Қарақалпақстан Республикасының айырым нызам ҳүжжетлерине өзгерис ҳәм қосымшалар киргизиў ҳаққында»ғы 200/ХХII-санлы Нызамының 7-статьясы;

5) Қарақалпақстан Республикасының 2018-жыл 26-декабрьде қабыл етилген «Қарақалпақстан Республикасының айырым нызам ҳүжжетлерине өзгерис ҳәм қосымшалар киргизиў ҳаққында»ғы 225/XXIV-санлы Нызамының 12-статьясы.

73-статья. Усы Нызамныӊ орынланыўын, жеткерилиўин, мазмуны ҳәм әҳмийетиниң түсиндирилиўин тәмийинлеў

Қарақалпақстан Республикасы Әдиллик министрлиги, Қарақалпақстан Республикасы Халық билимлендириў министрлиги, Қарақалпақстан Республикасы Мектепке шекемги билимлендириў министрлиги, Қарақалпақстан Республикасы Кәсиплик билимлендириўди раўажландырыў ҳәм муўапықластырыў басқармасы, жоқары оқыў орынлары ҳәмде басқа да мәпдар министрликлер, комитетлер, мәкемелер ҳәм шөлкемлер усы Нызамныӊ орынланыўын, атқарыўшыларға жеткерилиўин ҳәмде мазмуны ҳәм әҳмийетин халық арасында түсиндирилиўин тәмийинлесин.

74-статья. Нызамшылықты усы Нызамға муўапықластырыў

Қарақалпақстан Республикасы Министрлер Кеңеси:

ҳүкиметлик қарарларды усы Нызамға муўапықластырсын;

мәмлекетлик басқарыў уйымлары усы Нызамға қайшы болған өзлериниң нормативлик-ҳуқықый ҳүжжетлериниң қайта көрип шығылыўын ҳәм бийкар етилиўин тәмийинлесин.

75-статья. Усы Нызамныӊ күшке кириўи

Усы Нызам рәсмий жәрияланған күннен баслап күшке киреди.